10:00 Impresione/ Katedralja e Shën Patrikut, një margaritar gotik në zemër të Nju Jorkut
“Nëse Manhattan-i është mushkëria që merr frymë me shpejtësi, Shën Patriku është rrahja e ngadaltë e zemrës që të kujton se njeriu ka nevojë edhe për ndalesa, jo vetëm për nxitim.”
Nga Leonard Veizi
Në zemër të Manhattanit, mes të zhurmës, trafikut dhe dritave që kurrë nuk shuhen, e mes ndërtesave që prekin retë, qëndron Katedralja e Shën Patrikut, si një kështjellë shpirtërore që i bën ballë kohës, ndryshimeve dhe zhurmës që rrethon Qendrën e Qytetit, a si një ishull paqeje, shpirtërore dhe historie. E vendosur në Avenunë e Pestë, midis Rrugëve 50 dhe 51, përballë Qendrës Rockefeller, katedralja qëndron si dëshmi e qëndresës, besimit dhe identitetit të emigrantëve irlandezë që e themeluan dhe si qendra shpirtërore e katolikëve të metropolit…
…Si një turist tranzitor a udhëtar i humbur në vorbullën e “Fifth Avenue”, mjafton të kapërcesh pragun e këtyre portave të rënda prej bronzi për të ndjerë sesi pesha e qytetit zhduket, duke u zëvendësuar nga një heshtje monumentale që të bën të harrosh se jashtë njerëzit nxitojnë drejt të ardhmes. Për udhëtarin që vjen nga rrugët e mbushura me xham dhe çelik, takimi me gurin e ftohtë dhe vjetërinë e katedrales është një goditje e ëmbël për shqisat: Zhurma e sirenave dhe takat që përplasen mbi asfalt zëvendësohen papritur nga jehona e lehtë e hapave mbi mermer dhe pëshpërimat që humbasin në lartësinë e qemerëve. Sytë nuk ngopen duke ndjekur vijat neogotike që ngjiten drejt tavanit, ndërsa drita që depërton përmes xhameve të ngjyrosura (stained glass) vizaton mbi dysheme një hartë ngjyrash, që duket sikur lidh tokën e zhurmshme me qetësinë e qiellit. Brenda këtyre mureve, koha nuk matet me orët e shpejta të Wall Street-it, por me qirinjë që digjen ngadalë, duke i ofruar çdo turisti një moment reflektimi, pavarësisht besimit që ai mbart.
![]()
Historia
Ndërtimi i katedrales, – mes viteve 1842-1864. – ishte ide e Arkiveshkvit John Hughes, i njohur si “Dageri i Nju Jorkut”—një figurë që pa te kisha jo thjesht vendin e lutjes, por edhe simbolin e qëndresës, identitetit dhe besimit të emigrantëve irlandezë që po vendoseshin në Nju Jork. Guri i parë u vendos më 15 gusht 1858, me qëllimin që kisha e re të ishte më e madhe, më e lartë dhe më madhështore se kishat që kishin katolikët gjeri atëherë.
Arkitektura
Projektuesi i katedrales, James Renwick Jr., ishte i frymëzuar nga katedralet gotike evropiane, si Këlni, Amiens, dhe Reims. Ndërtesa u realizua në stil neogotik, me:
-Harkada me majë, që i japin lartësi dhe hijeshi.
-Harkore fluturues, që përforcojnë muret dhe lejojnë që dritaret të zgjerohen.
-Dritare me qelq me njolla, që pikturojnë dritën natyrore me ngjyrat e shenjtorëve, skenave biblike, dhe figurave kishtare.
-Dy kulla 100 metra të larta, që qëndrojnë si dy majat që lartojnë katedralen nga mesi i lagjes Manhattan.
Katedralja mund të mbajë rreth 2,400 persona, duke qenë një nga katedralet më të mëdha katolike në SHBA.
Materiali
Katedralja u ndërtua nga mermari i Tuckahoe (Nju Jork) dhe Massachusetts, që i jep ndërtesës një ngjyrë të bardhë që ndryshon me dritën, nga perla e ftohtë në agim, te e arta nën rrezet e perëndimit. Brenda, katedrale ka:
-Një nef që arrin 60 metra gjatësi, me kolona që duken si trungje të larta që mbajnë qemerin.
-Një altar që qëndron nën një baldekin gotik, i gdhendur me detaje të imta.
-Një organo gjigande, që përdor rreth 9,000 tuba dhe që lëshon tinguj që jehojnë nga qemeret e larta. I prodhuar nga organi G.W. Kimball (dhe i rinovuar nga firma e njohur Aeolian-Skinner), organoa përdoren si për meshë, ashtu edhe për koncertet që organizohen brenda katedrales. Tingulli i organos, që jehojë nën qemeret gotike, i jep liturgjive një solemnitet unik, që prek thellë shpirtin e besimtarit.
Atmosfera
Sapo hyn brenda, zhurma e Qendrës Rockefeller dhe e Avenysë së Pestë venitet, sikur katedralja formon një flluskë paqeje. Drita që depërton nga dritaret me mozaikë multngjyrëshe krijon një atmosferë thuajse mistike, që i fton besimtarët dhe vizitorët të reflektojnë, të luten, dhe të gjejnë qetësi. Por Katedralja e Shën Patrikut nuk shquhet vetëm për arkitekturën e saj madhështore, por edhe për veprat e artit që stolisin brendësinë e saj, që nga skulpturat, pikturat, dritaret me njolla, e deri te orenditë liturgjike.
Dritaret me ngjyra
Një nga elementët më tërheqës që syri pikas sapo hyn brenda katedrales, janë dritaret me qelq me njolla, që lartësohen përgjatë mureve. Ato u realizuan nga punishte të njohura evropiane, si Charlyier & Lorin nga Chartres (Francë) dhe Nicholas & Co. nga Birmingham (Angli). Dritaret paraqesin skena nga Bibla, jetët e shenjtorëve, dhe simbolet e krishterimit, që, nën dritën që depërton nga jashtë, i japin katedrales një atmosferë shpirtërore, gati mistike. Këto dritareve i japin brendësisë një atmosferë evropiane mes rrokaqiejve amerikanë.
Skulpturat
Brenda katedrales gjenden një sërë skulpturash të shenjtorëve, që qëndrojnë si roje shpirtërore. Një nga më të shquarat është statuja e Zonjës Mari, e vendosur pranë Altarit të Zonjës, që paraqet Virgjërën me Krishtin Fëmijë, gdhendur me mjeshtëri nga mermeri i bardhë. Një tjetër skulpturë që tërheq vëmendjen është përmendorja e Shën Patrikut, shenjtit mbrojtës të Irlandezëve, që qëndron pranë hyrjes, duke bekuar besimtarët që hyjnë.
Pikturat dhe relievet
Në brendësi, katedralja ka edhe piktura që zbukurojnë muret e kapelave anësore. Disa syresh paraqesin skena nga jeta e Krishtit, nga Lindja, Kryqëzimi, Ringjallja, dhe Ngjitja. Relievet — gdhendje që dalin nga guri — zbukurojnë altaret, katedrën dhe portat, duke pasuruar narrativën biblike që përshkon gjithë ndërtesën.
Altari i lartë
Një nga pikat qendrore që tërheq vëmendjen sapo hyn, është Altari i Madh, i gdhendur në mermer italian. Mbi të lartësohet një baldekin gotik, që i jep vendit të shenjtë lartësinë dhe solemnitetin që i takon. Ky baldekin, i zbukuruar me gdhendje të imta, figura shenjtorësh dhe majëzat karakteristike gotike, formon një kornizë madhështore që rrethon Sakramentin e Shenjtë.
Kapela e Zonjës
Pas Altarit të Lartë, qëndron Kapela e Zonjës, kushtuar Virgjërës Mari. Kjo kapelë, që u shtua nga 1901-1906, përbën një nga perlat e katedrales. E zbukuruar me dritare me njolla që paraqesin skena nga jeta e Zonjës, me skulpturën që qëndron mbi altar, dhe me gdhendje që pasqyrojnë delikatesën, pastërtinë dhe rolin ndërmjetës të Shën Mërisë, kapela shërben si vend për lutje, reflektim, dhe paqe.
Roli sot
Sot katedralja përdoret për mesha, pagëzime, dasma, dhe ceremoni mortore, por edhe si destinacion turistik, që tërheq rreth 5 milionë vizitorë nga e gjithë bota çdo vit. Ajo qëndron si një nga simbolet më të qëndrueshme të Nju Jorkut, që pasqyron si besimin, ashtu edhe multiculturalizmin, që e karakterizon këtë metropol.
Katedralja e Shën Patrikut qëndron si një nga veprat më të mëdha të arkitekturës kishtare neogotike në Shtetet e Bashkuara. Ajo përfaqëson një urë mes të shkuarës dhe të ardhmes, mes traditës dhe modernitetit, mes besimit dhe jetës urbane që vrapon pa pushim rrotull saj.

Shën Tereza e Kalkutës
Brenda Katedrales Shën Patriku, ekziston edhe një aneks i veçantë kushtuar Nënës Terezë – Shën Terezës së Kalkutës – figurës që me veprën e saj humanitare u shndërrua në ikonë të dhembshurisë dhe shërbimit ndaj të varfërve.
Nënë Tereza e vizitoi Katedralen Shën Patriku disa herë, veçanërisht gjatë qëndrimeve të saj në Nju Jork. Ajo u prit nga klerikët, besimtarët dhe nga kardinalë që shërbenin atje, si shenjë respekti dhe nderimi për veprën e saj. Pas shenjtërimit të Nënës Terezë, katedralja vendosi t’i kushtonte asaj një vend të veçantë, që besimtarët të luteshin, të reflektonin dhe të nderonin figurën e shenjtores.
Aneksi i Nënës Terezë qëndron në njërën nga kapelat anësore. Aty gjendet:
Një portret i Nënës Terezë, që e paraqet me rrojen e saj karakteristike të bardhë me vija blu.
Një relike (një copë e veshjes që përdorte, p.sh. një pjesë e sarit) që i lejon besimtarët të kenë një kontakt fizik me shenjtoren.
Një pllakë përkujtimore, që shënon qëndrimin e saj, shërbimin dhe shenjtërimin nga Kisha Katolike.
Aneksi i Nënës Terezë ka një atmosferë paqeje, përulësie dhe reflektimi, që qëndron si një oaz shpirtëror brenda lëvizjes dhe zhurmës që rrethon katedralen.
Njerëzit që vijnë — besimtarë, turistë, kalimtarë — qëndrojnë para portretit, luten, ndezin qirinj dhe gjejnë atje qetësinë që kërkojnë.
Nënë Tereza, si figurë që gëzonte respekt universal, e ka vizituar Katedralen e Shën Patrikut (St. Patrick’s Cathedral) disa herë gjatë qëndrimeve të saj në Nju Jork.
1976 – Vizita e parë
Nënë Tereza ishte ftuar nga autoritetet kishtare të Nju Jorkut dhe nga Kardinali Terence Cooke, që në atë kohë ishte Arqipeshk i Nju Jorkut. Gjatë qëndrimit të saj, ajo mori pjesë në meshën që u kremtua nga Kardinali Cooke në katedrale. Njerëzit u mblodhën nga të gjitha anët e qytetit për të parë nga afër murgeshën që ishte shndërruar në simbol të dhembshurisë.
1985 – Ceremonia e nderit nga Presidenti Ronald Reagan
Nënë Tereza u nderua nga Presidenti Ronald Reagan me Medaljen Presidenciale të Lirisë (Presidential Medal of Freedom), si shenjë vlerësimi për shërbimin që i bënte njerëzve më të varfër. Gjatë qëndrimit të saj, Nju Jorku organizoi edhe një meshë falënderimi në katedrale, ku morën pjesë autoritete kishtare, politike, si edhe qindra besimtarë. Nënë Tereza, me thjeshtësinë që e karakterizonte, u lut që dashuria dhe shërbimi të mbizotëronin kudo.
1997 – Vizita e fundit
Pak para vdekjes, Nënë Tereza u kthye sërish në Nju Jork dhe kaloi nga katedralja. Edhe pse ishte e dobët fizikisht, prania e saj u prit me nderim nga besimtarët. Ajo u ndal për t’u lutur, për të bekuar turmat që ishin mbledhur, dhe për të lënë mesazhin që dashuria, shërbimi dhe dhembshuria qëndrojnë përtej të gjitha ndasive. Kjo ishte edhe lamtumira e saj me katedralen, vend që e nderoi si shenjtore që ishte. Në Katedralen e Shën Patrikut, Nënë Tereza gjeti gjithmonë një shtëpi shpirtërore, ku mesha, lutjet dhe prania e saj u bënë pjesë e historisë kishtare të Nju Jorkut. Ajo qëndroi si një urë mes të varfërve dhe të pasurve, mes besimtarëve dhe jobesimtarëve, duke treguar që dashuria dhe shërbimi i të dobëtit qëndrojnë në zemër të mesazhit të Krishtit.
