TIRANË, 12 janar/ATSH/ Sot kremton 82-vjetori i lindjes, shkrimtari Fatos Kongoli.
Veprimtaria e tij letrare, veçanërisht pas viteve ’90 ka dhuruar një kontribut të vyer për letërsinë shqiptare.
Fatos Kongoli lindi në Elbasan më 1944. Studimet e larta për matematikë i nisi në Universitetin e Pekinit dhe i përfundoi në Universitetin e Tiranës (1967). Ka punuar për një kohë si gazetar dhe më pas si redaktor në Shtëpinë botuese “Naim Frashëri”.
Në fund të viteve `60 botoi tregime e novela. Deri në vitet 1990 botoi vëllimet me tregime “Shqetësime të ngjashme” (1972), “Tregime” (1978), “Të fejuarit” (1982), si dhe romanet “Ne të tre” (1985), “Karuseli” (1990).
Romanet e Kongolit, të përkthyera në gjuhë të ndryshme, pasqyrojnë me thellësi dramën ekzistenciale të njeriut modern. Ai përzgjedh histori njerëzore, duke paraqitur bashkë virtyte dhe cene të individualiteteve të botës shqiptare.
Pas 1990 botoi: “I humburi” (1992), “Kufoma” (1994), “Dragoi i fildishtë”(1999), “Ëndrra e Damokleut” (2001), “Lëkura e qenit” (2003, fitues i çmimit “Pena e artë”), “Te porta e Shën Pjetrit” (2005), “Jetë në një kuti shkrepësesh” (2007),”Bolero në vilën e pleqve”(2009). “Iluzione në sirtar”(2010), “Si-do-re-la” (2011), ”Njeriu me fat” (2013), “Gjemia e mbytur” (2015) etj.
Vepra të tij janë botuar në njëmbëdhjetë gjuhë të huaja. Ka fituar tri herë çmimin “Pena e argjendtë” për librin më të mirë në prozë (1995, 2000, 2002), si dhe çmime të tjera brenda dhe jashtë vendit. Është nderuar me titullin “Kalorës i Legjionit të Nderit” (2010) nga Presidenti i Francës, dhe “Mjeshtër i Madh”(2012) nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë. /j.p/
Arti dhe kultura vazhdojnë të jenë forma të rëndësishme shprehjeje dhe reflektimi shoqëror. Ato ndikojnë në formimin e identitetit dhe ndërgjegjes kolektive.
Eventet kulturore po shihen si hapësira bashkimi dhe dialogu, duke sjellë më afër komunitetin dhe artistët.
Ruajtja dhe promovimi i trashëgimisë kulturore mbetet thelbësore për të lidhur të kaluarën me të ardhmen./KM
TIRANË, 12 janar/ATSH/ Më shumë se 1,5 milionë vendas dhe të huaj vizituan sitet tona kulturore gjatë vitit 2025.
Shifra u bë publike nga ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, i cili ka krahasuar këto të dhëna me ato të para dy viteve dhe rezulton se numri i vizitorëve në sitet kulturore është rritur me 52% krahasuar me vitin 2023. Kjo rritje reflektohet edhe në të ardhurat nga shitja e biletave, rritje e cila llogaritet të ketë arritur në 78% më shumë të ardhura krahasuar me vitin 2023.
Kalaja e Gjirokastrës vijon të kryesojë për të disatin vit radhë, listën e siteve më të vizituara, me 307,164 vizitorë.
TIRANË, 11 janar/ATSH/ Artistja ikonë e humorit shqiptar, Zyliha Miloti feston sot 80-vjetorin e lindjes.
E lindur dhe e rritur në Shkodër, Miloti i ka dhënë skenës së artit dhe humorit shqiptar, qindra role dhe personazhe në teatër dhe kinema. Figura e saj ka shoqëruar breza të tërë artdashësish duke sjellë humor të spikatur dhe të qeshura.
Zyliha Miloti, është vlerësuar me titullin Mjeshtre e Madhe dhe tituj të tjerë të shumtë, për kontributi e saj të çmuar në artin dhe kulturën shkodrane dhe më gjerë.
Me rastin e 80-vjetorit të lindjes së saj, kryebashkiaku i Shkodrës Benet Beci përcolli urimet e tij.
“Që në moshën 14-vjeçare, ajo u ngjit për herë të parë në skenë dhe 66 vite më pas, vazhdon ende të dhurojë humor të pakrahasueshëm. Me personazhe që na kanë bërë të qeshim e të reflektojmë, dhe batuta që kanë kaluar nga një brez te tjetri, Zyliha Miloti ka qenë dhe mbetet një nga shtyllat e humorit shqiptar”, tha Beci.
Zyliha Miloti nderohet jo vetëm si një artiste e spikatur, por edhe si një figurë që ka lënë gjurmë të thella në kujtesën e parodisë shkodrane dhe artit shqiptar.
Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur në Malçan Në thellësi të tokës së Epirit, rreth 35 km larg nga Saranda, fshihet një nga enigmat më të mëdha të historisë së lashtë shqiptare. Një qytet i heshtur prej shekujsh, i mbuluar nga bimësia dhe harresa, por që vijon të flasë përmes mureve, […]
TIRANË, 11 janar /ATSH/ Me këngën “Nan”, të Alis Kallaçit, Shqipëria do të marrë pjesë në Eurovizion 2026, i cili do të mbahet në Vjenë të Austrisë. Këngëtari ishte i ftuar sot në nisje të sezonit të ri të Podkastit “Flasim”, me kryeministrin Edi Rama.
Alis tregoi se momenti kur kishte kuptuar se duhej të vazhdonte rrugën e muzikës, ishte kur kishte fituar spektaklin e talenteve “X Factor”.
“Aty ishte konfirmimi që unë ta nis seriozisht. Unë isha i ndrojtur kisha problem të këndoja dhe në “X Factor”, ishte pjesa që unë ndërrova lëkurë komplet dhe thashë shyqyr më erdhi momenti që të bëj atë që unë dashuroj pa frikë dhe këtë e quaj fitore prej “X Factor”, tha ai.
Ai vlerësoi gjithashtu edhe këngët e tjera në Festivalin e Këngës.
“Ishte konkurrencë e fortë, kishte këngë shumë të bukura. Ishin këngë origjinale dhe nga ana skenike i kishin dhënë përparësi”, tha ai.
I ndalur tek kënga e tij “Nan”, Alis tregoi se në Eurvizion do të shkojë me ndryshime sa i përket paraqitjes skenike.
“Ne po mendojmë ta amplifikojmë të paktën nga ana skenike, diçka pak më të madhe dhe më të veçantë”, tregoi Alis.
“Dëshira ime është të provoj edhe përtej kufijve dhe rasti i Eurovizioni është ëndrra e bërë realitet për ta prekur atë që kisha shpresuar, tha ai.
Teksti i këngës “Nan”, shtoi Alis është shkuar nga e dashura e tij.
“Ajo ishte shtysa, ajo pa një ëndërr dhe më tha Alis kam bërë një tekst. Më goditi teksti dhe u ula në piano dhe shkrova vijën melodike dhe shkova tek producenti për ta realizuar”, tha ai.
Gjithashtu Alis theksoi se edhe familja ishte një mbështetje e rëndësishme për të. Alis tregoi se ndjek studimet për Pedagogji Muzikore, duke shtuar se i pëlqen mësimdhënia.
TIRANË, 11 janar/ATSH/ Nikolas Bushi, i riu shqiptar që jeton prej vitesh në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, po tërheq vëmendje me një talent të veçantë dhe pak të njohur në Shqipëri, ventrilokizmin, artin e të folurit pa lëvizur buzët.
Nikolas ka ardhur disa herë në Shqipëri, ndërsa këtë tetor u rikthye për të marrë pjesë në Albania’s Got Talent, ku u shndërrua në një nga emrat më të komentuar të finales. Ai interpreton përkrah kukullës së tij, Chris, një personazh plot sarkazëm dhe humor, që sipas Nikolasit, është pjesa më argëtuese e këtij arti.
Në podkastin “Flasim” me kryeministrin Edi Rama, ai rrëfen se pasioni për ventrilokizmin nisi rreth tetë vite më parë, i frymëzuar nga spektakli America’s Got Talent, të cilin e ndoqi për herë të parë në vitin 2017. Që nga ajo kohë, Nikolas ka praktikuar vazhdimisht këtë disiplinë artistike, duke e kthyer nga një kuriozitet në një profesion të mirëfilltë.
Sot, ai e sheh veten si një kontribuues në njohjen dhe përhapjen e këtij arti në Shqipëri, ku ventrilokizmi ka qenë pothuajse i panjohur.
Nikolas tregon se po punon për projekte të reja dhe se në të ardhmen mund të realizojë edhe bashkëpunime surprizë.
Mes Shqipërisë dhe Amerikës, Nikolas Bushi po ndërton një rrugëtim artistik të veçantë, duke sjellë për publikun shqiptar një formë argëtimi ndryshe, ku iluzioni, humori dhe kreativiteti ndërthuren në një eksperiencë unike skenike. j.p
Djali i aktorit të madh Kadri Roshi, Kliti Roshi, ka kundërshtuar me forcë dëshminë e gazetarit të njohur Hamdi Jupe, i cili pak ditë më parë rrëfeu se Kadri Roshi, i kërkoi ndihmë ekonomike ish-kryetarit të Kuvendit, Servet Pëllumbi nga shtrati i spitalit.
Kliti Roshi u shpreh se nuk ka asnjë të vërtetë te dëshmia e Hamdi Jupes në cilësinë e shefit të kabinetit të ish-kryetarit të Kuvendit, që pretendon se Kadri Roshi kërkoi para për bashkëshorten, teksa vetë ndodhej i sëmure në spital.
“Gjallë është ai Hamdi Jupe?! Si mundet të ngrihet dhe të bëjë një denigrim të tillë të shëmtuar me gënjeshtra. Kadri Roshi mund të ketë ndihmuar të tjerët, por që t’i vdesë e shoqja për bukë, kurrë! Le të vijë ballë për ballë nëse ka guxim të matet me mua”, u shpreh Kliti Roshi né një intervistë për Top Channel.
Sipas gazetarit Jupe, që në në atë kohë ka qenë pjesë e kabinetit të Kuvendit, si zgjidhje për të ndihmuar Artistin e Popullit u vendos që vetë Jupe të merrte dy rroga shpërblim për punën e mirë dhe paratë më pas t’ia dorëzonte Roshit.
“Urdhri për shpërblimin tim për punë ‘shumë të mirë’ ndodhet në arkivin e Kuvendit prej më shumë se njëzetë vjetësh. Është ‘shpërblimi’ më i bukur i jetën sime. Me firmën time në bordero ishte bërë e mundur të ndiheshin mirë për pak çaste dy njerëz të shquar të këtij kombi. Dëshmitare është Dafina, drejtorja ‘shpirtakull’ e financave”, shkruan Jupe në një postim në rrjetin social “Facebook”.
Por, sipas Kliti Roshit, mamaja e tij nuk ka marrë asnjë lekë, “pasi nuk kishte nevojë”.
“Lekët janë vënë në emër të Hamdiut dhe ai i ka futur në xhep, kjo mund të jetë e vërteta. Se prit se nuk kisha vdekur unë, nuk kishte vdekur nëna ime. Si po vdiste nëna ime për bukë dhe doli Hamdi Jupe ta respektojë?!”
Djali i “Nderit të Kombit” kujton dhe raportin e ngushtë që babai i tij kishte me kryeministrin e kohës, Fatos Nanos, dhe ky fakt, sipas tij, tregon që Roshi nuk kishte pse “t’i kërkonte lëmoshë Servet Pëllumbit”.
“Kryeministri i asaj kohe, Fatos Nano, e ka pasur idhull Kadriun. Nuk ia zgjidhte dot ai? Duke ditur se kush ishin për njëri-tjetrin? Në fillim, shkoi presidenti Alfred Moisiu në spital. Dhe duhet t’i kërkonte lëmoshë një profesori të nderuar si Servet Pëllumbi?”
Kliti Roshi pretendon po ashtu se pensioni i posaçëm i të atit ishte i mjaftueshëm për të mbuluar kostot e familjes. /TemA/
Filmat e tij brutalë e vendosën kinemanë koreane në hartën botërore. Tani, regjisori i Oldboy rikthehet me një satirë therëse për një burrë që shtyhet drejt vrasjes pasi humbet vendin e punës.
Stiv Rouz
Vala koreane po festohet sot në mbarë botën, por Park Çan-uk nuk ndihet aspak festiv. Nga jashtë, Koreja e Jugut duket si një makineri e mirëvajosur që prodhon pa pushim muzikë pop triumfuese, kuzhinë, makina, kinema (sidomos Parasite, fitues i Oskarit) dhe seriale televizive, bashkë me ekranet Samsung ku shihen ato. Por filmi i tij më i fundit, No Other Choice, e shpon këtë tullumbace. Ai e paraqet Korenë e sotme si një terren të paqëndrueshëm të rënies industriale, shkurtimeve, papunësisë dhe brishtësisë mashkullore – pa asnjë KPop Demon Hunters që të vijë ta shpëtojë situatën.
“Nuk kisha për qëllim ta bëja një portret realist të Koresë së vitit 2025,” thotë Parku, një 62-vjeçar i qetë, pothuajse profesor. “Mendoj se është më e saktë të shihet si një satirë mbi kapitalizmin.”
AI është aq e fuqishme sa nuk mund të konkurrosh më me të
Mjedisi i No Other Choice është bota komikisht banale, por pothuajse fytprerëse e prodhimit të letrës, ku një drejtues i sapo pushuar nga puna harton një plan të çmendur për të ecur përpara duke vrarë rivalët e tij për një pozicion të ri – gjë që e bën mjaft keq. Por, siç sugjeron Parku, mund të ishte po aq mirë edhe për industrinë e argëtimit, e cila është shumë më e pasigurt nga sa duket: “Edhe pse filmat dhe serialet koreane janë super-trendy globalisht, publiku korean nuk është kthyer në kinema pas pandemisë, dhe flitet gjithashtu për kërcënimin ndaj industrisë televizive. Dhe kjo rënie ndodhi menjëherë pas suksesit të Squid Game dhe Parasite. Mendoj se ky kontrast është në vetvete shumë ironik.”
Ironia është mënyra bazë e kinemasë së Parkut. No Other Choice nis me rrogëtarin Man-su (luajtur nga Li Bjëng-hun) që përgëzon veten se i ka të gjitha: punë të mirë, shtëpi të bukur, grua të dashur, dy fëmijë dhe dy qen. Ai e mirëpret ardhjen e vjeshtës, pa e kuptuar se ajo paralajmëron rënien e tij: brenda pak ditësh, ai gjendet në gjunjë duke lypur punë, pasi është pushuar nga shefat e rinj amerikanë – gjë që e çon drejt planit të tij të çmendur për vrasje. Tingëllon e zymtë, por filmi është i mbushur me humor të zi, slapstick therës dhe dhunë të ngathët, përfshirë një plan qesharak për të eliminuar një rival duke u dehur deri në shkatërrim me të – përmes teknikës tipikisht koreane të poktanju: një gotë uiski e zhytur në një gotë birre. Parku pranon se në të kaluarën nuk ishte i panjohur me këtë koktejl, “por tani nuk e pi më. E kuptova që nuk duhet t’ia bëja këtë vetes.”
Edhe titulli No Other Choice është ironik: Man-su qartazi ka zgjedhje të tjera. Ai mund t’u kthehej punëdhënësve, jo kolegëve. Ose mund ta pranonte thjesht varfërimin – por ai do të bëjë gjithçka për të mos humbur shtëpinë dhe statusin, sidomos brenda familjes. “Publiku dëshiron me ngulm ta mbështesë dhe ta shohë të gjejë punë, por në momente të tjera kupton se zgjedhjet e tij janë të gabuara,” thotë Parku. “Këto dy ndjenja bashkëjetojnë dhe publiku kalon nga njëra te tjetra. Ky ishte qëllimi i filmit.”
Ironia më e madhe është se vetë Parku është pothuajse poster-boy i fuqisë kulturore koreane. Prej 20 vitesh ai ndodhet në kulmin e valës koreane dhe, bashkë me bashkatdhetarin e tij Bong Xhun-ho, regjisorin e Parasite, ka thyer barriera për kinemanë e vendit. Ashtu si Bongu, filmat e Parkut kanë bashkuar vlerësimin festiv me suksesin komercial, veçanërisht me Oldboy, i cili fitoi Çmimin e Madh të Jurisë në Kanë më 2004 dhe i prezantoi botës një markë të re kinemaje: të gjallë, të përgjakshme, të shtrembëruar, por teknikisht brilante – e mishëruar nga skena ikonike e korridorit me çekan dhe ajo ku protagonisti ha një oktapod të gjallë. Në Mbretërinë e Bashkuar, filmat e Parkut u tregtuan nën etiketën DVD “Asia Extreme”, krahas veprave të Kim Xhi-uun, Kim Ki-duk dhe disa regjisorëve japonezë.
Sot, Parku ndihet i parehatshëm kur kthehet pas: “Ndihesha sikur po futesha në një kuti për shkak të atij brendi. Krijoi një formë të panevojshme paragjykimi.” Ai lehtësohet që etiketa nuk vlen më, pjesërisht sepse estetika e tij “ekstreme” është përthithur nga kinemaja mainstream, por edhe sepse Parku kaloi me lehtësi drejt Hollivudit dhe projekteve anglishtfolëse pak më pak të dhunshme. Mes tyre janë miniseriali i vitit 2018 The Little Drummer Girl, sipas Xhon le Karé-së, me Florens Pju dhe Aleksandër Skarsgord, si dhe The Sympathizer (2024), i nënvlerësuar, për spiunë vietkongë në Amerikën e viteve ’70, ku Robert Dauni Xhunior luan disa role.
“Nuk është se bëj zgjedhje të qëllimshme për ta zbutur dhunën time për të shmangur një reputacion të tillë,” thotë ai. “Nuk e di çfarë filmash do të bëj në të ardhmen, por ata mund të jenë po aq grafikë sa të mëparshmit.”
Regjia në anglisht nuk ishte aq e lehtë sa dukej, shton ai, sidomos në filmin e tij të parë hollivudian, Stoker (2013), një thriller në stilin e Hiçkokut me Nikoll Kidman dhe Methju Gud. “Në fillim kisha frikë, sidomos sa i përket komunikimit përmes përkthyesit,” thotë ai. Aktorët e ndihmuan shumë. “Në fakt nuk ishte aq ndryshe, ndoshta sepse Nikolla u përpoq maksimalisht të përshtatej me mua.” Kidman parapëlqen përgatitjen individuale, shpjegon ai, ndërsa Parku preferon të ulet me gjithë kastin dhe ta punojë skenarin rresht për rresht. “I sugjerova: pse të mos e provojmë? Dhe në fund, ajo tha se ishte shumë e dobishme.”
Ai nuk është rrjedhshëm në anglisht dhe sot flet përmes një përkthyesi, por “anglishtja ime është mjaftueshëm e mirë sa, nëse ndiej se diçka nuk po përkthehet saktë, mund ta vë në dukje,” thotë ai. “Një tjetër problem mund të jetë keqkuptimi nga dallimet gjuhësore ose kulturore, por unë jam përpjekur ta përdor këtë në avantazhin tim, sepse mund të ofroj një perspektivë mbi shoqëritë britanike ose amerikane që njerëzit brenda tyre ndonjëherë nuk e shohin.”
Sot, ashtu si Bongu, ai alternon projekte: disa në anglisht, disa në koreanishte, të tjerë hibride. Trilleri i tij lezbian The Handmaiden e zhvendosi romanin Fingersmith të Sara Uotersit nga Anglia viktoriane në Korenë e fillimit të shekullit XX. Në mënyrë të ngjashme, No Other Choice është përshtatur nga romani The Ax i shkrimtarit amerikan të krimit Donald Westlake, por i vendosur në Ulsan, një qytet bregdetar në juglindje të Koresë. Parku shpjegon se është përpjekur ta adaptojë historinë që kur e lexoi për herë të parë rreth vitit 2005 – afërsisht në të njëjtën kohë kur doli edhe një version francez i saj. “Fillimisht ishte menduar si një film amerikan në anglisht, por kaluan shumë vite të kota dhe përfundimisht u shndërrua në një film korean.”
Vonesa i dha të paktën mundësinë të punonte me Li Bjëng-hunin, i cili bashkëpunoi për herë të parë me Parkun në hitin Joint Security Area (2001) dhe së fundmi ka luajtur në Squid Game dhe ka dhënë zërin e demonit kryesor në KPop Demon Hunters. Parku e përshkruan si “Xhek Lemoni i Koresë” – i pashëm, por ekspresiv dhe i gjithanshëm, një njeri i zakonshëm me të cilin identifikohesh. “Më parë do të kishte qenë shumë i ri për rolin, por me kalimin e kohës arriti moshën e duhur.”
Pavarësisht moshës së historisë, temat e pasigurisë ekonomike dhe mashkullore – dhe fakti që viktimat e kapitalizmit neoliberal kthehen kundër njëri-tjetrit në vend që të përballen me fajtorët e vërtetë – mbeten aktuale, veçanërisht në Kore. Por Parku i ka dhënë një përditësim tipik të shekullit XXI: hija e inteligjencës artificiale shfaqet fuqishëm në këtë peizazh industrial, duke shtuar një tjetër shtresë ironie. “Ndërsa romani origjinal paraqiste konkurrencë mes njerëzve, unë shtova AI-n, e cila është aq e fuqishme sa nuk mund të konkurrosh më me të,” thotë ai.
Këto ankthë nuk kufizohen te prodhimi i letrës – edhe pse mund të shihet si metaforë e epokës analoge që po vdes. Parku e di mirë se AI po i afrohet edhe profesionit të tij. “Tani nuk duket aq kërcënuese, por duke parë shpejtësinë e zhvillimit gjatë vitit të fundit, jam shumë i shqetësuar se sa njerëz në industrinë tonë të filmit do të zëvendësohen nga AI.” Ai shqetësohet për kolegët, thotë, “por edhe për një situatë ku nuk do të kem zgjidhje tjetër veçse ta përqafoj AI-n – për shembull, nëse studiot vendosin të shkurtojnë buxhetet duke përdorur AI.”
Sidoqoftë, ai vështirë se do të fillojë të eliminojë rivalët si në No Other Choice. Sidomos jo Bong Xhun-ho-n: të dy janë miq të vjetër. Parku, në fakt, i dha Bongut punën e tij të parë. “E ftova të punonte në një skenar për mua dhe patëm diskutime, por nuk u realizua kurrë.” Ata kanë përdorur të njëjtët aktorë, përfshirë Son Kang-ho-n e Parasite, dhe Parku bashkëprodhoi filmin fantastiko-shkencor të Bongut Snowpiercer (2013). “Edhe gratë tona janë shumë të afërta, takohemi shpesh. Edhe familja e Son Kang-ho-s është shumë e afërt me familjet tona. Kështu që shpesh rrihemi bashkë,” thotë ai. “Kur shkrova draftin e parë të No Other Choice, ia dhashë [Bongut] skenarin dhe i kërkova mendim.”
Ndoshta kjo është pjesë e arsyes pse kultura koreane e ekranit ka pasur kaq shumë sukses kohët e fundit. Jo vetëm që nuk janë duke u mbytur në rivalitet, por veprat e tyre shpesh e shohin suksesin ekonomik dhe modelin kapitalist me skepticizëm, në mos me pesimizëm të hapur. Nuk duket se ka një ekuivalent korean të Ëndrrës Amerikane. Mund të thuhet se No Other Choice përballet drejtpërdrejt me të njëjtat ironi dhe pabarazi si Parasite i Bongut, ose komedia e tij e fundit fantastiko-shkencore Mickey 17 – ku një Robert Patinson i klonuar luan punëtorin përfundimtar të flijueshëm. Apo edhe Squid Game e Hwang Dong-hyuk, me lojën e saj jetë-a-vdekje, ku fituesi merr gjithçka, e frymëzuar nga përvojat personale të Hwangut me vështirësitë ekonomike pas krizës financiare të vitit 2008. Ndoshta kinemaja koreane po ofron perspektiva që ne perëndimorët nuk po i shohim.
Jo se Parku ka ndonjë axhendë të deklaruar, filozofike, tematike apo gjeografike. Për ta dëshmuar këtë, ai thotë se dy projektet e tij të ardhshme janë të dyja të mbështetura nga SHBA: njëri është fantastiko-shkencor (i përshtatur nga manga japoneze Genocidal Organ), tjetri një uestern (Brigands of Rattlecreek – tingëllon shumë i dhunshëm).
“Nëse do të merrja një propozim për një histori të mirë që zhvillohet në Francë ose në një vend të Afrikës, do të shkoja atje,” thotë ai. “Unë thjesht ndjek historitë e mira.”
Shqipëria renditet në vendin e 81 në nivel global në “Government AI Readiness Index” të publikuar nga “Oxford Insights”, duke u vlerësuar pozitivisht në disa nga shtyllat kryesore të gatishmërisë ndaj inteligjencës artificiale.
Sipas Agjencisë për Medie dhe Informim, vendi shënon rezultate të mira në adoptimin e inteligjencës artificiale (IA) në shërbimet publike (68.95 pikë), qeverisjen (51.67 pikë) dhe zhvillimin e infrastrukturës (48.44 pikë).
Në të njëjtën kohë, Shqipëria vlerësohet ndër vendet më aktive për sa i takon digjitalizimit, për emërimin e Diellës si ministrja e parë e Inteligjencën Artificiale.
Po ashtu vlerësohet edhe për miratimin e Strategjisë së parë Kombëtare për inteligjencën artificiale në muajin gusht, hapa që forcojnë më tej kornizën institucionale dhe strategjike të vendit në këtë fushë.
TIRANË, 10 janar /ATSH/ Lahuta është shpirti i Shqipërisë së Veriut. Historitë e dala prej tingujve të saj, udhëtojnë më shpejt se njerëzit në rrugët e këtyre zonave.
Dikur rapsodët e malësisë ishin të shumtë. Ata luanin në lahutë dhe këndonin këngë trimash, por edhe histori njerëzore të atyre anëve, duke përcjellë në këtë mënyrë dijen dhe artin e të luajturit në vegla muzikore. Nga trungu i njërit prej tyre, legjendarit Gjok Nonaj, i cili interpretoi në moshën 105-vjeçare në Festivalin Folklorik të Gjirokastrës, ka dalë edhe një lahutare, Lumturije Nonaj.
Ky art, të cilin tashmë na e njeh edhe UNESCO-ja, është përvetësuar nga Lumturija, mbesa e Gjokës, që kur ajo ishte fëmijë.
Lahutarja shqiptare ka lindur në Lezhë, por me origjinë është nga Shkreli i Malësisë së Madhe. Mbesa e rapsodit legjendar Gjok Nonaj (1910-2017) thotë se trashëgimia e lahutarit tashmë jeton ndër nipër e mbesa që ruajnë amanetin e tij, lahutën.
“Unë pothuajse kam lindur lahutare, sepse brez pas brezi familja ime quhej familje lahutarësh. Çiftelisë i kam rënë që 5 vjeç, ndërsa lahutës kam filluar t’i bie në moshën 12-vjeçare”, thotë Lumturija, të cilën e trishton fakti se tashmë kanë mbetur shumë pak lahutarë, aq sa mund t’i numërosh me gishta.
Në familjen e saj, janë lahutarë edhe katër vëllezërit: Nikolla, Luigji, Gjeta e Gjovalini, ndërkohë që Lumturija po ia mëson lahutën edhe bashkëshortit të saj, Gjovalinit.
Sipas lahutares, nuk është e vështirë t’ia mësosh dikujt tjetër lahutën.
“Dëshira ime e madhe është jo vetëm ta luaj, por edhe tua mësoj të rinjve. Pas hyrjes së lahutës në UNESCO kam vënë re një dëshirë më të madhe për të mësuar mbi këtë instrument, që është një pasuri e çmuar. Edhe në rrugë kur më kanë parë, veshur me xhubletë dhe me lahutë në dorë, më kanë ndalur dhe më kanë pyetur. Njerëzit kanë kuriozitet. Duan të dinë për identitetin e instrumentit, pasaportën e lahutës”, thotë Lumturija. Ajo është shpresëplotë se Shqipëria do të vazhdojë të ketë lahutarë, madje edhe lahutare.
Lumturia këndon dhe luan me lahutë këngë trimërie, këngë të Eposit të Kreshnikëve, vargje të “Lahutës së Malcis” nga i madhi At Gjergj Fishta.
“Lahutës sime i kam dhënë për “detyrë” të mos këndojë vetëm këngë lufte e vaji, por edhe këngë dashnije”, thotë Lumturie Nonaj. Kështu, ajo këndon këngë që krijon vetë për Malësinë e Madhe, bjeshkët, për shtegtimin e bagëtive (edhe kjo tashmë në UNESCO).
Lumturija thotë se kurrë nuk do t’i ndajë xhubletën dhe lahutën, të cilat i konsideron si motra.
Lahutarët e konsiderojnë lahutën si amanet të të parëve. Përmes saj ata mbajnë gjallë kulturën dhe ua përcjellin atë brezave, së bashku me pasionin dhe krenarinë për këtë art të vjetër shqiptar.
Lumturije Nonaj thotë se tashmë ndihet krenare që lahuta jonë njihet nga mbarë bota si pjesë e trashëgimisë së UNESCO-s. “Kjo është një fitore jo vetëm për muzikën tonë tradicionale, por për të gjithë kulturën shqiptare. Fakti që bota e vlerëson, na jep forcë dhe emocion të veçantë që ta ruajmë e ta çojmë përpara këtë art të shenjtë të të parëve tanë”, thotë Lumturija.
TIRANË, 9 janar/ATSH/ Aktori dhe regjisori i mirënjohur shkodran, Edmond Mëhilli, një figurë e njohur e skenës dhe kulturës shqiptare ndërroi jetë sot, në moshën 79-vjeçare.
Edmond Mëhilli lindi më 23 gusht 1947 në Shkodër. Në vitin 1970 përfundoi Institutin e Lartë të Arteve dhe filloi karrierën si regjisor në Pukë (1970-1974), më pas në Estradën e Shkodrës për 15 vite (1974-1989). Ai ka punuar gjithashtu në Radio Shkodra dhe në Shtëpinë e Kulturës së rrethit të Shkodrës, ndërsa pas vitit 2003 u angazhua në Teatrin “Migjeni”.
Si regjisor, Mëhilli u dallua për trajtimin e hollësishëm të gjestit, fjalës dhe situatave komike, duke i dhënë publikut karaktere të besueshme dhe mizanskena të balancuara.
Në vitin 1980 cilësohet si regjisori më i mirë në Festivalin e Estradave Profesioniste të vendit.
Seria e shfaqjeve “Ditë buzëqeshjesh” në vitet 1983-1984 fitoi çmimin e parë, ndërsa sezonin 1985-1986 u vlerësua si ndër më të mirët në takimet e humorit mes estradave profesioniste të Shkodrës.
Edmond Mëhilli ka vënë në skenë komedinë “Gomari i Baba Tasit” të Gjergj Fishtës (1992) së bashku me trupën e aktorëve të Teatrit “Migjeni”.
Përveç regjisurës, Mhilli ka shkruar disa pjesë skenike, ku spikat drama “Një histori e thjeshtë”. Ndër shfaqjet e tij të njohura pas vitit 2000 është edhe “Ylli i mëngjesit”.
Kontributi i tij ka lënë një gjurmë të rëndësishme në teatrin dhe humorin shqiptar, duke e bërë emrin Edmond Mëhilli një referencë për gjeneratat e reja të artistëve.
Gjithashtu ka luajtur në një rol të vogël në filmin “Militanti”.
Homazhet për Edmond Mëhillin do të zhvillohen më 10 janar, nga ora 09:00 deri në 12:00, në hollin e Teatrit “Migjeni”.
Në një reagim zyrtar, Teatri shpreh ngushëllimet më të sinqerta për familjen dhe komunitetin e artistëve.
Është ndarë nga jeta në moshën 79 vjeçare aktori dhe regjisori i mirënjohur shkodran, Edmond Mhilli. “Me hidhërim të thellë njoftojmë ndarjen nga jeta të aktorit dhe regjisorit të mirënjohur të teatrit “Migjeni”, Edmond Mhilli ! Ngushëllimet tona të sinqerta shkojnë për familjen dhe komunitetin e artistëve. Homazhet zhvillohen nesër, me datë 10 Janar nga […]
Është ndarë nga jeta në moshën 79 vjeçare aktori dhe regjisori i mirënjohur shkodran, Edmond Mhilli.
“Me hidhërim të thellë njoftojmë ndarjen nga jeta të aktorit dhe regjisorit të mirënjohur të teatrit “Migjeni”, Edmond Mhilli ! Ngushëllimet tona të sinqerta shkojnë për familjen dhe komunitetin e artistëve. Homazhet zhvillohen nesër, me datë 10 Janar nga ora 09-12, në hollin e teatrit “ Migjeni””, shkruhet në një reagim zyrtar të Teatrit Migjeni.
Regjisor i Teatrit “Migjeni , ka lindur në Shkodër me 23 gusht 1947. Në vitin 1970, mbaroi Institutin e Lartë të Arteve. Në periudhën kohore 1970-1974, punoi si regjisor në Pukë dhe më pas për 15 vite në Estradën e Shkodrës nga 1974-1989.
Po ashtu punoi në Radio Shkodra, në Shtëpinë e Kulturës së rrethit të Shkodrës. Pas vitit 2003 edhe në Teatrin “Migjeni”.
Ai u dallua si regjisor për shijen e mirë, futjen gjerazi në repertorin e Estradës së Shkodrës të skeçit të gjatë dhe të komedisë me një akt, po ashtu në konceptet e tij regjisoriale ra në sy puna e vëmendshme me fjalën, me gjestin, trajtimi me mjete realiste i situatave komike, këmbëngulja për vërtetësinë e karaktereve, si dhe një mizanskenë përgjithësisht “e mbledhur”, pa lëvizje të tepërta.
Seria e shfaqjeve të tij me titull “Ditë buzëqeshjesh” në vitet 1983-1984 fiton Çmimin e Parë, ndërsa një sezon më pas në atë 1985-1986 vlerësohet si më të mirat në takimet e humorit në mes estradave profesioniste të zhvilluara në qytetin e Shkodrës.
Regjisori shkodran ka shkruar edhe disa pjesë skenike, ku spikat drama “Një histori e thjeshtë”.
Në mes shumë shfaqjeve që mbajnë regjisurën e tij është edhe ajo pas viteve 2000, “Ylli i mëngjesit”.
Pamje nga prapaskenat e serialit të vëllezërve Duffer në Netflix, që publikohet më 12 janar.
Për fansat e Stranger Things vjen së shpejti një surprizë e re: Netflix ka caktuar datën e publikimit dhe ka publikuar trailerin e një dokumentari të panjoftuar më parë, i cili ofron një vështrim ekskluziv pas skenave të realizimit të sezonit të fundit të serialit jashtëzakonisht të suksesshëm, të krijuar nga vëllezërit Matt dhe Ross Duffer.
I titulluar One Last Adventure: The Making of Stranger Things 5, dokumentari do të debutojë më 12 janar dhe, sipas Netflix, do të ofrojë “një vështrim nga brenda në vitet e punës dhe mjeshtërisë krijuese që u deshën për të realizuar kapitullin e fundit të serisë ikonike të vëllezërve Duffer”.
Finalja e madhe e serialit, e drejtuar nga Martina Radwan, u publikua nga Netflix natën e Vitit të Ri, njëkohësisht në platformë dhe në mbi 600 kinema në Amerikën e Veriut. “Jam pafundësisht mirënjohëse ndaj vëllezërve Duffer që më besuan dhe më dhanë një vend në rreshtin e parë të këtij udhëtimi të pabesueshëm,” tha regjisorja. “Të kaloja një vit të tërë në sheshxhirim me ta ishte një privilegj i vërtetë. Do të doja vetëm të kthehesha pas në kohë dhe të dokumentoja edhe sezonet e para deri tek i katërti. Nga kasti te bashkëpunëtorët e hershëm, të gjithë më pritën me bujari të jashtëzakonshme, duke ndarë hapur përvojat e tyre personale dhe kolektive të fituara gjatë një dekade krijimi.”
Traileri hapet me pamje nga leximi përfundimtar i skenarit të Stranger Things, ndërsa Ross Duffer dëgjohet të thotë: “Të shkruaje rreshtat e fundit që këta personazhe do të thoshin ndonjëherë ishte vërtet e vështirë.”
Gjatë leximit, Noah Schnapp (Will Byers) dhe Millie Bobby Brown (Eleven) shpërthejnë në lot, teksa janë ulur në një divan, ndërsa Schnapp përqafohet me Cara Buono, e cila interpreton Karen Wheeler.
Më pas, traileri sjell pamje arkivore nga fillimet e serialit, kur aktorët ishin ende fëmijë. Në sfond dëgjohet kënga ikonike “Heroes” e David Bowie, e përdorur disa herë në Stranger Things, përfshirë edhe gjatë titrave përmbyllës të finales së serialit.
Dokumentari ndalet gjithashtu në dhomën e shkrimtarëve, ku vëllezërit Duffer diskutojnë fatin e personazhit Eleven. Në një nga momentet më emocionale, Millie Bobby Brown dëgjohet të thotë: “Nuk jam gati ta lë.”
“Në kërkim të kohës së humbur” i Marcel Proust konsiderohet romani më i gjatë i shkruar ndonjëherë në Europë, me mbi 1.2 milion fjalë. Autori e shkroi pjesën më të madhe të veprës i izoluar, duke punuar natën dhe duke fjetur ditën.
2. Don Kishoti, libri që ndryshoi romanin
“Don Kishoti i Mançës” i Miguel de Cervantes konsiderohet romani i parë modern europian. Vepra përdor për herë të parë ironinë, lojën me realitetin dhe personazhe që janë të vetëdijshëm për historinë e tyre.
3. Dante dhe gjuha italiane
“Komedia Hyjnore” e Dante Alighierit u shkrua në italishten popullore dhe jo në latinisht, gjë që ndihmoi në formimin e gjuhës italiane moderne dhe e bëri veprën të aksesueshme për publikun e gjerë.
4. Shekspiri dhe fjalët e reja
William Shakespeare futi në përdorim mbi 1.700 fjalë të reja në gjuhën angleze. Shumë prej tyre, si lonely, fashionable apo critic, përdoren ende sot.
5. Kafka dhe fama pas vdekjes
Franz Kafka i kërkoi mikut të tij që të digjte të gjitha dorëshkrimet pas vdekjes. Për fat të letërsisë europiane, kjo dëshirë nuk u respektua dhe veprat e tij u bënë themel i letërsisë moderne.
6. Letërsia franceze dhe kafenetë
Shumë vepra të mëdha franceze u shkruan në kafene të Parisit. Autorë si Sartre, Simone de Beauvoir dhe Camus i përdornin këto hapësira si zyra pune dhe vende debati intelektual./KM
TIRANË, 9 janar/ATSH/ Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit mbajti sot ceremoninë e shpalljes së Çmimeve Kombëtare të Letërsisë.
Çmimi i madh i letërsisë, iu dha Enit Karafilit për romanin “Epope intime” nga Botimet Pegi, me motivacionin: Për një vepër me forcë të rrallë artistike, e cila ndërton një vizion të pasur letrar mbi përkatësinë identitare dhe thyerjen e tabuve të ngulitura në kodet e trashëguara kulturore, në kapërcyell të zhvendosjeve të trazuara migratore të shqiptarëve jashtë atdheut.
Çmimi i madh i përkthimit iu dha Romeo Çollakut për përkthimin e veprës “Retorika” të Aristotelit, nga Botimet Albas.
Motivacioni i këtij çmimi ishte: Për përkthimin mjeshtëror të një vepre madhore referenciale në historinë botërore të mendimit, të realizuar me përpikëri dhe saktësi të lartë terminologjike, duke ruajtur strukturën e arsyetimit, ritmin argumentues dhe forcën bindëse të ligjërimit. Një kontribut i vyer dhe i qëndrueshëm në pasurimin e korpusit dhe të diskursit filozofik në gjuhën shqipe.
Çmimin e madh të studimeve e mori Anila Mullahi (Elezi) për librin “Krijimi letrar në proces”, nga Botimet Pegi, me motivacionin: Për realizimin e studimit të parë gjenetik mbi romanet e Dritëro Agollit, fryt i hulumtimeve të thelluara dhe sistematike mbi dorëshkrimet, letërkëmbimet dhe ditarët e autorit. Ky studim vendos një gur themeli me rëndësi të veçantë në përvijimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të metodologjisë së kritikës gjenetike në studimet letrare shqipe.
Çmimet Kombëtare të Letërsisë u dhanë nga juria e kryesuar prej Besnik Mustafajt, dhe me anëtarë: Dhurata Shehri, Elsa Skënderi Rakipllari, Maklena Nika dhe Fatmira Nikolli. Këto çmime janë për botimet e vitit 2024.
TIRANË, 9 janar/ATSH/ “Claviotrio” hapi mbrëmë stinën koncertore të muzikës së dhomës në Teatrin Kombëtar të Operas e Baletit, duke sjellë tingujt e qetë dhe të ngrohtë mes pianos, klarinetës dhe violës.
Paola Budani në piano, Rodolf Baha në klarinetë dhe Sonila Baha në violë, interpretuan 8 pjesë për violë, klarinetë dhe piano nga Max Bruch, premierën botërore nga Thomas Simaku “Moj e bukura more”, si dhe Tio për klarinetë, violë dhe piano nga Jean Francaix.
Tre artistët shqiptarë, e kanë ndërtuar karrierën e tyre përtej kufijve të vendit dhe u bashkuan për këtë mbrëmje të veçantë në hollin koncertor të TKOBAP-së.
Pas një heshtjeje shumë të shkurtër dimërore, TKOBAP e hap vitin artistik me një kalendar që ndërthur muzikën e dhomës, koncertin simfonik, baletin, operën dhe traditën një udhëtim i jashtëzakonshëm mes klasikes dhe përjetimit bashkëkohor. Nga “Claviotrio”, nesër do të shfaqet koncerti me pjesë nga Dvořák & Mendelssohn, ndërkohë që në programin e këtij janari janë: mbrëmja festive e 17 janarit me “Opera & Ballet Night”, më 25 janar vjen “Petite Messe Solennelle” e Rossinit e cila do të jetë premierë absolute, dhe gjallëria e traditës me koncertin “Ku ka si Tirona”, më 19 janar.
Djali i aktorit të madh Kadri Roshi, Kliti Roshi, ka kundërshtuar me forcë dëshminë e gazetarit të njohur Hamdi Jupe, i cili pak ditë më parë rrëfeu se Kadri Roshi, i kërkoi ndihmë ekonomike ish-kryetarit të Kuvendit, Servet Pëllumbi nga shtrati i spitalit.
Në një intervistë për Top Channel, Kliti Roshi u shpreh se nuk ka asnjë të vërtetë te dëshmia e Hamdi Jupes në cilësinë e shefit të kabinetit të ish-kryetarit të Kuvendit, që pretendon se Kadri Roshi kërkoi para për bashkëshorten, teksa vetë ndodhej i sëmure në spital.
“Gjallë është ai Hamdi Jupe?! Si mundet të ngrihet dhe të bëjë një denigrim të tillë të shëmtuar me gënjeshtra. Kadri Roshi mund të ketë ndihmuar të tjerët, por që t’i vdesë e shoqja për bukë, kurrë! Le të vijë ballë për ballë nëse ka guxim të matet me mua”, u shpreh Kliti Roshi.
Sipas gazetarit Jupe, që në në atë kohë ka qenë pjesë e kabinetit të Kuvendit, si zgjidhje për të ndihmuar Artistin e Popullit u vendos që vetë Jupe të merrte dy rroga shpërblim për punën e mirë dhe paratë më pas t’ia dorëzonte Roshit.
“Urdhri për shpërblimin tim për punë ‘shumë të mirë’ ndodhet në arkivin e Kuvendit prej më shumë se njëzetë vjetësh. Është ‘shpërblimi’ më i bukur i jetën sime. Me firmën time në bordero ishte bërë e mundur të ndiheshin mirë për pak çaste dy njerëz të shquar të këtij kombi. Dëshmitare është Dafina, drejtorja ‘shpirtakull’ e financave”, shkruan Jupe në një postim në rrjetin social “Facebook”.
Por, sipas Kliti Roshit, mamaja e tij nuk ka marrë asnjë lekë, “pasi nuk kishte nevojë”.
“Lekët janë vënë në emër të Hamdiut dhe ai i ka futur në xhep, kjo mund të jetë e vërteta. Se prit se nuk kisha vdekur unë, nuk kishte vdekur nëna ime. Si po vdiste nëna ime për bukë dhe doli Hamdi Jupe ta respektojë?!”
Djali i “Nderit të Kombit” kujton dhe raportin e ngushtë që babai i tij kishte me kryeministrin e kohës, Fatos Nanos, dhe ky fakt, sipas tij, tregon që Roshi nuk kishte pse “t’i kërkonte lëmoshë Servet Pëllumbit”.
“Kryeministri i asaj kohe, Fatos Nano, e ka pasur idhull Kadriun. Nuk ia zgjidhte dot ai? Duke ditur se kush ishin për njëri-tjetrin? Në fillim, shkoi presidenti Alfred Moisiu në spital. Dhe duhet t’i kërkonte lëmoshë një profesori të nderuar si Servet Pëllumbi?”
Kliti Roshi pretendon po ashtu se pensioni i posaçëm i të atit ishte i mjaftueshëm për të mbuluar kostot e familjes.
TIRANË, 8 janar /ATSH/ Arkivi Qendror Shtetëror i Filmit (AQSHF) po ndërmerr një nismë të re kulturore që synon rigjallërimin e një hapësire të lënë pas dore prej më shumë se 25 vitesh, duke e shndërruar atë në Kinema Verore “Drita”.
Hapësira, e mbuluar prej vitesh nga ferra dhe e shoqëruar me problematika të shumta infrastrukturore, do të marrë jetë si një qendër e hapur kulturore me shfaqje filmash dhe vepra arti, duke ofruar një qasje të re shprese, bashkëpunimi dhe dashamirësie për komunitetin.
Kinema Verore “Drita” do të pozicionohet buzë Parkut të Artit në Kinostudio, pranë Ministrisë së Turizmit, Kulturës dhe Sportit, duke synuar të kthehet në një pikë referimi për artin, kujtesën filmike dhe jetën kulturore gjatë muajve të verës.
Nisma është pjesë e përpjekjeve të vazhdueshme të AQSHF-së për të hapur arkivin drejt publikut dhe për të krijuar hapësira të reja dialogu mes trashëgimisë filmike dhe qytetarëve.
Login
