❌

Normal view

There are new articles available, click to refresh the page.
Before yesterdayMain stream

Impotenca si modus ç’njerĂ«zues 

✇KultPlus
By: KultPlus
9 September 2025 at 13:42

Gent Çajani, regjisor tetovar, veprĂ«n e Miro Gavranit (Dramaturgut kroat) e kishte lexuar estetikisht nĂ« mbĂ«shtetje dhe gjetje autoriale duke pĂ«rdorur detaje me tendenca kreative qĂ« do ta shndĂ«rronin veprĂ«n dhe personazhin e Adolfit nĂ« sharllatan karikaturial nĂ« relacion me personazhe tĂ« ngjashme si ai.

Adolfi e pĂ«rsĂ«ritĂ« njĂ« frazĂ« deri nĂ« fundin e tij; ‘’Ajo i ka fajet’’, qĂ« ndĂ«rlidhet fuqishĂ«m me impotencĂ«n e njerĂ«zve me ndikim kĂ«tu e nĂ« botĂ« – Ă«shtĂ« gjetje ideore dhe dramaturgjike qĂ« i faturohet gruas, tĂ« dashurĂ«s sĂ« Adolfit, KristinĂ«s kĂ«tĂ« rast, tĂ« cilĂ«n e detyron ti marr fajet e tij duke i’u nĂ«nshtruar trajtimit ç’njerĂ«zor me emĂ«rtime paaftĂ«sie nĂ« mardhĂ«nje mes tyre por dhe metodologjisĂ« shkencore psikanalitike tĂ« FROJDIT, me tĂ« cilat, ai dhe si ai, tĂ« ngjashmit, gruan duan qĂ« ta depersonalizojnĂ« nĂ« personazh tĂ« serviseres – hotelieres.

NĂ« anĂ«n tjetĂ«r, Kristina, me vetĂ«dije dhe fakte graduale e bĂ«nĂ« qesharak dhe morbid Adolfin gjersa ia nxjerr mbi qarqafĂ«t e ekstazisĂ« tĂ« padukshmet e karakterit, qĂ« do tĂ« bĂ«heshin mĂ«pastaj sinonim i impotencĂ«s sĂ« protagonistĂ«ve me ndikim politik, tĂ« pa riparuar ndoshta dhe sot pĂ«r tĂ« sotmen dhe qytetĂ«rimin. Me raste, farsa Ă«shtĂ« adapt pĂ«r ta fakti qĂ« i’u del hakesh atyre, duke i paraqitur shĂ«mtitĂ« fiziologjike dhe synimet snobe, nĂ« relacion me bindjet e tyre pĂ«r artin dhe tĂ« bukurĂ«n por qĂ« janĂ« nĂ« lidhje me figurĂ«n dhe metaforĂ«n e gruas parasegjithash (kam parasysh pikturĂ«n dhe muzikĂ«n). QĂ«llimisht, regjisori e degradon mitin e Hitlerit gjersa z’deshĂ« nĂ« sy tĂ« saj dhe tĂ« publikut ligĂ«shtitĂ« e tij, njĂ«herĂ«sh, e pĂ«rballĂ« me psikanalitikĂ«n e Frojdin, gjersa, ia demonstron tĂ« metat fiziologjike me shkumĂ«s nĂ«pĂ«rmes njĂ« dĂ«rrase tĂ« thjeshtĂ« tĂ« krevatit, me tĂ« cilin veprim, e bĂ«nĂ« mĂ« tepĂ«r kundĂ«rthĂ«nĂ«s nĂ« relacion me prirjet e tij dhe me profilin e personazhit me personalitetin e deporsanilizuar.

Nisur nga titulli, ‘’Pacienti i Dr. Frojdit’’ Gavrani e komercializon shkrimtarinĂ« e tij, i pĂ«rdor personazhet me biografi kontraverse ndĂ«rsa varfĂ«rinĂ« e veprĂ«s e arsyeton pĂ«rmes zhanrit dhe materialit tĂ« farsĂ«s.

Shfaqjen e bënë intriguese regjisura, që ishte e komponuar ngushtë me lojën e aktorëve, të cilët, përveç barrës interpretaive, mbi supet e tyre dëftojnë kutin e përvojës dhe të pjekurisë skenike. Të tre aktorët, ishin në vetën e parë të performimit dhe kronologjisë së situatave që zhvillohen brenda strukturës së brumit temor dhe të dialogut në frymën e ping-pongut.

Regjisori e kishte zgjedhur Adrian Azirin, pĂ«r ta dekompozuar imazhin e Hitlerit nga miti i qĂ«ndrimit dramatik; se gjĂ«ja – ai Ă«shtĂ« ‘hamshor’, pĂ«rkundrazi, hamshoria e njĂ« kali tĂ« tĂ«rbuar e bĂ«nĂ« urrryes pĂ«r vetveten njĂ«herĂ«sh vrasĂ«s nĂ« relacion dhe me simbolikĂ«n e zhdukjes sĂ« fiseve indiane! NdĂ«rkohĂ«, them qĂ«, Adriani Ă«shtĂ« aktor cilĂ«sor, krijon situata dhe mardhĂ«nje tĂ« harmonizuara, ka vetĂ«dije nĂ« proces dhe i çon deri nĂ« fund ato, sikundĂ«r qĂ«, Muzafer Etemi, ushqen urtĂ«sinĂ« e Frojdit dhe e shpĂ«rfaq atĂ« me maturi nĂ« ecje, nĂ« shikim, nĂ« intonacion, nĂ« qasje, sikundĂ«r qĂ«, guximi dhe pĂ«rballja e aktores Linda Shabani nĂ« skena sensitive, shfaqjen e ngritĂ« nĂ« opiumin e zgjuarjes sĂ« kurreshtjes sĂ« publikut dhe nĂ« stadin e shfaqjeve bashkĂ«kohore. Linda dĂ«shmoj origjinalitet karshi fabulĂ«s dhe situatave konkrete sa komike po aq tragjike qĂ« zhvilloheshin brenda kornizĂ«s simbolike tĂ« pikturĂ«s ekspresive. NĂ« formulimin dramaturgjik, Kristina Ă«shtĂ« viktimĂ« e aferave politike, Ă«shtĂ« edhe mesazh publik meqĂ« fatumi i saj ndĂ«rlidhet me paradoksin maskulin! Gjetjet mizanskenike vizualizonin thjeshtĂ«si, tĂ« menaxhuara mirĂ«, ndĂ«rsa arnimi i kubeve me kuq e zi ishte tendencĂ« nĂ« adresĂ« tĂ« impotencĂ«s dhe farsĂ«s sĂ« politikĂ«s shqiptare, madje, skenografia demistifikon nĂ«ntekstin e tekstit pĂ«r rrethana tona. NdĂ«r tjera, pjesa kishte shenja tĂ« dukshme regjisoriale, pĂ«rfshirĂ« dhe kolonĂ«n zanore qĂ« pĂ«rkonte me mendĂ«sinĂ« e teatrit tĂ« dhomĂ«s dhe formulĂ«s sistematike tĂ« absurdit.

Publiku dhe ambiciet e ideatorit

Salla ku po zhvillohet festivali qe e mbushur. Publiku në gjykimin tim është matës jetik në relacion me synimet e ideatorit të festivalit, fundja, imazhet e mbrojnë faturën e fjalës sime.

Dukej sheshazi qĂ« festivali ushtron pavarĂ«si gjersa pronarĂ«t/ ideatorĂ«t nuk kanĂ« tendenca konfliktuoze me vetveten ku do tĂ« pĂ«rfshinin ambicjet e tyre personale artistike nĂ« listĂ«n proritare ku do ti shfrytĂ«zonin flamujt e festivalit pĂ«r ndonjĂ« bonus kĂ«mbimor artistik diku tjetĂ«r. ËshtĂ« faturĂ« pĂ«rlavduese qĂ« i adresohet ideatorit tĂ« festivalit – aktorit, Brahim Basha, meqĂ« po dĂ«shmon dhe Ă«shtĂ« kĂ«mbĂ«ngulĂ«s qĂ« qyteti i tij tĂ« marr primat artistik!

9 shtator 2025, Shkruan: Naser Shatrolli/ KultPlus.com

Nacionalizmi si antishqiptarizëm

✇Telegrafi
By: Leonidha MĂ«rtiri
8 September 2025 at 11:39

NĂ« ndeshjen e basketbollit mes MaqedonisĂ« sĂ« Veriut dhe RumanisĂ«, nĂ« fillimgushtin e sapo ikur, salla ku zhvillohej ndeshja, nĂ« KumanovĂ«, papritur u pushtua nga thirrje naziste. TĂ« rinj maqedonas, nĂ« kor korbash, kĂ«rkonin shfarosjen e shqiptarĂ«ve. Po ç’hynin shqiptarĂ«t nĂ« kĂ«tĂ« ndeshje tĂ« skuadrĂ«s maqedone me atĂ« rumune? Dhe, kjo nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si. Sepse gjuha e urrejtjes ndaj bashkĂ«shtetasve, fqinjĂ«ve tĂ« tyre rri ndezur pĂ«rballĂ«, por edhe nĂ«n hirin e deklaratave tĂ« qeveritarĂ«ve dhe politikanĂ«ve maqedonas, duke kultivuar mĂ« tej pasionet e njohura nacionaliste.

Nacionalizmi si antishqiptarizĂ«m Ă«shtĂ« transferuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme te gjeneratat e reja. KĂ«shtu ndodh nĂ« Serbi, kĂ«shtu ndodh nĂ« Maqedoni. Ndryshe nuk shpjegohet pĂ«rsĂ«ritja e tĂ« njĂ«jtave brohoritje, thirrjeve nacionaliste nĂ« stadiumin e KumanovĂ«s “dhoma e gazit pĂ«r shqiptarĂ«t”, “shqiptari i vdekur, shqiptar i mirĂ«â€ 


Copy-paste e kĂ«tyre thirrjeve-kudo, nĂ« kohĂ« tĂ« ndryshme, edhe nĂ« stadiumin nĂ« mes tĂ« Shkupit nĂ« ndeshjen e futbollit kohĂ« mĂ« parĂ« midis skuadrĂ«s maqedonase “Vardari” dhe asaj “ShkĂ«ndija” tĂ« shqiptarĂ«ve, nĂ« Kavadarc dhe kudo gjetkĂ« nĂ« hapĂ«sirĂ«n e MaqedonisĂ« sĂ« Veriut. Pra, nĂ« vend qĂ« tĂ« inkurajohen sadopak arritjet pĂ«r njĂ« bashkĂ«jetesĂ« normale, bĂ«het e kundĂ«rta. Aq mĂ« keq kur partitĂ« politike, liderĂ« tĂ« tyre, nĂ« forma tĂ« ndryshme i nxisin drejtpĂ«rdrejt ato. TĂ« mos shkojmĂ« mĂ« tej. NĂ« ndeshjen qĂ« pĂ«rmendĂ«m nĂ« fillim tĂ« shkrimit, shikues dhe dĂ«gjues i zellshĂ«m pranĂ« atyre tĂ« rinjve dhe korit antishqiptar ishte dhe kryetari i qeverisĂ« Hristijan Mickoski, ministri i BrendshĂ«m dhe anĂ«tarĂ« tĂ« tjerĂ« tĂ« qeverisĂ«.

AsnjĂ« fjalĂ«, asnjĂ« reagim nga ata. ÇfarĂ« emri t’i vendosĂ«sh memecĂ«risĂ« sĂ« tyre? Retorikat e kryeministrit se, çka ngjau nĂ« KumanovĂ« “do tĂ« jetĂ« objekt hetimi dhe sanksionesh, pa marrĂ« parasysh nga vijnĂ«â€, mbeten fjalĂ« nĂ« erĂ«. Sepse, vĂ«shtirĂ« t’i ndahen rrugĂ«s sĂ« antishqiptarizmit.

Pak më shumë se një vit më parë, gjatë fushatës për zgjedhjet e fundit parlamentare, kryeministri i sotëm që drejtonte partinë VMRO-DPMNE pas Nikola Gruevskit, tundte dhe shkundte kartën antishqiptare. Vetë ardhja e tij në krye të ekzekutivit pati për suport këtë kartë në rritjen e numrit të votave të maqedonëve, duke i dhënë fitore bindëse krahut nacionalist VMRO-DPMNE, deri atëherë në opozitë. Për fat të keq, investues deri diku në këtë fitore u bënë edhe shqiptarët, mbetur në rrugën e mbrapshtë të përçarjes, në vend të fuqizimit të përbashkët. Madje, këtij investimi i shërbeu edhe ndonjë lider i njohur i Kosovës, duke synuar defaktorizimin e shqiptarëve përballë potencialit të njohur të tyre në këtë republikë.

Ardhja nĂ« pushtet e VMRO-DPMNE me nĂ« krye Mickoskin, vĂ«shtirĂ« t’i fashitĂ« qĂ«ndrimet antishqiptare tĂ« tyre. Qeveria aktuale ka mbi pesĂ«mbĂ«dhjetĂ« muaj nĂ« pushtet, pa folur pĂ«r njĂ«zet e katĂ«r vitet pas nĂ«nshkrimit tĂ« MarrĂ«veshjes sĂ« Ohrit, qĂ« i dha fund konfliktit tĂ« vitit 2001, por dhe si themel mbi tĂ« cilin ndĂ«rtohet shteti dhe ku plotĂ«simit tĂ« tĂ« drejtave tĂ« shqiptarĂ«ve u hapej njĂ« dritĂ« e re.

PavarĂ«sisht atyre arritjeve qĂ« njihen jo gjithçka Ă«shtĂ« realizuar. Mokra e paragjykimeve nuk Ă«shtĂ« ndalur. Ajo frenon ndryshimet e duhura nĂ« KushtetutĂ«n e vendit, shqiptarĂ«t, kur Ă«shtĂ« fjala pĂ«r disa vende elitare nĂ« institucione tĂ« ndryshme mbahen larg tyre, si nĂ« polici, nĂ« shĂ«rbimin informativ, nĂ« AkademinĂ« e Shkencave etj. ÇuditĂ«risht, gjuhĂ«s shqipe, si gjuhĂ« zyrtare, vazhdohet t’i vihen ngarkesa tĂ« shumta negative. Ende me vlerĂ«sime tĂ« tilla “qytetarĂ« tĂ« dorĂ«s sĂ« parĂ« dhe tĂ« dytĂ«â€, kur nĂ« qeverinĂ« e sotme bĂ«n pjesĂ« dhe koalicioni i shqiptarĂ«ve “Vlen”?

Me urrejtjen ndaj shqiptarëve, Maqedonia e Veriut do të identifikohet si komb evropian? Shqiptarët, së toku me maqedonët e kanë treguar dhe e tregojnë se vetëm të bashkuar forcojnë shtetin e përbashkët dhe jo mbi kalbësirat e paragjykimeve që shfaqen jo rrallë dhe kërkojnë të dobësojnë vendin. Në rastin konkret, qeveria e Mickoskit, sikurse dhe të mëparshmet, janë të të gjithë qytetarëve: të maqedonëve, shqiptarëve dhe pakicave të tjera që jetojnë në këtë vend. Pa barazi të tyre, shteti nuk mund të funksionojë.

The post Nacionalizmi si antishqiptarizëm appeared first on Telegrafi.

Shkëlqimi dhe venitja e turizmit në Shqipëri

✇Telegrafi
By: Agron Shala
6 September 2025 at 09:19

Xhevat Mustafa

MĂ« nĂ« fund, pas shumĂ« vitesh nĂ«n efektin e ekstazĂ«s prej shifrave nĂ« rritje tĂ« vĂ«rtetĂ« e tĂ« pasinqertĂ«, tĂ« fryrĂ« si tullumbacet apo si gomat e fuoristradave qeveritare ose tĂ« bosĂ«ve, nĂ« fillim tĂ« shtatorit 2025, kryeministri Edi Rama, nĂ« njĂ« mbledhje me kryetarĂ«t e bashkive pranoi burrĂ«risht apo mediatikisht dĂ«shtimin e ri apo tĂ« radhĂ«s – atĂ« nĂ« frontin e turizmit! Jo pĂ«r vetĂ«lavdĂ«rim e pa pikĂ« kĂ«naqĂ«sie se koha mĂ« dha edhe mua tĂ« drejtĂ«, mund tĂ« them se kĂ«tĂ« dĂ«shtim e kam paralajmĂ«ruar qysh rreth tri vjet mĂ« parĂ« nĂ« opinione botuar nĂ« gazetat “Panorama” dhe “Telegraf”! Por, as lart nĂ« qeveri, sidomos nĂ« MinistrinĂ« e Turizmit dhe as poshtĂ« nga pronarĂ«t e objekteve turistike tĂ« tri niveleve, nuk ua vunĂ« veshin kambanave tona tĂ« alarmit! PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nuk ndjenĂ« as mirĂ«njohje, edhe pse ishin krejt falas e me shqetĂ«sim tĂ« sinqertĂ« qytetar. Tani mund tĂ« thuhet kushedi pĂ«r tĂ« satĂ«n herĂ« gjatĂ« kĂ«tyre 80 vjetĂ«ve shprehja e moçme: koka bĂ«n, koka pĂ«son! Apo, se kjo koka e plot shqiptarĂ«ve qenka mĂ« e fortĂ« edhe se ajo e gomarĂ«ve!

Ndodhi kështu se lart në qeveri e poshtë tek oligarkët dhe pronarët e turizmit kishin iluzionin se 10 milionë turistët, përfshirë edhe milionët e shqiptarëve nga Kosova, Maqedonia e Veriut, diaspora 
 ishin syleshë e naivë, sa të mos reflektonin dhe reagonin ndaj përjetimeve të pakëndshme, tejet të kushtueshme e të paharrueshme në shumicën e plazheve të Shqipërisë! Së pari, duke i vënë vetë kryq për vitin e ardhshëm plazheve në Shqipëri. Së dyti, duke informuar për të vërtetat e hidhura nëpër to njerëz të tjerë, familjarë, kushërinj, komshinj, shokë, miq 


Gjithashtu, ky lajm jo i gĂ«zueshĂ«m, i dalĂ« edhe nga goja e kryeministrit Rama, mĂ« kthen pas nĂ« kohĂ« e pĂ«rjetime si gazetar. NĂ« plot raste, disa komentues, edhe tĂ« statuseve dhe tĂ« shkrimeve tĂ« mia, janĂ« pĂ«rmbytur nga mĂ«rzia, keqardhja, pakĂ«naqĂ«sia 
 kur nĂ« shkrime ka pasur e vazhdon tĂ« ketĂ« me bollĂ«k fakte qĂ« lakuriqĂ«sojnĂ« e kritikojnĂ« mashtrimet, dĂ«shtimet, gabimet, skandalet 
 e qeverisĂ« qendrore e sidomos tĂ« kryeministrit Edi Rama. Sipas tyre, nuk duhet bĂ«rĂ« kjo, domethĂ«nĂ« vĂ«nia e gishtit tek “tĂ« kĂ«qijat”, “plagĂ«t”, “njollat”, “moçalet”, “arnimet”, “mballomat” 
 sepse, kĂ«shtu njollosen dhe dĂ«mtohen imazhi turistik, sidomos gjatĂ« muajve tĂ« pikut, nĂ« verĂ«, por edhe imazhi politik, ekonomik, social, kulturor, demokratik i qeverisĂ« dhe vendit!

GjithnjĂ«, sipas tyre, Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« qĂ« tĂ« mbyllen sytĂ«, veshĂ«t, goja pĂ«r tĂ« gjitha sa nuk shkojnĂ« mirĂ« dhe qĂ« meritojnĂ« 100 pĂ«r qind tĂ« kritikohen edhe publikisht, sepse ndryshe “dĂ«mtohen” bizneset turistikĂ« e tregtarĂ«, edhe kur nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« e nĂ« jetĂ« vetĂ« bosĂ«t e tyre ua bĂ«jnĂ« “naftĂ«n” apo gjĂ«mĂ«n hotel-restoranteve tĂ« tyre.

Format e kĂ«saj “vetĂ«vrasjeje” financiare e funksionale, qĂ« do tĂ« ndjehet nĂ« masivizim e vijimĂ«si nga viti nĂ« vit, janĂ« tĂ« shumta e tĂ« larmishme! MĂ« sĂ« shumti, me çmimet e çmendura, pĂ«r njĂ« kafe e shishe ujĂ«; pĂ«r njĂ« çadĂ«r e dy shezlongĂ«, kur rreth 90 pĂ«r qind tĂ« plazheve tĂ« SpanjĂ«s e tĂ« FrancĂ«s janĂ« pa çadra e shezlongĂ« me pagesĂ«, por publike! Edhe nĂ«pĂ«rmjet çmimeve stratosferike pĂ«r njĂ« pjatĂ« sallatĂ« e supĂ«, pĂ«r njĂ« pjatĂ« rizoto apo makarona me disa kokrra fruta deti, pĂ«r njĂ« shishe apo gotĂ« birrĂ« e verĂ«, pĂ«r sjellje tĂ« kulturuar e pastĂ«rti! Edhe nĂ«pĂ«rmjet “harresĂ«s” 80-vjeçare tĂ« derdhjes sĂ« ujĂ«rave tĂ« zeza nĂ« shumicĂ«n e plazheve nĂ« bregdetet dhe bregliqenet e nĂ« lumenjtĂ« e ShqipĂ«risĂ«, me derdhje nĂ« mes apo afĂ«rsi tĂ« plazheve! Edhe nĂ«pĂ«rmjet mungesĂ«s sĂ« ujit pĂ«r higjienĂ« nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« periudhĂ«s sĂ« pikut tĂ« sezoneve turistike! Edhe tĂ« niveleve shqetĂ«sues tĂ« ndotjes akustike e tĂ« ajrit, prej plehrave dhe betonit! Edhe, edhe, edhe 


Nuk mund tĂ« pĂ«rjashtohet prerazi se pĂ«r kĂ«tĂ« rĂ«nie drastike tĂ« turizmit nĂ« ShqipĂ«ri ka ndikuar edhe aksioni i ideuar dhe drejtuar personalisht nga kryeministri Edi Rama pĂ«r “zgjerimin e hapĂ«sirave publike”, nĂ« kulmin apo pikun e sezonit turistik, nĂ« fillim tĂ« korrikut! Fadromat, gĂ«rmadhat, zhurmat e frikshme, pluhurat, sherret, deri tĂ« dhunshme pronarĂ«-policĂ«, nuk mund tĂ« mos kenĂ« shkaktuar te turistĂ«t e huaj dhe shqiptarĂ« shqetĂ«sime dhe pakĂ«naqĂ«si! Merret me mend se duke mos qenĂ«, siç i pandehin disa pushtetarĂ« dhe bosĂ« turizmi nĂ« ShqipĂ«ri, “syleshĂ«â€ dhe “naivĂ«â€ apo “tĂ« dashuruar marrĂ«zisht” vetĂ«m pas deteve dhe plazheve tĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe duke e ditur mirĂ« se ka edhe mĂ« tĂ« mirĂ« e mĂ« tĂ« lirĂ« nĂ« vende tĂ« tjera, ata u kanĂ« vĂ«nĂ« kryq pushimeve nĂ« ShqipĂ«ri qysh pĂ«r vitin pasardhĂ«s. Po kĂ«shtu, zhgĂ«njimin e tyre e kanĂ« pĂ«rcjellĂ« edhe te tĂ« tjerĂ«t duke u dhĂ«nĂ« kĂ«shillĂ«n: “Mos u besoni symbyllurazi reklamave nga plazhet e ShqipĂ«risĂ«, sepse realiteti Ă«shtĂ« larg tyre”! Pra, kjo e keqe e re apo e radhĂ«s sĂ« gjatĂ« Ă«shtĂ« prodhim “Made in Albania” e jo si rrjedhojĂ« e antireklamĂ«s pĂ«r konkurrencĂ« nga shtete me turizĂ«m shumĂ«fish mĂ« masiv e mĂ« cilĂ«sor, si Italia, Greqia, Turqia 
!

MeqenĂ«se kĂ«ta predikues tĂ« heshtjes ndaj tĂ« kĂ«qijave dhe tĂ« metave, dĂ«shtimeve dhe gabimeve tĂ« qeverisĂ« sĂ« zemrĂ«s e tĂ« votĂ«s, ndaj “harresĂ«s” 80 apo 35-vjeçare tĂ« njĂ« bunkeri tĂ« madh me premtime Enveri, i kanĂ« pĂ«rsĂ«ritur disa herĂ« thirrjet e tyre, mund tĂ« thuhet se kĂ«shtu, pa apo me dashje, janĂ« bĂ«rĂ« pararendĂ«s edhe tĂ« draftit tĂ« “Kodit tĂ« ri Penal”! Nga sa Ă«shtĂ« e bĂ«rĂ« publike dhe e kuptueshme, kjo sajesĂ« e re nĂ« kuadĂ«r tĂ« pĂ«rrallĂ«s Soros-Rama-KimMcGonigal-Manja-Rakipi, “Reforma nĂ« drejtĂ«si” do tĂ« na dĂ«nojĂ« me vite burg edhe pĂ«r humorin ndaj Zeusit dhe ndaj “oborrtarĂ«ve” tĂ« tij! Prandaj, sot nuk mund tĂ« rri pa ua kujtuar se edhe ata bĂ«jnĂ« propagandĂ«, “kur harrojnĂ«â€ vetĂ« apo bĂ«jnĂ« thirrje prej 80 vjetĂ«sh qĂ« tĂ« harrohen ferri komunist apo enverian, premtimet e parealizuara, eksperimentet e çmendura me jetĂ«t e 2-3 milionĂ« shqiptarĂ«ve dhe lista e gjatĂ« e dĂ«shtimeve gjatĂ« 47 viteve tĂ« Enverit e tĂ« Ramizit!

Pastaj, edhe pse e kanĂ« kujtesĂ«n shumĂ« tĂ« fortĂ« pĂ«r ato qĂ« ka bĂ«rĂ« e nuk ka bĂ«rĂ« Saliu pĂ«r vetĂ«m 12 vjet, pĂ«rkundĂ«r 69 viteve tĂ« partisĂ« sĂ« tyre tĂ« zemrĂ«s, si Ă«shtĂ« e mundur qĂ« “tĂ« harrojnĂ«â€ se i gjithĂ« viti, nga fillim i janarit deri nĂ« fund tĂ« dhjetorit Ă«shtĂ« periudhĂ« turistike! PĂ«rndryshe nuk mund t’i jepet e drejtĂ« kryeministrit tĂ« mburrej jo mĂ« larg se mĂ« 10 maj 2025 me shifrat 10-11 milionĂ« turistĂ« nĂ« vit, duke “harruar” tĂ« bĂ«nte ndarjen se sa ishin turistĂ« tĂ« huaj e sa shqiptarĂ«! Merret me mend se pĂ«rse tifozĂ«ve tĂ« çmendur tĂ« qeverisĂ« Rama “nuk ua bĂ«n goja” ta thonĂ« troç: lĂ«reni tĂ« qetĂ« si Enverin 47 vjet edhe Edi RamĂ«n tonĂ«, po aq tĂ« zemrĂ«s, mendjes e tĂ« votĂ«s sa ai! DomethĂ«nĂ«, troç apo popullorçe, “qĂ« t’ua bĂ«jĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe shqiptarĂ«ve edhe ma shumĂ« nanĂ«n dhe gjamĂ«n”! /Gazeta “Panorama”/

 

The post Shkëlqimi dhe venitja e turizmit në Shqipëri appeared first on Telegrafi.

“LetĂ«rsia mund tĂ« jetĂ« njĂ« formĂ« rezistence”, Lea Ypi bisedon me Elif Shafak

✇KultPlus
By: Kult Plus
1 September 2025 at 23:45

Dy shkrimtaret debatojnë për censurën, propagandën, historinë tonë të shkruar në mënyrë të njëanshme dhe kohën e populizmave

Kujtimet e Lea Ypi nĂ« librin e saj “TĂ« lirĂ«â€ evokojnĂ« fĂ«mijĂ«rinĂ« e saj nĂ« ShqipĂ«ri, para dhe pas rĂ«nies sĂ« komunizmit. Libri Indignity, (del ne treg ne Angli ne 4 shtator) rindĂ«rton jetĂ«n e gjyshes sĂ« saj, e cila mbĂ«rriti nĂ« TiranĂ« nga Selaniku si njĂ« grua e re dhe u pĂ«rfshi nĂ« jetĂ«n politike tĂ« vendit. Aktualisht, ajo kontribuon tani nĂ« katedrĂ«n “Ralph Miliband” pĂ«r politikĂ« dhe filozofi nĂ« London School of Economics. NdĂ«rsa shkrimtarja turke Elif Shafak Ă«shtĂ« autore e mĂ« shumĂ« se 20 librave, si fiksion ashtu edhe jofiksion.

TĂ« dyja kĂ«to shkrimtare biseduan pĂ«rmes videocall-it – Ypi duke udhĂ«tuar pĂ«r nĂ« Indi ndĂ«rsa Shafak nĂ« shtĂ«pinĂ« e saj nĂ« LondĂ«r – nĂ« bashkĂ«bisedim mbi kĂ«rcĂ«nimin e censurĂ«s dhe ngritjen e populizmit, sfidat e tĂ« qenit shkrimtare me identitete tĂ« shumta dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« e pĂ«rfaqĂ«simit tĂ« ngjarjeve historike komplekse nĂ« veprat e tyre.

Elif Shafak: Kjo Ă«shtĂ« epoka e ankthit. Ka kaq shumĂ« pasiguri, nĂ« lindje apo në  perĂ«ndim, tek tĂ« rinjtĂ« apo tĂ« moshuarit, kaq shumĂ« njerĂ«z janĂ« tĂ« shqetĂ«suar tani, Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ« qĂ« e ndjen nĂ« ajĂ«r. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« mendoj se nĂ« shumĂ« mĂ«nyra kjo Ă«shtĂ« njĂ« epokĂ« e artĂ« pĂ«r demagogjinĂ«, pĂ«r demagogĂ«t populistĂ« qĂ« tĂ« hyjnĂ« nĂ« skenĂ« duke thĂ«nĂ«: “Besoni tek unĂ«. Do t’ua bĂ«j gjĂ«rat tĂ« thjeshta.”

TĂ« dyja kĂ«to shkrimtare biseduan pĂ«rmes videocall-it – Ypi duke udhĂ«tuar pĂ«r nĂ« Indi ndĂ«rsa Shafak nĂ« shtĂ«pinĂ« e saj nĂ« LondĂ«r – nĂ« bashkĂ«bisedim mbi kĂ«rcĂ«nimin e censurĂ«s dhe ngritjen e populizmit, sfidat e tĂ« qenit shkrimtare me identitete tĂ« shumta dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« e pĂ«rfaqĂ«simit tĂ« ngjarjeve historike komplekse nĂ« veprat e tyre.

Elif Shafak: Kjo Ă«shtĂ« epoka e ankthit. Ka kaq shumĂ« pasiguri, nĂ« lindje apo në  perĂ«ndim, tek tĂ« rinjtĂ« apo tĂ« moshuarit, kaq shumĂ« njerĂ«z janĂ« tĂ« shqetĂ«suar tani, Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ« qĂ« e ndjen nĂ« ajĂ«r. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«tĂ« mendoj se nĂ« shumĂ« mĂ«nyra kjo Ă«shtĂ« njĂ« epokĂ« e artĂ« pĂ«r demagogjinĂ«, pĂ«r demagogĂ«t populistĂ« qĂ« tĂ« hyjnĂ« nĂ« skenĂ« duke thĂ«nĂ«: “Besoni tek unĂ«. Do t’ua bĂ«j gjĂ«rat tĂ« thjeshta.”

Lea Ypi: Ajo qĂ« mĂ« bie nĂ« sy Ă«shtĂ« kontrasti mes jetĂ«s vĂ«rtet tĂ« pasur qĂ« gjen nĂ« letĂ«rsi ose nĂ« mjediset akademike, dhe banalitetit tĂ« politikĂ«s. NĂ« letĂ«rsi eksperimentohet me gjinitĂ«, me kulturat, me gjuhĂ«t, dhe krijohet kjo ndjenjĂ« kompleksiteti. NdĂ«rsa nĂ« politikĂ« ndodh pothuajse e kundĂ«rta, gjithçka ka tĂ« bĂ«jĂ« me thjeshtĂ«sinĂ«. ËshtĂ« vetĂ«m çështje pĂ«rqĂ«ndrimi tek mesazhi, qĂ« tĂ« mos bĂ«het shumĂ« kompleks. Ai duhet tĂ« jetĂ« i shkurtĂ«r. Duhet tĂ« jetĂ« shumĂ« i thjeshtĂ«, deri nĂ« kufijtĂ« e banalitetit. Dhe gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«, Ă«shtĂ« edhe pĂ«rjashtues. Ka njĂ« tendencĂ« nĂ« diskursin politik bashkĂ«kohor pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ«: OK, tĂ« dĂ«bojmĂ« migrantĂ«t – sikur vetĂ«m njĂ« shoqĂ«ri homogjene mund tĂ« sjellĂ« drejtĂ«si.

ES: ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« flasim edhe pĂ«r censurĂ«n. Jo vetĂ«m pĂ«r presionet qĂ« vijnĂ« nga jashtĂ« ose nga lart, por edhe nga brenda: pra pĂ«r autocensurĂ«n. Si e kapĂ«rcejmĂ« atĂ«? UnĂ« vij nga njĂ« vend ku fjalĂ«t janĂ« tĂ« rĂ«nda. Çdo gjĂ« qĂ« shkruan – pĂ«r seksualitetin, gjininĂ«, kujtesĂ«n, historinĂ« – mund tĂ« ofendojĂ« autoritetet. KĂ«tĂ« e pĂ«rjetova kur njĂ« nga romanet e mi, “Bastardja e Stambollit”, u padit nĂ« gjyq: ai tregon historinĂ« e njĂ« familjeje armene amerikane dhe njĂ« familjeje turke pĂ«rmes syve tĂ« grave, por trajton kujtesĂ«n, amnezinĂ« dhe tabunĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« Turqi ende edhe sot, qĂ« Ă«shtĂ« gjenocidi armen. Kur romani u botua, prokurori kĂ«rkoi tre vjet burg. FjalĂ«t e personazheve imagjinarĂ« u sollĂ«n nĂ« gjykatĂ« si prova. Dhe gjatĂ« atyre kohĂ«ve, kishte njerĂ«z qĂ« digjnin flamuj tĂ« BE-sĂ«, pĂ«shtynin mbi fotografinĂ« time, e digjnin atĂ«, mĂ« quanin tradhĂ«tare.

Vite mĂ« vonĂ«, dy nga librat e mi u hetuan pĂ«r krimin e “pornografisĂ«â€: “10 minuta 38 Sekonda nĂ« kĂ«tĂ« botĂ« tĂ« çuditshme”, sepse ka pĂ«r personazh njĂ« punĂ«tore seksi nĂ« tĂ«, ndĂ«rsa tek “Shikimi” sepse trajton tema si abuzimi ndaj fĂ«mijĂ«ve, nĂ« njĂ« vend ku kemi nuse fĂ«mijĂ« – qĂ« sipas meje do tĂ« thotĂ« abuzim ndaj fĂ«mijĂ«ve. Arsyeja pse e pĂ«rmend kĂ«tĂ« Ă«shtĂ« sepse kĂ«to janĂ« realitetet e shoqĂ«rive nga vijmĂ«. Duhet tĂ« krijojmĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r veten ku i harrojmĂ« kĂ«to. Sepse po tĂ« fillojmĂ« tĂ« mendojmĂ«: “A do tĂ« ofendohen njerĂ«zit? A do tĂ« mĂ«rziten autoritetet?” – atĂ«herĂ« nuk mund tĂ« shkruajmĂ« asnjĂ« fjali.

LY: Ajo qĂ« ka qenĂ« e rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r mua, duke u rritur nĂ« ShqipĂ«ri dhe duke kaluar nga komunizmi nĂ« periudhĂ«n post-komuniste ka tĂ« bĂ«jĂ« me faktin se tĂ« jetosh nĂ« njĂ« shoqĂ«ri totalitare tĂ« bĂ«n jashtĂ«zakonisht tĂ« ndjeshĂ«m ndaj çdo lloj propagande, gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s. UnĂ« e kapĂ«rceva pa traumĂ« momentin e kapĂ«rcimit nga njĂ« botĂ« e palirĂ«, nĂ« tĂ« qenit pjesĂ« e botĂ«s sĂ« lirĂ«. GjithmonĂ« ka qenĂ« çështje vigjilence – pĂ«r tĂ« parĂ« ku ka censurĂ«, manipulim ideologjik apo propagandĂ«, madje edhe kur ndodh nĂ« vende qĂ« nĂ« fillim duken krejtĂ«sisht tĂ« padĂ«mshme.

Gjithmonë duhet menduar për atë që mungon në shoqërinë ku jeton: ku është boshllëku në demokraci? Ne mburremi me lirinë tonë, por në të njëjtën kohë bashkëjetojmë me politikanë dhe vendimmarrës që në mënyrë kaq të qartë kufizojnë lirinë e të tjerëve kudo.

Ne kemi njĂ« shprehje nĂ« ShqipĂ«ri: “Stambolli digjet dhe kurva krihet.” Ke frikĂ« se ndonjĂ«herĂ« ajo qĂ« bĂ«n Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht e parĂ«ndĂ«sishme, por i thua vetes: puna ime Ă«shtĂ« vetĂ«m tĂ« jem kritike, tĂ« ushtroj presion, tĂ« mbaj mend, tĂ« pĂ«rpiqem t’i bĂ«j njerĂ«zit tĂ« mendojnĂ« pĂ«r mĂ«nyrĂ«n si e kaluara formĂ«son tĂ« ardhmen, si kĂ«to ide pĂ«rsĂ«riten, dhe si kĂ«to konflikte politike nĂ« tĂ« tashmen kanĂ« tĂ« gjitha njĂ« histori, qĂ« vjen nga trauma tĂ« pazgjidhura tĂ« sĂ« shkuarĂ«s.

ES: Ne kemi kaq shumĂ« gjĂ«ra tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta: temat, subjektet qĂ« trajtojmĂ«, gjeografitĂ« nga vijmĂ«, por edhe heshtjet ku gĂ«rmojmĂ«. Mendoj se pĂ«r tĂ« dyja kujtesa Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme – jo pĂ«r tĂ« mbetur tĂ« ngujuara nĂ« tĂ« shkuarĂ«n, por sepse pa kujtuar nuk mund ti ndreqim gjĂ«rat.

LY: Duhet të kuptojmë se çdo zë që bërtet është gjithmonë rezultat i një raporti forcash. Kjo ishte përvoja ime me shkrimin e librit tim të fundit, që ka të bëjë me gjyshen time. Duke qëmtuar në arkiva vura re se ishte shumë e vështirë të hulumtoje për një grua që kishte jetuar në vitet 1920 dhe 1930. Ajo u rrit në Selanik, një qytet që vazhdonte të ishte shumë kulturisht osman. Ai sapo ishte bërë pjesë e shtetit të ri grek, i cili kishte përcaktuar plotësisht diskursin e asaj që donte të tregonte dhe si duhej të tregohej.

NĂ«se mbĂ«shtetesh tek burimet zyrtare, tĂ« gjitha kanĂ« agjendat e tyre – dhe mĂ«nyra se si e ndĂ«rtojnĂ« arkivin, mĂ«nyra se si e shkruajnĂ« historinĂ«, madje edhe mĂ«nyra se si formĂ«sojnĂ« traditĂ«n letrare – gjithmonĂ« ka njĂ« agjendĂ«, zakonisht atĂ« tĂ« njerĂ«zve nĂ« pushtet. Pra, si ta sfidosh kĂ«tĂ«? Mendoj se vetĂ«m kur letĂ«rsia bĂ«het rezistencĂ« mund ta sfidojĂ«, por duhet tĂ« ketĂ« qĂ«llimisht kĂ«tĂ« synim.

ES: Mendoj se tĂ« jesh shkrimtar Ă«shtĂ« pak si tĂ« jesh arkeolog gjuhĂ«sor: duhet tĂ« gĂ«rmosh midis shtresash tĂ« rrĂ«fimeve, por edhe midis shtresave tĂ« harresave. Sigurisht, kur flasim pĂ«r perandorinĂ« osmane, kemi parasysh njĂ« perandori multietnike, shumĂ«gjuhĂ«she, multireligjioze qĂ« zgjati mbi 600 vjet. ËshtĂ« jashtĂ«zakonisht komplekse, dhe natyrisht rrĂ«fimi ndryshon sipas kĂ«ndvĂ«shtrimit tĂ« atij qĂ« e tregon, por e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« gjithashtu duhet tĂ« pyesim: kush nuk Ă«shtĂ« lejuar ta tregojĂ« historinĂ«? Kjo Ă«shtë  qĂ«llimi qĂ« na intereson.

Pra, mĂ«nyra si mĂ«sohet historia osmane nĂ« shkolla – dhe unĂ« kam ndjekur shkolla turke – ka boshllĂ«qe, dhe ato boshllĂ«qe pothuajse gjithmonĂ« mbushen me ultranacionalizĂ«m, ndonjĂ«herĂ« ultrafetari, apo nostalgji perandorake qĂ« flet pĂ«r madhĂ«shtinĂ« e dikurshme. Ajo mund tĂ« pĂ«rmblidhet nĂ« devizĂ«n: kudo qĂ« shkonim sillnim drejtĂ«si dhe civilizim. Por sapo pyet: mirĂ«, po pĂ«r gratĂ«? Si ishte perandoria osmane pĂ«r njĂ« prostitutĂ«, pĂ«r njĂ« konkubinĂ« nĂ« harem, pĂ«r njĂ« fshatare pa qasje nĂ« pushtet apo autoritet? Heshtje e madhe. Ose kur pyet pĂ«r minoritetet: ndoshta njĂ« mullixhi hebre, njĂ« fshatar kurd, njĂ« fermer arab, njĂ« marinar grek. Si ishte perandoria pĂ«r ta? Ose njĂ« argjendar armen? PĂ«rsĂ«ri, heshtje e madhe.

Lea Ypi: Mund tĂ« shtoj se mua nuk mĂ« pĂ«lqen kur shkrimtarĂ«t predikojnĂ« apo japin leksione. ndaj kĂ«saj duhet tĂ« jemi tĂ« kujdesshĂ«m. LetĂ«rsia ka njĂ« funksion demokratik vetĂ«m sepse ajo nuk predikon. Po tĂ« predikonte, do ta humbiste atĂ«. Po ti thuash lexuesit: “Ja si duhet ta shohĂ«sh botĂ«n, kjo Ă«shtĂ« e drejta, kjo Ă«shtĂ« e gabuara”, atĂ«herĂ« bĂ«hesh autoritar. Dhe nĂ« atĂ« moment, letĂ«rsia humb fuqinĂ« e saj pĂ«r tĂ« vazhduar me lexuesin. UnĂ« nuk mendoj se njĂ« libĂ«r pĂ«rfundon kur shkrimtari e shkruan; ai vazhdon tĂ« shkruhet nĂ« mĂ«nyrĂ«n si pritet, si diskutohet, si temat e tij ushqejnĂ« debatet shoqĂ«rore e kulturore mĂ« gjerĂ«.

Kur Free doli, njerĂ«zit mĂ« dĂ«rgonin njĂ« foto tĂ« [presidentit turk] Erdogan me librin gjatĂ« njĂ« samiti pĂ«r traktatin e paqes Armeni–Azerbajxhan. Ishte e pakĂ«ndshme, sepse e shihje librin dhe e dije si e kishe shkruar, çfarĂ« kishe dashur tĂ« shprehje, e gjitha kishte tĂ« bĂ«nte me lirinĂ« – dhe papritur e shihje nĂ« duart e figurave thellĂ«sisht autoritare. NĂ« çdo shoqĂ«ri ka politikanĂ« qĂ« pĂ«rvetĂ«sojnĂ« artin, por prirja ime Ă«shtĂ« tĂ« them: “Po, por kjo Ă«shtĂ« gjithashtu pjesĂ« e historisĂ« sĂ« librit.”

ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« njĂ« vend i paqartĂ«, dhe unĂ« vetĂ« kam njĂ« qĂ«ndrim tĂ« paqartĂ« ndaj saj; mua nuk mĂ« pĂ«lqen tĂ« jem vetĂ«m shkrimtarja qĂ« shkruan pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, pĂ«r komunizmin, pĂ«r jetĂ«n nĂ«n totalitarizĂ«m dhe mĂ« pas nĂ« kapitalizĂ«m. Ajo qĂ« e bĂ«n kĂ«tĂ« vend tĂ« veçantĂ« pĂ«r mua – dhe jam e sigurt se kĂ«shtu do ishte pĂ«r kĂ«do – Ă«shtĂ« se Ă«shtĂ« njĂ« vend i vogĂ«l nga ku mund tĂ« rindĂ«rtosh botĂ«n. ShqipĂ«ria ka qenĂ« pjesĂ« e perandorisĂ« osmane, por qyteti im i lindjes, DurrĂ«si, ishte qytet romak. Ka njĂ« nga amfiteatrot mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« Ballkan. Para kĂ«saj ishte qytet helenik. MĂ« pas u bĂ« qendĂ«r bizantine. U pushtua nga Venediku. Pra, nĂ« kĂ«ta 100 metra katrorĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« qytetit, ke mijĂ«ra vite histori evropiane.

Unë gjithmonë qesh kur dëgjoj diskutimet për hyrjen në BE, sepse them: kur nuk kemi qenë të prekur nga Evropa? Kur na ka lënë Evropa vetëm?

ES: ËshtĂ« njĂ« pĂ«rvojĂ« e rĂ«ndĂ« tĂ« jesh romancier nĂ« Turqi, por grua romanciere Ă«shtĂ« akoma edhe mĂ« e rĂ«ndĂ«, sepse duhet tĂ« pĂ«rballesh me doza shtesĂ« tĂ« mizogjinisĂ« dhe patriarkatit. Nuk dua tĂ« jap njĂ« tablo krejtĂ«sisht tĂ« zymtĂ«, por dua tĂ« jem e sinqertĂ«: nĂ« njĂ«rĂ«n faqe tĂ« godasin, dhe ti ndjen dhembe gjithmonĂ«; ama nga faqja tjetĂ«r ju puthin, sepse lexuesit vijojnĂ« ti’u lexojnĂ«. E shkruara ka rĂ«ndĂ«si, sidomos nĂ« vende ku demokracia Ă«shtĂ« nĂ« rĂ«nie. NĂ«se njĂ« vend ecĂ«n mbrapsht, paradoksalisht letĂ«rsia dhe arti bĂ«hen edhe mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme. KĂ«shtu qĂ« ekzistenca Ă«shtĂ« e ndarĂ« mes dhimbjes dhe shpresĂ«s.

LY: Nuk e di nĂ«se Ă«shtĂ« shenjĂ« dekurajuese e kohĂ«ve tona fakti qĂ« kemi kaq shumĂ« debate interesante nĂ« botĂ«n e kulturĂ«s, por qĂ« nuk pasqyrohen nĂ« asgjĂ« qĂ« ndodh nĂ« botĂ«n politike, ku pĂ«rkundrazi, mbizotĂ«rojnĂ« thjeshtĂ«sia, reduktimi dhe pĂ«rjashtimi. Si Ă«shtĂ« e mundur qĂ« ende nuk kemi gjetur mĂ«nyrĂ«n pĂ«r t’i lidhur tĂ« dyja?

ES: UnĂ« nuk mund ta harroj kurrĂ« faktin qĂ« jam emigrante nĂ« Britani. Por njĂ«soj, unĂ« besoj fort nĂ« identitete tĂ« shumĂ«fishta. Sigurisht, tĂ« qenit turke Ă«shtĂ« njĂ« pjesĂ« e madhe e punĂ«s sime dhe e asaj qĂ« jam, por Britania mĂ« ka dhĂ«nĂ« shumĂ«. Gjuha angleze mĂ« ka dhĂ«nĂ« shumĂ«, dhe shkruaj nĂ« kĂ«tĂ« gjuhĂ« prej mĂ« shumĂ« se 20 vitesh. Si mund ta mohoj qĂ« mĂ« dha njĂ« ndjenjĂ« pĂ«rkatĂ«sie? Por unĂ« dua ta mendoj veten si njĂ« qytetare e njerĂ«zimit, njĂ« qytetare e botĂ«s – diçka qĂ« nĂ« kĂ«tĂ« epokĂ« tĂ« demagogjisĂ« populiste Ă«shtĂ« pĂ«rçmuar. Na thuhet se nĂ«se je qytetar i botĂ«s, je qytetar i askundit. Dhe unĂ« dua ta sfidoj kĂ«tĂ«. Mendoj se Ă«shtĂ« e gabuar. JetojmĂ« nĂ« njĂ« epokĂ« shumĂ« komplekse. Sfida tĂ« mĂ«dha globale na presin, dhe gjithçka – nga kriza klimatike, te mundĂ«sia e njĂ« tjetĂ«r pandemie, te thellimi dhe zgjerimi i pabarazive – tregon sa thellĂ«sisht tĂ« ndĂ«rlidhur jemi.

Intervistoi për The Guardian Alex Clark./KultPlus.com

Putini këmbëngul, Trumpi heziton dhe paqja e drejtë për Ukrainën ende duket shumë larg

✇Telegrafi
By: Olga Chyzh
1 September 2025 at 09:52

Burimi: The Guardian
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com

Javët e fundit kanë sjellë një valë aktiviteti që është paraqitur si përparim në procesin e paqes mes Rusisë dhe Ukrainës. Megjithatë, për ukrainasit realiteti mbetet i pandryshuar: sulmet ajrore vazhdojnë të gjëmojnë mbi qytetet e tyre, shtëpitë ende digjen, jeta ende humbet. Në këtë sfond të zymtë, udhëheqësi rus, Vladimir Putin, duket mëse i kënaqur teksa shijon pritjen me tapet të kuq që i ofrohet nga presidenti i Shteteve të Bashkuara.

Donald Trump, i cili e ka vetĂ«shpallur veten si ndĂ«rmjetĂ«s i kĂ«tij konflikti, pothuajse e ka shteruar fjalorin e kundĂ«rthĂ«nieve. Disa ditĂ« ai thotĂ« se vetĂ«m ai mund ta pĂ«rfundojĂ« kĂ«tĂ« luftĂ«. Pastaj kĂ«mbĂ«ngul se bisedimet e paqes duhet t’u lihen palĂ«ve. HerĂ« mburret se Putini “e respekton”, nĂ« rastet e tjera e qorton Putinin pĂ«r “çmendurinĂ« e tij”. KĂ«tĂ« muaj, Trumpi luhatej mes vendosjes sĂ« trupave amerikane nĂ« tryezĂ« dhe pĂ«rjashtimit tĂ« kĂ«saj mundĂ«sie. Tani thuhet se, pĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«llim, po shqyrton pĂ«rdorimin e kompanive private ushtarake amerikane.

PĂ«r ata qĂ« vĂ«zhgojnĂ« – qoftĂ« nĂ« Kiev, MoskĂ«, Uashington e mĂ« gjerĂ« – efekti Ă«shtĂ« marramendĂ«s. Politika e improvizimit nuk Ă«shtĂ« strategji. Dhe, nĂ« njĂ« luftĂ« ku jeta varet nga besueshmĂ«ria e angazhimeve amerikane, paparashikueshmĂ«ria nuk Ă«shtĂ« forcĂ«. ËshtĂ« tĂ« heqĂ«sh dorĂ«.

Pra, çfarĂ« po bĂ«n Trumpi, pĂ«rveç ambicieve pĂ«r çmimin Nobel pĂ«r Paqe? A ka kuptuar mĂ« nĂ« fund se Putini nuk ka asnjĂ« interes pĂ«r njĂ« traktat qĂ« nuk pĂ«rmbush synimet e tij maksimaliste? Apo, Ă«shtĂ« thjesht njĂ« kapitull tjetĂ«r nga njĂ« skenar i njohur – kryetitujt, fillimisht imazhi, strategjia pak mĂ« vonĂ« – ku koston nuk do ta paguajĂ« Uashingtoni, por rrugĂ«t e Kievit?

Pas njĂ« procesi tĂ« gjatĂ« mĂ«simi, Trumpi mĂ« nĂ« fund mund ta kuptojĂ« se Putini e ka pĂ«rdorur atĂ« – se ata tĂ« dy nuk janĂ« miq tĂ« ngushtĂ« siç ai imagjinonte dikur. NjĂ« shembull Ă«shtĂ« kĂ«rcĂ«nimi i tij i pĂ«rsĂ«ritur pĂ«r tĂ« vendosur sanksione dhe tarifa tĂ« reja ndaj RusisĂ«. MegjithatĂ«, Trumpi ka treguar vazhdimisht gatishmĂ«rinĂ« pĂ«r tĂ« falur dhe harruar, pĂ«r sa kohĂ« qĂ« Putini premton sĂ«rish se kĂ«saj here do tĂ« jetĂ« ndryshe.

Ndërkohë, Ukraina duket se ka gjetur një rrugë anësore për të marrë ndihmë të drejtpërdrejtë ushtarake nga ShBA-ja, edhe pse me një kosto të madhe. Me financim evropian, Kievi mund të vazhdojë të blejë armë amerikane, ndërkohë që Ukraina dhe BE-ja rrisin prodhimin. Nuk është zgjidhja më e mirë, por mban gjendjen aktuale: Ukraina mbijeton, Trumpi merr meritën për fitimet nga armët amerikane, ndërsa Evropa e mban Rusinë të zënë diku tjetër. Për sa kohë që kjo marrëveshje mbetet në fuqi, lufta do të vazhdojë. Rusia do të vazhdojë të sulmojë, por nuk do ta mposhtë Ukrainën. Dhe, në mungesë të një udhëheqjeje të vërtetë amerikane, konflikti do të vazhdojë për aq kohë sa Putini mund të dërgojë njerëz në front.

Në të njëjtën kohë që Ukraina lufton për mbijetesë, Putini po luan një lojë krejt tjetër. Ai është fitues i papritur në këtë tmerr. I paaftë për të fituar avantazh në tryezën e bisedimeve nëpërmjet fitoreve në fushëbetejë, ai është kthyer te mjetet që i kanë shërbyer prej dekadash: errësimi, manipulimi dhe shtypja e kundërshtarëve. Putini mund të mos i ketë siguruar ende të gjitha dëshirat që ka në listë, por ai është gjithçka tjetër përveçse i padurueshëm.

Ndryshe nga udhĂ«heqĂ«sit demokratikĂ«, Putini nuk pĂ«rballet me mekanizma kontrolli – Ă«shtĂ« i vetĂ«m nĂ« njĂ« rreth tĂ« brendshĂ«m elitash ushtarake dhe konservatore me botĂ«kuptim imperialist. PĂ«r ta, Ukraina nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« territor tjetĂ«r qĂ« mund tĂ« shkĂ«mbehet pĂ«r tĂ« ndihmuar nĂ« rritjen e egos sĂ« Trumpit. ËshtĂ« çelĂ«si pĂ«r rikthimin e madhĂ«shtisĂ« sĂ« humbur tĂ« RusisĂ«.

Putini gjithashtu e kupton se audienca amerikane dĂ«shiron qartĂ«si; ata lodhen shpejt nga bisedimet e zgjatura dhe mesazhet e paqarta. Lodhja bĂ«het aleate e Putinit. MĂ«rzia, telefonatat, vizitat qĂ« nuk sjellin asgjĂ« – kĂ«to nuk janĂ« dĂ«shtime tĂ« diplomacisĂ«. Ato janĂ« strategjia. Sapo lufta tĂ« zhduket nga titujt kryesorĂ«, shpresa e tij Ă«shtĂ« tĂ« arrijĂ« njĂ« marrĂ«veshje nĂ« hije: sanksionet tĂ« hiqen, ndihma pĂ«r UkrainĂ«n tĂ« pezullohet. PĂ«r Putinin, çdo orĂ« konfuzioni Ă«shtĂ« investim. Pyetja Ă«shtĂ« nĂ«se dikush tjetĂ«r nĂ« tryezĂ« ka durimin pĂ«r ta kuptuar kĂ«tĂ«.

HumbĂ«si i vĂ«rtetĂ« nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«, pĂ«rveç UkrainĂ«s, Ă«shtĂ« vetĂ« Trumpi. PavarĂ«sisht pozave tĂ« tij, ai rrezikon ta nĂ«nvlerĂ«sojĂ« veten nĂ«se ambiciet e tij ndalen te njĂ« medalje nĂ« Oslo. Ai imagjinon mĂ« shumĂ« – dhe mund t’ia dalĂ« madje. NĂ«se del me njĂ« politikĂ« tĂ« qartĂ« pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s, ky mund tĂ« jetĂ« momenti i tij “Reagan”: njĂ« mundĂ«si pĂ«r t’u çmuar si shpĂ«timtar i botĂ«s sĂ« lirĂ«.

Trumpi nuk gabon kur thotë se Joe Biden ishte tepër i kujdesshëm për të marrë një rol të tillë. Trumpi, për dallim, mund ta bëjë. Nëse Putini e respekton apo jo personalisht, kjo është e diskutueshme, por Putini e respekton fuqinë ushtarake të ShBA-së. Dhe, ka opsione të qasshme, shumë larg luftës së përgjithshme: ndër të tjera janë projektligji dypartiak Graham-Blumenthal, zgjerimi i mbështetjes ajrore, heqja e kufizimeve për raketat dhe rritje të mëdha në ndihmën e drejtpërdrejtë ushtarake.

Si çdo autokrat, Putini mund tĂ« detyrohet. Bideni ishte shumĂ« i ndrojtur pĂ«r ta provuar kĂ«tĂ« ide. Trumpi mund tĂ« mos jetĂ«. NĂ« fund tĂ« fundit, paparashikueshmĂ«ria Ă«shtĂ« karta e tij mĂ« e fortĂ«. NĂ«se Trumpi e detyron Putinin tĂ« tĂ«rhiqet dhe ta pĂ«rfundojĂ« luftĂ«n, ai do tĂ« siguronte trashĂ«giminĂ« si njĂ« hero i papritur. Por, nĂ«se lejon qĂ« Putini tĂ« diktojĂ« rezultatin, lavdia do t’i takojĂ« MoskĂ«s. Historia nuk do tĂ« regjistrojĂ« njĂ« paqebĂ«rĂ«s, por njĂ« president qĂ« ndihmoi RusinĂ« – kundĂ«rshtaren e kahershme tĂ« ShBA-sĂ« – tĂ« rikthejĂ« pozitĂ«n e saj imperialiste duke vulosur rĂ«nien e hegjemonisĂ« amerikane.

(Autorja është profesoreshë në Departamentin e Shkencave Politike në Universitetin e Torontos dhe hulumton mbi dhunën politike dhe regjimet shtypëse)

 

 

 

The post Putini këmbëngul, Trumpi heziton dhe paqja e drejtë për Ukrainën ende duket shumë larg appeared first on Telegrafi.

Sharl Bodler dhe “Lulet e sĂ« Keqes”, kur poezia shkonte nĂ« bankĂ«n e tĂ« akuzuarve

✇KultPlus
By: Kult Plus
31 August 2025 at 17:28

Nga Albert Vataj

Bota e artit njeh shumĂ« raste kur shpura e hakĂ«rruar e zemĂ«ratĂ«s puritane ka djegur me zjare e pĂ«rndjekur me anatemĂ« kryevepra dhe dishepuj. Bota krejt Ă«shtĂ« ngjethur para kĂ«tyre gardianĂ«ve tĂ« moralit, por artistĂ«t kanĂ« treguar me vepĂ«r dhe aktin sublim tĂ« krijimit t’i bĂ«jnĂ« ballĂ« kĂ«saj stuhie rrapĂ«llitĂ«se, njĂ« prej tyre ishte edhe Sharl Bodler.  Kryevepra e tij, “Lulet e sĂ« Keqes” u çua nĂ« bankĂ«n e tĂ« akuzuarve dhe u ndĂ«shkua. DĂ«nimi pĂ«r pĂ«rdorim fjalori tĂ« turpshĂ«m si edhe fyerje tĂ« moralit publik i shkaktoi vĂ«llimit poetik “Lulet e sĂ« Keqes” dhe autorit Ă« saj Sharl Bodler një  goditje anatemuese.

Poeti Arthur Rimbaud thoshte pĂ«r Bodlerin se “
 ai qe vetĂ« PerĂ«ndia!”, ndĂ«rkohĂ« qĂ« gjykatĂ«sit e Napoleonit tĂ« III-tĂ« shihin te ai vetĂ« Djallin dhe e dĂ«nuan tĂ« hiqte prej vĂ«llimit “Lulet e sĂ« Keqes, gjashtĂ« poezi, nĂ«nĂ« akuzĂ«n se ato paraqisnin pamje tĂ« turpshme e fjalor tĂ« ndyrĂ«, tĂ« cilat fyenin rendĂ« moralin shoqĂ«ror. Pas kĂ«saj, vetĂ« Bodleri kĂ«mbĂ«nguli, protestoi duke kĂ«rkuar qĂ« libri, duhej gjykuar nĂ« tĂ«rĂ«sinĂ« e tij dhe, jo nĂ« poezi tĂ« veçanta, se blasfemitĂ« i drejtoheshin qiellit e jo Zotit, por mĂ« kot 


NĂ« fakt, procesi ndaj pĂ«rmbledhjes sĂ« famshme “Lulet e sĂ« Keqes”, njĂ« nga kryeveprat e poezisĂ« franceze dhe botĂ«rore, kish nisur dhjetĂ« ditĂ« pas botimit tĂ« tij tĂ« parĂ« i cili doli nĂ« 1.300 ekzemplarĂ«. PikĂ«risht mĂ« 5 korrik 1857, nĂ« njĂ« artikulli tĂ« gazetĂ«s “Le Figaro”, ndĂ«r tĂ« tjera, shkruhej se: “
 Ă«shtĂ« e palejueshme qĂ«, njĂ« person si autori i librit, i cili i ka kaluar tĂ« tridhjetat, tĂ« shkruajĂ« njĂ« vepĂ«r tĂ« tillĂ« monstruoze 
 Ka momente madje, kur mund tĂ« dyshohet edhe pĂ«r vetĂ« gjendjen e tij mendore


KurrĂ« s’kemi parĂ« kaq shumĂ« puthje e kafshime gjoksesh, kaq shumĂ« demonĂ«, djaj, kufoma, mace e krimba 
 Ky libĂ«r Ă«shtĂ« njĂ« spital i hapur pĂ«r çdo lloj idiotĂ«sie e fĂ«lliqĂ«sie tĂ« shpirtit njerĂ«zor“.

Pas kĂ«saj, Ministria e BrendĂ«shme e hodhi librin nĂ« gjyq, ndĂ«rkohĂ«, gazeta “Le Figaro” e vazhdoi edhe mĂ« tej fushatĂ«n kundĂ«r Bodlerit. DhjetĂ« ditĂ« pas procesit, Viktor Hugo, qĂ« prej ishullit Guernesey ku ndodhej nĂ« egzil, nĂ« njĂ« letĂ«r drejtuar Bodlerit, ndĂ«r tĂ« tjera i shkruante:

MĂ« 1924 botuesit, tĂ« cilĂ«t kishin edhe tĂ« drejtĂ«n e autorit, publikuan pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« edhe poezitĂ« e dĂ«nuara, por libri u hoq pĂ«rsĂ«ri nga qarkullimi. VetĂ«m 92 vjet mĂ« pas, mĂ« 31 maj 1949, Gjykata e Kasacionit nĂ« Paris e anuloi vendimin e procesit tĂ« zhvilluar mĂ« 1857, duke rehabilituar kĂ«shtu pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« dhe pĂ«rfundimisht, tĂ« gjashtĂ« PoezitĂ« e Mallkuara. Nga 1864 deri mĂ«1865 gjashtĂ« poema tĂ« vogla nĂ« prozĂ« shfaqen nĂ« “Le Figaro” nĂ«n titullin “Le spleen de Paris”, ndjekur nga dy nĂ« “La Vieparisienne”, tre nĂ« “L’Artiste”. NĂ« BelgjikĂ«, ku shkon pĂ«r t’u kuruar, njĂ« revistĂ« i publikon poemĂ«n nĂ« prozĂ« “QentĂ« e mirĂ«â€. NdĂ«rsa mĂ« 1866 botohen 23 poezi tĂ« reja nĂ«n titullin “Mbeturinat”. NĂ« fund tĂ« marsit Bodleri goditet nga njĂ« paralizĂ« qĂ« i heq mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« folur. Dhe mĂ« 1867 pas transportit nga Belgjika, nĂ« njĂ« shtĂ«pi mjekimi nĂ« Paris, Bodleri nuk jep shpresa pĂ«r pĂ«rmirĂ«sim dhe vdes mĂ« 31 Gusht pas njĂ« paralize qĂ« i rrĂ«mbeu edhe fizikun edhe gojĂ«n.

Nje rrefim per shpresat, enderrat, deshtimet dhe te keqen.  Lulet e se keqes tentojne te nxjerrin ekstraktin e se mires nga e keqja, bukurine nga fuqia malifike. Ndryshe nga letersia e meparshme qe merrte gjerat e bukra si pikenisje per te shkruar, Bodler deshiron qe paradokset dhe dualizmat te behen teme ate vepres se tij. Bodler ka thene se detyra e tij eshte te nxjerre te bukuren nga e keqja. Ne vellim ka kundervenie ndermjet kategorise estetike te se bukures qe ka per simbol lulet, dhe kategorise morale te se keqes qe ka per simbol satanin.

Modernizmi qendron ne faktin se Bodler, ndryshe nga autoret klasike te cilet shkruajne per te bukuren si nje kategori sublime dhe te pacenueshme, shkruan per te duke e pare ne nje kendveshtrim te ri : Letersia duhet te evokoje edhe per anen absurde dhe paradoksale te jetes dhe te bukurise.

Tituli jep disa shtresa kuptimore qe jane :

Ato qe  e kane burimin te e keqja qe mbizoteron ne bote

Lule te semura, qe semurin dhe ato qe I mbajne ere

Lule qe kane lulezuar ne shpirtra te vdekur, qe I kane rrenjet tek fatkeqesite  e poetit.

Ato tregojne te bukuren e se keqes, dhe te bukuren ne te keq.

Bodler eshte poet I spleen-it dhe ideales perballe njera tjetres. Spleen-I I referohet nje gjendjeje merzie, te serte , me sakte cdo gje e keqe qe ka lidhje me boten : vdekja, vrasja, vetmia, deshperimi. Ne te kundert, idealja eshte transhendetja e spleen-it, aty ku ekziston dashuria dhe ndjenjat jane te shfaqura gjer ne ekstaze. Idelja arrihet nepermjet nje shkeputjeje nga realiteti nepermjet veres, opiumit, udhetimit, pasionit. Ajo nenkupton nje gjendje ku koha dhe vdekja s’kane vend. Ai pergjithesisht I referohet pasionit per te shfaqur kete ekstazi te ndjenjave, por papritur ne kete dualitet spleen-I shfaqet befas dhe spontanisht. Autori eshte gjithnje ne frike prej vdekjes, mbytjes se shpirtit te tij dhe mosrealizmit.

Pamjet pariziene ai I sheh dhe si mahnitese , me horizonte  blu dhe simbole te tjera te tilla, por dhe si nje mit qe vazhdon ne ditet e somte. Parisi po ndryshon, koha po ndryshon. Ai niset qe nga antikiteti me figuren e Andromakes, dhe me simbole te tjera te se kaluares per te treguar se Parisi ka qene me I bukur dhe vlerat e tij do te ruhen nese vete qyteti ruhet I pandryshuar.

Femra tek Bodler eshte objekt kryesor mbartes I simbolizmit. Ajo eshte nje ndermjetese e dy gjendjeve kontrastuese te siperpermendura. Ndersa ai rreshket duart ne floket e saj per te marre idealen, papritur e ndal dashurine duke menduar se nje dite kjo femer do te vdese, do te dekompozohet dhe do te puthe krimbat ne vendin e tij, dhe spleeni vjen
Femra sipas tij eshte nje engjell qe te fal kenaqesi, por dhe nje djall, burim I se keqes, eshte qenia qe na I mbush enderrat me terrin me te madh e me driten me te madhe. Puthja e saj eshte helmuese, dhe dashuria e saj e con jo afer zotit, por me afer Satanit.

Simbolika e udhetimit ka te beje me rrugen e nejriut ne jete, linden dhe zhgenjimin nga realiteti, lindjen e spleen-it, dehjen me vere dhe opium, tundimin nga djalli, deshperimin dhe revolten e njeriut te vrare dhe se fundmi vdekjen e tij, pajtimin e fundit me veten dhe boten.Simbolika e Bodlerit synn perjetesine : Arti eshte I gjate, por koha eshte e shkurter”

Poetika e Bodler-it evokon gjithashtu per vdekjen.Nje mundesi per dashuri mund te kthehet ne pikenisjen e vdekjes. Koha eshte armiku me I madh I njeriut , shtaza qe ka jete njeriu. Vampire, femra mostra . Vecimi I tij nga shoqeria, sidomos ajo e Parisit ku pozicionohet ngjarja, e con poetin ne nje vetmi te mterrshme, ne te cilen urohet te vije vdekja sa me shpejt.

Persa i perket anes demoniake te vepres, Bodler sugjeron se njeriu dhe veprimet e tij kontrollohen nga Satani, dhe njeriu eshte thjesht nje mekanizem I tij, nje loder, nje monster me e nevertishme se cdo gje tjeter.

Se fundmi, elemente horror dhe fantastike e shoqerojne poezine e tij, nisur nga macet e zeza , ne krimba etj ejt.Ai ka ndikim nga poetika e Edgar Poe, dhe ne nje far emenyre I perdor per te treguar se  cfare gjendjeje tmerri dhe te frikshme arrin te krijoje Spleen-I ne mendjen dhe psikologjine njerezore./ KultPlus.com

Pasi futi Blairin në Shtëpinë e Bardhë, Trumpi ka një rival për Nobelin për Paqe

✇Telegrafi
By: Sean O’Grady
31 August 2025 at 11:23

Burimi: The Independent
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com

Kur dĂ«gjon qĂ« Donald Trump po mban njĂ« takim nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen e GazĂ«s, pa praninĂ« e asnjĂ« pĂ«rfaqĂ«suesi tĂ« popullit palestinez – madje as nga Izraeli apo nga vendet fqinje arabe – duhet tĂ« kesh frikĂ« nga mĂ« e keqja.

Por, kur dëgjon gjithashtu se Tony Blair disi ka arritur të përfshihet në këto diskutime, mund të marrësh frymë i lehtësuar.

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, dhe nĂ« kuadrin e pamjes sĂ« zymtĂ« pĂ«r popullin palestinez, fakti qĂ« ish-kryeministri britanik ishte i pranishĂ«m nĂ« atĂ« qĂ« mund tĂ« quhet njĂ« sesion “vizionar” nĂ« ZyrĂ«n Ovale – pĂ«r tĂ« diskutuar me Trumpin pĂ«r tĂ« gjitha aspektet e çështjes sĂ« GazĂ«s, pĂ«rfshirĂ« dĂ«rgimin e ndihmave ushqimore, krizĂ«n e pengjeve dhe planet pĂ«r momentet pas pĂ«rfundimit tĂ« luftĂ«s – Ă«shtĂ« asgjĂ« mĂ« pak se njĂ« ndĂ«rhyrje hyjnore.

PĂ«rveç tĂ« dĂ«rguarit tĂ« padobishĂ«m tĂ« Trumpit “pĂ«r paqen”, Steve Witkoff – i cili keqkuptoi nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« fatale qĂ«llimet e Putinit para samitit tĂ« AlaskĂ«s – personi tjetĂ«r me pĂ«rvojĂ« nĂ« rajon ishte Jared Kushner, dhĂ«ndri i Trumpit dhe i dĂ«rguari i tij gjatĂ« mandatit tĂ« parĂ«.

Ndoshta i vetmi nĂ« atĂ« takim, Blair, nĂ« fakt beson nĂ« zgjidhjen me dy shtete – edhe pse vitet qĂ« kaloi si i dĂ«rguar ndĂ«rkombĂ«tar pĂ«r paqen nuk sollĂ«n ndonjĂ« pĂ«rparim dhe ndoshta i kanĂ« shtuar dyshimet e tij. NĂ« kohĂ« pak mĂ« shpresĂ«dhĂ«nĂ«se, nga largimi i tij si kryeministĂ«r nĂ« vitin 2007 e deri mĂ« 2015, Blair veproi nĂ« emĂ«r tĂ« Kuartetit tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga OKB-ja, BE-ja, ShBA-ja dhe Rusia. NjĂ« pjesĂ« e mandatit tĂ« tij ishte zhvillimi ekonomik dhe ndĂ«rtimi i infrastrukturĂ«s nĂ« territoret e pushtuara. Shumica e asaj qĂ« u ndĂ«rtua, me ndihma ndĂ«rkombĂ«tare, tani Ă«shtĂ« kthyer nĂ« pluhur nga njĂ« kombinim i municioneve izraelite dhe keqqeverisjes tĂ« Hamasit.

Por, pse ishte Blair aty? TĂ« bie ndĂ«rmend fraza se kjo “ka tĂ« bĂ«jĂ« me Peter Mandelsonin”, duke qenĂ« se Lordi Mandelson [ambasador britanik nĂ« ShBA] Ă«shtĂ« njeriu ynĂ« i zhdĂ«rvjellĂ«t nĂ« Uashington dhe mbetet i afĂ«rt si me ish-kryeministrin britanik ashtu edhe me atĂ« tĂ« tashmin.

Sigurisht, shumĂ« njerĂ«z mendojnĂ« se puna e dikurshme e Blairit si i dĂ«rguar pĂ«r paqen nĂ« Lindjen e Mesme ishte njĂ« shaka e keqe, dhe nuk do t’ia falin kurrĂ« luftĂ«n e paligjshme nĂ« Irak dhe gjithçka qĂ« pasoi. Ata ndihen tĂ« neveritur vetĂ«m qĂ« shohin atĂ« njeri, aq mĂ« tepĂ«r qĂ« ka qasje te presidenti amerikan. Siç tha me ironi njĂ« kritike e ashpĂ«r e tij – komentatorja e sĂ« majtĂ«s radikale, Ash Sarkar: “Epo, ndoshta Ă«shtĂ« kĂ«shtu sepse Satanai nuk ishte i qasshĂ«m”.

Mjaft mĂ« me kĂ«tĂ« inat fĂ«mijĂ«ror. Po tĂ« isha palestinez, i shkatĂ«rruar nga humbja e familjes, miqve dhe shtĂ«pisĂ«, do tĂ« ndihesha mirĂ«njohĂ«s qĂ« tĂ« paktĂ«n ka njĂ« person qĂ« mendon pĂ«r interesat tona – ndĂ«rkohĂ« qĂ« edhe Trumpi po mendon pĂ«r fatin tonĂ«. Blair ka pĂ«rvojĂ« nĂ« marrĂ«dhĂ«niet me presidentĂ« tĂ« ndryshĂ«m amerikanĂ« nĂ« gjithĂ« larushinĂ« e tyre – edhe pse jo kaq izolacionist sa ky – dhe i njeh mirĂ« si izraelitĂ«t ashtu edhe palestinezĂ«t. NĂ« fakt, mandati i tij si kryeministĂ«r pĂ«rkoi me njĂ« nga shumĂ« mandatet e Netanyahut si kryeministĂ«r i Izraelit. Ata nuk janĂ« tĂ« panjohur pĂ«r njĂ«ri-tjetrin.

Blair mbetet ende një figurë me peshë në arenën ndërkombëtare dhe do të dëgjohet në Riad, Kajro dhe Ankara. Ai është i kualifikuar, në mënyrë ideale, për të kontribuar në një përpjekje të re për paqe. Mund të shpresojmë që ai do të përdorë njohuritë, autoritetin dhe sharmin e tij për ta larguar Trumpin nga ideja e dëbimit me forcë të njerëzve nga atdheu i tyre dhe ta drejtojë atë drejt një të ardhmeje të realizueshme për një shtet të pavarur palestinez.

NĂ«se Blairi arrin ta bindĂ« Trumpin se “Gaza e Re” mund tĂ« jetĂ« njĂ« vend paqĂ«sor dhe i begatĂ« me mbĂ«shtetjen amerikane – me popullsinĂ« e saj palestineze tĂ« nxjerrĂ« nga varfĂ«ria dhe tĂ« pajisur me mundĂ«si tĂ« reja pĂ«r tĂ« realizuar potencialin e tyre, dhe atĂ« pa praninĂ« e Hamasit – atĂ«herĂ« ai do tĂ« ketĂ« bĂ«rĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r mirĂ« sesa mendojnĂ« kritikĂ«t e tij tĂ« shumtĂ«. Ata qĂ« e quajnĂ« “zĂ«vendĂ«s i Satanait” do tĂ« bĂ«nin mirĂ« t’i urojnĂ« sukses; ai do tĂ« jetĂ« duke bĂ«rĂ« punĂ«n e Zotit.

Zgjidhja me dy shtete Ă«shtĂ« e pashmangshme, dhe detyra e Blairit Ă«shtĂ« ta bindĂ« Trumpin pĂ«r kĂ«tĂ«. Madje, mund tĂ« guxojmĂ« tĂ« mendojmĂ« se Blairi, nĂ« moshĂ«n 72-vjeçare, mund tĂ« jetĂ« pranĂ« njĂ« kulmi tĂ« papritur tĂ« karrierĂ«s sĂ« tij – si arkitekt i madh i paqes nĂ« Lindjen e Mesme. Ai me siguri do tĂ« bĂ«jĂ« njĂ« punĂ« mĂ« efektive se Witkoffi nĂ« arritjen e njĂ« kompromisi historik.

Presidenti Trump, pra, ka njĂ« konkurrencĂ« miqĂ«sore nĂ« garĂ«n e tij pĂ«r Nobelin pĂ«r Paqe nĂ« vitin 2025. Ndoshta ai dhe Blair – njĂ« nga partneritetet mĂ« tĂ« çuditshme nĂ« politikĂ«n botĂ«rore – mund ta ndajnĂ« çmimin. Satanai (dhe Sarkari) do tĂ« mĂ«rziteshin tmerrĂ«sisht. /Telegrafi/

 

The post Pasi futi Blairin në Shtëpinë e Bardhë, Trumpi ka një rival për Nobelin për Paqe appeared first on Telegrafi.

Në vigjilje të edicionit të 55-të të Festivalit të Teatrove në Ferizaj

✇KultPlus
By: Kult Plus
30 August 2025 at 20:02

Besim Ugzmajli

Të hënën, më 1 shtator, do të hapet zyrtarisht edicioni i 55-të i Festivalit të Teatrove në Ferizaj.

ËshtĂ« evident transformimi i plotĂ« dhe tejet i nevojshĂ«m i kĂ«tij festivali gjatĂ« 4 viteve tĂ« fundit. Sigurisht, kjo Ă«shtĂ« meritĂ« e tĂ« gjithĂ«ve qĂ« kanĂ« dhĂ«nĂ« kontribut dhe vazhdojnĂ« tĂ« japin nĂ« kĂ«tĂ« festival. Fryma reformuese ka qenĂ« domosdoshmĂ«ri e kĂ«tij festivali, ashtu si edhe ndĂ«rkombĂ«tarizimi i tij brenda bĂ«rthamĂ«s ekzistuese tĂ« garĂ«s sĂ« shfaqjeve mĂ« tĂ« mira nga teatrot mbarĂ«kombĂ«tare.

Në qytetet jashtë kryeqytetit gjithçka duket të jetë më e vështirë; paragjykimet apriori sikur detyrojnë punë të shumfishtë nga organizatorët për të thyer barriera shpeshherë provinciale e nganjëherë të ngritura në shtratin e arrogancës.

Festivali i Teatrove në Ferizaj, pa modesti, ka krijuar frymën e një ngjarjeje të rëndësishme, ku tradita 55-vjeçare, sado e ndjeshme, sot është vetëm një nga shtyllat kryesore të saj. Si e tillë, nuk kemi lejuar që të bëhet justifikim i varfërisë së mundshme.

ÇfarĂ« po ndodh me kĂ«tĂ« festival?
Stresi i punës së gjithë stafit nuk qëndron te angazhimi profesional e organizativ, por te paqëndrueshmëria e plotë financiare. Për fajin e askujt, dyert e festivalit ngrohtësisht hapen më 1 shtator, por me ftohtësinë e fshehur me mend të një pasigurie financiare që përsëritet vit pas viti.

NjĂ« vlerĂ« si Festivali i Teatrove do tĂ« duhej tĂ« ishte arenĂ« gare mes institucioneve se kush e mbĂ«shtet mĂ« shumĂ« – jo njĂ« mbĂ«shtetje e vonuar, jo e pjesshme, jo e pĂ«rkohshme – qĂ« shkakton pasiguri tĂ« tmerrshme nĂ« realizimin e planeve tĂ« festivalit.

Megjithatë, le të jetë ky një rrëfim me nota të trishta para përqafimit të ngrohtë në 7 ditët fantastike që na presin.

Me shumë dashuri e përqafim,
Besimi
/KultPlus.com

Rita Petro: Pse duhet lexuar libri i Vlora Konushevcit “Martesat, valixhet dhe ngarkesat e tjera”

✇KultPlus
By: Kult Plus
24 August 2025 at 20:54

Nga Rita Petro

Pse duhet lexuar libri i Vlora Konushevcit “Martesat, valixhet dhe ngarkesat e tjera”.

Sepse rrëfimet aty janë aq të sinqerta, pa kurrfarë deklamimi, dhe kjo vërehet më tepër kur tema intime dhe ajo sociale harmonizohen aq natyrshëm me atë të luftës në Kosovë. Një realitet pa lustër.

Personazhi femër, ndonëse është vënë në shënjestër nga mjedisi rreth e qark, si dhe bota konservatore mashkullore, nuk bëhet viktimë. Madje ka raste kur rebelohet fuqishëm duke treguar forcën mendore, por dhe atë fizike:
“Krejt organizmi m’u moblizue me nji fuqi qĂ« s’e kisha ditĂ« kurrĂ« se e ndryja mbrenda meje.”

Mjaft interesante janë edhe figurat e burrave apo të baballarëve, larg të qenit heronj lufte apo të idealizuar. Edhe kjo është një risi e bukur që na sjell autorja me prozën e saj:
“Fatosi u vra nĂ« luftĂ« pa e shkrepĂ« kurrĂ« asnji plumb. Prej atĂ«herĂ«, na mblidhemi çdo vit tek permendorja e tij dhe e nderojmĂ« pĂ«r guximin qĂ« kurrĂ« nuk e pati. Ndoshta herojtĂ« edhe s’kanĂ« nevojĂ« me ba ndonji gja heroike, ndoshta veç duhen me vdekĂ« nĂ« vendin dhe nĂ« kohĂ«n e duhun. Ndoshta kaq mjafton.”

Fundet e tregimeve janë si funde poezie, përmbyllje befasuese që të ndalin të mendosh e rimendosh çfarë lexove:
“Mandej rashĂ« me fjetĂ«, e qetĂ«. Ishte si me kuptue qĂ« tĂ« gjithĂ« bartim valixhe – disa veç kanĂ« mĂ«sue me i mshefĂ« ma mirĂ«.”

PĂ«r titujt e tregimeve autores i mjafton veç njĂ« fjalĂ«, aq e pĂ«rzgjedhur sa tĂ« fut si njĂ« karem nĂ« historinĂ« e rrĂ«fyer: Korridori, Lavdia, Valixhja, Hekuri


Dukja dhe e brendshmja te njeriu shpesh paraqiten nĂ« papajtueshmĂ«ri tĂ« plotĂ«. Autores i intereson t’i zbulojĂ« kĂ«to anĂ« tĂ« kundĂ«rta dhe, nĂ« vend tĂ« trishtimit, na sjell ngushĂ«llimin se edhe ajo qĂ« ndrit e qĂ« duket aq larg, Ă«shtĂ« aq e arritshme:
“Sa shumĂ« i kisha ikĂ« jetĂ«s sime, tue shpikĂ« histori pĂ«r dikend qĂ« s’e di as kush asht.”

Ironia e fshehur është një armë e fortë dhe e guximshme në stilin e autores, veçanërisht kur ironizon personazhin grua, me të cilën do të identifikohet:
“Ishte sprovĂ«. Nji lloj stĂ«rvitjeje pĂ«r me pa sa larg mundem me shkue pa e ndje turpin. Doli qĂ« mundem me shkue edhe ma larg se katĂ«r orĂ«.”

Ndihet gjatë gjithë librit fryma femërore e bukur, e lirë, pa tabu, sikur i thotë të gjithëve: më pëlqeni apo jo, unë kështu jam, e vërteta pa make up:
“Njajte si Maria Magdalena qĂ« mbarti barrĂ«n e mĂ«katit pĂ«r kurvat, ndjej se edhe une e kam bartĂ« me vete kĂ«tĂ« dashni tĂ« verbĂ«t qĂ« mĂ« shtyu drejt tingujve tĂ« sirenes sĂ« ambĂ«l qĂ« tĂ« tĂ«rheq nĂ« humnere.”

Libri Ă«shtĂ« shkruar me njĂ« gegnishte melodioze, qĂ« tĂ« shijon aq shumĂ«. ËshtĂ« prej atyre librave qĂ« tĂ« pĂ«rcjell edhe pasi ke mbyllur faqen e fundit./KultPlus.com

Skenografi brilante evropiane në Shtëpinë e Bardhë!

✇Telegrafi
By: Jorgji Kote
24 August 2025 at 11:38

Në shtypin shqiptar dhe atë ndërkombëtar vazhdon të përcillet me jehonë të madhe, me shumë debate, pohime dhe vlerësime politike, diplomatike dhe publike, samiti historik i zhvilluar më 18 Gusht në Shtëpinë e Bardhë. Mikpritësi i tij, presidenti Donald Trump, zhvilloi një maratonë të vërtetë bisedimesh me presidentin ukrainas Zelenski dhe shtatë krerët e BE-së dhe NATO-s.

Me kĂ«tĂ« rast ka patur dhe ka dhe komente negative tĂ« ekzagjeruara si “Presidenti Trump i vuri nĂ« rresht evropianĂ«t”! TĂ« tjerĂ« ngrenĂ« nĂ« qiell njĂ«rĂ«n palĂ« dhe ulin palĂ«n tjetĂ«r, duke thĂ«nĂ« se “Evropa u tregua e dobĂ«t, hipokrite, servile dhe e nĂ«nshtruar.”

MirĂ«po, kur Samitin e Uashingtonit e analizon nga kĂ«ndvĂ«shtrimi protokollar dhe sidomos i realpolitikĂ«s, del qartĂ« se nĂ« komente tĂ« tilla ka fare pak tĂ« vĂ«rteta; ca mĂ« keq akoma, nĂ« to mbizotĂ«ron fryma partiake, e njĂ«anshme, paragjykuese, me analiza vetĂ«m “bardh e zi”.

Me avantazhin që më jep përvoja e gjatë në diplomacinë aktive profesioniste, brenda dhe jashtë vendit, mund ta pohoj qysh në fillim se skenografia, paraqitja dhe performanca e lidershipit më të lartë evropian në Shtëpinë e Bardhë, më 18 gusht ishte efektive, e suksesshme, dinjitoze, në solidaritet me Kievin dhe presidentin Zelenski si dhe synimet e tyre madhore për paqe të vërtetë dhe të qëndrueshme në Ukrainë. Këtë e pohojnë dhe shumica dërmuese e analistëve dhe politologëve në Evropë dhe në Amerikë.

Kjo paraqitje, me një skenografi të suksesshme, shpjegohet me disa fakte dhe faktorë politikë dhe diplomatikë. Së pari, ajo i dedikohet përvojës së gjatë diplomatike të liderëve evropianë, me përjashtim të Starmerit britanik, i cili ka vetëm një vit si kryeministër, por me bilanc të pasur gjeopolitik.

Gjithsesi, nĂ« rastin konkret, meritĂ«n kryesore e ka koreografia e shkĂ«lqyer diplomatike e pĂ«rgatitur nga ekipi mĂ« i lartĂ« evropian, me kujdes dhe vĂ«mendje maksimale deri nĂ« detajet mĂ« tĂ« vogla. Si ata dhe presidenti Zelenski kishin nxjerrĂ« mĂ«simet e duhura nga pĂ«simet e kaluara; ndĂ«rkohĂ«, gjatĂ« muajve tĂ« fundit, tĂ« shtatĂ« liderĂ«t evropianĂ«, pa pĂ«rjashtim, kishin kaluar me sukses “ provat gjenerale” me presidentin Trump nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«, nĂ« kryeqytetet e tyre dhe sĂ« fundi nĂ« Samitin e NATO-s nĂ« HagĂ« mĂ« 24-25 qershor 2025.

Veç sa sipër, përpara se të fluturonin në Uashington, ata kishin zhvilluar konsultime me njëri-tjetrin dhe me ekspertët përkatës deri dhe te gjuha e trupit, si dhe videokonferencën me Trumpin më 13 gusht.

NĂ« vijim, suksesin nĂ« fjalĂ« e garantonte pĂ«rbĂ«rja partiake pluraliste e tyre. NdonĂ«se ata u pĂ«rkasin partive laburiste, liberale, kristian-demokrate dhe neofashiste, tĂ« dukej sikur i takonin njĂ« partie tĂ« vetme. NjĂ« episod brilant ky i kohezionit dhe unitetit tĂ« EvropĂ«s nĂ« njĂ« prej momenteve mĂ« sfiduese pĂ«r tĂ«. Tejet domethĂ«nĂ«s ishte dhe pĂ«rfaqĂ«simi i tyre; aty ishin Ursula von der Leyen, presidentja e rizgjedhur e Komisionit Evropian, e cila sapo kishte nĂ«nshkruar paqĂ«sisht me mikpritĂ«sin e samitit marrĂ«veshjen pĂ«r tarifat doganore me ShBA-nĂ«; Mark Rutte, sekretari i ri i pĂ«rgjithshĂ«m i NATO-s, ish-kryeministĂ«r pĂ«r 13 vjet rresht i HolandĂ«s, bashkĂ«themeluese e AleancĂ«s; ai njihet dhe si “pĂ«shpĂ«ritĂ«si nĂ« vesh“ i Trumpit, “skenografi“ dhe organizatori i Samitit tĂ« HagĂ«s me vendimet tashmĂ« tĂ« njohura historike. Njeriu qĂ« u kujdes vetĂ« pĂ«r çdo detaj nĂ« atĂ« samit, duke i rezervuar presidentit Trump njĂ« mikpritje dhe trajtim mbretĂ«ror tĂ« pashembullt, tĂ« cilĂ«n ai e vlerĂ«soi nĂ« maksimum me fjalĂ«t mĂ« tĂ« ngrohta.

Aty ishin Starmer, Macron, Merz dhe Meloni, liderët e katër ish-fuqive të mëdha botërore, dy prej të cilave janë anëtare të përhershme të KS të OKB-së. Bashkë me ta, presidenti i një vendi të vogël si Finlanda, Alexander Stubb, por shumë i pëlqyer nga Trumpi dhe, si lojtar golfi, ca më tepër si vend fqinj me Rusinë që e kupton dhe e shpjegon më mirë e më bindshëm situatën e rrezikshme në rajon.

Faktor tjetĂ«r pĂ«r suksesin evropian dhe tĂ« samitit, nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, ishte qĂ«ndrimi i pozitiv i liderĂ«ve evropianĂ« pas fiaskos sĂ« samitit tĂ« AlaskĂ«s Trump-Putin, pĂ«r tĂ« cilĂ«n ata gjithsesi vlerĂ«suan pĂ«rpjekjet e Trumpit; por, nga ana tjetĂ«r, Alaska ishte pĂ«r ta kambanĂ« e vĂ«rtetĂ« alarmi; ndaj, me finesĂ«n e njohur diplomatike evropiane, me frymĂ« pozitive dhe vlerĂ«suese ata kĂ«rkuan qĂ« mĂ« 18 gusht tĂ« ishin tĂ« pranishĂ«m nĂ« takimin Trump-Zelenski. Pra, nuk Ă«shtĂ« se “i vuri Trumpi nĂ« rresht“ liderĂ«t evropianĂ«, por ata i kĂ«rkuan atij dhe ky i fundit ishte tejet i interesuar t‘i kishte ata nĂ« krah; madje, “tĂ« shtrĂ«ngonte radhĂ«t“ me evropianĂ«t, çka natyrisht u pa me sy tĂ« mirĂ« edhe nĂ« ShBA, duke hequr disi shijen e hidhur qĂ« Ankorazhi.

PjesĂ« tejet e rĂ«ndĂ«sishme e asaj koreografie ishte dhe ndarja e roleve qĂ« do tĂ« luante secili lider evropian. NĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« shmangej kakofonia politike, qĂ« tĂ« mos kĂ«rkonin tĂ« gjithĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« – çka mund tĂ« bĂ«hej e bezdisshme pĂ«r mikpritĂ«sin duke prishur atmosferĂ«n dhe pĂ«r pasojĂ« dhe vetĂ« samitin me pasoja tĂ« paparashikueshme. KĂ«shtu, kancelari gjerman Merz, i mbĂ«shtetur nga presidenti Macron u ndal me theks tĂ« veçantĂ« te realizimi i armĂ«pushimit, si kusht i domosdoshĂ«m pĂ«r paqe tĂ« qĂ«ndrueshme. Rivendosja nĂ« agjendĂ« e armĂ«pushimit ishte arritje e shĂ«nuar e atij samiti edhe pse puna, pengesat dhe pĂ«rpjekjet vijojnĂ« mĂ« tej. Mark Rutte, Meloni dhe Starmer qĂ«ndruan mĂ« fort te garancitĂ« e sigurimit, qĂ« ato tĂ« jenĂ« tĂ« ngjashme me Nenin 5 tĂ« mbrojtjes kolektive tĂ« NATO-s. IdenĂ« e tyre e pĂ«rforcoi presidenti Stubb, duke pĂ«rmendur pĂ«rvojĂ«n e hidhur finlandeze gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, por dhe mbas vitit 1945 me RusinĂ«, duke u detyruar tĂ« bĂ«nte shumĂ« lĂ«shime territoriale; dhe, prapĂ« Helsinki dy vitet e fundit hoqi dorĂ« nga neutraliteti nĂ« favor tĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« NATO-s pĂ«r shkak tĂ« kĂ«rcĂ«nimit rus. Rifutja nĂ« rend tĂ« ditĂ«s e kĂ«saj teme jetike pĂ«r paqen nĂ« UkrainĂ«, ishte komponenti i dytĂ« themelor i suksesit tĂ« Uashingtonit.

NdĂ«rkohĂ«, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, veç tĂ« tjerash nĂ«nĂ« e shtatĂ« fĂ«mijĂ«ve dhe gjyshe e shumĂ« nipĂ«rve dhe mbesave, ashtu si dhe presidenti Trump, dha alarmin me nota tĂ« qeta, por bindĂ«se lidhur me fatin e mijĂ«ra fĂ«mijĂ«ve ukrainas nĂ« Rusi – nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« letrĂ«s sĂ« Melanias, bashkĂ«shortes sĂ« presidentit Trump pĂ«r Putinin dhe letrĂ«s sĂ« ZonjĂ«s sĂ« ParĂ« ukrainase pĂ«r Melania Trumpin. Aq prekĂ«s rezultoi ky gjest kuptimplotĂ«, sa presidenti Trump ndĂ«rpreu takimin pĂ«r t’i telefonuar Putinit. Po aq shumĂ« u prek presidenti Trump dhe nga dhurata e veçantĂ« e Zelenskit, njĂ« shkop golfi, dhuratĂ« nga njĂ« sportist ukrainas i plagosur nĂ« luftĂ«. NĂ« pĂ«rgjigje, Trumpo i dĂ«rgoi atij njĂ« mesazh emocionues.

VetĂ« Zelenski, kĂ«tĂ« radhĂ«, i “pĂ«rforcuar nĂ« mbrojtje“ nga shtatĂ« liderĂ«t kryesorĂ« evropianĂ«, kishte vĂ«nĂ« mend nga incidenti i muajit shkurt nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«. Duke filluar nga veshja me kostum dhe pse pa kollare qĂ« Trumpi e vlerĂ«soi; dhurata simbolike dhe fakti qĂ« brenda 10 sekondave tĂ« para lavdĂ«roi katĂ«r herĂ« rresht mbĂ«shtetjen amerikane dhe presidentin Trump. KĂ«shtu, ai e plotĂ«soi mĂ« sĂ« miri skenografinĂ« mjeshtĂ«rore evropiane nĂ« atĂ« samit historik.

PjesĂ« pĂ«rbĂ«rĂ«se e atij suksesi ishte dhe fjalori i zgjedhur i liderĂ«ve evropianĂ«, qĂ« t’i pĂ«rshtatej siç duhej zhargonit politik tĂ« Trumpit; duke shmangur fjalĂ« dhe koncepte qĂ« mund ta bezdisnin apo irritonin atĂ«, ata nuk pĂ«rmendĂ«n fjalĂ«n “sanksione”, por folĂ«n “pĂ«r tatime doganore“, dhe nĂ« vend tĂ« fjalĂ«s “lĂ«shim/dorĂ«zim territori“ pĂ«rdorĂ«n “shkĂ«mbime territori“ etj.

PĂ«rfundimisht, falĂ« kĂ«saj koreografie tĂ« pĂ«rkryer diplomatike, shtatĂ«shja evropiane bashkĂ«, me presidentin Zelenski, ia doli mbanĂ« ta shkĂ«puste Trumpin, qoftĂ« dhe pĂ«rkohĂ«sisht nga “ kthetrat” putiniane, duke e mbajtur atĂ« sa mĂ« gjatĂ« nĂ« bordin euroatlantik – edhe pse nuk dihet pĂ«r sa kohĂ«, mbasi problemet po dalin sĂ«rish nĂ« sipĂ«rfaqe, çka kĂ«rkon skenarĂ« dhe koreografi tĂ« reja tĂ« cilat, krahas diplomacisĂ« evropiane “shik“ duhet tĂ« jenĂ« “tĂ« veshura“ me pĂ«rmbajtje tĂ« vĂ«rtetĂ« thelbĂ«sore gjeopolitike dhe tĂ« mbĂ«shteten sa mĂ« shpejt dhe me forcĂ«n e duhur ushtarake. Ndaj, Evropa muajt e fundit e nĂ« vazhdim Ă«shtĂ« mobilizuar si asnjĂ«herĂ« mĂ« parĂ« nĂ« tĂ« gjitha frontet, me synimin e saj madhor pĂ«r t’u kthyer nĂ« njĂ« fuqi dhe bashkim tĂ« madh ushtarak dhe mbrojtĂ«s, çka kĂ«rkon kohĂ«n e vet.

NĂ« kĂ«tĂ« kuptim dhe nĂ« mungesĂ« tĂ« alternativave, mjeteve dhe mĂ«nyrave tĂ« tjera, performanca diplomatike evropiane mĂ« 18 gusht nĂ« Uashington ishte mishĂ«rimi i njĂ« modeli tĂ« kombinuar tĂ« diplomacisĂ« klasike, diplomacisĂ« sĂ« ecejakeve dhe asaj tĂ« korridoreve me diplomacinĂ« e sharmit dhe “fuqisĂ« sĂ« butĂ«â€œ ku Evropa shquhet prej shekujsh.

E fundit, por dhe mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja, nuk ka dyshim se suksesi evropian mĂ« 18 gusht nĂ« Uashington, nuk do tĂ« ishte i garantuar pa rolin e qenĂ«sishĂ«m dhe sjelljen pro-evropiane tĂ« presidentit Trump si mikpritĂ«s i samitit mĂ« tĂ« madh euroatlantik tĂ« zhvilluar ndonjĂ«herĂ« nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«. Tejet pozitiv, i qeshur, me respekt, humor dhe lĂ«vdata pĂ«r tĂ« gjithĂ« mysafirĂ«t e lartĂ« evropianĂ«, me interes pĂ«r njĂ« ujdi sa mĂ« tĂ« shpejtĂ« dhe nĂ« bashkĂ«punim me evropianĂ«t, duket se Trump mĂ« nĂ« fund e ka kuptuar sugjerimin e mençur tĂ« gjeneralit Ben Hodges, ish-komandanti amerikan i NATO-s pĂ«r EvropĂ«n nĂ« vitet 2014-2017, se, sado e fortĂ«, Amerika nuk bĂ«n dot pa aleatĂ« dhe aleatĂ«t e saj mĂ« besnikĂ« dhe tradicionalĂ« janĂ« evropianĂ«t. Mbetet pĂ«r t’u parĂ« se sa konsekuent do tĂ« tregohet presidenti Trump qĂ« shquhet pĂ«r paparashikueshmĂ«ri dhe paqĂ«ndrueshmĂ«ri nĂ« tĂ« tilla raste.

Sa pĂ«r ata qĂ« qortojnĂ« liderĂ«t evropianĂ« se u treguan servilĂ«, pĂ«rkĂ«dhelĂ«s dhe tĂ« nĂ«nshtruar, le tĂ« rikujtojmĂ« se liderĂ«t evropianĂ« dhe mĂ« parĂ«, sidomos kur shkuan nĂ« Uashington, ishin tĂ« bindur se pa “Pax Americana“, pa mbĂ«shtetjen vendimtare tĂ« Trumpit dhe ShBA-sĂ«, nĂ« tĂ« gjitha fushat dhe mbi tĂ« gjitha nĂ« atĂ« ushtarake, Evropa e ka tĂ« pamundur tĂ« pĂ«rballojĂ« kĂ«rcĂ«nimin rus, si dhe tĂ« krijojĂ« garancitĂ« e duhura tĂ« sigurimit pĂ«r paqe tĂ« qĂ«ndrueshme nĂ« UkrainĂ« dhe nĂ« krejt EvropĂ«n. KĂ«tĂ« Evropa e ka ditur dhe e ka pranuar si realitet dhe si aleate e ShBA-sĂ« qysh me krijimin e NATO-s mĂ« 1949 dhe tĂ« BE-sĂ« mĂ« 1958. Madje, pikĂ«risht nisur nga ky besim absolut, ashtu si dhe ShBA-ja, BE-ja ka bĂ«rĂ« disa gabime me pasoja tĂ« rĂ«nda gjeopolitike dhe kĂ«to 20 vjetĂ«t e fundit; prandaj, ato janĂ« analizuar hollĂ«sisht nĂ« shkrime tĂ« mĂ«parshme dhe Evropa tani po nxjerr mĂ«simet e duhura.

ËshtĂ« fakt i pamohueshĂ«m se ashtu si e ka pĂ«rshkruar dekada mĂ« parĂ« Jean Monnet, njĂ« ndĂ«r baballarĂ«t e saj mĂ« tĂ« mĂ«dhenj: “Evropa forcohet nĂ«pĂ«rmjet krizave dhe si shumatore e alternativave pĂ«r kapĂ«rcimin e tyre”. Paraqitja dinjitoze evropiane nĂ« Uashington e pĂ«rforcon mĂ« tej kĂ«tĂ« fakt fatlum historik.

NĂ« mbyllje tĂ« kĂ«tij shkrimi, nuk mund tĂ« mos shprehim habinĂ« pĂ«r “memecllĂ«kun“ e treguar nga qeveria, shumica parlamentare dhe diplomacia jonĂ« nĂ« tĂ« gjitha nivelet lidhur me samitin e AlaskĂ«s dhe tĂ« Uashingtonit – njĂ« heshtje e tillĂ« ndoshta unikale, e pashpjegueshme dhe e pajustifikueshme, kur ne nuk kemi lĂ«nĂ« hall dhe telash tĂ« botĂ«s pa u prononcuar, madje dhe duke dhĂ«nĂ« mend e jo mĂ« pĂ«r kĂ«to dy samite historike, me ndikime tĂ« pritshme dhe nĂ« rajonin dhe vendin tonĂ«.

Sido tĂ« ishte puna, mund dhe duhej tĂ« ishte bĂ«rĂ« njĂ« prononcim modest me frymĂ« pozitive, duke vlerĂ«suar pĂ«rpjekjet dhe ndihmesĂ«n madhore amerikane dhe tĂ« BE-sĂ« pĂ«r kĂ«to dy samite, pĂ«r paqen nĂ« UkrainĂ« kur dihet kontributi ynĂ« i njohur dhe modest nĂ« kĂ«tĂ« fushĂ« – ca mĂ« tepĂ«r si vend anĂ«tar i NATO-s dhe aspirant pĂ«r nĂ« BE. Gjithsesi, ka ende kohĂ« pĂ«r tĂ« shprehur qĂ«ndrimin tonĂ« zyrtar. /Telegrafi/

 

The post Skenografi brilante evropiane në Shtëpinë e Bardhë! appeared first on Telegrafi.

Diplomacia evropiane me armët e amerikanëve!

✇Telegrafi
By: Agron Shala
19 August 2025 at 08:25

Edvin Kulluri 

“Trumpi u poshtĂ«rua nga Putini”, “Putini fiton nĂ« AlaskĂ«â€, “ushtarĂ«t amerikanĂ« gjunjĂ«zohen para Putinit”, “gjuha e trupit tregoi superioritetin e Putin” etj. KĂ«to ishin pak a shumĂ« disa tituj tĂ« gazetave tĂ« majta nĂ« EvropĂ« e diçka mĂ« pak mes atyre nĂ« ShBA pas takimit tĂ« presidentĂ«ve tĂ« ShBA-sĂ« dhe RusisĂ« nĂ« AlaskĂ«.

Takimi nga i cili shumë prisnin armëpushim të menjëhershëm, disa marrëveshje përfundimtare mes Ukrainës dhe Rusisë me ndërmjetësimin amerikan, për momentin thjesht i ka dhënë një shans paqes. Ndërsa të tjerë që mezi prisnin dështimin e tryezës edhe si kundërshtarë të Trumpit edhe si triumfatorë mbi Rusinë, nuk morën as njërën e as tjetrën, por vetëm shtyrjen në kohë të përfundimit të bisedimeve.

Në fakt tabloja pas takimit nuk kënaqi asnjërën palë. As ata që prisnin marrëveshje e as ata që duan që lufta të vazhdojë deri në fitoren përfundimtare mbi Rusinë.

E, për këtë ka disa arsye që më shumë e kanë origjinën te kritikët e takimit sesa te palët në takim. Një pjesë e Evropës dhe kundërshtarët e përhershëm ideologjikë të Trumpit nuk e kanë ende të qartë nëse kundërshtari është Trumpi apo Putini. Bile, më keq akoma, i barazvlerësojnë deri në marrëzi. Zelli i së majtës kundër presidentit amerikan që i ka rrënjët që në fitoren e tij në mandatin e parë, pra në 2016, jo vetëm që nuk është shuar, por edhe është rritur.

PavarĂ«sisht se kĂ«tĂ« herĂ« nuk po “djegin” rrugĂ«t e AmerikĂ«s me lĂ«vizjen “woke”, nĂ« nivel retorike jemi nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n pikĂ«. I vetmi qĂ« e ka kuptuar qĂ« politika nuk funksionon kĂ«shtu Ă«shtĂ« Rama, qĂ« nga e folura si “e ema e Zeqos nĂ« majĂ« tĂ« thanĂ«s” nĂ« CNN, tashmĂ« pĂ«rpiqet tĂ« qerasĂ« Kushnerin me Sazanin! Por, Rama s’ka asnjĂ« peshĂ« nĂ« politikĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare, ndaj ata qĂ« kanĂ« vĂ«rtet rĂ«ndĂ«si nĂ« kampin e majtĂ« apo liberal, duke vazhduar tĂ« njĂ«jtĂ«n qasje, mĂ« shumĂ« ngatĂ«rrojnĂ« punĂ« sesa zgjidhin. Derisa tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« se kush Ă«shtĂ« kundĂ«rshtari, janĂ« tĂ« dĂ«nuar tĂ« mbjellin konfuzion.

Por, le tĂ« marrim nĂ« analizĂ« kundĂ«rshtitĂ« qĂ« mbart pas-takimi i Enkorixh. SĂ« pari, akterĂ«t tĂ« sipĂ«rpĂ«rmendur agresivĂ« harrojnĂ«, me dashje, se gjatĂ« presidencĂ«s Biden, PerĂ«ndimi as nuk e mposhti dot RusinĂ« nĂ« UkrainĂ«, as arritĂ«n tĂ« rifitojnĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« territoreve tĂ« pushtuara, pĂ«rveçse harxhuan qindra miliarda dollarĂ« pĂ«r njĂ« luftĂ« tĂ« tipit “tĂ«rhiq e mos e kĂ«put”, por qĂ« ndĂ«rkohĂ« ka marrĂ« miliona jetĂ« njerĂ«zish nga tĂ« dyja palĂ«t, e shkaktuar miliarda euro dĂ«me nĂ« tĂ« gjitha krahĂ«t.

Por, çuditĂ«risht pĂ«r liberalĂ«t qĂ« kanĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« ekzistencĂ«s sĂ« tyre “njeriun”, vlera e jetĂ«s nuk pĂ«rbĂ«n mĂ« ndonjĂ« problem tĂ« madh. PĂ«rndryshe, do shfaqnin mĂ« pak pasion dhe mĂ« shumĂ« qetĂ«si. Sepse, sipas tyre, nĂ«se Rusia nuk ndalet tani, oreksi i saj do rritet. Çështja Ă«shtĂ« se rusĂ«t e mendojnĂ« njĂ«soj kĂ«rcĂ«nues zgjerimin e NATO-s nĂ« UkrainĂ«, ndaj morĂ«n vendimin pĂ«r tĂ« pushtuar territoret lindore e mbi tĂ« gjitha KrimenĂ«, njĂ« mollĂ« sherri shekullore pĂ«r sigurinĂ« nĂ« Detin e Zi. Kjo Ă«shtĂ« po aq e vĂ«rtetĂ« sa edhe fakti qĂ« Rusia nuk ka fuqi tĂ« nisĂ« njĂ« luftĂ« diku tjetĂ«r, pĂ«r sa kohĂ« nuk po fiton dot atĂ« tĂ« nisur e pa bitisur nĂ« UkrainĂ«.

Trumpi i njeh dhe pranon tĂ« dyja kĂ«to pandehma, edhe pamundĂ«sinĂ« e RusisĂ« pĂ«r tĂ« zgjeruar agresionin nĂ« vende tĂ« tjera, edhe kĂ«mbĂ«nguljen e saj pĂ«r ta mbajtur UkrainĂ«n jashtĂ« NATO-s si kĂ«rcĂ«nim pĂ«r sigurinĂ« e saj. E, ndĂ«rkohĂ«, interesat ruse nĂ« Siri dhe Armeni janĂ« goditur keq, ç’ka e shfryn mitin e “imperializmit rus”. Ndaj, frika ndaj rrezikut rus pĂ«rtej UkrainĂ«s pĂ«rbĂ«n mĂ« shumĂ« njĂ« paranojĂ« sesa njĂ« kĂ«rcĂ«nim real, njĂ«soj si rusĂ«t qĂ« e shohin NATO-n si kĂ«rcĂ«nim, por qĂ« nĂ« fakt mĂ« shumĂ« Ă«shtĂ« psikozĂ« historike sesa njĂ« realitet konkret.

Por, kundërshtarët nuk i vizaton dot, duhen marrë siç janë e të punosh me ta aq sa mundesh.

E, pra, çështja mbetet se ku do gjendet “mesi i artĂ«â€, ç’ka nĂ« njĂ« konflikt pĂ«rfaqĂ«son negociatat. Negociatat janĂ« arti i marrĂ«veshjes ku tĂ« dy palĂ«t duhet tĂ« lĂ«shojnĂ« diçka pĂ«r tĂ« marrĂ«. Putini nuk ka ndĂ«rmend tĂ« lĂ«shojĂ« KrimenĂ« dhe edhe njĂ« pjesĂ« tjetĂ«r tĂ« territoreve tĂ« fituara nĂ« luftĂ«, pĂ«rndryshe del i humbur. KĂ«tĂ« llogari e ka bĂ«rĂ« para ndĂ«rhyrjes, e situata nĂ« terren nuk ka pse ta bĂ«jĂ« qĂ« tĂ« ndryshojĂ« mendje.

Ushtria ukrainase pĂ«rmes rezistencĂ«s sĂ« saj dhe mbĂ«shtetjes sĂ« PerĂ«ndimit, mund ta mbajĂ« konfliktin pa njĂ« fitues e humbĂ«s, por ndĂ«rkohĂ« disavantazhi ekonomik, numrave nĂ« nivel njerĂ«zor nĂ« rekrutim, dhe industrisĂ« ushtarake inferiore nuk janĂ« tĂ« dhĂ«na inkurajuese. Çka nĂ«se nuk e japin humbĂ«se sot, mund ta çojnĂ« drejt disfatĂ«s nesĂ«r. Kjo do tĂ« thotĂ« humbje totale e sovranitetit. E, 80  pĂ«r qind e UkrainĂ«s nuk ka pse bie nĂ«n Rusi pĂ«r shkak tĂ« 20 pĂ«rqindĂ«shit tĂ« pushtuar e populluar nga shumicĂ« ruse.

Në anën tjetër, sipas Wall Street Journal-it, skenari korean i ndarjes me garanci të forta ushtarake është një opsion që po diskutohet fort.

Ajo çfarë do të prodhojnë bisedimet e këtyre ditëve, nuk e bëjnë takimin e Alaskës dështim për Trump e fitore për Putin! Dhe, askush për rrjedhojë nuk ka pse hap shampanjën për vazhdimin e luftës. Ai takim thjesht i hapi rrugën bisedimeve pas tre vitesh ku është folur veçse me krismat e armëve e shkaktuar një tërmet gjeopolitik global.

Ndaj fillimi i diskutimeve nuk i sjell asnjĂ« tĂ« keqe askujt, pĂ«rveç atyre qĂ« duan njĂ« Trump tĂ« mposhtur pavarĂ«sisht viktimave qĂ« ky konflikt prodhon çdo ditĂ«. Natyrisht qĂ« edhe radikalĂ«t ultra-nacionalistĂ« rusĂ« do tĂ« ishin tĂ« lumtur tĂ« vazhdonin luftĂ«n me qĂ«llim lodhjen e UkrainĂ«s deri nĂ« dorĂ«zimin e saj. Por, tĂ« dy palĂ«t harrojnĂ« njĂ« gjĂ«: lufta nuk Ă«shtĂ« bixhoz ku “paratĂ«â€, pra jetĂ«n humbin ata qĂ« luftojnĂ« e jo ata qĂ« prodhojnĂ« fitore virtuale nga divani! Disa Ă«ndrra mirĂ« Ă«shtĂ« tĂ« mbeten nĂ« sirtar! QoftĂ« liberale, qoftĂ« ultranacionaliste!

Rusët duhet të kuptojnë që nuk ringjallen dot si ish-Bashkimi Sovjetik me një Prodhim Kombëtar Bruto të përafërt me ekonomitë angleze, franceze apo italiane të marra veçmas. Ashtu siç falkonët evropianë, kryesisht Macroni e Starmeri nuk duhet të harrojnë se luftë me fuqinë e ShBA-së pas krahëve mund të bëjë vetëm ShBA-ja! Askush tjetër për sa kohë këto të fundit duan paqe!

 

The post Diplomacia evropiane me armët e amerikanëve! appeared first on Telegrafi.

Studimi: Burrat i stresojnë gratë dyfish më shumë se fëmijët

✇Tirana Today
By: mirseda
11 August 2025 at 22:41
Një studim i fundit zbuloi se gratë përjetojnë dy herë më shumë stres nga bashkëshortët sesa nga fëmijët. Pjesëmarrëset raportuan nivele stresi mesatarisht 8.5 nga 10, ndërsa gati gjysma thanë se partneri kontribuon më shumë në stresin e tyre të përditshëm sesa prindërimi Shkaku kryesor? Pabarazia në ndarjen e përgjegjësive të shtëpisë dhe ngarkesa mendore [
]

Netanyahu po bën gabimin strategjik që do ta armiqësojë botën

✇Telegrafi
By: Tim Stanley
11 August 2025 at 12:26

Izraelitët po bëjnë të njëjtin gabim që bëri Amerika në Irak dy dekada më parë.

Burimi: The Telegraph
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com

Duke kërkuar të pushtojë të gjithë Gazën, Benjamin Netanyahu po e çon luftën deri në përfundimin e saj logjik. Hamasi ishte përgjegjës për 7 tetorin; Izraeli nuk do të jetë kurrë i sigurt derisa Hamasi të zhduket, dhe duke qenë se Hamasi kontrollon Gazën, pse të mos e shkulë atë nga çdo centimetër i territorit?

Por, izraelitët po hyjnë pa një plan daljeje, me ëndrrën e çmendur për të ndërtuar një administratë civile miqësore, duke përsëritur saktësisht të njëjtat gabime që bëmë në Irak. Netanyahu mendon se mund të shkatërrojë frymën revolucionare palestineze të cilën lufta ka gjasa ta ketë intensifikuar. Për një njeri të fiksuar pas botës së lashtë, ai ka njohuri të vakët të historisë.

Ai gjithashtu ka përçarë ushtrinë e vet. Ka armiqësuar familjet e pengjeve që kanë frikë se të afërmit e tyre mund të vdesin. Dhe, më në fund, ndoshta në mënyrë të pakthyeshme, ai do ta izolojë Izraelin nga opinioni botëror. Edhe në Amerikë, e vetmja fuqi serioze që e mbështet, durimi dhe ndërgjegjja janë nën presion të madh.

Gaza Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« testi moral i kohĂ«s sonĂ«, dhe qeveritĂ« evropiane dyshojnĂ« se kanĂ« dĂ«shtuar. Kujdesi i tyre fillestar ishte i kuptueshĂ«m. Ata nuk donin ta dĂ«nonin Netanyahun, nga frika se kjo do t’u jepte guxim antisemitĂ«ve vendas dhe mbĂ«shtetĂ«sve tĂ« tyre – e aq mĂ« pak Hamasit, pĂ«rfituesit kryesor nĂ«se do tĂ« njihnim shtetin palestinez. GazetarĂ«t, pĂ«rfshirĂ« edhe mua, hezitonin tĂ« pĂ«rsĂ«risnin statistikat e vdekjeve qĂ« mund tĂ« ishin fryrĂ« nga njĂ« regjim kriminal.

Por, tani Ă«shtĂ« e pamundur tĂ« injorosh provat e vuajtjes njerĂ«zore ose farsĂ«n e narrativĂ«s zyrtare izraelite qĂ« thotĂ« se askush nuk po vuan nga uria, ose, nĂ«se po, kjo Ă«shtĂ« kĂ«shtu sepse Hamasi ka vjedhur gjithĂ« ushqimin. Pretendimi i fundit u hodh poshtĂ« sĂ« fundmi nga zyrtarĂ« ushtarakĂ« izraelitĂ« – jo aleatĂ« natyrorĂ« tĂ« Palestine Action – dhe Netanyahu gjendet i sfiduar nga njĂ« koalicion shumĂ«ngjyrĂ«sh qĂ« pĂ«rfshin Kombet e Bashkuara, GjermaninĂ«, KinĂ«n, njĂ« ish-kryeministĂ«r izraelit, disa ish-krerĂ« tĂ« sigurisĂ«, Papa dhe Piers Morgan (sublimja dhe qesharakja tĂ« bashkuara mĂ« nĂ« fund).

Thuhet se Bibi është grindur me gjeneralin Eyal Zamir, shefin e Shtabit të Forcave të Armatosura. Duket se izraelitët e djathtë janë më të gatshëm të marrin një qëndrim kundër Netanyahut sesa diplomatët e huaj të pasigurt. Nëse Zamiri është antisemit, atëherë Papa nuk është katolik.

Në Shtetet e Bashkuara, New York Times, deri më tani i butë ndaj operacionit në Gazë, është bërë një forum për zërat kundërshtarë, dhe Zohran Mamdani, kandidati pro-Gazë për kryetar bashkie të Nju-Jorkut, kryeson mes votuesve hebrenj. Liberalët po rishikojnë aleancat e tyre historike; ka pakënaqësi edhe në të djathtën fetare. Ungjillorët gjithmonë do ta duan Izraelin: është vendlindja e Jezusit. Por, po rritet shqetësimi se Izraeli mund të mos jetë aq i mirë me të krishterët.

NĂ« korrik, kolonĂ«t kryen njĂ« sulm zjarrvĂ«nĂ«s nĂ« qytetin e fundit me shumicĂ« tĂ« krishterĂ« nĂ« Bregun PerĂ«ndimor. Po atĂ« muaj, kisha e vetme katolike nĂ« GazĂ« u godit nga zjarri i tankeve izraelite, duke vrarĂ« tre persona (Netanyahu kĂ«rkoi falje pĂ«r atĂ« qĂ« duket si njĂ« aksident i vĂ«rtetĂ«). “ShkatĂ«rrimi i njĂ« kishe, xhamie apo sinagoge Ă«shtĂ« krim kundĂ«r njerĂ«zimit dhe Zotit”, shkroi ambasadori amerikan Mike Huckabee, njĂ« sionist i krishterĂ«. Senatori Lindsey Graham, gjithashtu nga ai rreth, tha: “MĂ« shqetĂ«son ajo qĂ« po ndodh nĂ« Bregun PerĂ«ndimor”.

Një cinik mund të ketë vënë re më shumë shqetësim për dëmtimin e pronës së krishterë sesa ka pasur ndonjëherë për shkatërrimin e spitaleve myslimane, një standard i dyfishtë po aq i vjetër sa mëkati. Pse Britania hapi dyert e saj pothuajse për këdo me pasaportë ukrainase, ndërsa ngurron të pranojë fëmijë nga Gaza? Për shkak të preferencës etnike. Nga ana tjetër, Izraeli mund të argumentojë se është një shoqëri multi-fetare që po bën më të mirën për të mbrojtur komunitetin druze në Siri, ndërsa Palestina ka kaq pak kisha për një arsye të errët. Të krishterët gëzojnë shumë më tepër të drejta nën Izrael sesa do të kishin nën Hamas.

MegjithatĂ«, raportet pĂ«r mizoritĂ« gjatĂ« luftĂ«s civile nĂ« Irak i zgjuan tĂ« krishterĂ«t amerikanĂ« ndaj gjendjes sĂ« rrezikshme tĂ« besimit tĂ« tyre nĂ« Lindjen e Mesme, tĂ« reduktuar nĂ« njĂ« popullsi tĂ« vogĂ«l, e varur nga njĂ« moskokëçarje dashamirĂ«se brenda njĂ« mozaiku tĂ« rrĂ«nuar etnik. Netanyahu rrezikon tĂ« prishĂ« atĂ« rend tĂ« brishtĂ«, ndĂ«rsa koalicioni i tij qeverisĂ«s imagjinon njĂ« “Izrael tĂ« Madh” qĂ« nĂ«nkupton shovinizĂ«m kulturor. Regjimi po e tepron, duke e kthyer çështjen e tĂ« drejtave civile pĂ«r sionizmin (hebrenjtĂ« kanĂ« nevojĂ« pĂ«r njĂ« atdhe) nĂ« njĂ« pĂ«rpjekje tĂ« pafundme ushtarake, shumĂ« tĂ« diskutueshme dhe tĂ« kushtueshme.

NĂ«se Trumpi heziton tĂ« financojĂ« mbrojtjen e UkrainĂ«s, pse do ta bĂ«nte kĂ«tĂ« pĂ«r Izraelin? Komprometimi i interesave dhe reputacioni i AmerikĂ«s ka nisur tashmĂ« me programin e shpĂ«rndarjes sĂ« ushqimit tĂ« mbĂ«shtetur nga ShBA-ja – duke u akuzuar pĂ«r paaftĂ«si tĂ« madhe, madje edhe pĂ«r rastet kur ushtarĂ«t kanĂ« qĂ«lluar mbi civilĂ«t.

Lidhja e Trumpit me Izraelin Ă«shtĂ« e sinqertĂ«. ËshtĂ« personale, Ă«shtĂ« filozofike. Besimi i Netanyahut se kombet kanĂ« tĂ« drejtĂ« tĂ« mbrojnĂ« veten Ă«shtĂ« njĂ« version sionist i MAGA-s. NjĂ« nga veprimet e para tĂ« administratĂ«s ishte heqja e sanksioneve ndaj kolonĂ«ve. Brenda pak muajsh, kolonĂ«t rrahĂ«n pĂ«r vdekje njĂ« qytetar amerikan nĂ« Bregun PerĂ«ndimor; njĂ« tjetĂ«r vdiq pas njĂ« sulmi zjarrvĂ«nĂ«s.

Presidenti nuk Ă«shtĂ« moralist, por ka njĂ« instinkt tĂ« shĂ«ndetshĂ«m moral, prandaj kur u pyet nĂ«se palestinezĂ«t po vuajnĂ« nga uria, ai tha: “Po, ndoshta po” – i ndikuar, mesa duket, nga Keir Starmer. Netanyahu kĂ«rkoi njĂ« bisedĂ«; sipas raporteve, Trumpit nuk i pĂ«lqeu tĂ« dĂ«gjonte leksione pĂ«r “lajme tĂ« rreme” dhe bĂ«rtiti nĂ« telefon se uria Ă«shtĂ« reale.

Lavdi komandantit. VĂ«rejtja e tij pĂ«r gazetarĂ«t se “ne nĂ« thelb kemi dy vende qĂ« kanĂ« luftuar kaq gjatĂ« dhe kaq fort saqĂ« nuk e dinĂ« mĂ« se çfarĂ« po bĂ«jnĂ«â€, mbetet shprehja mĂ« e mirĂ« e frustrimit global qĂ« kam dĂ«gjuar ndonjĂ«herĂ«, e denjĂ« pĂ«r t’u gdhendur nĂ« Malin Sinai. Dhe, nĂ«se Trumpi Ă«shtĂ« ndonjĂ« lloj liberali “delikat”, ndoshta Papa Ă«shtĂ« luteran.

Trumpizmi bazohet nĂ« njĂ« ripozicionim strategjik: ta nxjerrĂ« AmerikĂ«n nga vendet ku nuk ka nevojĂ« tĂ« jetĂ« dhe t’ua lĂ«rĂ« aleatĂ«ve tĂ« fortĂ« boshllĂ«kun pĂ«r tĂ« mbushur. Por, Netanyahu po i imponon atij problemin mĂ« tĂ« pazgjidhshĂ«m e mĂ« tĂ« kushtueshĂ«m nga tĂ« gjithĂ«: njĂ« krizĂ« humanitare tĂ« cilĂ«n ai do ta pĂ«rkeqĂ«sojĂ« nĂ«se qyteti i GazĂ«s Ă«shtĂ« stacioni i ardhshĂ«m.

A do ta tolerojĂ« vĂ«rtet Trumpi njĂ« pĂ«rshkallĂ«zim tĂ« tillĂ«? A do t’ia falĂ« elektorati i tij – qĂ« po pĂ«rballet gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« me ndĂ«rgjegjen e krishterĂ« – pasojat e pĂ«rgjakshme? IzraelitĂ«t gjithmonĂ« u kanĂ« thĂ«nĂ« palestinezĂ«ve se, nĂ«se nuk duan tĂ« vriten, thjesht duhet tĂ« mblidhen dhe tĂ« ikin. Por, ndĂ«rsa lufta po pĂ«rfundon marshimin e saj tĂ« tmerrshĂ«m drejt Detit Mesdhe, lind pyetja: ku pritet tĂ« shkojnĂ« ata? Ka dhoma tĂ« kufizuara nĂ« jahtin e GretĂ«s! /Telegrafi/

 

The post Netanyahu po bën gabimin strategjik që do ta armiqësojë botën appeared first on Telegrafi.

Turpet e njerëzimit të sotëm

✇Telegrafi
By: Agron Shala
11 August 2025 at 10:50

Pano Hallko

Për afër katër vjet luftëra në dy pikat më të nxehta Ukrainë dhe Palestinë, kanë rënë gjithë përkufizimet mbi luftën, që kemi mësuar dhe njohur.

MĂ« sĂ« pari ra pĂ«rkufizimi qĂ« e pĂ«rcaktonte luftĂ«n, si 
 “vazhdim i politikĂ«s, me mjete tĂ« tjera”. VĂ«rtet, cila Ă«shtĂ« “politika”, e cilat janĂ« “mjetet”?

Ka pasĂ« ekzistuar shprehja: “Kur vritet njĂ« njeri, Ă«shtĂ« vrarĂ« gjithĂ« njerĂ«zimi”. DĂ«ngla! Po qĂ« nga fillimvitet `90-tĂ« e deri sot, qĂ« po arrijnĂ« miliona tĂ« vrarĂ«, çfarĂ« po bĂ«n “njerĂ«zimi”? A Ă«shtĂ« ende gjallĂ«?

Gjasme analistët dhe gjasme intelektualët e Tiranës, vazhdojnë e lëpijnë si karamele këto shprehje koti, saqë të vjen ndot t`i dëgjosh 


NdĂ«r pak gjĂ«rat qĂ« nuk kanĂ« ndryshuar, Ă«shtĂ« fakti se thellĂ« nĂ« rrĂ«njĂ«n e luftĂ«rave, qĂ«ndrojnĂ« fetĂ«. Madje edhe brenda tĂ« njĂ«jtit “besim”, si nĂ« rastin e UkrainĂ«s 


Njerëzimi (nëse ende mund të quhet kështu), ndjek nëpër kanale televizive në kohë reale, bombardime të lagjeve të varfra, të spitaleve publike dhe të shkollave publike. Njerëzit, shikojnë skelete njerëzorë në kuptimin e plotë të fjalës, që mbajnë në duar tenxhere të vogla me bisht të gjatë, për ndonjë lugë supë, ose në rastin më të mirë mos gjejnë ndonjë copë bukë.

ShikojnĂ« nĂ«na qĂ« nuk kanĂ« ujĂ« pĂ«r tĂ« hedhur nĂ« biberonĂ«t e foshnjave, e çfarĂ« nuk shikojnĂ«. FĂ«mijĂ«, brinjĂ«t dhe vertebrat e tĂ« cilĂ«ve numĂ«rohen “live”, nĂ«n lĂ«kurĂ«n e holluar si letĂ«r cigareje. Edhe nĂ« ndonjĂ« rast fatlum, kur makinave tĂ« Kryqit tĂ« Kuq botĂ«ror iu lejohet tĂ« futen nĂ« Rripin e GazĂ«s, sapo fillon ndarja e ndihmave, “krejt rastĂ«sisht” mbi kokat e tyre lĂ«shojnĂ« predha helikopterĂ«t qĂ« fluturojnĂ« nĂ« 10 metra lartĂ«si, pĂ«r t`i goditur nĂ« kokĂ«.

Për furnizim me energji dhe me ujë, nuk bëhet fjalë, sepse flitet për një racë njerëzore të dorës së katërt, e cila nuk duhet t`i ketë këto.

Propaganda e ndyrĂ« nĂ« kohĂ« paqeje (kudo nĂ« botĂ«), bĂ«het edhe mĂ« e ndyrĂ« nĂ« kohĂ« lufte. Aq mĂ« tepĂ«r nĂ« njĂ« luftĂ«, kur njĂ«ra palĂ«, ka vendosur tĂ« zhdukĂ« me gjithsej palĂ«n tjetĂ«r. MegjithatĂ«, edhe informatat “mĂ« entuziaste”, raportojnĂ« se nĂ« Gaza futen nĂ«n dhĂ© pĂ«r çdo ditĂ« “qĂ« ka falur Zoti”, plot njĂ«zetĂ« e tetĂ« fĂ«mijĂ«. DomethĂ«nĂ«, zhduket njĂ« klasĂ« e shkollĂ«s fillore. Sepse mĂ«suesit, ka kohĂ« qĂ« janĂ« vrarĂ«.

Shihen çdo ditë njerëz që përkulen duke ulëritur mbi thasë plasmasi të bardhë, brenda të cilëve duket qartë kufoma njerëzore.

MĂ« datĂ«n 2 gusht, Hamas-i tregoi para kamerave izraelitin 24-vjeçar Evgjiatar Davidi tĂ« zĂ«nĂ« rob, teksa po hapte njĂ« gropĂ« tĂ« cekĂ«t. Edhe ai, skelet i gjallĂ«. “Edhe robĂ«rit, vuajnĂ« nga uria, se nuk kemi ushqime”, nĂ«nvizonte Hamas-i!

OKB (kush e pyet kĂ«tĂ«?!) dhe Programi botĂ«ror i furnizimit me ushqime nĂ« raste fatkeqĂ«sish, deklaruan para pak ditĂ«sh: “ParalajmĂ«rojmĂ« njĂ« shfarosje tĂ«rĂ«sore tĂ« popullatĂ«s, nga uria dhe sĂ«mundjet, pĂ«r tĂ« cilat deri tani nuk Ă«shtĂ« folur”.

Gazeta gjermane “SĂŒddeutsche Zeitung”, publikoi njĂ« pamje nga fotografi palestinez Anas Zajed Ftejha, e cila tregon njĂ« fĂ«mijĂ« me dĂ«mtime nervore, çka tregon pĂ«r gjendjen e tij trupore.

Kur po shkruheshin kĂ«to radhĂ«, Ministria e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« sĂ« GazĂ«s, raportonte se nĂ« harkun e 18 orĂ«ve, ishin vrarĂ« “vetĂ«m” 138 njerĂ«z. E nga kĂ«ta, “vetĂ«m” 67 njerĂ«z u vranĂ« duke qĂ«ndruar nĂ« radhĂ« pĂ«r marrĂ« ndihma 


Qeveria e Izraelit ka ndaluar rreptĂ«sishtĂ« hyrjen e gazetarĂ«ve tĂ« huaj. PĂ«rfaqĂ«suesi i OrganizatĂ«s sĂ« GazetarĂ«ve pa kufij, z. Kristofer Res, paralajmĂ«ron: “Kur gazetarĂ«t stigmatizohen si propagandistĂ«, janĂ« nĂ« rrezik. Madje shumĂ« prej tyre, kĂ«rcĂ«nohen hapur pĂ«r jetĂ«t e tyre”.

Lidhja e GazetarĂ«ve gjermanĂ« (DVJ) deklaroi mĂ« 5 gusht: “GjithĂ« palĂ«t ndĂ«rluftuese-doemos Izraeli, i pĂ«rdorin figurat pĂ«r tĂ« sensibilizuar opinionin publik. Pyetja nuk shtrohet nĂ«se fotografitĂ« tregojnĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n, por cilĂ«n tĂ« vĂ«rtetĂ« tregojnĂ«â€? 


Dy dëshmorët e parë 


Sado e pamundur të duket kjo, dy dëshmorët e parë ndër dhjetëra mijë fëmijë, ishin Omeri dhe Omari. Ata ishin bashkëmoshatarë, katërvjeçarë.

Omer Siman Tov lindi nĂ« pjesĂ«n qĂ« Izraeli ka pushtuar me kohĂ«, e Omari nĂ« atdheun e tĂ« parĂ«ve tĂ« tij ndĂ«r shekuj, nĂ« Rripin e GazĂ«s. TĂ« dy, njĂ«soj tĂ« pafajshĂ«m dhe tĂ« çiltĂ«r si mosha qĂ« kishin. I vetmi “ndryshim”, ishte se u vranĂ« katĂ«r ditĂ« njĂ«ri pas tjetrit. Omeri u vra mĂ« datĂ«n 7 tetor nĂ« kibucin “Nir Oz” kur terroristĂ«t sulmuan, e Omari mĂ« datĂ«n 11 tetor, kur nisĂ«n bombardimet izraelite.

Omari u vra nga bomba nĂ« oborrin e shtĂ«pisĂ« sĂ« tij, duke luajtur me njĂ« kukull, e cila ishte njĂ« “djalĂ« i gjatĂ« e i bĂ«shĂ«m” 


Kishin tĂ« njĂ«jtat Ă«ndrra, edhe pse me cinizmin “perĂ«ndimor”, Omar Bilal al Bana palestinez, nuk do duhej tĂ« kishte Ă«ndrra. FotografitĂ« flasin vetĂ«, edhe pse propaganda izraelite shkruante ato ditĂ«, se nĂ« çarçafin me tĂ« cilin transportohej Omari i vrarĂ«, “nuk ishte fĂ«mijĂ«, por ishte kukull” 


MegjithatĂ«, askush nuk e mendonte ato ditĂ«, as mendjet mĂ« tĂ« errĂ«ta tĂ« botĂ«s, se nĂ« atdheun e Omarit, do varroseshin pĂ«r çdo ditĂ« “qĂ« ka falur zoti” e kaq kohĂ«, 25-28 fĂ«mijĂ«.

Pra, do ketĂ« bota njĂ« listĂ« me qindra mijĂ« fĂ«mijĂ« dĂ«shmorĂ«, me kĂ«tĂ« “ritĂ«m” qĂ« po ecet 


Presidenti amerikan, sa i takon luftĂ«s nĂ« UkrainĂ«, edhe pse pĂ«rpiqet ta pushojĂ«, Ă«shtĂ« “i qetĂ«â€. Sepse ajo luftĂ«, Ă«shtĂ« tekefundit “lufta e Bajdenit” 
 Kurse pĂ«r kĂ«tĂ« luftĂ«n nĂ« Gaza, ai pati njĂ« ide origjinale qĂ« e gjithĂ« popullata tĂ« largohej, deri sa aty tĂ« pĂ«rfundonte ndĂ«rtimi i grataçelave.

Mesa duket, largimin tërësor të popullatës nga faqja e atij dheu, do ta realizojë Izraeli. Por, në një mënyrë tjetër, duke i varrosur të gjithë, pa asnjë përjashtim.

Vetë hebrenjtë, kundër!

GjashtĂ«qind intelektualĂ« hebrenj, shumĂ« gjeneralĂ« dhe ushtarakĂ« tĂ« niveleve tĂ« ndryshme, por edhe ish shefa tĂ« shĂ«rbimit sekret izraelit, mĂ« saktĂ« njĂ« pjesĂ« e tyre qĂ« kanĂ« vrarĂ« njerĂ«z pa fund nĂ« PalestinĂ«, dhanĂ« e japin dorĂ«heqjet edhe kĂ«to ditĂ«, pĂ«r tĂ« ndaluar lumenjtĂ« e gjakut, “pĂ«r tĂ« ndaluar vuajtjet e njerĂ«zve”-i drejtohen presidentit tĂ« AmerikĂ«s.

Në pamundësi që të bindin Netanjahun, i drejtohen atij. Letra mban datën 1 gusht, por shqiptarët e kastruar e publikuan pjesërisht, vetëm një javë më pas. Në media, asnjë fjalë!

“I dashur z. President, Ndaloni luftĂ«n nĂ« GazĂ«! NĂ« emĂ«r tĂ« CIS-it (komandantĂ«t pĂ«r sigurinĂ« e Izraelit), grupit mĂ« tĂ« madh tĂ« ish gjeneralĂ«ve tĂ« IDF-sĂ« (forcat e mbrojtjes sĂ« Izraelit) dhe Mossad-it, Shin Bet, PolicisĂ« dhe trupit diplomatik, ju inkurajojmĂ« t`i jepni fund luftĂ«s nĂ« GazĂ«. Ju e bĂ«tĂ« kĂ«tĂ« nĂ« Liban. ËshtĂ« koha pĂ«r ta bĂ«rĂ«, edhe nĂ« Gaza.

IDF ka përmbushur dy objektiva afatgjatë që mund të arriheshin me anë të forcës: shpërbërjen e formacioneve ushtarake dhe qeverisjes të Hamasit. E treta dhe më e rëndësishmja, mund të arrihet vetëm nëpërmjet një marrëveshjeje: Kthimi i pengjeve në shtëpi.

NĂ« gjykimin tonĂ« profesional, Hamasi nuk pĂ«rbĂ«n mĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim strategjik pĂ«r Izraelin. PĂ«rvoja jonĂ« na tregon se Izraeli ka gjithçka qĂ« duhet, pĂ«r t’u pĂ«rballur me çfarĂ« terroriste ka mbetur prej tij. NĂ« distancĂ«, ose ndryshe.

Ndjekja e drejtuesve të mbetur të Hamasit mund të bëhet më pas. Pengjet nuk mund të presin më.

Besimi i shumicĂ«s dĂ«rrmuese tĂ« izraelitĂ«ve tek personi juaj, jua mundĂ«son ndikimin tuaj te Kryeministri Netanyahu dhe te qeveria e tij, pĂ«r ta orientuar nĂ« drejtimin e duhur: T’i jepni fund luftĂ«s, tĂ« ktheni pengjet, tĂ« ndaloni vuajtjet e njerĂ«zve dhe tĂ« krijohet njĂ« koalicion rajonal-ndĂ«rkombĂ«tar qĂ« ndihmon Autoritetin Palestinez (pasi tĂ« reformohet), t`i ofrojĂ« GazĂ«s dhe gjithĂ« palestinezĂ«ve, njĂ« alternativĂ« ndaj Hamasit dhe ideologjisĂ« sĂ« tij tĂ« egĂ«r”.

Letra u nĂ«nshkrua nga 600 personalitete, pĂ«rfshirĂ« anĂ«tarĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« KomandantĂ«ve pĂ«r SigurinĂ« e Izraelit (CIS), pĂ«rfshirĂ« ish-drejtorin e Mossadit Tamir Pardo, ish-kreun e Shin Bet Ami Ayalon, ish-komisionerin e PolicisĂ« Izraelite Assaf Hefetz dhe ish-zĂ«vendĂ«sshefin e Shtabit tĂ« IDF-sĂ« Matan Vilnai” 


Shumë prej këtyre, kanë vrarë palestinezë sa u ka ngrënë krahu, por ardhka një ditë, që edhe kriminelët, i zë gjaku 


Zgjidhja që mbeti në mes 


Kur po mbyllej shekulli i 19-të, rabini më i respektuar në Evropë, Zhadok Kan, trokiti në derën e bankierit më të fuqishëm të kohës, të baronit gjermano-hebre Moris de Hirs. Kryerabini, duke parë përndjekjet ndaj komunitetit hebraik jo vetëm në Francë, por edhe por edhe në gjithë Evropën, i paraqiti një plan bankierit për të sistemuar hebrenjtë në Argjentinë.

KundĂ«rshtari mĂ« i egĂ«r i rabinit, ishte “babai i sionizmit”, Teodor Hercl, njĂ«ri nga personalitetet mĂ« tĂ« dyshimtĂ« tĂ« historisĂ« sĂ« hebraizmit. Dhe, ky e konsideronte planin e Kanit, si “shumĂ« tĂ« shtrenjtĂ«â€ qĂ« tĂ« realizohej.

Gazetari sionist Hercl, gjithnjë e vlerësonte si variant të përkryer drejtimin e hebrenjve në Palestinë, qoftë edhe me koston e përzënies së vendasve arabë.

Megjithatë Hirsi i fuqishëm në vitin 1891 e krijoi Bashkimin e Kolonive Hebraike, nga ndërmarrjet më njerëzore në gjithë botën, sa i takon motivit të ndërtimit të tij.

Realisht, ajo qendër lehtësonte emigrimin e përbashkët të hebrenjve të Rusisë dhe të Evropës lindore, duke i sistemuar në vendbanime të gatshme, me toka të begata, të cilat i bleu hebreu i shquar, Moris de Hirs.

Kryerabini Zandok Kan, frymëzuesi i transferimit të hebrenjve planifikonte toka të begata në Amerikën veriore (Kanada dhe ShBA), e në Amerikën jugore (Argjentinë dhe Brazil).

Kur vdiq hebreu i shquar Hirs nĂ« vitin 1896, bashkimi i komunitetit izraelit, kishte blerĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe toke sa trefishi i Rripit tĂ« GazĂ«s, pra 1000 kilometra katrore tokĂ«, ku jetonin mijĂ«ra familje hebreje, tĂ« njohur si “HebrenjtĂ« ngauço”.

Në vitin 1920, në Argjentinë banonin 150 mijë hebrenj, kurse mbas luftës së dytë botërore, aty numëroheshin plot 400 mijë. Mbas themelimit të shtetit izraelit në vitin 1948, shumë prej tyre u detyruan të shkojnë atje.

Në fakt, ata zgjodhën mes paqes në të cilën jetonin dhe pasurisë, këtë të dytën.

Një herë e mirë!

NĂ« njĂ« mbledhje tĂ« kĂ«shillit tĂ« sigurisĂ« qĂ« zgjati 10 orĂ«, Netanjahu paraqiti planin e tij pĂ«r pushtimin tĂ«rĂ«sor tĂ« Rripit tĂ« GazĂ«s, duke pĂ«rzĂ«nĂ« njĂ« milionĂ« banorĂ« vendas prej andej, me qĂ«llim qĂ« tĂ« “zhdukĂ«â€ Hamas-in.

Plani parashikon rrethimin e plotĂ« tĂ« Rripit tĂ« GazĂ«s, zhvendosjen e njĂ« milionĂ« njerĂ«zve popullsi civile, drejt jugut tĂ« PalestinĂ«s. Pastaj, siç deklaroi njĂ« funksionar i lartĂ« izraelit nĂ« gazetĂ«, ushtria “do shkatĂ«rrojĂ« bunkerĂ«t terroristĂ« brenda qytetit, e do vazhdojĂ« operacione qĂ« do shtrihen nĂ« qendrat ushtarake tĂ« tĂ« ikurve qĂ« gjenden nĂ« qendĂ«r”.

Shefi i shtabit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m, Ejal Zamir, shprehu kundĂ«rshtinĂ« e tij sa i takon pushtimit tĂ«rĂ«sor tĂ« GazĂ«s, duke paralajmĂ«ruar se “njĂ« lĂ«vizje e tillĂ« do rrezikonte jetĂ«t e robĂ«rve, por edhe do kishte efekt mbi popullsinĂ« e pa armatosur”.

– “Do vazhdojmĂ« tĂ« shprehim pikĂ«pamjet tona pa frikĂ«, me objektivitet, pavarĂ«si dhe profesionalizĂ«m. KĂ«tĂ« kĂ«rkojmĂ« edhe nga eprorĂ«t tanĂ«. PĂ«rgjegjĂ«sia Ă«shtĂ« kĂ«tu, mbi kĂ«tĂ« tavolinĂ«. NĂ« fund do zbatojmĂ« vendimet qĂ« do marrĂ« KĂ«shilli i SigurisĂ«-pĂ«rfundoi shefi i shtabit”, sipas “Jerusalem Post” 


Kurse njĂ« funksionar i lartĂ« amerikan, i cili nuk preferoi identifikimin, i pyetur nga e njĂ«jta gazetĂ«, nĂ«se qeveria e Trampit e mbĂ«shtet kĂ«tĂ« lĂ«vizje, si “i pa anshĂ«m qĂ« Ă«shtĂ«â€, u pĂ«rgjigj: -“ËshtĂ« Izraeli ai, qĂ« do vendosĂ« se çfarĂ« i duhet tĂ« bĂ«jĂ«, pĂ«r sigurinĂ« e tij” 


Mesa duket, ekzistenca e Hamas-it Ă«shtĂ« e domosdoshme pĂ«r Netanjahun. Sepse zhdukja e Hamas-it sjell zhdukjen politike tĂ« tij. Besoj tani e tutje, dikush tjetĂ«r do jetĂ« “e dashura” e Izraelit. NjĂ« tjetĂ«r “organizatĂ« terroriste” e cila do ketĂ« cilĂ«si shtesĂ«. QĂ« do jetĂ« islamike dhe terroriste, e cila do zĂ«vendĂ«sojĂ« Hamas-in. Hamas-in, tĂ« cilĂ«n Izraeli e mbĂ«shteti qĂ« nga vitet `80-tĂ« tĂ« shekullit tĂ« kaluar, e deri mĂ« 6 Shtator tĂ« vitit 2023 


QĂ« nga viti 1967, sa herĂ« ka ndĂ«rmarrĂ« masakra, pogrome dhe gjakderdhje tĂ« pafajshme, politika izraelite ka pasĂ« deklaruar nĂ« mbledhjet e mbyllura: -TĂ« futemi, njĂ«herĂ« e mirĂ«â€!

Por, mesa duket, pas 23 muajsh masakrash në Gazë, tani vendosi ta realizojë praktikisht. Dhe, do të vriten e do zhduken nga faqja e dheut vetëm ata, të cilët nuk e vranë Krishtin 


Po bota, pa lere ajo “perĂ«ndimore, çfarĂ« po bĂ«n? Bota vazhdon tĂ« fĂ«rkojĂ« barkun, me gjithĂ« ato “organizma sigurie” e me gjithĂ« ato “institucione” qĂ« ka. Sepse janĂ« hedhur nĂ« koshin e plehrave shumĂ« Rezoluta tĂ« OKB-pĂ«r njohjen e dy shteteve, por ajo Ă«shtĂ« katandisur si “avokati i popullit” nĂ« ShqipĂ«ri. Madje mĂ« keq, sepse kryetarin e saj zotin Guterre, zoti Netanjah, e ka shpallur “non grata”.

Gjykata ndĂ«rkombĂ«tare e ka akuzuar kryeministrin izraelit pĂ«r krime kundĂ«r njerĂ«zimit, por “nuk e kap dot”. Ashtu siç “nuk po kap dot”, edhe Vladimir Putinin 
 /Gazeta “Dita”/

 

The post Turpet e njerëzimit të sotëm appeared first on Telegrafi.

Si po e lufton Shqipëria turizmin?

✇Telegrafi
By: Lis Bukuroca
5 August 2025 at 19:32

Shpesh kam lexuar, edhe sot pashĂ« njĂ« video tĂ« CNN Albania, ku u tha se “turistĂ«t po konsumojnĂ« pak”. Kjo nuk Ă«shtĂ« njĂ« analizĂ« reale ekonomike, por njĂ« paragjykim dhe njĂ« formĂ« poshtĂ«rimi ndaj turistĂ«ve qĂ« vijnĂ« nĂ« ShqipĂ«ri.

Njoh disa veta qĂ« kanĂ« paguar mĂ« shumĂ« pĂ«r tĂ« njĂ«jtat hotele dhe shĂ«rbime nĂ« ShqipĂ«ri sesa nĂ« Turqi, Greqi apo SpanjĂ«. NĂ« vend qĂ« t’i vlerĂ«sojmĂ« pĂ«r zgjedhjen qĂ« kanĂ« bĂ«rĂ«, i gjykojmĂ« pĂ«r “sasinĂ« e konsumit”. Kjo nuk Ă«shtĂ« as e drejtĂ«, as fisnike, dhe mund tĂ« ketĂ« pasoja negative.

Një turist, qoftë shqiptar nga diaspora apo i huaj, nuk duhet stigmatizuar. Ai shpenzon brenda mundësive të veta, ashtu si çdo shqiptar që shkon në Itali, Spanjë apo Greqi dhe shpenzon aq sa i lejon xhepi apo kartela bankare.

NĂ« hotelin ku isha, kishte shumĂ« shqiptarĂ« nga Kosova qĂ« vinin nga Zvicra dhe Gjermania, por edhe polakĂ« e çekĂ«. Disa turistĂ« marrin apartamente ose hotele deri nĂ« pesĂ« yje, tĂ« tjerĂ« bredhin nĂ«pĂ«r male si adhurues tĂ« natyrĂ«s. Ne nuk mund t’i zgjedhim turistĂ«t; ata zgjedhin vendin. Turisti i pakĂ«naqur dhe i paragjykuar rrallĂ« kthehet. Ose kurrĂ«.

Deklaratat pĂ«r “turizĂ«m elitar” janĂ« jo vetĂ«m tĂ« pavend, por edhe pĂ«rjashtuese. Ky togfjalĂ«sh, nĂ« Gjermani e jo vetĂ«m, kuptohet si arrogancĂ« dhe krekosje. Ai gjeneron njĂ« dĂ«shirĂ«, njĂ« synim pĂ«r tĂ« pĂ«rjashtuar pjesĂ«n dĂ«rmuese tĂ« popullsisĂ«. “Projekti” pĂ«r turizĂ«m elitar Ă«shtĂ« shprehur edhe nĂ« transmetimet e Rai Uno dhe ARD nĂ« Gjermani, nga qeveria shqiptare, para rreth njĂ« viti.

Elita përfaqëson një përqindje shumë të vogël të shoqërisë në çdo vend, ndërsa është pikërisht shtresa e mesme ajo që përbën shtyllën kryesore të turizmit të qëndrueshëm.

Turizmi elitar nuk krijohet me dekrete politike apo me dëshira, por me standarde reale, cilësi të lartë, shërbime dinjitoze dhe, mbi të gjitha, me kërkesa të larta që tejkalojnë mundësitë e zakonshme për akomodim, si dhe respekt për çdo vizitor, pavarësisht sa shpenzon.

Problemi nuk Ă«shtĂ« konsumimi i turistĂ«ve, sepse ata konsumojnĂ« aq sa kanĂ« mundĂ«si. Problemi qĂ«ndron nĂ« mĂ«nyrĂ«n sesi numĂ«rohen “turistĂ«t”. Nuk mund tĂ« quhen turistĂ« ata qĂ« vijnĂ« pĂ«r vizita familjare disa herĂ« nĂ« vit nga Greqia, Italia apo nga Kosova disa herĂ« nĂ« vit dhe qĂ«ndrojnĂ« vetĂ«m disa orĂ« nĂ« vend. Turist Ă«shtĂ« ai qĂ« paguan pĂ«r njĂ« hotel apo apartament dhe qĂ«ndron tĂ« paktĂ«n njĂ« natĂ«.

Statistikat shpesh përfshijnë edhe vizitorë në transit ose vizita ditore, duke krijuar një pasqyrë të gabuar të turizmit real. Kjo çon në përllogaritje të pasakta për konsumimin dhe ndikimin ekonomik, dhe në stigmatizim të turistëve që zgjedhin Shqipërinë. Turizmi nuk bëhet në aeroport, por në plazhe qytetet dhe natyrë.

Kur llogariten udhĂ«tarĂ«t dhe vizitat nĂ« familje si turistĂ«, na dalin turistĂ« tĂ« varfĂ«r, sepse ndoshta gjysma nuk janĂ«, por pason konkluzioni i gabuar ofendues: “TuristĂ«t konsumojnĂ« pak”. Pra, poshtĂ«rohen ata qĂ« konsumuan dhe vlerĂ«sohen pozitivisht ata qĂ« ishin vetĂ«m nĂ« transit. Kjo nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m pasaktĂ«si statistikore, por edhe sharje ndaj atyre qĂ« zgjodhĂ«n ShqipĂ«rinĂ«.

NĂ«se vazhdojmĂ« me kĂ«tĂ« retorikĂ« pĂ«rçmuese, do tĂ« kemi mĂ« pak vizitorĂ« dhe mĂ« shumĂ« zhgĂ«njim. Sepse turistĂ«ve u vihet njĂ« damkĂ« nĂ« ballĂ«. Dhe, atĂ«herĂ«, shumĂ«kush do tĂ« ndjejĂ« turp tĂ« thotĂ« qĂ« ka qenĂ« me pushime nĂ« ShqipĂ«ri, sepse, pĂ«r disa, atje shkojnĂ« vetĂ«m “fukarenjtĂ«â€.

Ose do tĂ« mendohen mirĂ« para se tĂ« shkojnĂ« edhe njĂ« herĂ« aty, ku, nĂ« bazĂ« tĂ« statistikave, rezultojnĂ« “turist tĂ« pastrehĂ«â€ qĂ« enden poshtĂ« e lartĂ«, por nuk konsumojnĂ«. Thua se nĂ«pĂ«r hotele flenĂ« falas dhe nĂ«pĂ«r restorante nuk paguajnĂ«. Dhe, mos harroni, edhe pĂ«r Dubai, varet nga muaji, ka oferta nga 500 deri nĂ« 700 euro pĂ«r njĂ« javĂ«, pĂ«rfshirĂ« fluturimin. Nga Gjermania.

Asnjë turist nuk është i pavlerë. Dhe, duhet ta presim me dinjitet, jo ta gjykojmë sipas portofolit. Akoma më e rëndësishme, të numërojmë turistët, jo udhëtarët!

Me statistika të gabuara, do të kemi gjithmonë rezultate të gabuara. Dhe, sharje të pavend.

 

The post Si po e lufton Shqipëria turizmin? appeared first on Telegrafi.

Jorge Luis Borges dhe historia e perandorit qĂ« dogji librat pĂ«r t’u bĂ«rĂ« “i pavdekshĂ«m”

✇KultPlus
By: Kult Plus
3 August 2025 at 21:40

MĂ« 1950, Jorge Luis Borges botoi njĂ« tekst nĂ« tĂ« cilin pĂ«rshkruante se si perandori kinez Qin Shi Huang e ndaloi me ligj pĂ«rmendjen e vdekjes. Kjo ishte mĂ«nyra e shkrimtarit pĂ«r t’iu kundĂ«rvĂ«nĂ« presidentit fuqiplotĂ« argjentinas, Juan Peron.

MĂ« 22 tetor tĂ« vitit 1950, njĂ« vit pas miratimit tĂ« KushtetutĂ«s sĂ« re nĂ« Parlamentin argjentinas, qĂ« nuk i vinte mĂ« limite rizgjedhjes sĂ« Presidentit, duke i dhĂ«nĂ« kĂ«shtu gjeneralit Peron njĂ« pavdekshmĂ«ri simbolike, Jorge Luis Borges botoi nĂ« gazetĂ«n “La NaciĂłn” njĂ« tekst tĂ« shkurtĂ«r qĂ« sot Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« klasik tĂ« letĂ«rsisĂ«, “Muri i madh dhe librat”.

QĂ«llimi i tij, na thotĂ« Borges, ishte thjesht e vetĂ«m tĂ« bĂ«nte ndonjĂ« reflektim mbi perandorin kinez Qin Shi Huang (qĂ« Borges e quan, sipas nomenklaturĂ«s sĂ« lashtĂ«, Shih Huang Ti), qĂ« nĂ« fillim tĂ« shekullit tĂ« tretĂ« para Krishtit, “ndaloi tĂ« pĂ«rmendej vdekja dhe kĂ«rkoi eliksirin e pavdekĂ«sisĂ«â€. Qin Shi Huang mori famĂ« sepse urdhĂ«roi ndĂ«rtimin e njĂ« muri tĂ« madh dhe dogji tĂ« gjithĂ« librat pĂ«rpara tij. NĂ« rreth tre faqe tĂ« admirueshme, Borges pĂ«rmend disa aspekte thelbĂ«sore tĂ« atij personazhi misterioz, megjithatĂ« fluturon mbi shumĂ« veçanti tĂ« tjera, si dy sipĂ«rmarrjet kolosale qĂ« i dhanĂ« famĂ«.

Gjatë mbretërimit të tij, Qin Shi Huang, së bashku me ministrin Li Si, kërkoi të zbatonte një plan reformash ekonomike dhe politike, me qëllim bashkimin e një shteti të madh të fragmentarizuar dhe të korrigjonte praktikat administrative korruptive të qeverisë paraardhëse, duke e transformuar nga një vend feudal në një shtet federativ. Këto masa i dhanë admirimin e brezave të ardhshëm dhe Tom Ambrose, në studimin e tij të zellshëm mbi origjinën e tiranive, e quan Qin Shi Huangit si themeluesin e shtetit të parë me polici në historinë botërore.

Stephen Haw, autor i “Beijing: A Concise History” ngre hipotezĂ«n se ambicia pĂ«r pushtet e Qin Shi Huang e kishte burimin nga njĂ« traumĂ« tĂ« pĂ«suar gjatĂ« adoleshencĂ«s. Pas vdekjes sĂ« tĂ« atit, mbretit Zhuangxiang tĂ« Qin, kundĂ«rshtarĂ«t e monarkut tĂ« ri, qĂ« nĂ« atĂ« kohĂ« ishte vetĂ«m 13-vjeç, hapĂ«n fjalĂ« sikur ai nuk ishte fĂ«mija legjitim i mbretit, por i njĂ« tregtari, Lu Buwei, dashnor i bashkĂ«shortes sĂ« mbretit. NĂ« njĂ« shoqĂ«ri qĂ«, pĂ«r shkak tĂ« influencĂ«s sĂ« etikĂ«s konfuciane, i konsideronte tregtarĂ«t si pjesa mĂ« e neveritshme e shtresave sociale, njĂ« akuzĂ« e tillĂ« ishte shumĂ« e turpshme.

Pasi ndenji nĂ«n tutelĂ«n e njĂ« regjenti tĂ« gjykatĂ«s sĂ« provincĂ«s sĂ« largĂ«t Zhao, gjĂ«ja e parĂ« qĂ« Qin Shi Huang bĂ«ri kur mori fronin, ishte pushtimi i provincĂ«s ku e kishin mbajtur peng dhe ekzekutimi i guvernatorĂ«ve tĂ« tij. Qin Shi Huang vendosi tĂ« marrĂ« titullin Perandor i ParĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« historia e KinĂ«s tĂ« fillonte me tĂ«. NjĂ« shekull mĂ« vonĂ«, pas vdekjes sĂ« perandorit tĂ« pavdekshĂ«m, poeti i njohur Jia Yi shkroi se Qin Shi Huang “nuk kishte mĂ«shirĂ« pĂ«r askĂ«nd” dhe “veprimet e tij politike i bĂ«nte nĂ« funksion tĂ« drejtĂ«sisĂ«â€. “TĂ« marrĂ«sh pushtetin”, shkroi Jia Yi, â€œĂ«shtĂ« shumĂ« ndryshe nga ruajtja e tij”.

Sipas historianëve Gregory Veeck dhe Clifton Pannell, pasioni më i madh i perandorit ishte inxhinieria: edhe sot në gjithë Kinën mund të shihen rrënojat e kanaleve dhe rrugët e këmbësorëve të ndërtuara me urdhër të Qin Shi Huang. Ndërsa kultura i interesonte shumë pak.

Ministri i tij, Li Si, e kishte paralajmëruar për rrezikun që i kanosej nga poetët dhe filozofët, të cilët duke u bazuar në tekstet e ruajtura në bibliotekat e vendit, do ta krahasonin qeverinë e tij me ato paraardhëse duke ia zvogëluar madhështinë. Për të shmangur një çnderim të tillë, Li Si i këshilloi të urdhëronte shkatërrimin e gjithë librave që ishin shkruar para ardhjes së tij në pushtet, duke ruajtur vetëm disa tekste burokratike mbi teknologjinë, e duke vënë teknokratë në krye të institucioneve kulturore.

Borges thekson se shkatërrimi nuk ishte një hiçgjë: në atë kohë, kultura kineze, mes qindra emrave të mëdhenj, kishte edhe atë të Perandorit të Verdhë, të Zhuang Zi, të Konfucit dhe Lao Zi.

Duke ndjekur gjithmonĂ« kĂ«shillat e ministrit tĂ« tij, Qin Shi Huang mori kontrollin e shkollĂ«s konfuciane, duke urdhĂ«ruar qĂ« 460 filozofĂ«t e saj tĂ« varroseshin tĂ« gjallĂ« sĂ« bashku me librat e tyre. Kur nĂ« shekullin XX, pas Revolucionit Kulturor, njĂ« opozitar kĂ«rkoi tĂ« krahasonte Mao Cedunin me Qin Shi Huan, Mao u indinjuar thellĂ«: “Ai varrosi tĂ« gjallĂ« 460 intelektualĂ«, ne varrosĂ«m 46,000!”

Njëzetë e katër shekuj pas vdekjes së tij, hija ambicioze e Qin Shi Huang nuk është zhdukur plotësisht nga bota jonë përsëritëse./KultPlus.com

Një fitore e ndërmjetme apo humbje për BE-në?

✇Telegrafi
By: Agron Loci
3 August 2025 at 11:37

Presidenti Trump, vizitën e tij të dytë qysh nga rikthimi në krye të Shtëpisë së Bardhë, në kontinentin e paraardhësve të tij, preferoi ta bënte në Skoci, duke kaluar fundjavën në një ndër dy resortet e golfit që janë pronë e dinastisë Trump. Kabineti i tij kishte planifikuar një ndërthurje mes relaksit dhe angazhimeve politike, ku padyshim ajo që pritej me interes ishte takimi me kreun e Komisionit Evropian. Kur kishin mbetur vetëm pak ditë nga përfundimi i afatit për hyrjen në fuqi të tarifave të reja të ShBA-së për BE-së, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, i kërkoi presidentit Trump të gjente mundësinë e takimit për të diskutuar mbi këtë çështje.

ShqetĂ«simi evropian, pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« fund sa mĂ« shpejt kĂ«saj situate qĂ« prej muajsh mbante pezull marrĂ«dhĂ«niet mes dy prej aktorĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj ekonomikĂ« globalĂ«, u lexua shumĂ« mirĂ« nga presidenti amerikan i cili i propozoi Von der Leyenit tĂ« takoheshin dhe tĂ« deklaronin mbylljen e marrĂ«veshjes jo nĂ« Uashington apo nĂ« Bruksel, por nĂ« resortin e tij privat nĂ« njĂ« holl qĂ« zakonisht pĂ«rdoret pĂ«r sallĂ« vallĂ«zimi. Lokacioni ishte i denjĂ« pĂ«r marrĂ«veshje mes biznesmenĂ«sh dhe jo pĂ«r atĂ« nivel politik dhe rĂ«ndĂ«sinĂ« e asaj qĂ« vendosej. Por, gjithsesi, edhe ky element formal shkon nĂ« njĂ« linjĂ« me mĂ«nyrĂ«n sesi presidenti Trump e vlerĂ«son politikĂ«n, sipas parimit qĂ« udhĂ«heq tĂ« gjithĂ« aktivitetin dhe qenien e tij, thjeshtĂ« si “business as usual”.

PavarĂ«sisht kĂ«tyre elementeve protokollare, vĂ«mendja e opinionit ndĂ«rkombĂ«tar, duke ditur rĂ«ndĂ«sinĂ« e njĂ« marrĂ«veshje tĂ« tillĂ«, pĂ«r shkak tĂ« ndikimit tĂ« saj nĂ« tregtinĂ« dhe ekonominĂ« globale, ishte e pĂ«rqendruar pĂ«r tĂ« parĂ« nĂ«se BE-ja do t’i qĂ«ndronte premtimit dhe vendosmĂ«risĂ« sĂ« deklaruar prej muajsh pĂ«r reciprocitet nĂ« vendosjen e tarifave, apo do tĂ« thyhej pĂ«rballĂ« presionit amerikan. Dhe, a do tĂ« vazhdonte Von der Leyen tĂ« mbronte qasjen e saj zero pĂ«r zero tarifa?

NĂ« fund tĂ« takimit ai shtrĂ«ngim duarsh dhe gjuha e trupit tregonin gjithçka. Pas qeshjes sĂ« ftohtĂ« tĂ« presidentit Trump, dallohej njĂ« ndjesi triumfalizmi, njĂ« “oksigjen aq i nevojshĂ«m pĂ«r tĂ«â€ nĂ« kĂ«tĂ« moment kur brenda vendit ka njĂ« debat tĂ« madh nĂ« lidhje me pĂ«rfshirjen e tij nĂ« tĂ« ashtuquajturin “Skandali Epstein”. NdĂ«rsa, Von der Leyen tĂ« jepte pĂ«rshtypjen e nxĂ«nĂ«ses pĂ«rpara mĂ«suesit.

PĂ«r Trumpin, duke pasur parasysh se kish arritur synimin e tij, ta detyronte njĂ« ndĂ«r aktorĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tregtarĂ« nĂ« botĂ« tĂ« pranonte kushtet e tij, madje edhe mĂ« shumĂ« nga sa mund tĂ« ishte parashikuar, marrĂ«veshja ishte “mĂ« e mira e arritur ndonjĂ«herĂ«â€, ndĂ«rkohĂ« qĂ« pĂ«r Von der Leyenin kjo “ishte zgjidhja mĂ« e mirĂ« pĂ«r tĂ« shmangur njĂ« luftĂ« tregtare”.

I menjëhershëm ka qenë reagimi i shumë drejtuesve të lartë politikë evropianë. Madje, shumë kritikë thonë se Von der Leyeni veproi pa u konsultuar mjaftueshëm me vendet anëtare, çka e dëmton legjitimitetin e këtij akti vendimmarrës.

Kryeministri francez, François Bayrou, e ka quajtur kĂ«tĂ« “njĂ« ditĂ« e errĂ«t pĂ«r EvropĂ«n” dhe akuzon Von der Leyenin pĂ«r dorĂ«zim pa kushte pĂ«rballĂ« presionit amerikan. Kancelari gjerman, Merz, vendi i tĂ« cilit Ă«shtĂ« mbĂ«rthyer nga njĂ« krizĂ« e thellĂ« ekonomike, e ka cilĂ«suar fillimisht marrĂ«veshjen si “rezultati maksimal i mundshĂ«m nĂ« kushtet e vĂ«shtira”, por pak mĂ« vonĂ«, duke parĂ« reagimin e ashpĂ«r tĂ« biznesit gjerman, do tĂ« rishikonte vlerĂ«simin fillestar duke deklaruar se “ekonomia gjermane do tĂ« ketĂ« pasoja prej saj”. Madje, politikanĂ« tĂ« tjerĂ« gjermanĂ« kanĂ« shkuar deri atje sa ta quajnĂ« kĂ«tĂ« marrĂ«veshje “tradhti” dhe kanĂ« kĂ«rkuar “dorĂ«heqjen e menjĂ«hershme tĂ« Von der Leyenit”. Ajo qĂ« ka reaguar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« veçantĂ«, ka qenĂ« Hungaria pĂ«rmes kryeministrit Viktor OrbĂĄn i cili e quajti marrĂ«veshjen si njĂ« fitore personale tĂ« Trumpit, madje me ironi e pĂ«rmblodhi me fjalinĂ« se “Trumpi e konsumoi Von der Leyenin pĂ«r mĂ«ngjes”.

Por, çfarë përmban në thelb marrëveshja që është pritur shumë mirë në ShBA dhe që ka krijuar këtë furtunë të vërtetë në BE?

Sipas saj, ShBA-ja do të vazhdojnë të tarifojnë me 50 për qind importuesit evropianë të çelikut dhe aluminit, ndërkohë që të gjitha mallrat e tjera do të tarifohen me 15 për qind kur mesatarja e tarifës përpara kësaj marrëveshje ishte vetëm një për qind

BE do të investojë edhe 600 miliardë dollarë më shumë nga sa ishte planifikuar në sektorë të ndryshëm të ekonomisë amerikane. Gjithashtu, BE do të blejë 750 miliardë dollarë energji nga ShBA-ja si dhe armatime ushtarake amerikane me vlera të konsiderueshme.

Por, ajo qĂ« ka acaruar mĂ« shumĂ« evropianĂ«t Ă«shtĂ« fakti qĂ«, mallrat amerikane do tĂ« kenĂ« tĂ« drejtĂ« tĂ« hyjnĂ« nĂ« tregun evropian me tarifa zero. Sipas njĂ« pĂ«rllogaritje tĂ« thjeshtĂ«, kjo mungesĂ« e tĂ« hyrave nĂ« buxhet do t’i shkaktonte ekonomisĂ« sĂ« pĂ«rbashkĂ«t evropiane njĂ« rĂ«nie prej 0.5 pĂ«r qind tĂ« GDP-sĂ«.

Ursula von der Leyen u përpoq të mbronte pozicionin e saj duke pretenduar se kjo duhet konsideruar si një marrëveshje pragmatike pasi shmang tarifat ekstreme të propozuara nga presidenti Trump gjatë muajit korrik që varionin nga 30-50 për qind. Sipas saj vendosja e një tarife të unifikuar prej 15 për qind ishte zgjidhja më e mirë e mundshme.

Gjithsesi, në fund bilanci flet se ShBA-ja është fituesi ndërsa BE-ja humbësi i madh

Presidenti Trump Ă«shtĂ« fituesi mĂ« i madh pasi arriti t’i imponojĂ« vullnetin e tij njĂ« prej konkurrentĂ«ve mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tregtar qĂ« pĂ«rkthehet me njĂ« bonus tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r tĂ« personalisht, por edhe pĂ«r ekonominĂ« e vendit tĂ« tij. Kjo shihet si njĂ« zhvillim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m drejt pĂ«rmbushjes sĂ« premtimit tĂ« tij pĂ«r ta bĂ«rĂ« “AmerikĂ«n sĂ«rish tĂ« madhe”.

Fituese janë kompanitë amerikane të energjisë dhe të armatimeve, por edhe sektorë të ndryshëm që do të mbështeten me investime nga kompanitë evropiane.

Fituese janë, gjithashtu, me mijëra kompani amerikane që kanë marrëdhënie tregtare me vende të BE-së pasi do të kenë akses tregtar me zero tarifa.

Fitues është edhe tregu financiar amerikan me biznesin që tashmë mund të marrë frymë i lehtësuar pas gjithë këtyre muajve me ulje ngritjet për tarifat, pasi krijohen mundësi më të mëdha për të investuar.

Humbësi i madh, madje shumë më i madh nga sa ishte menduar është BE-ja.

BE-ja tregoi edhe njëherë mungesën e kohezionit të brendshëm, paaftësinë për të folur me një zë në mbrojtje të interesave. Marrëveshja në thelb simbolizon dobësinë e BE-së për të operuar dhe sjellë në mënyrë të barabartë me aktorët e tjerë të mëdhenj siç janë ShBA-ja apo Kina.

TĂ« ndodhura pĂ«rballĂ« vĂ«shtirĂ«sive ekonomike, inflacionit nĂ« rritje, problemeve tĂ« mĂ«dha demografike, paaftĂ«sisĂ« dhe pamundĂ«sisĂ« pĂ«r t’i dhĂ«nĂ« zgjidhje fenomenit tĂ« emigracionit shpesh me kosto pĂ«r buxhetet e kĂ«tyre vendeve dhe nĂ« kurriz tĂ« qytetarĂ«ve tĂ« tyre, shumĂ« vende evropiane janĂ« tĂ« pasigurta pĂ«r tĂ« ardhmen.

PĂ«r mĂ« tepĂ«r, me njĂ« luftĂ« nĂ« dyert e saj prej tre vite e gjysmĂ«, qĂ« duket se edhe pas premtimit tĂ« presidentit Trump pĂ«r ta mbyllur brenda ditĂ«s ka gjasa tĂ« vazhdojĂ« ende gjatĂ«, si dhe kĂ«rcĂ«nimet e vazhdueshme tĂ« Putinit pĂ«r tĂ« zgjeruar konfliktin, kjo situatĂ« e ka trembur BE-nĂ« duke e detyruar tĂ« “dorĂ«zohej dhe tĂ« kapitullonte pa kushte” pĂ«rballĂ« presionit tĂ« Donald Trumpit ku u duk qartĂ« qĂ« fuqia pĂ«r tĂ« negociuar ishte e pabarabartĂ«.

NĂ« fund tĂ« fundit, edhe pas kĂ«saj marrĂ«veshje BE-ja do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« vuajĂ« pamundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« operuar si njĂ« aktor i pavarur pĂ«r sa kohĂ« qĂ« sektorĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m strategjikĂ« qĂ« garantojnĂ« sigurinĂ«, si energjia dhe mbrojtja, do tĂ« jenĂ« nĂ« duart e ShBA-sĂ«. Prandaj, BE-ja do tĂ« vazhdojĂ« ende tĂ« kthejĂ« sytĂ« dhe tĂ« kĂ«rkojĂ« ndihmĂ«n e ShBA-sĂ« pĂ«r tĂ« garantuar sigurinĂ« e saj nga kĂ«rcĂ«nimet ruse. E, ndĂ«rsa deri para pak muajsh siguria ishte e garantuar, tashmĂ« ka ardhur koha qĂ« BE-sĂ« do t’i duhet tĂ« paguajĂ« dhe jo pak pĂ«r ta pasur atĂ«.

Si përfundim, mund të thuhet se kjo marrëveshje, të paktën për një afat të shkurtër, i jep fund krizës tregtare mes ShBA-së dhe BE-së, por nuk është zgjidhje strategjike afatgjatë dhe e qëndrueshme. Ajo favorizon në mënyrë disproporcionale ShBA-në, ndërkohë që BE-ja bëri lëshime të rëndësishme për të marrë si garanci ruajtjen e stabilitetit dhe, për më tepër, sigurinë e saj. Gjithsesi, edhe pas miratimit të saj, ka të ngjarë që korporata dhe biznese të mëdha evropiane të mos pranojnë kushtet e përcaktuara nga politika, të cilat mund të dëmtojnë interesat e tyre dhe të kërkojnë zgjidhje alternative. Por, edhe në rast të një skenari të tillë, presidenti Trump ka të drejtën të rikërkojë rritjen e tarifave për shkak të mosrespektimit të tyre nga BE-ja. Megjithatë, kjo marrëveshje shënon gjithashtu fundin e një epoke dhe fillimin e një epoke të re në marrëdhëniet tregtare mes dy ish-partnerëve dhe aleatëve të ngushtë për shumë dekada. Në thelb, ajo tregon se rregullat ekonomike globale po zhvendosen nga bashkëpunimi i ndërsjelltë që garantonte rregulla të barabarta drejt qasjes ku fuqia ekonomike, politike dhe sidomos ajo ushtarake janë përcaktuese në vendosjen e këtyre rregullave.

 

The post Një fitore e ndërmjetme apo humbje për BE-në? appeared first on Telegrafi.

A mund t’ia besojmĂ« Mark Zuckerbergut mbikĂ«qyrjen e revolucionit tĂ« inteligjencĂ«s artificiale?

✇Telegrafi
By: James Moore
1 August 2025 at 09:45

Burimi: The Independent
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com

Meta e Mark Zuckerbergut ishte ylli i bursĂ«s sĂ« Uoll-Stritit [Wall Street], pasi tĂ« dhĂ«nat e fundit zbuluan njĂ« pĂ«rfitim tĂ« madh si rezultat i investimeve nĂ« inteligjencĂ«n artificiale [IA]. PĂ«rqafimi i kĂ«saj teknologjie tĂ« re Ă«shtĂ« njĂ« nga bastet mĂ« tĂ« mira tĂ« mbretit tĂ« rrjeteve sociale – dhe po jep fryte tĂ« mĂ«dha qĂ« ka shumĂ« gjasa tĂ« vazhdojnĂ« edhe pĂ«r vite me radhĂ«.

TĂ« ardhurat pĂ«r tremujorin qĂ« pĂ«rfundoi, nĂ« fund tĂ« qershorit, u rritĂ«n me 22 pĂ«r qind, duke arritur nĂ« 47.5 miliardĂ« dollarĂ« [vlera e pĂ«rafĂ«rt e 41.6 miliardĂ« eurove] krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«. Fitimet u rritĂ«n me mĂ« shumĂ« se njĂ« tĂ« tretĂ«n (36 pĂ«r qind), duke arritur nĂ« 18.3 miliardĂ« dollarĂ« [vlera e pĂ«rafĂ«rt e 16 miliardĂ« eurove]. NĂ«se çmimi i ambicieve tĂ« Zuckerbergut nĂ« fushĂ«n e IA-sĂ« Ă«shtĂ« po aq marramendĂ«s – shpenzimet totale u rritĂ«n me 12 pĂ«r qind, duke arritur nĂ« 27.5 miliardĂ« dollarĂ« [vlera e pĂ«rafĂ«rt e 24 miliardĂ« eurove], me mĂ« shumĂ« investime tĂ« paralajmĂ«ruara – kujt i intereson? ËshtĂ« njĂ« investim i mençur dhe njĂ« lĂ«vizje e mirĂ« biznesi.

Burimet e mëdha të Meta-s nënkuptojnë se ajo patjetër do të jetë në pararojë të kësaj teknologjie të re interesante, por potencialisht të rrezikshme për shumë vite në vijim. Kjo është më shumë sesa më pak shqetësuese, sidomos nëse keni lexuar librin bestseller të ish-drejtoreshës së Facebook-ut, Sarah Wynn-Williams: Careless People: A Cautionary Tale of Power, Greed, and Lost Idealism [Njerëz të pakujdesshëm: Një tregim paralajmërues për pushtetin, lakminë dhe idealizmin e humbur], rreth kohës së saj në kompani.

NĂ«se e lexoni vetĂ«m njĂ« libĂ«r biznesi kĂ«tĂ« vit – apo edhe gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s suaj – ky Ă«shtĂ« ai.

Wynn-Williams nuk Ă«shtĂ« pĂ«rmbajtur pĂ«r tĂ« pĂ«rfshirĂ« akuza tronditĂ«se pĂ«r sjelljen e drejtuesve mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« kompanisĂ«. Libri i saj Ă«shtĂ« njĂ« ekspoze dhe kĂ«tĂ« punĂ« e bĂ«n shumĂ« mirĂ«. ËshtĂ« gjithashtu njĂ« lexim tĂ«rheqĂ«s, ndonĂ«se me raste tronditĂ«s.

Por, pjesa mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« ajo qĂ« ka pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« pĂ«r mĂ«nyrĂ«n e pakujdesshme se si Meta ishte e gatshme tĂ« pĂ«rdorte teknologjinĂ« e saj pĂ«rparimtare. PĂ«r shembull, Wynn-Williams pretendon se kompania synonte adoleshentĂ«t, pĂ«rmes reklamave, bazuar nĂ« gjendjen e tyre emocionale – pĂ«rfshirĂ« kur ishin nĂ« depresion.

Tani, shtojeni IA-nĂ« nĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rzierje algoritmike. Pasojat janĂ« tĂ« bollshme pĂ«r tĂ« tĂ« tronditur. Gjithashtu, tĂ« shqetĂ«sojnĂ« pĂ«rpjekjet e kompanisĂ« pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr KinĂ«n dhe se çfarĂ« i ofroi regjimit atje. Mos harroni, Wynn-Williams i bĂ«ri tĂ« njĂ«jtat akuza edhe para senatorĂ«ve amerikanĂ« – nĂ«n betim.

Tani, le ta vendosim kĂ«tĂ« nĂ« njĂ« kontekst. Bota ndodhet nĂ« mes tĂ« njĂ« gare tĂ« vrullshme pĂ«r dominimin e IA-sĂ«. Donald Trumpi pretendon se ShBA-ja tashmĂ« e ka fituar kĂ«tĂ« garĂ«. Ndoshta ka tĂ« drejtĂ«. Keir Starmer Ă«shtĂ« i vendosur qĂ« Britania tĂ« paktĂ«n tĂ« sigurojĂ« njĂ« vend nĂ« podium, edhe pse zyrtarĂ«t e komunikimit tĂ« qeverisĂ« ndoshta do tĂ« preferonin qĂ« tĂ« pĂ«rdorja shprehjet si “rol udhĂ«heqĂ«s” apo prej “pionieri” apo diçka tĂ« ngjashme.

NdĂ«rmarrja mĂ« e fundit tĂ« tij pĂ«rfshin afrimin me influencuesit (jam i vetmi qĂ« e urren fjalĂ«n “influencues”?). TĂ« enjten, kryeministri mbajti njĂ« sesion gjysmĂ«-ditor pĂ«r rreth 100 prej tyre nĂ« Kryeministri [Downing Street], pĂ«r tĂ« diskutuar se si mund tĂ« bashkĂ«punojnĂ« mĂ« ngushtĂ« me qeverinĂ« – dhe anasjelltas, duke pasur parasysh rritjen marramendĂ«se tĂ« konsumit tĂ« lajmeve nĂ« rrjetet sociale.

IA-ja ka bĂ«rĂ« qĂ« ministrat tĂ« jenĂ« tĂ« entuziazmuar – dhe me arsye. Shteti britanik Ă«shtĂ« nĂ« rrĂ«mujĂ«, i bllokuar nga burimet e pakta dhe udhĂ«heqja e dobĂ«t e cila shpeshherĂ« duket mĂ« e interesuar pĂ«r projekte personale sesa pĂ«r zgjidhjen e problemeve. IA-ja mund ta ndryshojĂ« kĂ«tĂ«.

Ministrja e DrejtĂ«sisĂ«, Shabana Mahmood, mendon se IA-ja mund tĂ« “parashikojĂ« rrezikun qĂ« paraqet njĂ« keqbĂ«rĂ«s” dhe tĂ« ndihmojĂ« nĂ« marrjen e “vendimeve pĂ«r tĂ« vendosur tĂ« burgosurit e rrezikshĂ«m nĂ«n mbikĂ«qyrje mĂ« tĂ« rreptĂ«â€, duke ulur kĂ«shtu dhunĂ«n nĂ« burgje. Edhe shĂ«rbimi i kushtĂ«zimit, i cili po pĂ«rballet me vĂ«shtirĂ«si, mund tĂ« pĂ«rfitojĂ« pasi pilotĂ«t e IA-sĂ« kanĂ« treguar “njĂ« ulje prej 50 pĂ«r qind nĂ« kohĂ«n e marrjes sĂ« shĂ«nimeve, duke i lejuar oficerĂ«t tĂ« pĂ«rqendrohen te menaxhimi i rrezikut, monitorimi dhe takimet ballĂ« pĂ«r ballĂ« me tĂ« dĂ«nuarit”.

Kthehemi te Shërbimi Kombëtar i Shëndetësisë [NHS], ku na thuhet se një aplikacion që përdor IA-në për të ofruar fizioterapi për njerëzit me dhimbje shpine, ka ulur listat e pritjes për trajtim me 55 për qind. Nuk e di nëse dua vërtet që problemet e mia me shpinën të trajtohen nga një robot, por ndoshta kjo vjen si pasojë e faktit që kam lexuar shumë libra distopikë.

Tashmë po shohim disa nga efektet negative të kësaj teknologjie, përmes zhdukjes së pozicioneve fillestare në industrinë e teknologjisë dhe në sektorin financiar, gjë që përkeqëson edhe më tej një treg pune veçse të dobët në Mbretërinë e Bashkuar. Por, qeveria nuk është shumë e gatshme të flasë për këtë.

Kjo tĂ« çon drejt njĂ« pyetjeje thelbĂ«sore: a Ă«shtĂ« fjala pĂ«r njĂ« lloj teknologjie qĂ« duam tĂ« kontrollohet nga “njerĂ«z tĂ« pakujdesshĂ«m” tĂ« pĂ«rshkruar nga Wynn-Williams – njerĂ«z kaq tĂ« fiksuar pas fitimeve saqĂ« nuk ndalen asnjĂ«herĂ« tĂ« mendojnĂ« pĂ«r atĂ« qĂ« po bĂ«jnĂ«?

Ndoshta kjo teknologji e rregullon NHS-në dhe ia jep jetë një shteti të ngurtë që po dështon dukshëm ndaj qytetarëve britanikë. Jeta e njerëzve mund të përmirësohet si rezultat i kësaj. Por, problemi qëndron se nëse përzien njerëz të pakujdesshëm, mund të përfundosh po aq lehtë duke krijuar një përzierje toksike. /Telegrafi/

 

The post A mund t’ia besojmĂ« Mark Zuckerbergut mbikĂ«qyrjen e revolucionit tĂ« inteligjencĂ«s artificiale? appeared first on Telegrafi.

Loja e rrezikshme e rivalitetit global për inteligjencën artificiale

✇Telegrafi
By: Agron Shala
29 July 2025 at 09:39

Nga: Julian Gewirtz / The Financial Times
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com

Gjatë një bisede telefonike me Donald Trumpin, disa ditë para inaugurimit të tij në vitin 2025, Sam Altman, drejtori ekzekutiv i OpenAI-së, i tha presidentit të porsazgjedhur të ShBA-së se gjatë mandatit të tij do të arrijnë inteligjencën e përgjithshme artificiale [IPA/AGI] në nivel njerëzor. Altman e ka paraqitur këtë arritje si pjesë të një gare ekzistenciale për inteligjencën artificiale [IA/AI] midis ShBA-së dhe Kinës.

DĂ«shira pĂ«r tĂ« fituar kĂ«tĂ« garĂ« shpjegon shumëçka nga veprimet e qeverisĂ« amerikane – qĂ« nga kontrollet e eksportit ndaj KinĂ«s tĂ« administratĂ«s Biden, te projekti gjigant i qendrĂ«s sĂ« tĂ« dhĂ«nave Stargate me vlerĂ« prej 500 miliardĂ« dollarĂ«sh, e deri te plani i veprimit tĂ« cilin Trumpi e publikoi javĂ«n e kaluar pĂ«r tĂ« pĂ«rshpejtuar zhvillimin e IA-sĂ«.

Të dy vendet po investojnë fuqishëm në këtë teknologji. Por, të paktën, në pamje të jashtme, duket se kanë qëllime të ndryshme. Përderisa udhëheqësit amerikanë e kanë prioritet zhvillimin e modeleve më inteligjente të mundshme, politikanët kinezë janë më të përqendruar në zbatimin e gjerë të IA-së.

Duke pĂ«rdorur zhargonin e LuginĂ«s sĂ« Silikonit [Silicon Valley], Partia Komuniste Kineze [PKK] duket shumĂ« mĂ« pak e “fiksuar pas IPA-sĂ«â€ sesa homologĂ«t e tyre amerikanĂ«. MegjithĂ«se laboratorĂ«t kryesorĂ« kinezĂ«, si DeepSeek, Zhipu dhe Stepfun shprehin ambicien pĂ«r tĂ« arritur inteligjencĂ«n artificiale nĂ« nivel tĂ« aftĂ«sive njerĂ«zore, zyrtarĂ«t mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« qeverisĂ« kineze pothuajse nuk e pĂ«rmendin IPA-nĂ«.

SĂ« pari, qeveria kineze nuk ka njĂ« term zyrtar qĂ« pĂ«rmbledh saktĂ«sisht atĂ« qĂ« Altman dhe tĂ« tjerĂ«t kuptojnĂ« me IPA-n. Termi qĂ« pĂ«rdoret nĂ« KinĂ« Ă«shtĂ« tongyong rengong zhineng, pĂ«rkthimi i saktĂ« i tĂ« cilit Ă«shtĂ« “inteligjencĂ« artificiale me qĂ«llim tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m”. Kjo sugjeron njĂ« sistem tĂ« aplikuar nĂ« shumĂ« fusha, jo domosdoshmĂ«risht nĂ« inteligjencĂ«n nĂ« nivel njerĂ«zor.

Gjithashtu, qeveria kineze nuk po ndĂ«rmerr hapa tĂ« dukshĂ«m pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar infrastrukturĂ«n fizike tĂ« nevojshme pĂ«r IPA. Ka qenĂ« e ngadaltĂ« nĂ« ndĂ«rtimin e “superklasterĂ«ve” tĂ« çipave kompjuterikĂ« qĂ« po ndĂ«rtohen nga kompanitĂ« amerikane tĂ« teknologjisĂ« sĂ« lartĂ«.

NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, Xi Jinping ka theksuar rĂ«ndĂ«sinĂ« e aplikimit praktik tĂ« IA-sĂ«. Ai ka deklaruar vazhdimisht se sektori i IA-sĂ« nĂ« KinĂ« duhet tĂ« jetĂ« “i orientuar fuqishĂ«m drejt aplikimeve”. Nga robotika industriale deri te produktet si Manus, njĂ« agjent i avancuar i IA-sĂ«, kjo tashmĂ« po bĂ«het realitet.

MegjithatĂ«, Xi ka pĂ«rqafuar haptazi qĂ«llimin pĂ«r tĂ« “arritur dhe tejkaluar” ShBA-nĂ« nĂ« shkencĂ« dhe teknologji, pĂ«rfshirĂ« edhe IA-nĂ«. AtĂ«herĂ«, pse jo edhe me IPA-nĂ«?

Një shpjegim është se kontrollet amerikane të eksportit e kanë penguar seriozisht aftësinë e Kinës për të siguruar fuqinë e nevojshme llogaritëse për modelet e ardhshme të IA-së. Një tjetër mundësi është se zyrtarët kinezë mund ta shohin IPA-në si një koncept abstrakt dhe jo të afërt, duke preferuar të përqendrohen në qëllime më të prekshme. Nëse Lugina e Silikonit gabon dhe inteligjenca artificiale në nivel njerëzor mbetet ende e paarritshme, atëherë përqendrimi i Kinës në aplikime do të duket largpamës.

Megjithatë, ekziston një shpjegim i tretë, më shqetësues, për qasjen e Kinës: PKK-ja, e njohur për fshehtësinë e saj të përhershme, mund të jetë duke fshehur interesin e saj për IPA-n. Kjo nuk do të ishte një dukuri e re: Kina ka ndërmarrë ndërtimin më të madh të armëve bërthamore që nga Lufta e Ftohtë, por nuk e pranon publikisht përmasën e këtij zgjerimi. PKK-ja mund të ketë frikë nga një reagim më i ashpër i politikës amerikane nëse do ta shpallte haptazi interesin e saj për IPA-n.

Kjo do tĂ« thotĂ« se, edhe nĂ«se ShBA-ja dhe Kina duken sikur po zhvillojnĂ« gara tĂ« ndryshme nĂ« fushĂ«n e IA-sĂ«, konkurrenca e drejtpĂ«rdrejt mbetet e ashpĂ«r. QoftĂ« nĂ«se Xi dyshon te IPA, ndjehet i kufizuar, apo fsheh synimet e veta, ekziston njĂ« rrezik i madh nga tĂ« dyja palĂ«t pĂ«r njĂ« “befasi teknologjike” – kur njĂ« rival fiton papritur njĂ« aftĂ«si teknologjike, kjo mund tĂ« rrisĂ« rrezikun e konfliktit.

NĂ«se afati i Altmanit Ă«shtĂ« i saktĂ« dhe ShBA-ja arrin shpejt IPA-nĂ« nĂ« nivel njerĂ«zor, duke e befasuar Pekinin, atĂ«herĂ« Kina mund tĂ« frikĂ«sohet nga njĂ« humbje e pakthyeshme strategjike. Ajo mund tĂ« veprojĂ« pĂ«r ta rikuperuar kĂ«tĂ« epĂ«rsi pĂ«rmes njĂ« sĂ«rĂ« mjetesh pushteti – duke pĂ«rfshirĂ« operacione tĂ« ofensivĂ«s kibernetike, shtrĂ«ngim ekonomik, presion diplomatik apo madje edhe forcĂ« ushtarake.

Përndryshe, nëse udhëheqësit e Kinës po fshehin përpjekjet e tyre për IPA-në, atëherë ShBA-ja mund të përballet me një tronditje të pakëndshme dhe të ndërmarrë veprime për të rivendosur ekuilibrin.

Këta skenarë nxjerrin në pah një të vërtetë thelbësore strategjike: veçmas, si përshkallëzimi i rivalitetit ShBA-Kinë ashtu edhe shpërthimi i risive në API janë ngjarje që ndryshojnë botën. Por, së bashku, njëkohshmëria dhe ndërthurja e tyre krijojnë një rrezik të paprecedentë.

Përballë kësaj situate, politikanët anembanë botës janë të papërgatitur për të menaxhuar këto zhvillime të kombinuara strategjike dhe teknologjike. Shumë prej tyre e kanë të vështirë të qëndrojnë të përditësuar me zhvillimet në IA, e lëre më të përgatiten për pasojat e risive gjeopolitike. Por, që tani ata duhet të fillojnë me përgatitjet, për të zbutur këto rreziqe. Vitet që do vijnë do të jenë shumë më të rrezikshme sesa e kuptojnë shumica e investitorëve dhe vendimmarrësve të kësaj teknologjie. /Telegrafi/

The post Loja e rrezikshme e rivalitetit global për inteligjencën artificiale appeared first on Telegrafi.

Lyrika evropiane

✇KultPlus
By: Kult Plus
29 July 2025 at 00:02


Nga: Arshi Pipa

PoezitĂ« e mbledhura nĂ« kĂ«tĂ« vĂ«llim u morĂ«n nga nji fletore jo ma e madhe se nji kuti shkrepĂ«sesh, me pĂ«rmasa 45mm, 33mm dhe 20 mm. Kjo fletore me titullin “Lyrika tĂ« zgjedhuna” iu la amanet shokut tĂ« rinisĂ«, Ruzhdi Çoba, nĂ« shtator tĂ« vjetit 1957, disa orĂ« para se t’arratisesha nĂ« Jugosllavi. Ruzhdiu – dhe familja e tij mbasi aj u burgos – e ruejtĂ«n kĂ«tĂ« fletore gjatĂ« plot nji breznie njerĂ«zish, tue ma dorĂ«zue nĂ« korrik tĂ« 1992-sĂ«, kur vizitova ShkodrĂ«n, qytetin ku linda dhe u rrita. Shkronjat me laps plumbi janĂ« ruejtĂ« mjaft mirĂ«.

Fletorja nĂ« fjalĂ« pĂ«rmban edhe nji parathĂ«nie, “Mbi pĂ«rkthimet poetike”. Mendojsha atĂ«herĂ«, si mendoj edhe sot, se pĂ«rkthimi i vargjeve nĂ« prozĂ« asht punĂ« bjerrafate, tue qenĂ« se struktura e poezis dallohet prej asaj sĂ« prozĂ«s ashtu si nji tempull artistik dallohet prej nji banese sĂ« rĂ«ndomtĂ«. Struktura e poezisĂ« qĂ«ndron te theksimi i rregullshĂ«m i disa rrokjeve nĂ« vargun poetik dhe nĂ« radhitjen e vargjevet nĂ« strofa. NdĂ«rtohet kĂ«shtu nji strukturĂ« rythmike qĂ« ash fort e ndryshme prej strukturĂ«s diskurseve tĂ« prozĂ«s (diskurseve nĂ« vĂ«shtrimin litarel tĂ« fjalĂ«s: discursus, rendje tutje e tĂ«hu), baza e sĂ« cilĂ«s asht tĂ« folurit e zakonshĂ«m. Rythmi asht shpirti i poezisĂ«, pa tĂ« cilin poezia cvetnohet tue humbĂ« natyrĂ«n e vet

Me ndryshime minimale tĂ« pĂ«rcaktueme prej natyrĂ«s sĂ« metrikĂ«s shqipe, pĂ«rkthimet e ktij vĂ«llimi respektojnĂ« strukturĂ«n rythmike t’origjinalit.

Auktori asht rrekë me respektue edhe rimën, por jo pa lëshime. Përshembull, në strukturën e tingëllimit asht ndjekë trajta angleze e rimës së reduktuese; vargu aleksandrin frëng asht dhanë me shtatëshe të dyzueme; dhe ndonjiherë në vend të rimës asht përdorë asonanca.
Lexuesi tĂ« ketĂ« parasysh se zgjedhja e poezive asht subjektive nĂ« masĂ« tĂ« fortĂ«; poezitĂ« nĂ« fjalĂ« janĂ« caqe, gur kufini, n’edukimin poetik t’auktorit. Kriteri i rreshtimit tĂ« poezive asht gjeokronologjik. Aj nisĂ« me humanizmin italian (Dante, Petrarca) dhe sosĂ« me aventurĂ«n revolucionare tĂ« shekullit XIX tĂ« pĂ«rfaqsueme nga treshi freng Baudelaire, Verlaine, Rimbaud. PĂ«rkthimet janĂ« ba nĂ« dy gjuhĂ«t letrare shqipe: nĂ« gegĂ«nishten tradicionale tĂ« themelueme nga Bogdani dhe toskĂ«nishten e reformuese tĂ« KonicĂ«s. Tekstet origjinale janĂ« nĂ« pesĂ« gjuhĂ«: italisht, anglisht, rumanisht, dhe frĂ«ngjisht (mungon teksti rusisht, alfabeti i tĂ« cilit asht cirilik). /KultPlus.com

❌
❌