Gazeta Si – Rajoni i mbuluar me akull po merr gjithnjë e më shumë rëndësi gjeostrategjike. Një ditë pas operacionit që çoi në arrestimin e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro dhe pas njoftimit tronditës për dëshirën për të “marrë kontrollin” e Venezuelës, derisa të ketë një tranzicion të rregullt, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se vendi i tij ka nevojë për Groenlandën, një deklaratë që ka shkaktuar reagimin e kryeministres daneze, Mette Frederiksen.

1) Kur shprehu Trump interes për herë të parë për Groenlandën?

Gjatë mandatit të tij të parë në detyrë në verën e vitit 2019, Presidenti i SHBA-ve, Trump, deklaroi dëshirën e tij për të blerë Groenlandën nga Danimarka, duke specifikuar se nuk ishte një përparësi, por një ide që ai po e shqyrtonte.

Kopenhageni dhe Nuuk u përgjigjën me zemërim se ishulli nuk ishte në shitje. Kryeministrja Mette Frederiksen e quajti atë “një diskutim absurd”.

Trump nuk e vlerësoi këtë koment dhe anuloi vizitën e tij shtetërore të planifikuar në Kopenhagen në shtator. “Bazuar në deklaratën e Kryeministres Mette Frederiksen se ajo nuk ka interes të diskutojë blerjen e Groenlandës, unë do ta shtyj takimin tonë të planifikuar për dy javë”, shkroi Trump në Twitter (ai nuk ishte ende X në atë kohë).

2) Pse Trump e donte Groenlandën në vitin 2019?

Në atë kohë, Trump u përpoq ta lidhte idenë e blerjes së ishullit Arktik nga SHBA-të me ekspertizën e tij profesionale, duke deklaruar – siç kujton “The Guardian” – se do të ishte “në thelb një marrëveshje e madhe pasurish të patundshme”.

Megjithatë, ai theksoi gjithashtu se Groenlanda është “strategjikisht interesante”. Ai theksoi gjithashtu se SHBA-të “janë një aleat i shkëlqyer me Danimarkën; ne e mbrojmë atë siç mbrojmë pjesën më të madhe të botës”.

3) Kur e përmendi përsëri Trump ishullin?

Interesi për ishullin Arktik është rritur ndjeshëm në mandatin e tij të dytë. Më 22 dhjetor, Trump emëroi Guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguar special për Groenlandën.

Këtë herë, qëndrimi i administratës amerikane ndaj ishullit ka qenë shumë më i vendosur që nga fillimi. Në fund të vitit 2024, ndërsa presidenti i zgjedhur Trump rinovoi pretendimet e tij për Groenlandën dhe, sapo erdhi në Shtëpinë e Bardhë, nuk e përjashtoi përdorimin e forcës për të pushtuar ishullin, pavarësisht se Danimarka, dhe për këtë arsye Groenlanda, janë anëtare të NATO-s.

Ishulli Arktik, me nëntokën e tij të pasur me metale të rralla, mban një zonë strategjike tampon midis Shteteve të Bashkuara dhe asaj që Uashingtoni i sheh si kundërshtarët e tij kryesorë në zonë: Kinën dhe Rusinë.

Për vite me radhë, fuqitë e mëdha kanë garuar për të pushtuar burimet e Arktikut dhe për të kontrolluar korridoret e reja veriore të transportit detar që hapen me shkrirjen e akullit.

4) Pse Trump këmbëngul për Groenlandën?

Pas bastisjes në Venezuelë, presidenti amerikan, duke folur për The Atlantic gjatë fundjavës, shpjegoi se Shtetet e Bashkuara “kanë absolutisht nevojë për Groenlandën”.

Më pas ai u tha gazetarëve në Air Force One se “Groenlanda është e mbushur me anije ruse dhe kineze kudo. Ne kemi nevojë për Groenlandën, nga një perspektivë e sigurisë kombëtare, dhe Danimarka nuk do të jetë në gjendje ta bëjë këtë, ju siguroj”.

5) Cila është prania amerikane në ishullin danez?

Që nga viti 1951, ka pasur një marrëveshje të përhershme mbrojtjeje midis Shteteve të Bashkuara dhe Danimarkës, e cila u ka lejuar amerikanëve të mbajnë një prani në ishull gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite.

Aktualisht, ka afërsisht 200 ushtarë në bazën e fundit të mbetur, të mbuluar nga marrëveshja e vitit 1951, e cila është përditësuar disa herë.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati: Gazeta “Si”

The post Pse Trump e do Grenlandën? Burimet, një zonë strategjike mbrojtëse, siguria kombëtare appeared first on Gazeta Si.

SHQIPËRI- Viti 2026 nis me rritje të pagave e pensioneve për të gjitha kategoritë me synimin për të çuar pensionin mesatar në 400 euro në fund të mandatit.

Eksperti i ekonomisë, Igli Tola, i ftuar në “Money Report” u shpreh se rritja ekonomike e Shqipërisë pritet të ndjekë të njëjtën trajektore për një periudhë afatmesme, parashikim të cilin e kanë shprehur edhe institucionet ndërkombëtare si Fondi Monetar Ndërkombëtar apo Banka Botërore.

Ai thekson se rritja e pagave dhe pensioneve pritet me shumë interes edhe për faktin se si kjo qasje do të përkthehet në rritje të konsumit.

“Ecuria gjatë 2026 mendoj se do jetë në vazhdën që parashikohet nga strategjia afatmesme, deri në vitin 2030, që nuk do jetë shumë e ndryshme nga 2025. Siç parashikohet nga FMN dhe Banka Botërore dhe i vetmi risk potencial është se çfarë mund të ndodhë në gjeopolitikën rajonale, dhe më gjerë që ekonomia jonë, e cila është e hapur me tendenca importuese mund të ndikohet nga çdo krizë dhe kjo reflekton. Efekte pozitive rritja e pagave dhe pensioneve. Duhet të shikojmë se sa këto para do konvertohen në konsum. Inflacioni pritet të kthehet në objektiv brenda këtij viti”, tha ai.

Një tjetër nismë, e cila prek shumë biznese është falja e borxheve tatimore e doganore më te vjetra se 10 vite dhe falje e pjesshme për borxhet më të reja.

Eksperti i ekonomisë u shpreh se “paqja fiskale” ka impakt pozitiv në buxhetin e shtetit pasi siguron disa të ardhura që deri dje ishin pothuajse “të humbura”, por megjithatë Tola sugjeron se kjo duhet analizuar mirë duke mbajtur parasysh kostot dhe përfitimet.

“Japin ndikime në ekonomi. Duhet bërë një analizë kosto-përfitim. Ndikimi në ekonomi mund të konsiderohet pozitiv, të ardhurat shtesë për buxhetin. Ka ndikim pozitiv pasi siguron më shumë të ardhura në buxhet”, tha ai./abcnews.al

 

Gazeta Si – Gjatë konferencës për shtyp që festoi sulmin në Venezuelë, Donald Trump përmendi një parim të shekullit të 19-të të njohur si “Doktrina Monroe”, duke pretenduar se administrata e tij e ka tejkaluar dhe përditësuar atë.

“Doktrina Monroe” daton që nga viti 1823 dhe është emëruar sipas presidentit James Monroe, duke dëshmuar se Amerika duhet të kenë supremaci të pakontestueshme mbi Hemisferën Perëndimore, që do të thotë, në fakt, mbi Kontinentin Amerikan. Pikërisht, Trump ka argumentuar se Shtetet e Bashkuara po e rivendosin këtë supremaci.

Kjo nuk është hera e parë që Trump e ka përmendur këtë doktrinë, e njohur kryesisht për historianët. Administrata e tij frymëzohet në mënyrë të qartë prej saj dhe thotë se po zbaton një version të përditësuar, të cilin të shtunën Trump e quajti me të njëjtin emër të përdorur nga analistët dhe komentuesit: “Donroe”, një portretizim i emrit të tij dhe Monroe.

Termi u frymëzua nga tabloidi “New York Post” në një artikull kryesor një vit më parë dhe ka marrë vëmendje mediatike. Trump dhe aleatët e tij duket se e kanë vlerësuar atë.

Një rikthim te “Doktrina Monroe”, ose “Donroe” në këtë version të ripërpunuar, është diskutuar për muaj të tërë, duke pasur parasysh ambiciet ekspansioniste të Trump dhe operacionet e tjera ushtarake amerikane.

Trump: "All the way back it dated to the Monroe Doctrines. And the Monroe Doctrine is a big deal. But we've superseded it by a lot. By a real lot. They now call it the Donroe Document. I don't know. It's Monroe Doctrine. We sort of forgot about it." pic.twitter.com/5YdM2iAS6W

— Aaron Rupar (@atrupar) January 3, 2026

Trump e kujtoi atë edhe më 2 dhjetor, duke shënuar 252-vjetorin e deklaratës origjinale. Por doktrina u përmend edhe në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare, dokumentin politik që shërben për të komunikuar prioritetet e politikës së jashtme dhe sigurisë së Shteteve të Bashkuara, të cilat kishin qenë në qendër të vëmendjes kryesisht për shkak të kritikave ndaj Evropës.

Dokumenti teorizon shtimin e një “korolari Trump” në doktrinë, duke deklaruar se Shtetet e Bashkuara kanë ndërmend ta rivendosin atë.

Gazeta “Wall Street Journal” shpjegoi se “Doktrina Monroe” ishte e orientuar nga jashtë, duke iu drejtuar fuqive evropiane dhe duke hedhur poshtë ndërhyrjen e tyre në Amerikë, ndërsa “Doktrina Trump” ishte e orientuar nga brenda, duke e parë të gjithë rajonin si një zgjatim të Shteteve të Bashkuara, qeveria e të cilave beson se ka autoritetin për të goditur armiqtë e saj.

Analistët amerikanë e konsideruan sulmin e së shtunës në Venezuelë dhe kapjen e presidentit Nicolás Maduro, dhe para kësaj vendosjen e jashtëzakonshme ushtarake në të gjithë vendin, shembullin më të habitshëm të kësaj doktrine të re.

Megjithatë, në muajt e fundit dhe në fakt gjatë gjithë vitit të kaluar, ka pasur disa shembuj të tjerë të kësaj qasjeje, e cila shënon një kthim në të kaluarën pas dekadash të mosangazhimit progresiv të SHBA-ve në Amerikën Latine.

Sa i përket Amerikave, 2025-sa ishte viti i ambicieve ekspansioniste të Trump në Groenlandë, të cilat çuan në tensione me Danimarkën, mbretëria e së cilës kontrollon ishullin gjigant Arktik.

Trump nuk e ka përjashtuar përdorimin e forcës për ta pushtuar atë, si dhe Kanalin e Panamasë, të cilin ai do të donte ta rifitonte kontrollin.

Trump ka diskutuar gjithashtu mundësinë e aneksimit të Kanadasë, duke e cilësuar atë si “shteti i 51-të i SHBA-ve” dhe, simbolikisht, është përqendruar në riemërtimin e Gjirit të Meksikës, në “Gjiri i Amerikës”.

Për më tepër, Trump ka ndërhyrë politikisht në disa zgjedhje të Amerikës Latine, duke mbështetur në mënyrë të qartë kandidatët e krahut të djathtë dhe duke kërcënuar me hakmarrje të ashpër nëse fitojnë politikanë që nuk i pëlqen.

Rasti më i fundit ishin zgjedhjet presidenciale në Honduras në fund të nëntorit, ku kandidati konservator i Trump fitoi në fund.

It’s worth revisiting this NY Post cover from January 8, 2025 (a year ago), now that Trump is invoking the name “The Donroe Doctrine” to describe his plans. pic.twitter.com/QkiCBiKpFh

— MeidasTouch (@MeidasTouch) January 3, 2026

Në vjeshtë, Trump ndërhyri në fushatën zgjedhore të Argjentinës në mes të mandatit, duke mbështetur presidentin Javier Milei, përfshirë edhe me një plan prej 20 miliardë dollarësh për të mbështetur monedhën vendase.

Trump kërcënoi se do ta përfundonte planin nëse Milei do të humbiste (gjë që nuk ndodhi). Trump i përdori gjithashtu tarifat si një mjet politik kundër qeverisë braziliane, duke u përpjekur të mbështeste ish-presidentin Jair Bolsonaro gjatë gjyqit që përfundoi me dënimin e tij.

Shtetet e Bashkuara madje sanksionuan një nga gjyqtarët kryesorë të gjyqit, megjithëse kundërshtimi kokëfortë i Brazilit ndaj presionit të Trump në fund të fundit dha fryte.

Jashtë kontinentit amerikan, Shtetet e Bashkuara kanë kryer një sërë sulmesh ajrore dhe operacionesh që bien ndesh me qasjen izolacioniste që ai e ka mbështetur prej kohësh, veçanërisht gjatë mandatit të tij të parë, e njohur si “Amerika e Para”.

Shembulli më i habitshëm ishte bombardimi i programit bërthamor të Iranit, i cili verën e kaluar pa Shtetet e Bashkuara t’u bashkoheshin luftës 12-ditore të Izraelit kundër Iranit.

Gjatë vitit të kaluar, Shtetet e Bashkuara kanë kryer disa herë sulme ajrore në Jemen dhe së fundmi kundër Shtetit Islamik në Siri dhe Nigeri.

Gjatë konferencës për shtyp të së shtunës, Trump tha gjithashtu: “Ne nuk kemi frikë të kemi forca në terren”, një tjetër kundërshtim me premtimin e tij për t’i dhënë fund misioneve ushtarake amerikane jashtë vendit.

Kur gazetarët e pyetën se si përputhej bombardimi i Venezuelës me qasjen “Amerika e Para”, Trump dha një përgjigje mjaft të paqartë, duke argumentuar se kjo shërbeu për të rrethuar Shtetet e Bashkuara “me fqinj të mirë”.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Nga Monroe te ‘Donroe’, rikthehet doktrina 200-vjeçare amerikane! appeared first on Gazeta Si.

Suksesi i operacionit amerikan që kap Presidentin venezuelian Nicolás Maduro ngre pyetje më të vështira për të ardhmen e Venezuelës, për përplasjen për influencë në Hemisferën Perëndimore dhe për rregullat e sjelljes në një botë të çrregullt.

Ky sulm demonstron gjithashtu mënyrën e preferuar të luftës nga Presidenti Donald Trump: fshehtësi maksimale, surprizë dhe përdorim të saktë të forcës, që mund të sjellë përfitime strategjike, por gjithashtu krijon pasiguri për të ardhmen e Venezuelës dhe garën për influencë të superfuqive në rajon.

Maduro pritet të kalojë shumë vite në burgun e SHBA-së, duke paralajmëruar se administrata e Trump e merr seriozisht kërcënimin nga liderët latino-amerikanë që lidhen me Pekinin dhe Moskën.

Sulmi gjithashtu tregon taktikat e Trump: përgatitje sekrete, dezinformatë për të mashtruar kundërshtarin dhe përdorim të forcës në mënyrë të saktë dhe të surprizuar. Ekzistojnë gjithashtu paralelizime me sulmet ndaj Iranit, duke treguar kufizimet e solidaritetit ndërmjet fuqive autokratike si Rusia dhe Kina, që nuk mund të kundërshtojnë fuqinë amerikane.

Megjithatë, ka shumë pasiguri.

E para lidhet me të ardhmen e Venezuelës. Trump ka arritur ndryshim udhëheqjeje, por jo ndryshim regjimi, pasi shumë figura të ashpra në qeverinë e Maduros mbeten.

Trump ka premtuar se SHBA do të “drejtojë vendin” për të mbikëqyrur një tranzicion demokratik; ai ka kërcënuar me sulme të mëtejshme nëse mbetjet e regjimit nuk bashkëpunojnë. Por edhe nëse kjo taktike funksionon, çdo tranzicion politik mund të jetë i gjatë dhe i ndërlikuar, duke përfshirë rikthimin e dëmit ekonomik, politik dhe social nga pothuajse 30 vjet politika të Chavizmit.

Së dyti, përplasja e superfuqive për Hemisferën Perëndimore nuk ka mbaruar. Kina ka investuar dekada në infrastrukturë, tregti dhe marrëdhënie të tjera me vendet e Amerikës Latine. Monumentet e influencës së saj përfshijnë mega-portet në Peru dhe një stacion gjurmimi hapësinor masiv në Bolivi. Marrëdhëniet policore dhe të sigurisë janë zgjeruar gjithashtu.

Pekini, rastësisht, publikoi një dokument në dhjetor mbi përfshirjen e tij në Amerikën Latine. Mesazhi ishte se balanca globale e fuqisë po ndryshon në mënyra që favorizojnë zgjerimin e influencës kineze.

Trump ka dhënë sinjal se ka vetëm një superfuqi në Amerikë kur vjen puna tek fuqia ushtarake; vendet latino-amerikane do të jenë më të kujdesshme në të ardhmen për të dhënë akses Pekinit në ndonjë vend që duket si bazë, të paktën për tani. Por Kina do të vazhdojë të kërkojë lidhje ekonomike, teknologjike dhe politike në rajon, si pjesë e një strategjie për avantazh afatgjatë.

Së fundi, aktorë të këqij mund të shfrytëzojnë këtë precedent. Administrata Trump pretendon, me arsyetim, se operacioni ishte ligjor sepse Maduro ishte nën aktakuza amerikane. Mund të tregojë shembullin e invazionit të Panamasë në 1989 për rrëzimin e Manuel Noriegas, si provë se Uashingtoni e ka bërë këtë më parë.

Por nëse Pekini ka qenë duke vëzhguar me kujdes, ndoshta është sepse taktikat e Trump, bllokimi i një vendi armiqësor, rrëzimi i drejtuesve të tij, mund të përdoren një ditë kundër Tajvanit. Në mjedisin më sfidues të sotëm, shembulli i saj mund të përdoret një ditë në mënyra të dëmshme./Bloomberg

The post Pse sulmi i SHBA-së në Venezuelë forcon Kinën?! appeared first on Gazeta Si.

Kapja e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro, nga forcat amerikane dhe deklarata e Presidentit Donald Trump se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnë përkohësisht Venezuelën” kanë hapur një debat të jashtëzakonshëm ligjor, si në planin e së drejtës ndërkombëtare ashtu edhe në atë kushtetues amerikan.

Administrata Trump nuk ka paraqitur ende publikisht arsyetimin e saj të plotë ligjor. Megjithatë, precedentë historikë dhe deklarata të mëparshme nga Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe zyrtarë të tjerë ofrojnë disa indicie mbi logjikën që qëndron pas këtij veprimi.

Një precedent historik: Panama 1989

Në vitin 1989, SHBA pushtoi Panamanë për të arrestuar Manuel Noriegën, udhëheqësin de facto të vendit, i cili ishte akuzuar në SHBA për trafik droge. Operacioni u paraqit si mbështetje ushtarake për zbatimin e ligjit, jo si akt lufte. Ngjashëm, edhe në rastin e Venezuelës, Pentagoni e ka cilësuar operacionin si “mbështetje për Departamentin e Drejtësisë”.

A është e ligjshme që SHBA të “drejtojë” Venezuelën?

Pak pasi deklaroi në një konferencë për shtyp se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnë vendin”, Trump duket se la të kuptohej se plani i tij ishte të ushtronte presion mbi zëvendëspresidenten e Nicolás Maduro-s, Delcy Rodríguez, që ajo thjesht t’i bindet.

I pyetur në një intervistë për The New York Post nëse trupat amerikane do të dislokoheshin për të ndihmuar në drejtimin e Venezuelës, zTrump u përgjigj:
“Jo, nëse zëvendëspresidentja e Maduro-s bën atë që ne duam, nuk do të na duhet ta bëjmë këtë.”
(Ai gjithashtu u tha gazetarëve se “nuk ka frikë nga trupat në terren”, veçanërisht kur bëhet fjalë për naftën e vendit.)

Kjo ngre pyetjen se si presidenti amerikan synon ta drejtojë Venezuelën nëse Rodríguez refuzon të bashkëpunojë. Trump nuk ka shpjeguar se si mund të ndodhë kjo dhe mbi çfarë baze ligjore, duke lënë të hutuar shumë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare dhe të sigurisë kombëtare.

Rebecca Ingber, profesoreshë në Shkollën e Drejtësisë Cardozo dhe ish-juriste e lartë në Departamentin amerikan të Shtetit, tha se nuk sheh asnjë mjet ligjor që SHBA të “drejtojë” Venezuelën.

“Kjo tingëllon si një pushtim i paligjshëm sipas së drejtës ndërkombëtare dhe nuk ekziston asnjë autoritet që presidenti ta bëjë këtë sipas ligjit të brendshëm,” tha ajo, duke shtuar:
“Është e paqartë se çfarë ka në mendje, por me shumë gjasë do t’i duhej financim nga Kongresi për ta bërë këtë.”

Panamaja ofron vetëm një pikë referimi të kufizuar. Në vitin 1989, Guillermo Endara, një kandidat opozitar që konsiderohej fitues i zgjedhjeve presidenciale të majit të atij viti, pasi Manuel Noriega anuloi rezultatet, u betua me shpejtësi si president i Panamasë në një bazë ushtarake amerikane.

Megjithatë, ishte vetë Endara ai që e drejtoi Panamanë, duke ndërmarrë hapa të tillë si shpërbërja e ushtrisë panameze dhe ndërtimi i një force të re policore kombëtare. Shtetet e Bashkuara e ndihmuan, por presidenti George H.W. Bush nuk pretendoi se po e drejtonte drejtpërdrejt Panamanë si një fuqi pushtuese.

A e shkeli arrestimi i Maduro-s të drejtën ndërkombëtare?

Duket se po, pasi bie ndesh me Kartën e Kombeve të Bashkuara, një traktat që Shtetet e Bashkuara e kanë ratifikuar.

Sipas Nenit 2(4) të Kartës, një shtet nuk mund të përdorë forcë në territorin sovran të një shteti tjetër pa pëlqimin e tij, pa një arsye vetëmbrojtjeje, ose pa autorizimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Në shumicën e rasteve, kur SHBA përdor forcë jashtë vendit pa miratim të OKB-së, si për shembull në disa sulme me dronë kundër terrorizmit, ajo e bën këtë me lejen e qeverisë pritëse dhe duke u bazuar në pretendimin e vetëmbrojtjes.

Arrestimi i dikujt për ta nxjerrë përpara gjyqit, megjithatë, është një operacion zbatimi të ligjit, jo vetëmbrojtje. Në vitin 1989, shumica e Këshillit të Sigurimit të OKB-së votoi për të dënuar pushtimin e Panamasë, megjithëse Shtetet e Bashkuara e vunë veton ndaj rezolutës. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së votoi 75 me 20 për ta cilësuar atë si “një shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare dhe të pavarësisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të shteteve”.

A ka rëndësi ndalimi nga OKB-ja përballë ligjit amerikan?

Këtu çështja bëhet më e ndërlikuar.

Kushtetuta amerikane i bën traktatet e ratifikuara pjesë të “ligjit suprem të vendit” dhe gjithashtu kërkon që presidentët “të kujdesen që ligjet të zbatohen me besnikëri”. Megjithatë, juristë të degës ekzekutive kanë paraqitur teori sipas të cilave Kushtetuta, në disa raste, i jep presidentit kompetenca për të anashkaluar ligjërisht kufizimet e së drejtës ndërkombëtare në përdorimin e forcës jashtë vendit.

Në ndërhyrjen në Panama, për shembull, një opinion i Zyrës së Këshilltarit Ligjor të Departamentit të Drejtësisë pretendoi se presidenti Bush kishte pushtet kushtetues të lindur për të dislokuar FBI-në jashtë vendit për të arrestuar një person të kërkuar për akuza penale amerikane, edhe nëse një operacion i tillë shkelte të drejtën ndërkombëtare. Opinioni u nënshkrua nga William P. Barr, i cili më vonë u bë Prokuror i Përgjithshëm.

Arsyetimi i z. Barr kur u bë publik më vonë ka tërhequr kritika të shumta nga akademikët e së drejtës. Brian Finucane, ish-jurist i lartë i Departamentit të Shtetit, argumentoi në një artikull akademik në vitin 2020 se memorandumi i Barr-it kishte ngatërruar gabimisht dy çështje të ndryshme.

E para është një pyetje më e ngushtë: nëse dhe kur një gjykatë amerikane mund të zbatojë një traktat të ratifikuar nëse Kongresi nuk ka miratuar veçmas një ligj që përsërit termat e tij. E dyta është nëse të gjitha traktatet e ratifikuara përbëjnë ligje që presidentët janë kushtetuesisht të detyruar t’i respektojnë “pavarësisht nëse gjykatat mund t’i zbatojnë apo jo”, siç tha z. Finucane në një intervistë.

Ai dhe të tjerë kanë pohuar se presidentët janë të detyruar nga Karta e OKB-së dhe kështu është kuptuar edhe në momentin e ratifikimit edhe nëse asnjë gjykatë nuk mund t’i detyrojë t’i binden asaj. Megjithatë, nuk ekziston ende një vendim përfundimtar i Gjykatës së Lartë për këtë çështje.

Po bombardimet amerikane në Venezuelë?

Gjenerali Dan Caine, kryetar i Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura, deklaroi se SHBA shkatërroi mbrojtjen ajrore të Venezuelës ndërsa helikopterët që transportonin ekipin e nxjerrjes po afroheshin. Më pas, video të publikuara në rrjetet sociale treguan shpërthime në Karakas.

Senatori Mike Lee, republikan nga Utah, shkroi në rrjetet sociale herët të shtunën, pas raportimeve për operacionin, se mezi priste “të mësonte se çfarë, nëse ka diçka, e justifikon kushtetuesisht këtë veprim në mungesë të një shpalljeje lufte ose autorizimi për përdorimin e forcës ushtarake”.

Disa orë më vonë, z. Lee tha se Marco Rubio e kishte telefonuar për t’i thënë se “veprimi kinetik që pamë sonte u përdor për të mbrojtur dhe për të garantuar sigurinë e atyre që po zbatonin urdhrin e arrestimit”. Ai shtoi:
“Ky veprim ka shumë gjasa të bjerë brenda autoritetit të lindur të presidentit sipas Nenit II të Kushtetutës për të mbrojtur personelin amerikan nga një sulm real ose i menjëhershëm.”

Kjo tingëllon si një thirrje ndaj doktrinës së pushtetit të lindur mbrojtës. Kjo ide, që daton që nga fundi i shekullit XIX, parashikon se Kushtetuta i jep presidentit të drejtën, pa pasur nevojë për autorizim specifik nga Kongresi, të përdorë forcë ushtarake për të mbrojtur personelin federal teksa ai zbaton ligjin federal.

Administrata Trump e ka përdorur së fundmi këtë doktrinë edhe për dislokimin e trupave nën kontroll federal në Los Angeles, me arsyetimin e mbrojtjes së agjentëve të emigracionit nga protestuesit.

Gjenerali Caine tha se kishte disa raste kur helikopterët u qëlluan dhe iu përgjigjën zjarrit. Kjo mund të lidhet me një doktrinë tjetër, atë të autoritetit të lindur të njësive të dislokuara për të vepruar në vetëmbrojtje.

Çfarë ndodh me Cilia Flores?

Bashkëshortja e Madurros, Cilia Flores, u kap gjithashtu dhe tashmë përballet me akuza penale në SHBA. Prokuroria amerikane ka bërë të ditur se ndaj saj është ngritur një aktakuzë e re, e cila është deklasifikuar pas arrestimit.

A do të shqyrtojnë gjykatat mënyrën e arrestimit?

Precedentët ligjorë amerikanë tregojnë se gjykatat zakonisht nuk marrin parasysh mënyrën se si një i pandehur është sjellë para drejtësisë. Ajo që ka rëndësi është prania e tij para gjykatës dhe juridiksioni mbi veprat penale të pretenduara.

A gëzon Maduro imunitet si drejtues shteti?

Në parim, krerët e shteteve gëzojnë imunitet nga ndjekja penale në shtete të huaja. Megjithatë, SHBA nuk e njeh Maduron si president legjitim të Venezuelës, duke e konsideruar atë drejtues të një regjimi të paligjshëm. Sipas jurisprudencës amerikane, presidenti i SHBA-së ka autoritet absolut për të vendosur kë njeh si kryetar shteti, çka mund të përdoret për t’i mohuar Madurros imunitetin diplomatik.

Një precedent me pasoja globale

Rasti Maduro krijon një precedent të rrezikshëm dhe me pasoja afatgjata për rendin ndërkombëtar. Ndërsa SHBA e justifikon veprimin si luftë kundër narkotrafikut dhe terrorizmit, shumë vende dhe organizata ndërkombëtare e shohin atë si shkelje të sovranitetit dhe të së drejtës ndërkombëtare, duke ngritur pyetje serioze për balancën mes fuqisë ushtarake dhe ligjit./NewYorkTimes

The post A ishte i ligjshëm operacioni amerikan në Venezuelë? appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Gjatë dekadës së fundit, numri i konflikteve të armatosura aktive është rritur ndjeshëm.

Shumë prej tyre kanë qenë jashtëzakonisht vdekjeprurëse. Por disa konflikte të tjera kanë mbetur ende nën pragun e dhunës — megjithatë, nëse do të shpërthenin hapur, do të përmbysnin rajonet përkatëse dhe rendin botëror.

Kina kundër Tajvanit

A do të përpiqet Xi Jinping të lërë gjurmë në histori? Udhëheqësit kinezë kanë ndjekur luftën e Rusisë në Ukrainë dhe ndoshta kanë nxjerrë mësime të zymta mbi vështirësitë e pushtimit ushtarak. Por pabarazia e madhe në kapacitetet ushtarake mes Kinës dhe Tajvanit do të thotë se Pekini mund të tundohet të veprojë nëse mbështetja amerikane për ishullin duket se dobësohet, ose nëse kostoja ekonomike e një sulmi bie. Për momentin, një bllokadë duket më e mundshme sesa një pushtim, edhe pse edhe ajo mbart rreziqe të mëdha, përfshirë ndërhyrjen ushtarake dhe hakmarrjen ekonomike nga SHBA-ja dhe aleatët e saj.

India kundër Pakistanit

Dy armiqtë e përbetuar me armë bërthamore janë sjellë së fundmi sërish nga pragu i luftës pas një përplasjeje vdekjeprurëse — por konflikti i tyre thelbësor mbetet i pazgjidhur. Në prill 2025, një sulm në Indi që vrau 26 turistë shkaktoi krizën më serioze ndër vite, me goditje ndërkufitare dhe mbi 50 të vdekur përgjatë vijës së kontrollit në Kashmir, përpara se të shpallej një armëpushim.

Rritja e shpejtë ekonomike e Indisë po zgjeron hendekun në fuqinë ushtarake konvencionale. Me një të pestën e popullsisë botërore mes tyre, ruajtja e paqes në vitin 2026 është jashtëzakonisht e rëndësishme. Dy faktorë do ta bëjnë këtë më të vështirë: Amerika, e cila shpesh ndërmjetëson mes dy vendeve, ka ftohur marrëdhëniet me Indinë për shkak të një lufte tarifore. Dhe në përplasjen e fundit, India dhe Pakistani treguan më pak përmbajtje sesa në të kaluarën.

Rusia kundër Ukrainës

Humbjet e Rusisë tani vlerësohen të jenë më të mëdha se ato të Shteteve të Bashkuara në Luftën e Dytë Botërore. Forcat e saj kanë pushtuar vetëm 1.3% territor shtesë të Ukrainës që nga dhjetori 2022. Kjo matematikë e konsumimit sugjeron se viti 2026 do të sjellë ose përparim tejet të ngadaltë, ose një konflikt të ngrirë nga rraskapitja, ose një lloj marrëveshjeje. Por janë të mundshme edhe dy skenarë të tjerë: një kolaps i frontit ose politik i Ukrainës, i ndihmuar nga sabotimi i Kremlinit; ose një thyerje e ekonomisë ruse, nëse sulmet ajrore paralizojnë industrinë e saj të naftës. Secili prej këtyre skenarëve do të kishte pasoja masive për Europën dhe botën.

Izraeli kundër Hamasit

A do të zgjasë armëpushimi i brishtë?

Gaza është në gërmadha, me dhjetëra mijëra të vdekur. Forcat izraelite ende kontrollojnë gjysmën e territorit dhe Hamasi nuk është çarmatosur. Sado e tmerrshme që do të ishte, një rifillim i luftës nuk është i paimagjinueshëm. Të dyja palët tashmë e kanë akuzuar njëra-tjetrën për shkeljen e armëpushimit më të fundit, të negociuar në tetor. Por nëse Trump mbetet i angazhuar në planin e tij të paqes dhe palët bashkëpunojnë, ka edhe shpresë. Nëse materializohet një forcë ndërkombëtare paqeruajtëse, rindërtimi mund të nisë më në fund në shkallë të gjerë.

Gazanët e zhvendosur do të mund të kthehen në atë që ka mbetur nga shtëpitë e tyre. Për momentin, megjithatë, rezultati më i mundshëm është ai i njohur: një territor i ndarë, palestinezë që vuajnë dhe një pauzë e dhunës që zgjat — derisa të mos zgjasë më.

Kongo kundër Ruandës

Tensione dekadash mbi padrejtësi etnike dhe pasuritë minerare të Kongos lindore kërcënojnë të shpërthejnë në luftë të hapur. Nën diktatorin Paul Kagame, Ruanda në vitin 2025 armatosi, furnizoi dhe drejtoi rebelët e M23, të cilët pushtuan Goman, një qytet i madh në Republikën Demokratike të Kongos, dhe për më tepër dërgoi edhe trupat e saj.

Zonat e operimit të M23 në Kongo janë, përmes ndërmjetësimit, afërsisht dyfish i territorit të Ruandës, dhe një marrëveshje e brishtë e nënshkruar në Shtëpinë e Bardhë mes zotit Kagame dhe Félix Tshisekedi, presidentit të Kongos, nuk i përfshinte ata.

Trupat ugandeze gjithashtu kanë shtuar aktivitetin në Kongo — duke vepruar si “partnerë sigurie” të qeverisë së dobët kongoleze — sepse shqetësohen për M23, të cilët luftojnë aleatët e tyre lokalë. Ari është pjesë e joshjes. Ruanda, e cila ka pak rezerva vendase, është bërë në mënyrë misterioze një eksportuese e madhe. Në lojë janë gjithashtu nafta, gazi dhe minerale si kobalti, thelbësor për prodhimin e baterive.

Sudani

Forcat e Armatosura Sudaneze (SAF) dhe Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF) mbeten të përfshira në një luftë të ashpër. RSF kontrollon pjesën më të madhe të Darfurit dhe Sudanisë perëndimore, ndërsa SAF mban kryeqytetin dhe rajonet lindore. Miliona civilë janë në arrati dhe shumë prej tyre po vdesin nga uria. Konflikti — dhe kriza më e madhe humanitare në Afrikë — ka gjasa të vazhdojë, i ushqyer nga mbështetja e Egjiptit për SAF-in, Emirateve të Bashkuara Arabe për RSF-në dhe fuqive të tjera rajonale (EBA mohon përfshirjen).

Megjithatë, nëse mbështetësit e dy palëve shohin arsye për kompromis, një marrëveshje mund të jetë e mundur — dhe potencialisht shumë fitimprurëse. Për një ndërmjetës ambicioz si Donald Trump, Sudani ofron si pasuri (ar, naftë dhe një vijë bregdetare strategjike), ashtu edhe mundësinë për t’i dhënë fund asaj që mund të jetë konflikti aktiv më vdekjeprurës në botë.

Venezuela

Në fokusin e saj të rinovuar mbi sigurinë në “hemisferën tonë”, administrata Trump ka grumbulluar forca përballë Venezuelës, ka zgjeruar stërvitjet ushtarake dhe ka goditur varka të vogla që pretendon se kontrabandojnë drogë. Qëllimi përfundimtar mund të jetë përshpejtimi i fundit të regjimit të Nicolás Maduro-s, edhe pse nuk është e qartë se sa forcë është e gatshme të përdorë Amerika.

Sulmet ajrore janë më të mundshme sesa një pushtim amfib. Trump mund të dërgojë madje edhe forca speciale nëse sheh një mundësi për të kapur ose vrarë zotin Maduro. Presidenti i Venezuelës nuk ka mungesë armiqsh. Ai ka përshkallëzuar së fundmi pretendimin shekullor të Venezuelës mbi dy të tretat e territorit të Guajanës fqinje — rajonin Essequibo, të pasur me naftë. Pavarësisht urdhrave të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për të mos e bërë këtë, Venezuela mbajti zgjedhje të paligjshme për guvernator në maj 2025 për “Guajanën Esequiba”, duke zgjedhur administratorë për territore që nuk i kontrollon.

Por çdo lëvizje e Venezuelës ndaj Guajanës do të shkaktonte me siguri një përballje me Shtetet e Bashkuara.

Burimi: The Economist/Përshtati Gazeta Si

The post Shtatë konflikte që në 2026 mund të tronditin botën appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Vitin e kaluar, POLITICO zgjodhi të shikonte përpara me një dozë optimizmi, duke renditur disa arsye – pjesërisht serioze, pjesërisht ironike – pse 2025 mund të sillte zhvillime pozitive.

Disa prej atyre parashikimeve rezultuan të qëlluara, të tjera jo. Donald Trump arriti (ose të paktën pretendoi se arriti) t’i japë fund luftës në Gaza, por konflikti në Ukrainë vazhdon të mbetet një plagë e hapur në zemër të Europës.

Në vend të parashikimeve të zakonshme, këtë herë qasja është më cinike, por ndoshta edhe më realiste: po ofrohen “koeficientë bastesh” për skenarët e vitit 2026.

Jo sepse politika duhet trajtuar si lojë fati, por sepse në këtë epokë kaotike, probabiliteti shpesh është mjeti i vetëm për të matur të ardhmen. Nga mbijetesa politike e Viktor Orbánit dhe Benjamin Netanyahut, te rreziku i një krize financiare globale dhe përplasjet e reja në Uashington, panorama globale mbetet thellësisht e paqëndrueshme.

A do të vinte autori pagën e tij mujore në bast për ndonjërin prej këtyre skenarëve? Përgjigjja është e prerë: jo. Mjafton shembulli i Harry Kakavas, një nga agjentët më të suksesshëm të pasurive të paluajtshme në Australi, i cili ndërtoi një perandori financiare vetëm për ta humbur gjithçka në tavolinat e Baccarat-it.

Dhe politika, sot, është më e paparashikueshme se kurrë – veçanërisht me Donald Trumpin sërish në Shtëpinë e Bardhë. Pas një fillimi të stuhishëm të mandatit të dytë, viti 2026 pritet të jetë një test i vërtetë për rendin global.

Trump dhe lufta në Ukrainë: marrëveshje apo iluzion?

Koeficienti: 4/1

Pavarësisht retorikës perëndimore për sanksione shkatërruese dhe izolim ekonomik, Vladimir Putin duket i patundur. Lufta vazhdon me kosto të mëdha njerëzore, ndërsa shoqëria ruse përballet me pasoja gjithnjë e më të dukshme ekonomike. Megjithatë, Kremlini vazhdon të këmbëngulë në kërkesat e tij maksimale.

Në anën tjetër, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka pak hapësirë për kompromis. Çdo lëshim i madh territorial apo politik do të rrezikonte jo vetëm mbështetjen publike, por edhe stabilitetin e vetë shtetit ukrainas.

Donald Trump, megjithatë, vazhdon të besojë se një marrëveshje është e mundur. Pas takimeve dhe kontakteve të tij me Putinin, ai ka shprehur bindjen se lideri rus “dëshiron të bëjë një marrëveshje” – edhe pse shpesh duket i kapur mes vetëbesimit dhe dyshimit se mund të jetë duke u manipuluar.

Problemi është se për Putinin, zgjatja e luftës mund të jetë më e leverdishme sesa përfundimi i saj. Ajo lodh Europën financiarisht, rrit tensionet brenda NATO-s dhe shpërqendron Perëndimin nga Kina dhe Tajvani.

Por kjo strategji ka kufijtë e saj: ekonomia ruse po përballet me norma të larta interesi, mungesë fuqie punëtore dhe borxhe në rritje. As status quo-ja nuk mund të zgjasë pafundësisht.

Kur tregjet e bonove humbasin durimin

Koeficienti: 5/1

James Carville, strategu legjendar i Bill Clintonit, dikur tha se po të kishte mundësi të rilindte, do të donte të ishte tregu i bonove, sepse “mund të frikësosh këdo”. Ky citim tingëllon më aktual se kurrë.

Borxhi publik në rritje – nga Japonia te Franca, Britania dhe Shtetet e Bashkuara – ka mbajtur kostot e huamarrjes në nivele rekord. Investitorët po tregohen gjithnjë e më skeptikë për aftësinë e qeverive për të mbajtur financat nën kontroll. Dhe qeveritë, nga ana e tyre, po shmangin vendime politikisht të dhimbshme si rritja e taksave apo shkurtimi i shpenzimeve.

Historia tregon se krizat financiare dhe ato politike ecin paralelisht, duke ushqyer njëra-tjetrën. Nëse tregjet vendosin se borxhi publik është bërë i paqëndrueshëm, pasojat politike mund të jenë po aq dramatike sa ato ekonomike.

Netanyahu, magjistari i mbijetesës politik

Koeficienti: 3/1

Benjamin Netanyahu nuk e ka fituar pa arsye nofkën “Magjistari”. Sa herë që karriera e tij është dukur e përfunduar, ai ka gjetur një mënyrë për t’u rikthyer. Edhe pas dështimit të rëndë të 7 tetorit, që u konsiderua si një nga goditjet më të mëdha ndaj sigurisë së Izraelit, pozitat e tij politike janë përmirësuar gradualisht.

Zgjedhjet parlamentare duhet të mbahen deri në tetor 2026, por Netanyahu mund të preferojë t’i përshpejtojë ato. As koalicioni i tij dhe as opozita nuk kanë shumicë të qartë, duke e bërë skenën politike izraelite thellësisht të fragmentuar. Në këtë kaos, aftësia e Netanyahut për të mbijetuar politikisht nuk duhet nënvlerësuar.

Orbán dhe testi më i vështirë i pushtetit

Koeficienti: 2/1

Viktor Orbán ka fituar tri zgjedhjet e fundit dhe mbetet favorit edhe përballë lodhjes së elektoratit, inflacionit dhe skandaleve politike. Kundërshtari i tij kryesor, Péter Magyar, po përfiton nga pakënaqësia publike, por një pjesë e madhe e votuesve hungarezë janë ende të pavendosur.

Orbán pritet të luajë sërish kartën e zakonshme: luftërat kulturore, euroskepticizmi dhe frika nga përfshirja në luftën e Ukrainës. Dhe, siç ka ndodhur edhe më parë, kjo strategji mund t’i sjellë një tjetër fitore.

Kriza e bankave hije: paralajmërimi i radhës

Koeficienti: 3/1

Bankat hije dhe tregjet private të kreditimit kontrollojnë tashmë një pjesë kolosale të sistemit financiar global. Paralajmërimet për një krizë të mundshme po shtohen, ndërsa qeveritë kanë shumë më pak hapësirë për ndërhyrje sesa në vitin 2008.

Nëse kjo flluskë shpërthen, pasojat do të jenë globale – dhe shumë më të vështira për t’u menaxhuar në një klimë populizmi dhe mosbesimi ndaj institucioneve.

SHBA: betejë e ashpër mes demokratëve dhe republikanëve

Republikanët do ta kenë të vështirë të ruajnë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve në zgjedhjet afatmesme. Historia është kundër tyre. Senati, megjithatë, mbetet një terren më i sigurt për GOP-in.

Një fitore demokrate do të kërkonte një valë të fortë anti-Trump – e pamundur, por jo e pamendueshme në një Amerikë gjithnjë e më të polarizuar.

Burimi: Politico/Përshtati Gazeta Si

The post Koeficientët e këtij viti: Bastet politike të një bote të paqëndrueshme appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Faleminderit për asgjë, 2025. Ishte një vit në të cilin shumica prej nesh do të donte të ishte ose Suni Williams, ose Butch Wilmore.

Williams dhe Wilmore ishin astronautë që duhej të qëndronin në hapësirë rreth 10 ditë, por përfunduan duke ndenjur gati 10 muaj, duke mos u kthyer në Tokë deri në mars të këtij viti dhe duke humbur pothuajse tre muaj nga ky mjerim.

“Mirë se u kthyet, djema. Ka lajme të mira dhe lajme të këqija: lajmi i mirë është se jeni kthyer shëndoshë e mirë; lajmi i keq është se Kamala Harris nuk i fitoi zgjedhjet.”

Fituesi i zgjedhjeve, Donald Trump, sigurisht që dominoi axhendën e lajmeve në të njëjtën mënyrë siç do ta dominonte një ari sektorin e mjaltit po ta lije të lirë në një supermarket.

Ai vendosi tarifa të menduara me nxitim mbi gjithçka dhe këdo, përfshirë ishuj të pabanuar pranë Antarktidës.

Dhe u grind në mënyrë spektakolare me Elon Musk-un, i cili, si Lazari, fluturoi shumë afër diellit të ndritshëm.

Në Europë, ka qenë një vit i çuditshëm.

Gjermania e zëvendësoi Kapiten Karizmën Olaf Scholz-in, me Friedrich Merz-in, i cili gjithmonë duket sikur sapo i ke zënë vendin e parkimit në supermarket, edhe pse ai kishte pritur me durim për një kohë të gjatë.

Franca dhe Italia i ndërruan rolet: kjo e fundit u shndërrua në model stabiliteti, ndërsa e para u kthye në një rast problematik ku aq shumë njerëz u bënë kryeministra saqë, në momentin e shkrimit, Eric Cantona është mbajtësi i asaj detyre.

Në Bruksel, Ursula von der Leyen ka qenë pothuajse po aq popullore sa një operacion i padëshiruar invaziv dhe i mbijetoi jo një, por tre votëbesimeve në Parlamentin Europian, i cili sot anon aq shumë djathtas sa rrezikon të përmbyset.

Por ka pasur edhe disa histori suksesi

Papa i ri duket njeri i mirë, që do të thotë se Kisha Katolike e ka thyer ciklin e kohëve të fundit “papë i mirë / papë i keq”.

Dhe António Costa po bën një punë shumë më të mirë si president i Këshillit Europian – një rol që, nga sa kuptojmë ne, përfshin porositjen e sasisë së duhur të ujit me gaz për mbledhjet – sesa Charles Michel.

Pra, ja ku jemi: drejt lartësive të ndriçuara nga dielli të vitit 2026. Nuk mund të jetë më keq, apo jo?

Kush ka qenë në ngjitje

Putha një kryeministër: Me fjalët e pavdekshme të Avril Lavigne: Ai ishte kryeministër, ajo ishte yll popi – a mund të bëhet më e qartë?

Justin Trudeau dhe Katy Perry janë zyrtarisht në një lidhje. Rezulton se gjithçka që duhet për të lulëzuar një çift “power” është një marifet i sikletshëm turizmi hapësinor dhe një dorëheqje në turp. Ka shpresë për të gjithë, njerëz.

Mbijetuesja: Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, arriti t’i mbijetojë gjithsej tre mocioneve mosbesimi këtë vit. Partitë e ekstremit të djathtë dhe të majtë provuan fatin e tyre, duke vërtetuar se nuk ka të bëjë me ideologjinë — thjesht nuk e pëlqejnë atë. Dhe njerëzit thonë se shoqëria është e përçarë pa shpresë.

Kush ka qenë në rënie

Marrëdhëniet SHBA-BE:
Ju kujtohet kur SHBA-të e pëlqenin vërtet BE-në? Zëvendëspresidenti JD Vance nuk e pëlqen. Në Konferencën e Sigurisë në Mynih, ai goditi demokracitë europiane, duke këmbëngulur se kërcënimi i tyre më i madh nuk është Rusia, por luftërat e tyre kulturore. Me miq të tillë…

Titujt mbretërorë:

Duka i Jorkut, Princi Andrew, nuk ekziston më. Tani ai do të njihet si Andrew Mountbatten Windsor. Që, për nga emrat e mesëm, është ndëshkim i mjaftueshëm. Vëllai i tij i madh, Charlie, ia preu gjithashtu financimin publik. Nëse Mountbatten-i ndonjëherë ka nevojë për punë, gjithmonë ka Pizza Express.

Çmim ironik për përdorimin e shkëlqyer të kaosit politik në një demokraci

Çfarë viti ka qenë për Marine Le Pen-in dhe politikën franceze, e cila i dha Italisë një vit të rrallë pushimi nga të qenit maskota kaotike e Europës.

Udhëheqësja e partisë së ekstremit të djathtë, Tubimi Kombëtar, u ndalua të kandidojë për poste publike për pesë vjet, pas një skandali me vende pune fiktive në Parlamentin Europian në mars.

Në teori, kjo e përjashton nga gara presidenciale e vitit 2027 – duke supozuar se deri atëherë do të kemi ende demokraci funksionale. Karriera e saj duhej të kishte marrë fund aty.

Por Marine nuk është nga ato që dorëzohen, sidomos kur krahu i djathtë, Barbie Bardella, pret – paksa tepër i etur – në prapaskenë për të marrë stafetën.

Gjithçka që i duhej ishte që elektorati francez të shpërqendrohej nga skandale më të freskëta dhe ta linte të planifikonte rikthimin e saj në heshtje.

Dhe ja ku hyn: Presidenti Emmanuel Macron dhe një studim rasti për sindromën “burrë i sigurt në vetvete, heteroseksual, i bardhë, në kufijtë e iluzionit”.

Ai i konsumoi kryeministrat më shpejt sesa Samantha Jones ndërronte të dashurit, duke u dukur çdo herë i habitur kur njëri largohej.

Është gati e lezetshme që asnjëherë nuk e konsideroi mundësinë se problemi mund të ishte vetë ai. Ndoshta vërtet ka ardhur koha për një presidente grua që t’i sjellë stabilitet Francës: shikoni Italinë dhe qeverinë e saj absolutisht-jo-neo-fashiste, për shembull. Ah, sa janë ndërruar pllakat.

Burimi: “Politico” / Përshtati: Gazeta “Si”

The post ‘Mirupafshim, 2025! Nuk ishte kënaqësi të të njihnim’ appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Zgjedhjet e parakohshme parlamentare – të cilave u paraprinë përplasjet disamuajshe ndërmjet partive politike, bllokadat institucionale dhe fjalori polarizues – përfunduan me një fitore bindëse të Lëvizjes Vetëvendosje (LVV).

Njohësit e zhvillimeve politike vlerësojnë për Radion Evropa e Lirë (REL) se zgjedhjet e 28 dhjetorit ia sollën partisë së kryeministrit në detyrë, Albin Kurti, një fitore “spektakolare”, të cilën ajo e arriti kryesisht falë “dobësive” të partive opozitare.

LVV-ja i fitoi 49.30 për qind të votave, pa llogaritur votat me kusht dhe ato të diasporës, sipas rezultateve preliminare të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ).

“Kjo është një fitore spektakolare e Lëvizjes Vetëvendosje, të cilën ia ka dhuruar opozita me mungesën totale të ideve se si të ballafaqohen me popullizmin e fuqishëm të Kurtit”, thekson analisti Artan Muhaxhiri për REL-in. Të dhënat preliminare të KQZ-së tregojnë se partitë opozitare ngelën shumë mbrapa.

Partia Demokratike e Kosovës (PDK) i fitoi 21.01 për qind të votave, Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK)13.59 për qind, ndërkaq Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) 5.68 për qind.

Nisma Socialdemokrate, me vetëm 1.72 për qind të votave nuk ka arritur ta kalojë pragun zgjedhor.

Lista Serbe, partia më e madhe e serbëve të Kosovës, i fitoi 4.74 për qind të votave.

Fitoren e LVV-së, politologu Dritëro Arifi e sheh si rezultat të disa faktorëve të ndërlidhur – “propagandës së fuqishme” që ka kjo parti, si dhe dobësive të partive opozitare, të cilat nuk kanë arritur të jenë mjaftueshëm aktive dhe të prezantojnë ekspertizë.

“Më e rëndësishmja është se qytetarët e kanë vërejtur mungesën e lidershipit te partitë opozitare, si dhe të një personi që do të mund ta ndryshonte gjendjen”, thekson Arifi për REL-in.

Bazuar në rezultatet preliminare, LVV-ja pritet t’i ketë 56 ulëse në Kuvendin e Kosovës, PDK-ja 23 ulëse, LDK-ja 15 ulëse dhe AAK-ja 6 ulëse.

Lista Serbe pretendon se i ka fituar të gjitha dhjetë ulëset e rezervuara për komunitetin serb në Kuvend, por mbetet ende në pikëpyetje nëse partia tjetër serbe, Partia Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë e Nenad Rashiçit, do ta fitojë një ulëse.

Lëvizja Vetëvendosje po shkon në drejtim të përsërisë ose tejkalojë rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2021, kur kishte fituar 50.28 për qind të votave.

Asokohe ajo e krijoi shumicën parlamentare pa koalicion me partitë e tjera shqiptare, por vetëm me deputetë nga pakicat joserbe, të cilat i kanë 10 ulëse të garantuara në Kuvend, gjithashtu.

Lideri i LVV-së, Albin Kurti, pas shpalljes së rezultateve preliminare nga KQZ-ja, tha se “sa më parë që certifikohen rezultatet e zgjedhjeve, aq më shpejt do të krijohen institucionet”.

Ai i ka ftuar partitë e tjera që të bashkëpunojnë për marrëveshjet ndërkombëtare, duke thënë se ky hap do të jetë test për bashkëpunimin e mundshëm të mëtejmë, përfshirë edhe çështjen e zgjedhjes së presidentit të vendit në pranverë.

“Natyrisht që duhet ta bisedojmë me opozitën këtë çështje. Por, paraprakisht duhet të diskutojmë për marrëveshjet ndërkombëtare”, tha Kurti.

Kreu i PDK-së, Bedri Hamza nuk ka reaguar pas përmbylljes së procesit të votimit.

Ndërkaq, lideri i LDK-së, Lumir Abdixhiku, e ka uruar fituesin e zgjedhjeve, duke thënë se “Kosova ka nevojë për demokraci funksionale”.

Ai e mori përgjegjësinë për rezultatin e dobët të partisë së tij, duke mos e përjashtuar as mundësinë e dorëheqjes së tij.

Lideri i AAK-së, Ramush Haradinaj, menjëherë pas mbylljes së votimeve u shpreh i kënaqur me rezultatin e partisë së tij.

Kryetari i Listës Serbe, Zllatan Ellek, pas publikimit të rezultateve preliminare nga KQZ-ja, tha se ka fituar mbi 90 për qind të votave të komunitetit serb dhe “të gjitha dhjetë mandatet” e deputetëve të rezervuara për këtë komunitet.

Megjithatë, ai theksoi se për rezultatin final, Lista Serbe pret vlerësimin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.

Fjalori “i zbutur” i Kurtit dhe sfidat e së ardhmes

Fjalimi i Kurtit, kur e shpalli fitoren pas publikimit të rezultateve preliminare nga KQZ-ja, ishte “mjaft i kujdesshëm dhe i matur”, në raport me partitë tjera shqiptare, vlerësojnë vëzhguesit e zhvillimeve zgjedhore.

Por, sipas tyre, sfidat të cilat e presin shumicën e re parlamentare, por edhe qeverinë e re, përfshirë edhe zgjedhjen e presidentit të vendit në pranverën e vitit 2026, nuk i lënë vend “arrogancës të Kurtit”, të cilën ai e kishte shfaqur ndaj kundërshtarëve politikë pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2021 dhe atyre të 9 shkurtit 2025.

“Nuk jemi mësuar ta shohim Kurtin në këtë mënyrë. Por, kjo është gjë pozitive. Mirëpo, nga këndvështrimi im, gjuha e trupit e tradhtonte. Normalisht që gjuha ishte e fituesit, por nuk e kishte entuziazmin e fituesit”, thekson politologu Arifi për REL-in.

Ai, por edhe analisti Muhaxhiri, besojnë se Kurti, i cili pritet të jetë për herë të tretë kryeministër, mund ta krijojë qeverinë e re vetëm me partinë e tij dhe me pakicat joserbe.

Një koalicion me një parti tjetër shqiptare, do të ishte rezultat i dëshirueshëm për Kurtin, vlerësojnë ata.

Megjithatë, Muhaxhiri vlerëson se hendeku i krijuar ndër vite ndërmjet LVV-së dhe PDK-së, frika e LDK-së se mund të humbë edhe më shumë elektorat në rast të një marrëveshjeje me LVV-në, e bëjnë të pamundur një koalicion të LVV-së me dy partitë më të mëdha opozitare, por edhe ndonjë mbështetje të këtyre partive si opozitë.

“Do të jetë shumë vështirë që [Kurti] t’i bindë PDK-në dhe LDK-në që të qëndrojnë në sallë, për të arritur kuorumin prej 80 deputetësh për zgjedhjen e presidentit ose presidentes. LDK-ja dhe PDK-ja konsiderojnë që presidentja [Vjosa] Osmani, me shumë veprime të saj, i ka ndihmuar LVV-së”, theksoi Muhaxhiri për REL-in.

Ai shtoi se refuzimi i bashkëpunimit ndërmjet partive politike për zgjedhjen e presidentit, mund ta çojë sërish vendin në zgjedhje, qysh në pranverë kur Osmanit t’i mbarojë mandati në prill.

Politologu Arifi shpreh mendimin se në rast se Lëvizja Vetëvendosje e tejkalon rezultatin e vitit 2021, Kurti do ta shqyrtojë nëse nevojë edhe për një mandat të presidentes Osmani, apo synon të propozojë një kandidat tjetër.

Sipas tij, kornizat që përcaktohen për partitë politike opozitare shqiptare, në bazë të numrave të ulëseve të fituara në Kuvend, nuk u mundësojnë hapësirë të madhe për manovrim më rastin e zgjedhjes së presidentit në mandatin e ardhshëm.

“Opozita do ta bëjë një kuazi-pragmatizëm, në këtë rast të detyruar, që të qëndrojë në sallë, sepse alternativa tjetër janë zgjedhjet e parakohshme, në të cilat, nëse opozita del si problematike, atëherë zoti Kurti mund të fitojë 60-70 për qind të votave totale”, thekson Arifi për REL-in.

Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit, janë rezultat i mospajtimeve dhe përplasjeve ndërmjet partive politike, të cilat pas zgjedhjeve të 9 shkurtit, nuk arritën ta konstituimin Kuvendin deri më 10 tetor.

Kurti më pas nuk arriti t’i marrë votat e mjaftueshme në Kuvend për formimin e qeverisë. Qeverinë nuk arriti ta formojë as i mandatuari i dytë, Glauk Konjufca, po ashtu nga LVV-ja, gjë që detyroi presidenten Osmani të shpallë zgjedhjet e parakohshme parlamentare.

Teksa Kurti synon të formojë qeverinë e re, KQZ-ja ende ka punë deri në shpalljen e rezultateve përfundimtare, pasi duhen numëruar votat për deputetë, ato nga diaspora, votat me kusht, si dhe të personave me nevoja të veçanta.

Të gjitha këto hapa kanë edhe afate për ankesa, të cilët mund të jenë arsye për të marrë disa javë deri te formimi i ekzekutivit të ri. /REL/

The post Si erdhi LVV-ja deri te fitorja ‘spektakolare’? appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Ndonjëherë karikaturistët janë vëzhguesit më të mprehtë të realitetit.

Pak para zgjedhjeve parlamentare në Kosovë, që mbahen këtë të diel, karikaturisti i njohur Jeton Mikullovci vizatoi një aeroplan, një anije, një autobus udhëtimi dhe një makinë me targën “Diaspora”. Në timonin e secilit mjet ndodhet një Babagjysh i Vitit të Ri.

Është fundi i dhjetorit dhe qytetet e fshatrat e Kosovës po ringjallen. Tani është koha e kthimeve në atdhe: e njerëzve që janë sistemuar në Zvicër, Gjermani, Austri apo gjetkë në Evropën Perëndimore.

Në shtëpi ata nuk quhen pa arsye “Babagjyshë të Vitit të Ri”: diaspora jo vetëm që mbështet familjarët, por mban gjallë edhe ekonominë e vendit. Vitin e kaluar, nga diaspora drejt Kosovës u dërguan 1.32 miliardë euro – që përbëjnë 12.7 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto.

19 mijë votues në Zvicër

Diaspora ka ndikim edhe politik – aq sa mund të përcaktojë rezultatin e zgjedhjeve. Rreth 80 mijë kosovarë me banim jashtë vendit janë regjistruar për zgjedhjet parlamentare, prej tyre gati 19 mijë në Zvicër. Ata votojnë me postë ose në përfaqësitë diplomatike. Shumë të tjerë do ta hedhin votën në Kosovë, pasi festat i kalojnë në atdhe.

Sipas mediave lokale, që nga mesi i dhjetorit gati 400 mijë njerëz kanë hyrë në Kosovë. Vetëm nga Zvicra, të premten pritej të uleshin nëntëmbëdhjetë avionë në aeroportin e Prishtinës. Sipas Bankës Botërore, më shumë se 700 mijë njerëz me prejardhje kosovare jetojnë jashtë vendit. Në vetë Kosovën jetojnë rreth 1.6 milionë banorë.

Fushatë zgjedhore edhe në Zyrih dhe Grenchen

Fushata zgjedhore prej kohësh po zhvillohet edhe jashtë vendit. Në mesin e dhjetorit, kryeministri Albin Kurti nga lëvizja e majtë Vetëvendosje kërkoi vota në Zyrih dhe i vlerësoi anëtarët e diasporës si “heronj të heshtur”. Por edhe rivalët po mobilizohen: në Grenchen u mblodhën simpatizantë të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Kjo forcë politike, sot e treta për nga fuqia, udhëhoqi në vitet 1990 rezistencën paqësore kundër shtypjes serbe.

Jo të gjithë janë të kënaqur me rolin e diasporës në politikën kosovare. Disa gazetarë sensacionalistë në Prishtinë kanë kërkuar madje t’u hiqet e drejta e votës kosovarëve jashtë vendit. Kjo është megjithatë jorealiste: sipas Kushtetutës, çdo qytetar dhe qytetare e vendit mbi moshën 18 vjeç ka të drejtë vote.

Kritikët e akuzojnë Vetëvendosjen se po e instrumentalizon diasporën. Premtimi i Kurtit për të qeverisur me “duar të pastra” gjen jehonë te të mërguarit: duke jetuar në shtete me sundim funksional të ligjit, ata reagojnë veçanërisht ndjeshëm ndaj korrupsionit dhe nepotizmit në atdhe.

Një ngërç dhjetëmujorsh

Bilanci i Kurtit që nga fitorja e tij e bujshme në zgjedhjet e vitit 2021 është zhgënjyes. Edhe pse arriti të frenojë korrupsionin sistemik të partive të vjetra të rrënjosur që nga fundi i luftës më 1999, ai u rrethua me ministra të papërvojë, disa edhe të paaftë. Reformat e rëndësishme dhe projektet infrastrukturore mbetën pezull. Ai nuk e shfrytëzoi shumicën absolute për të forcuar kohezionin e brendshëm të vendit. Përkundrazi, opozitës iu qas me përçmim dhe humbi mundësinë për të ndërtuar ura politike.

Zgjedhjet parlamentare të kësaj të diele janë tashmë të dytat këtë vit. Në fillim të shkurtit, Vetëvendosje doli partia më e madhe, por nuk arriti shumicën absolute. Pasoi një ngërç dhjetëmujorsh, gjatë të cilit Kurti nuk gjeti partner koalicioni. Me partitë që dolën nga Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK), kryeministri nuk pranoi të bashkëqeverisë – ai i konsideron ato përgjegjëse për korrupsionin endemik në vend.

Nga ana tjetër, Lidhja Demokratike e Kosovës refuzoi bashkëpunimin me Kurtin, duke e akuzuar për populizëm dhe për përkeqësim të marrëdhënieve me aleatët perëndimorë. Arsyeja qëndron te veprimet e njëanshme të Kurtit: ai shpesh merrte vendime pa u konsultuar më parë me SHBA-në dhe BE-në, çka solli tensione diplomatike.

Një mbret i nëntokës mbetet i paprekur

Në thelb, bëhet fjalë për përpjekjen e qeverisë për ta vënë veriun e Kosovës, të banuar kryesisht nga serbë, nën kontrollin shtetëror. Ky rajon ishte për vite me radhë i drejtuar nga Beogradi përmes partisë Lista Serbe dhe aktorëve të krimit të organizuar.

Situata u përshkallëzua në fund të vitit 2022, kur qeveria qendrore në Prishtinë kërkoi që automjetet në veri të pajiseshin me targa kosovare. Me urdhër nga Beogradi, policët e pakicës serbe dhanë dorëheqjen dhe kthyen uniformat; edhe gjyqtarët dhe kryetarët e komunave braktisën postet e tyre në shenjë proteste. Një vit më vonë, zëvendëskryetari i Listës Serbe, Milan Radoiçiç, organizoi një sulm terrorist në veri të Kosovës, ku u vra një polic. Radoiçiç, një bashkëpunëtor i ngushtë i presidentit autokrat serb Aleksandar Vuçiç, u arratis në Serbi bashkë me dhjetëra persona të armatosur. Atje jeton ende sot – i paprekur nga drejtësia serbe.

Diplomatët perëndimorë kërkojnë dialog

Në tetor, serbët i dhanë fund bojkotit dhe morën pjesë në zgjedhjet lokale. Kandidatët e Listës Serbe fituan në nëntë komuna, përfshirë katër në veri të vendit.

Marrja e pushtetit kaloi paqësisht – gjë që u vlerësua nga Brukseli dhe Uashingtoni. Si reagim, BE-ja hoqi disa sanksione ndaj Kosovës, siç ishte ngrirja e fondeve të zhvillimit.

Pavarësisht këtij lehtësimi, diplomatët perëndimorë vazhdojnë të jenë të pakënaqur me kursin e ashpër dhe pa kompromis të Kurtit në veri. Edhe zëra nga shoqëria civile në Prishtinë kërkojnë që ai të intensifikojë dialogun me pakicën serbe.

Por një nismë e tillë shpesh është e pamundur: çdo serb që bashkëpunon me institucionet kosovare shpallet tradhtar nga Beogradi dhe vihet nën presion.// Tages Anzeiger

The post A do të vendosin ‘Babagjyshët’ nga Zvicra për zgjedhjet në Kosovë? appeared first on Gazeta Si.

Prokuroria pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Sarandë ka përfunduar hetimet dhe ka dërguar për gjykim pesë persona, mes tyre kryeinspektorin dhe tre inspektorë të Inspektoratit Vendor të Mbrojtjes së Territorit (IVMT) Sarandë, si dhe persona të tjerë të përfshirë në ndërtim pa leje në një zonë të mbrojtur.

Sipas Prokurorisë, të pandehurit akuzohen për veprat penale “Shpërdorim detyre” dhe “Ndërtim i paligjshëm”.  Hetimet kanë zbuluar se në zonën e Ksamilit, në vendin e quajtur Kanali i Vivarit, janë kryer ndërtime pa leje ndërtimi dhe pa kontratë me Agjencinë Kombëtare të Bregdetit, në një sipërfaqe të konsiderueshme dhe brenda një zone të mbrojtur.

Kanali i Vivarit është pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit dhe gëzon statusin “Monument Natyre”

Prokuroria sqaron se punonjësit e IVMT pranë Bashkisë Sarandë nuk kanë ndjekur procedurat ligjore për konstatimin e plotë të punimeve dhe nuk kanë marrë masën administrative të gjobës, duke krijuar kushtet për vijimin e ndërtimit të paligjshëm.

Për gjykim janë dërguar:

• Resul Piro, i akuzuar për “Ndërtim të paligjshëm”, “Pushtim toke”, “Shpërdorim toke” dhe “Dëmtim të habitateve në zonat e mbrojtura mjedisore”;

• Personi juridik “Laguna Invest”, i akuzuar për “Ndërtim të paligjshëm” dhe “Pushtim toke”;

• Erton Zekaj, Besian Koci dhe Vangjel Xhavara, inspektorë të IVMT Sarandë, të akuzuar për “Shpërdorim detyre”;

• Artur Musa, kryeinspektor i IVMT Sarandë në atë periudhë, i akuzuar gjithashtu për “Shpërdorim detyre”.

Çështja pritet të shqyrtohet nga gjykata, ndërsa Prokuroria thekson se hetimet kanë dokumentuar shkelje të rënda ligjore dhe dëmtime të konsiderueshme të mjedisit në një zonë me status të veçantë mbrojtjeje.

 Alkooli është përgjegjës për një në tre vdekje nga lëndimet dhe dhuna në Evropë, duke paraqitur kërcënim të madh për shëndetin publik, veçanërisht gjatë periudhave të festave kur konsumi zakonisht rritet, thuhet në raportin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).

Sipas raportit bazuar në të dhënat e vitit 2019, gati 145 mijë vdekje të lidhura me lëndimet në rajon i atribuohen alkoolit, përfshirë vetëlëndimin, lëndimet në trafikun rrugor dhe rrëzimet. “Asnjë substancë tjetër psikoaktive nuk kontribuon kaq shumë në lëndimet e paqëllimshme dhe të qëllimshme”, tha OBSH-ja duke paralajmëruar se alkooli mbetet faktor rreziku veçanërisht i rrezikshëm për të rinjtë.

OBSH-ja tha se Evropa ka nivelet më të larta të konsumit të alkoolit në nivel global, me përdorimin e alkoolit që shkakton rreth 800 mijë vdekje çdo vit, rreth një në çdo 11 vdekje.

“Alkooli është substancë toksike që dëmton gjykimin, ngadalëson kohën e reagimit dhe nxit sjelljen e marrjes së rrezikut”, tha Carina Ferreira-Borges, këshilltare rajonale e OBSH-së për alkoolin, drogat e paligjshme dhe shëndetin e burgjeve, duke shtuar se shumë lëndime të lidhura me alkoolin janë të parandalueshme.

Raporti thekson një lidhje të fortë midis alkoolit dhe dhunës, ku më shumë se 40 për qind e vdekjeve nga dhuna ndërpersonale dhe mbi një e treta e vdekjeve nga vetëlëndimi në vitin 2019 ishin të atribuueshme alkoolit.

Alkooli gjithashtu përbën kërcënim serioz për adoleshentët dhe të rinjtë, tha OBSH-ja duke përmendur pirjen e tepërt episodike si faktor kyç pas lëndimeve rrugore, mbytjeve, rënieve dhe vetëlëndimit midis grupmoshave më të reja. Pavarësisht progresit në dekadat e fundit, pabarazi të mprehta vazhdojnë në të gjithë Evropën, thotë raporti.

Vendet e Evropës Lindore regjistrojnë shkallën më të lartë të vdekjeve nga lëndimet e lidhura me alkoolin, me alkoolin të lidhur me më shumë se gjysmën e të gjitha vdekjeve nga lëndimet në disa vende, krahasuar me më pak se 20 për qind në shumë shtete perëndimore dhe jugore.

TIRANË- Eksperti i marrëdhënieve ndërkombëtare, Geron Kamberi analizoi vatrat e nxehta në Lindjen e Mesme dhe fatin e krizës në Gaza dhe luftën Ukrainë-Rusi.

Gjatë intervistës në “News Line”, Kamberi u shpreh se në terren ka patur shumë përpjekje, por zgjidhjet reale të konflikteve janë ende të largëta.

Ajo çfarë do jetë më e rëndësishmja është s do jetë e ardhmja e Gazës. Si do vijojnë marrëveshje, çfarë roli do kenë vendet e tjera brenda këtij peizazhi. Duhet parë se çfarë roli do të marrë Turqia. Duket sikur po merr një rol kujdestarie. Përpjekjet për të ndërmjetësuar konfliktin në Ukrainë, janë ende të papërfunduara. Ka optimizëm, i cili ngrohet dhe ftohet brenda disa orësh”, tha ai.

Lidhur me luftën Ukrainë-Rusi, eksperti u shpreh se nuk shikon zgjidhje të qëndrueshme nëse nuk ulet në tavolinë katërkëndëshi gjeopolitik: SHBA, BE, Rusi dhe Ukrainë. Megjithatë, Kamberi shpreson së viti 2026, të jetë ogur i mirë për t’i dhënë fund konfliktit, që vijon të marrë shumë jetë të pafajshme.

“Për sa kohë që nuk do kemi një katërkëndësh në tavolinë ku të përfshihen, ShBA, BE, Ukrainë dhe Rusia në një tavolinë, besoj se nuk do të funksionojë.
Sa më gjatë të vazhdojë ai konflikt, aq më e vështirë do jetë dhe për BE, që të përqendrohet te procesi i zgjerimit, uroj dhe shpresoj që mos të ketë një zhvendosje fokusi nga ky objektiv. Shpresoj që viti 2026, të jetë një vit, që të jemi afër zgjidhjes”, tha ai./abcnews.al

Gazeta Si – Nga përplasja e BE-së, në epokën e komisionerit Mario Monti kundër Microsoft-it, i akuzuar për abuzim me pozicionin dominues, një debat që nisi në vitin 1998 dhe përfundoi me gjobën e parë të madhe transatlantike në 2004-ën, kemi kaluar në një “luftë të ftohtë” të mirëfilltë për teknologjinë e lartë, të nisur nga SHBA-të kundër Brukselit.

Kjo është një ofensivë e përbërë nga tarifa ndëshkuese dhe tani edhe nga ndalimi i personazheve, mbi të gjithë ish-komisioneri Thierry Breton.

Ata akuzohen se janë mbrojtës të rregullave për mbrojtjen e përdoruesve digjitalë. Bëhet fjalë për ligjet – Digital Markets Act dhe Digital Service Act – të votuara vitin e kaluar me shumicë të madhe dhe të mbështetura nga të gjitha vendet e Bashkimit Europian.

Në epokën e Donald Trump-it dhe gjigantëve teknologjikë që e mbështesin atë, kemi kaluar papritur nga konfliktet mes Komisionit të BE-së dhe kompanive të Silicon Valley-t, te një sfidë e hapur nga qeveria amerikane. Kjo sfidë ka të bëjë me natyrën dhe kufijtë e lirisë së fjalës dhe sovranitetit digjital.

Europa, pasi hoqi dorë në korrik nga vendosja e një takse digjitale që nuk pëlqehej nga amerikanët për të shmangur tarifat e Trump-it, sot gjendet në një situatë të vështirë.

Qeveria e SHBA-ve po i trajton zyrtarët dhe politikanët europianë si të ishin oligarkë rusë nën sanksione. Kjo e ka detyruar BE-në të deklarojë përmes një zëdhënësi se “sovraniteti rregullator i BE-së nuk është i negociueshëm”.

A dëshiron vërtet Uashingtoni, pasi ka akuzuar demokracitë europiane se janë joliberale, të detyrojë Europën të tërheqë ligjet e saj? Dhe si u arrit deri këtu?

Nga përplasja Monti-Microsoft, te ligjet e BE që sfidoi Trump

Për më shumë se një çerek shekulli, tensionet mes Brukselit dhe gjigantëve të Big Tech-ut kanë qenë një dukuri e zakonshme, ku qeveria amerikane nuk ndërhynte shumë. Kjo ndodhte edhe sepse që në fillim, në vitin 1998, hetimi i BE-së ndoqi një padi të ngjashme kundër Microsoft-it nga vetë Departamenti i Drejtësisë i SHBA-ve.

Pas Microsoft-it, në dekadën e dytë të shekullit XXI, radha i erdhi gjigantit të ri të internetit, Google-it. Ai u dënua tri herë me gjoba miliarda dollarësh për sjellje kundër konkurrencës: sepse detyroi kompanitë telefonike të instalonin sistemin Android në telefonat e tyre; sepse favorizoi platformat e veta në shërbimet e blerjeve dhe sepse bllokoi reklamat e konkurrentëve për të favorizuar rrjetin e tij, AdSense.

Me rregulloren GDPR për mbrojtjen e të dhënave, të votuar në 2016, Europa bëri një hap cilësor. Jo më vetëm treg dhe konkurrencë, por edhe privatësi dhe mbrojtje e të dhënave të qytetarëve.

Ky sistem i ri i detyroi firmat e mëdha, pothuajse të gjitha amerikane, të rimendonin mënyrën se si mbledhin të dhënat e përdoruesve.

Me dy ligjet e reja të vitit 2024 (DMA dhe DSA) dhe gjobat e para për Apple-in (1.8 miliardë euro), Meta-n (797 milionë) dhe X-in (120 milionë), tensionet u kthyen papritur në një “zjarr” të madh.

Filozofi të ndryshme, tarifa dhe sulm ndaj sovranitetit të Europës

Reagimi shumë i ashpër amerikan mund të interpretohet në tri mënyra:

1.Shpërthimi i tensioneve që lidhen me ndryshimet mes SHBA-ve dhe Europës për mbrojtjen e qytetarëve dhe lirinë e bizneseve. Europa vendos në plan të parë liritë civile dhe mbrojtjen e konsumatorit, ndërsa SHBA-të synojnë dinamizmin e biznesit dhe sigurinë kombëtare. Administrata Trump-it i sheh rregullat europiane si barriera që godasin kompanitë amerikane.

2.Trump-i po përdor rregullat digjitale për të luajtur lojën e tij të preferuar, atë të tarifave doganore. Në korrik, Brukseli u tërhoq nga taksa digjitale për të ulur tarifat e larta që Trump-i donte të vendoste ndaj BE-së. Por Ministri i Tregtisë, Howard Lutnick-u, i ka kërkuar BE-së të rishikojë rregullat digjitale në favor të kompanive amerikane, duke premtuar në këmbim një qëndrim më të butë të Uashingtonit për tarifat.

3.Presidenca Trump-it, në mandatin e dytë, po bëhet autoritare brenda vendit dhe imperiale në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ai po ushtron presion të vazhdueshëm mbi partnerët, jo vetëm ndaj BE-së, por edhe ndaj Britanisë së Madhe dhe Koresë së Jugut. Uashingtoni duket se preferon aleatë që i binden si “feudalë”.

Fjalët e ashpra të Sekretarit të Shtetit, Marco Rubio, i cili dikur shihej si fytyra e moderuar e lëvizjes së Trump-it, përforcojnë këtë dyshim.

Rubio i quan ligjet europiane si “ndërhyrje të tepërta nga censurues të huaj”. Për të, kontrolli i përmbajtjeve në rrjet për të bllokuar shpifjet dhe urrejtjen është thjesht censurë.

Por në Amerikën e Trumpt, Vance dhe Elon Musk, vlen vetëm linja radikale: “absolutizmi i lirisë së fjalës”. Nuk është rastësi që ky shpërthim i takon periudhës pas gjobës që BE-ja i vuri rrjetit X të Musk-ut.

Musk, njeriu që vlen 750 miliardë dollarë, u mjaftua me një kërkesë të shkurtër: shpërbërjen e Bashkimit Europian.

Burimi: “Corriere della Sera”

The post Si e nisën SHBA-të ‘luftën e ftohtë’ të ashpër kundër Europës në teknologji appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- “Të pabesueshme! Krijojnë më shumë probleme sesa zgjidhje. Një forcë negative në skenën botërore.”

Kështu i shohin Shtetet e Bashkuara një pjesë e madhe e aleatëve të saj më të afërt, sipas një sondazhi të ri, ndërsa presidenti Donald Trump po ndjek një riformatim të gjerë të politikës së jashtme amerikane.

Shumica relative në Gjermani dhe Francë — si dhe shumica e kanadezëve — thonë se SHBA është një forcë negative në nivel global, sipas sondazhit të ri ndërkombëtar POLITICO–Public First. Qëndrimet në Mbretërinë e Bashkuar janë më të përziera, por më shumë se një e treta e të anketuarve ndajnë të njëjtin vlerësim pesimist.

Pothuajse shumica në të katër vendet thonë gjithashtu se SHBA tenton të krijojë probleme për vendet e tjera, në vend që t’i zgjidhë ato.

Këto gjetje ofrojnë një pasqyrë se si po perceptohet riformësimi i politikës së jashtme amerikane nga Trump — përfshirë një axhendë të gjerë tregtare, retorikë të ashpër ndaj aleatëve tradicionalë dhe një ripozicionim ushtarak — te disa nga aleatët më të afërt të Uashingtonit.

Kur u pyetën nëse SHBA i mbështet aleatët e saj në mbarë botën apo i sfidon ata, shumica e kanadezëve thanë këtë të fundit, ashtu si edhe pak më pak se gjysma e të anketuarve në Gjermani dhe Francë. Në Mbretërinë e Bashkuar, rreth 4 në 10 thonë se SHBA i sfidon, dhe jo i mbështet, aleatët e saj; më shumë se një e treta thonë se nuk mund t’i besohet në një krizë; pothuajse gjysma thonë se krijon probleme për vendet e tjera; dhe 35 për qind thonë se SHBA është një forcë negative në përgjithësi.

Trump ka mjegulluar vijat tradicionale të aleancave globale gjatë vitit të tij të parë pas rikthimit në detyrë, veçanërisht në Kanada dhe Europë.

Në një intervistë të fundit për POLITICO, ai e quajti Europën një grup kombesh “në kalbëzim”, të udhëhequra nga njerëz “të dobët”, ndërsa Strategjia e tij Kombëtare e Sigurisë argumentonte se kontinenti ka humbur “identitetet kombëtare dhe vetëbesimin”.

Në kontrast, strategjia përdori një gjuhë më pak të ashpër për Rusinë — edhe pse aleatët europianë të SHBA-së po përgatiten për atë që liderët e kanë quajtur një “luftë hibride” me Moskën.

Sekretari i Shtetit Marco Rubio mbrojti qasjen e administratës, kur u pyet për kritikat europiane, duke thënë se aleanca transatlantike mbetet e rrënjosur në vlera të përbashkëta “civilizuese”.

“Unë mendoj se në thelb të këtyre marrëdhënieve speciale që kemi qëndron fakti se kemi histori të përbashkët, vlera të përbashkëta, parime të përbashkëta civilizuese, për të cilat nuk duhet të kërkojmë falje,” tha Rubio në një konferencë javën e kaluar.

Ky artikull është pjesë e një projekti të vazhdueshëm të POLITICO-s dhe Public First, një kompani e pavarur sondazhesh me seli në Londër, për të matur opinionin publik në një gamë të gjerë fushash politike.

Ndërsa Trump trondit marrëdhënie të kahershme, skepticizmi mes liderëve aleatë mund të jetë duke u reflektuar edhe në opinionin publik, tha Mattheë Kroenig, zëvendëspresident dhe drejtor i lartë në Qendrën Scoëcroft për Strategji dhe Siguri pranë Atlantic Council.

“Opinioni publik në demokraci shpesh pasqyron opinionin e elitave,” tha ai.

“Ajo që ndoshta po shihni është se politikanë në këto vende po shprehin skepticizëm ndaj Shteteve të Bashkuara dhe administratës Trump, dhe kjo po reflektohet në sondazhet e opinionit publik.”

Kjo dinamikë po shfaqet në mbarë Europën dhe Kanadanë, teksa liderët përpiqen të ruajnë marrëdhënie gjithnjë e më të tendosura.

Në Gjermani, pasiguria mbi mbështetjen ushtarake amerikane për Ukrainën, pikëpyetjet mbi angazhimin e Uashingtonit ndaj NATO-s dhe lufta e tarifave e Trump-it kanë shtuar urgjencën që kancelari Friedrich Merz të shkojë përtej kufijve tradicionalë të vendit për shpenzimet e mbrojtjes dhe politikat ekonomike. Javë para marrjes së detyrës, Merz siguroi një reformë historike të shpenzimeve, që çliroi qindra miliarda euro për investime në mbrojtje dhe infrastrukturë, pas vitesh kursimesh të vetëimponuara.

Në Francë, ku skepticizmi ndaj SHBA-së ka qenë prej kohësh i thellë, presidenti Emmanuel Macron ka ndjekur diplomaci personale me Trump-in, duke përdorur njëkohësisht paparashikueshmërinë e tij për të forcuar argumentet për një autonomi strategjike më të madhe europiane.

“Në dorëzosh sovranitetin tënd një fuqie tjetër është një gabim — De Gaulle nuk ka thënë kurrë diçka tjetër,” i tha POLITICO-s një oficer i lartë ushtarak francez, duke kërkuar anonimitet.

Një zyrtar tjetër i mbrojtjes tha se Strategjia Kombëtare e Sigurisë e Trump-it ka rritur “ndërgjegjësimin se diçka nuk shkon”.

Në Mbretërinë e Bashkuar, Trump mbetet figurë polarizuese, por kryeministri Keir Starmer ka shmangur kryesisht përplasjet publike. Prioritetet e tij përfshijnë finalizimin e një marrëveshjeje tregtare SHBA–MB dhe koordinimin e një përgjigjeje europiane ndaj përpjekjeve të Trump-it për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë — pa zemëruar Shtëpinë e Bardhë, një ekuilibër delikat që shumë liderë aleatë po përpiqen të mbajnë.

Kanadaja, ndërkohë, ka përjetuar përkeqësimin më të madh të marrëdhënieve, të cilat janë acaruar nga një luftë tregtare e ashpër dhe retorika periodike e Trump-it mbi aneksimin.

Amerikanët, në përgjithësi, ende e shohin vendin e tyre më pozitivisht sesa aleatët. Por demokratët shfaqin qëndrime shumë më negative që nga rikthimi i Trump-it në detyrë.

Pothuajse gjysma e votuesve që mbështetën Kamala Harris-in thonë se SHBA është një forcë negative në botë, krahasuar me vetëm 13 për qind të votuesve të Trump-it. Tre në katër votues të Trump-it thonë se SHBA është një forcë pozitive globale.

Burimi: Politico/Përshtati Gazeta Si

The post Sondazhi/ Aleatët e SHBA: Trump më shumë krijon probleme sesa i zgjidh! appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si- Qendra e rekrutimit ushtarak përballë Kullës Eiffel, në lagjen e pasur të rrethit të 7-të, në École Militaire historike, është e mbushur me posterë promovues për forcat e armatosura. Në holl, u takova me Charlotte, 26 vjeç, e cila aktualisht punon në marketing për një kompani private, por po mendon t’i bashkohet ushtrisë franceze.

“Konteksti gjeopolitik po më frymëzon të regjistrohem dhe të shërbej, duke përdorur aftësitë e mia,” më tha.

“Ndonjëherë pyes veten pse po merrem me marketing, kur mund të isha një gjuhëtare në ushtri ose në një agjenci inteligjence.”

Konteksti gjeopolitik për të cilin ajo flet është i qartë për të gjithë në Francë, e cila ka qenë në ballë të përpjekjeve të Europës për të përballuar ndryshimin e qasjes së SHBA-së ndaj aleatëve të saj në NATO dhe BE.

Charlotte, të cilën ra dakord ta identifikoj vetëm me emrin e saj për të mbrojtur privatësinë, më tha se ka studiuar gjuhën ruse dhe e kupton që europianët duhet të bëhen më “sovranë”, sepse nuk mund të mbështeten te Presidenti amerikan Donald Trump për të mbrojtur kontinentin kundër Rusisë. Dhe ajo është e gatshme të ndihmojë.

Trump vazhdon të antagonizojë aleatët tradicionalë europianë të Shteteve të Bashkuara, duke i përqeshur siç bëri edhe në një intervistë për POLITICO këtë muaj, duke i quajtur “të dobët” dhe “grup kombesh në kalbëzim.”

Nga ana e saj, Franca dëshiron t’i tregojë se e ka gabim.

Si shumë vende të tjera europiane, Franca e sheh Rusinë si një kërcënim në rritje për kontinentin. Kështu, ajo po përgatitet të mbrohet kundër asaj që shefi i shtabit të mbrojtjes së Francës, Gjenerali Fabien Mandon, e quajti një “provë të dhunshme” nga Rusia brenda tre deri në katër viteve të ardhshme — një provë që vendi do t’i duhet ta përballojë pa shumë, nëse ka fare, ndihmë nga Uashingtoni. Për ta bërë këtë, Franca po rrit shpenzimet ushtarake, po shton prodhimin e armëve dhe po dyfishon forcat rezervë.

Nga viti i ardhshëm, Franca do të rikthejë shërbimin ushtarak vullnetar për të rinjtë, kryesisht 18- dhe 19-vjeçarë. Qëllimi është të rekrutohen 3.000 të rinj verën e ardhshme, 10.000 në vitin 2030 dhe 50.000 në vitin 2035.

Këto përpjekje mbrojtëse vijnë në një kohë kur shumica e vendeve të Europës po duhet të rishqyrtojnë pozicionin e tyre të sigurisë në mënyrën më kuptimplotë që nga fundi i Luftës së Ftohtë.

Sfida është edhe më e madhe, pasi po bëhet gjithnjë e më e qartë se ata nuk mund të mbështeten më tek Shtetet e Bashkuara si ofruesi kryesor i sigurisë. Presidentë të njëpasnjëshëm amerikanë — përfshirë Barack Obama dhe Joe Biden — kanë paralajmëruar se Uashingtoni do t’i duhet eventualisht t’i kushtojë më shumë vëmendje rajonit Indo-Paqësor në vend të Europës, por administrata Trump tashmë i ka shoqëruar ato fjalë me veprime.

Kjo po e vë Francën në qendër të vëmendjes, si fuqia e vetme bërthamore e BE-së dhe një vend me prodhues të pavarur armësh që ka paralajmëruar prej kohësh se kontinenti duhet të bëhet më autonom në fusha si teknologjia dhe mbrojtja.

Sipas Guillaume Lagane, ekspert i politikave të mbrojtjes dhe pedagog në universitetin Sciences Po, mënyra se si Franca dhe Gjermania, dy vendet më të mëdha të BE-së, përgjigjen në muajt dhe vitet e ardhshme do të përcaktojë nëse vende të tjera europiane do t’i drejtohen atyre për mbrojtjen e Europës apo do të përpiqen të ruajnë lidhje bilaterale me Uashingtonin në kurriz të unitetit të BE-së dhe NATO-s.

“Nëse Franca dhe Gjermania propozojnë opsione të besueshme, vendet europiane mund të hezitojnë, përndryshe jo,” tha ai. “Nëse vetëm garancia amerikane është e besueshme, ata do të bëjnë gjithçka që munden për ta blerë atë.”

Për të qenë një udhëheqës i besueshëm, ai shtoi, Franca mund të shqyrtojë vendosjen e avionëve të saj Rafale me aftësi bërthamore në Gjermani ose Poloni; kompensimin e boshllëqeve të kapaciteteve të lëna nga SHBA-të; dhe zëvendësimin e ushtarëve amerikanë që po largohen nga Europa me trupa franceze.

Europa do të ketë nevojë për shumë Charlottes.

Në korridoret e pushtetit në Paris, elita franceze e ka ditur gjithmonë se ky moment do të vinte.

“Ne nuk jemi as të surprizuar, as të shokuar dhe as në mohim,” më tha një zyrtar i lartë francez i mbrojtjes. “Testi ynë i parë afatshkurtër është Ukraina. Ne europianët duhet të organizohemi për ta përballuar këtë realitet dhe për t’u përshtatur pa u kapur të papërgatitur.”

Për një javë, kam biseduar me zyrtarë francezë dhe europianë në Paris dhe gjetkë për të kuptuar se si po e përthithin antagonizmin nga Uashingtoni. Në shumë raste, ramë dakord të mos i përmend emrat e tyre për t’u shprehur më lirshëm në këtë moment tensioni të lartë me SHBA-në dhe aleatët europianë.

Mosbesimi i Francës ndaj Amerikës daton që nga viti 1956, kur Presidenti amerikan Dwight Eisenhower e detyroi Francën dhe Britaninë të tërhiqeshin nga një ndërhyrje ushtarake për të rimarrë kontrollin e Kanalit të Suezit nga Egjipti, duke e lënë Parisin të ndihej i tradhtuar dhe i poshtëruar.

Që atëherë, ndryshe nga shumë vende të tjera europiane, politika e mbrojtjes së Francës është bazuar në supozimin se SHBA nuk është një aleat i besueshëm dhe se vendi perëndimor duhet të jetë në gjendje të mbrohet vetë nëse është e nevojshme. Kujtimi i incidentit të Suezit kontribuoi në vendimin e ish-presidentit Charles de Gaulle për t’u larguar nga NATO dhe për të zhvilluar programin e vet bërthamor.

Tani, kryeqytetet europiane — të cilët deri tani kanë hezituar të mendojnë për arkitekturën e sigurisë së kontinentit pa SHBA-në — po fillojnë të kuptojnë gjithnjë e më shumë se Franca mund të ketë pasur të drejtë gjatë gjithë kohës.

“Ka një lloj validimi intelektual të pozicionit francez, i cili njeh se interesat nuk përputhen gjithmonë mes aleatëve dhe se angazhimi amerikan në sigurinë europiane ishte rezultat i një përafrimi që nuk ishte i përjetshëm,” tha Élie Tenenbaum, drejtor i qendrës së studimeve të sigurisë IFRI me bazë në Paris.

Që kur Trump u rikthye në pushtet në janar, shenjat e tërheqjes së Uashingtonit nga — në mos përçmimit ndaj — Europës, kanë qenë të vështira për t’u injoruar.

Komentet fyese të Trump ndaj Europës këtë muaj erdhën vetëm pak ditë pas një Strategjie të Sigurisë Kombëtare të SHBA, e cila bëri thirrje të fshehta për ndryshim regjimësh në vendet europiane. Një version i rrjedhur i dokumentit thoshte hapur se SHBA duhet të tërheqë Austrinë, Hungarinë, Italinë dhe Poloninë larg BE-së.

Në muajt para publikimit të strategjisë, administrata Trump ka vënë në dyshim angazhimin e SHBA ndaj nenit 5 të NATO-s dhe ka njoftuar një ulje të trupave në Rumaninë në vijën e parë. Edhe më goditës, SHBA kërcënoi se do të aneksonte Grenlandën me forcë dhe po afrohet me Rusinë, përfshirë edhe në negociatat e paqes për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë.

Më pak se një vit pas rikthimit të Trump në Shtëpinë e Bardhë, zëra me ndikim në Gjermani — një nga vendet më të lidhura me SHBA-të në Europë — nuk e shohin më Uashingtonin si aleat. Sherbimi i inteligjencës ushtarake i Danimarkës e ka klasifikuar SHBA-në si rrezik sigurie.

Në këtë kontekst, vendet më të vogla europiane presin që të mëdhatë të marrin drejtimin.

“Ne kemi nevojë që vendet e mëdha të tregojnë rrugën,” theksoi në një takim privat një zyrtar europian i mbrojtjes nga një shtet i mesëm. “Franca ka qenë konsistente në këtë prej kohësh, Gjermania është gjithashtu e rëndësishme. Gjithmonë ndihmon nëse ata japin shembull.”

Një diplomat europian me bazë në Paris e mbështeti këtë thirrje për lidership francez: “Ne kemi nevojë që Macron të marrë iniciativën në mbrojtjen europiane; kush tjetër do ta bëjë këtë nëse jo Franca?” Një tjetër zyrtar europian tha se Franca mund të bëhet një ‘qendër politike dhe ushtarake’, duke shtuar se Parisi është gati të udhëheqë së bashku me kryeqytete të tjera si Londra, Berlini, Roma dhe Varshava.

Që nga shpërthimi i luftës në Ukrainë në vitin 2022, Parisi ka zhvendosur fokusin drejt Europës dhe ka rinvestuar në NATO. Për dekada, Parisi kishte neglizhuar aleancën — duke u rikthyer në komandën e integruar ushtarake vetëm në 2009 — dhe ishte fokusuar kryesisht në zona të largëta si rajoni Sahel në Afrikë, nga i cili u detyrua të tërhiqej pas një sërë grushtesh shteti.

Tani, Franca po udhëheq një grup shumëkombësh të NATO-s në Rumani, ka shtuar praninë e saj ushtarake në Estoni dhe është në bisedime për të dërguar trupat e saj në Finlandë. Për shtetet në vijën e parë, prania e një fuqie bërthamore në territorin e tyre është një pengesë vendimtare kundër Rusisë.

Në një test të parë për aftësinë e Europës për të menduar për sigurinë e saj pa SHBA-në, Parisi — ndryshe një nga kontribuesit më të dobët të ndihmës ushtarake për Kievin — ka krijuar së bashku me Londrën një koalicion të ashtuquajtur të gatshme për të planifikuar garanci sigurie për Ukrainën pas luftës. Është një hap i rëndësishëm në planifikimin e mbrojtjes së udhëhequr nga Europa dhe lidershipi i Francës është mirëpritur në kryeqytetet europiane.

Megjithatë, shumë prej tyre ende hezitojnë të vendosin mjete ushtarake në Ukrainë pa mbështetjen amerikane.

Burimi: Politico/Përshtati Gazeta Si

The post Franca po mban barrën kryesore ndaj Rusisë appeared first on Gazeta Si.

TIRANË- Qeveria shqiptare ka vendosur të ndajë bonuese për disa kategori të shoqërisë. Lajmi u dha nga ministri i Financave, Petrit Malaj, i cili tha se qeveria ka miratuar Aktin Normativ të fundvitit, i cili parashikon disa ndryshime në buxhetin e vitit 2025.

“Në kuadër të kësaj mbështetjeje, do të akordohet një masë financiare prej 15 mijë lekësh, ose rreth 150 eurosh, për secilin përfitues. Nga kjo paketë do të përfitojnë gjithsej 148 500 qytetarë, ndërsa fondi total i vënë në dispozicion arrin në 2,2 miliardë lekë”, tha ministri Malaj.

Ministri u shpreh se një nga vendimet e Këshillit të Ministrave lidhet me përdorimin e fondeve të pashpenzuara nga ministritë dhe institucionet buxhetore.

Ai pohoi se të gjitha fondet që nuk do të shpenzohen nga këto institucione të kalojnë në fondin e posaçëm të pensioneve pranë Bankës së Shqipërisë.

“Bazuar në një vlerësim paraprak, shuma që minimalisht pritet të transferohet në këtë llogari është rreth 150 milionë euro. Kjo shumë do të përdoret për Reformën e Pensioneve”, u shpreh Malaj./abcnews.al

 

Gjatë tri ditëve të negociatave në Florida, Shtetet e Bashkuara dhe Ukraina kanë zhvilluar bisedime me dhe pa përfaqësues evropianë mbi mënyrat për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë.

”Diskutimet midis negociatorëve ukrainas dhe amerikanë mbuluan garancitë shumëpalëshe të sigurisë, si dhe garancitë e sigurisë amerikane”, shkruan në mënyrë identike në X i dërguari special i SHBA-së, Steve Witkoff dhe negociatori kryesor ukrainas, Rustem Umerov.

Ata thanë se bisedimet trajtuan gjithashtu zhvillimin e mëtejshëm të planeve për rimëkëmbjen ekonomike të Ukrainës, ndërsa vendi vazhdon të mbrohet nga pushtimi i Rusisë.

“Gjatë tri ditëve të fundit në Florida, delegacioni ukrainas zhvilloi një sërë takimesh produktive dhe konstruktive me partnerët amerikanë dhe evropianë”, thanë postimet.

“Ukraina mbetet plotësisht e përkushtuar për të arritur një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme”, shtuan ato.

Delegacionet ukrainase, ruse dhe evropiane ishin në Miami gjatë fundjavës për të vazhduar negociatat për t’i dhënë fund luftës së nisur nga Rusia rreth katër vjet më parë, megjithëse nuk u zhvilluan bisedime të drejtpërdrejta midis zyrtarëve ukrainas dhe rusë.

Përfaqësuesit ukrainas, amerikanë dhe evropianë kishin zhvilluar bisedime të dielën dhe të hënën e kaluar në Berlin, mes një shtytjeje të intensifikuar diplomatike për të gjetur një zgjidhje për konfliktin.

Negociatori rus Kirill Dmitriev, këshilltar i presidentit rus Vladimir Putin, i përshkroi bisedimet në Miami si konstruktive pas raundit të parë të së shtunës, sipas agjencisë shtetërore ruse të lajmeve TASS.

“Gjatë dy ditëve të fundit në Florida, i Dërguari Special rus Kirill Dmitriev zhvilloi takime produktive dhe konstruktive me delegacionin amerikan për të çuar përpara planin e paqes të presidentit Trump për Ukrainën”, tha Witkoff në një postim në X.

Asnjë nga palët e përfshira nuk zbuloi nëse ishte bërë përparim i vërtetë.

TIRANË- Ilir Meta dëshmoi sot vullnetarisht në SPAK për ngjarjet para dhe pas 21 janarit 2011. Ish-presidenti u mor në pyetje për disa orë nga prokurori Alfred Shehu.  Meta mësohet se ka thënë se shërbimet e huaja ishin në dijeni të dhunës së planifikuar nga organizatorët.

Meta, në atë kohë zëvendëskryeministër, ishte edhe arsyeja e protestës popullore, pas përgjimit të publikuar nga Dritan Prifti dhe ryshfeteve të kërkuara nga shefi i tij politik.

Ish-kreu i Shërbimit Informativ Shtetëror, Fatos Klosi, i ftuar në “Tirana Live” u shpreh se Meta është paraqitur në SPAK për të ndihmuar Sali Berishën.

Deklarimet e Ilir Metës sipas Klosit janë një mashtrim i pastër, ndërsa shtoi se shërbimet partnere nuk njoftojnë asnjëherë kryeministrin apo ministrin, por partnerin e tyre në Shqipëri, siç është SHISH.

“Nuk ma merrte mendja, me hallet që ka ai përpiqet të ndihmojë edhe Berishën si aleatë qe e ka dhe e kishte dhe atëherë më 21 janarin. Për mua është mashtrim i pastër. Shërbimet partnere nuk flasin me kryeministrin apo me ministrin, por ata kanë një partner që është shërbimi informative dhe mund ta përdoret inflamacionet. Nuk justifikohet. Është e ndalura me ligj që të qëllohet drejt Turmës. Krimi shtetëror duhet t’i shkohet deri në fund”, tha ai.

Ai pohoi se Meta ka shkuar në Prokurorinë e Posaçme për të justifikuar veprimet e Berishës, por pavarësisht përpjekjeve, ai theksoi se Berishën nuk e mbron dot përballë “krimit shtetëror” ku katër qytetarë të pafajshëm u qëlluan për vdekje para godinës së kryeministrisë më 21 janar 2011.

“Ata ushtarët dhe oficerët të gardës nuk e bënin dot pa urdhër. Ata që kanë dhënë urdhër, ata që sajuan atë ngjarje, që përfundoi me katër të vrarë dhe nuk e di për sa të plagosur, është një ngjarje më e rënda që ka ndodhur.

Ai ka shkuar aty për të ndihmuar Sali Berishën, jo prokurorinë. Ai ka shkuar atje për ta justifikuar në njëfarë mënyrë, sepse nuk e mbron dot. Ata janë të akuzuarit. Unë shpresoj që të dalë e vërtetë, është e vështirë sigurisht. Procesi i hetimit u sabotua që në fillim.

Tani është vonë, por nuk është e pamundur. Me vërtet është fshirë serveri i kryeministrisë, por unë jam i sigurt që Basha ministër i Brendshëm i asaj kohe nuk kishte këllqe për të dhënë urdhër për të vrarë, por nga kryeministri i kohës.

Ka plot njerëz që  janë dëshmitarë, punonjës të Gardës, që mund të thonë të vërtetën. Kam përshtypjen se nuk ka ditur gjë i shkreti. Berisha u tall me Topin dhe me kryeprokuroren e përgjithshme. Ai i mundi ata, sepse ishte i plotfuqishëm, sepse presidentin ata e zgjodhën.

Bamir Topi mbajti një qëndrim të drejtë, në përputhje me ligjin, ndërkohë Berisha, që është fajtori kryesor bëri ç’është e mundur për të gënjyer. Deri sa Gardën e mbajtën tre ditë në kryeministri, dhe në këto ditë…Këto janë indice që tregojnë se duhet luftuar më shumë për prova. Shpresa ime është tek njerëzit. U gjuajt kur njerëzit ishin shpërndarë. “, tha ai.

TIRANË- Këshilli Kombëtar i Partisë Demokratike është mbledhur mes tensioneve të brendshme dhe pa fokus të qartë mbi zgjedhjet.  Analisti Artur Nura, i ftuar në një “Tirana Live”, u shpreh se ish-kryeministri Sali Berisha ndodhet në një situatë të vështirë brenda PD-së, ndërsa figura e Ervin Salianjit po fiton gjithnjë e më shumë mbështetje mes demokratëve.

Sipas Nurës, Salianji përfaqëson një frymë të re politike, e cila po shihet si shpresë nga baza e PD-së, veçanërisht nga të rinjtë.

Më tej, Nura theksoi se protesta e PD e paralajmëruar për 22 dhjetor pritet të jetë modeste në nivel kombëtar, ndërsa Salianji po arrin të tërheqë më shumë mbështetës sesa strukturat tradicionale të partisë.

I pyetur mbi motivet se pse Salianji  nuk mori pjesë në mbledhjen e Këshillit Kombëtar, Nura tha se po tregohet funksional dhe po shmang përplasjet e drejtpërdrejta për momentin.

“Salianji pasqyrë e rinisë së Berishës dhe kjo e është arsyeja kryesore, që e shqetëson më shumë atë. Ai mbledh Këshillin Kombëtar, por nuk flet për zgjedhjet. Padyshim që Berisha është në një situatë të rëndë brenda Partisë Demokratike.

Protesta do jetë modeste më 22 dhjetor në planin kombëtar. Salianji i merr më shumë demokratë. Salianji është një politika, që po i jep një perspektivë të mirë Partisë Demokratike. Fryma Berisha të mbyt. Nuk e mbyt individin, por frymën demokratike brenda partisë”, tha ai.

“Besoj se është një zgjedhje që ka bërë për të mos u përplasur hë për hë, sepse i dihet të mos ndërtojë përplasje tani për tani. Demokratët shohin shpresë tek Ervin Salianjin.  Jo rastësisht Salianji po del kaq shumë funksionale. Mund të ketë edhe mbështesje ndërkombëtare. Në PD nuk kemi demokraci të brendshme. Koha do ta vërtetojë, unë mendoj se Salianji është një tentativë për t’i dhënë PD një frymë  të re.”, u shpreh ai./abcnews.al