Federico Rampini* – Që nga viti 1979, regjimi i Ajatollahëve është bazuar në terror. Të parët që vuajtën, tragjikisht, ishin “bashkëudhëtarët” naivë socialistë dhe komunistë.

Me mbështetjen e të majtës perëndimore, marksistët iranianë u regjistruan në revolucionin e Khomeinit, sepse e panë ikjen e Shahut pro-amerikan si një fitore të madhe për kauzën e tyre.

Ata ishin të parët që përfunduan në mullirin e mishit të teokracisë shiite: të dënuar me vdekje ose të torturuar në burgje, ku Ajatollahët përvetësuan metodat e policisë sekrete të sundimtarit që sapo kishin rrëzuar.

Pastaj erdhi radha e grave, të cilat e gjetën veten të nënshtruara ndaj rregullave të jetës shumë më retrograde dhe shtypëse, sesa ato në fuqi para vitit 1979.

Pastaj universitetet ndaluan aq shumë shkencë perëndimore të sakrifikuar në altarin e indoktrinimit. Të rinjve iu ndalua muzika.

Pakicat etnike dhe seksuale, artistët dhe intelektualët, u persekutuan gjithashtu. E kështu me radhë, në një greminë drejt totalitarizmit.

Sa gjatë mund të mbijetojë një regjim, sloganet e të cilit janë “vdekje Izraelit” dhe “vdekje Amerikës”, por që nuk ka dalë kurrë me një slogan po aq të fortë dhe pozitiv për të thënë “rroftë Irani dhe një e ardhme më e mirë për popullin e tij”?

ویدیو دریافتی دقایق پیش از دوستم از طریق استارلینک:
ساعت ۷:۲۰ تهران-هروی خیابون ۲۰ pic.twitter.com/34QxlHAhYQ

— RT (@rt_rtiy) January 10, 2026

E huazoj këtë pyetje nga një ekspert kryesor i Iranit, Karim Sadjadpour, Bashkëpunëtor i Lartë në Carnegie Endowment for International Peace.

Fatkeqësisht, mund të mbijetojë për një kohë të gjatë: 47 vjet, dhe nuk e dimë nëse më në fund po vdes në këto orë, apo nëse mizoria e shtypjes së tij do të mbizotërojë përsëri mbi lëvizjet protestuese.

Megjithatë, ne dimë disa gjëra. Regjimi arriti të mbijetonte falë mbështetjes së të gjithë atyre që kërkuan të dobësonin Amerikën dhe Perëndimin: Rusia, Kina.

Ai gëzonte besueshmëri për sa kohë që mbillte terror në të gjithë Lindjen e Mesme dhe më gjerë, duke përdorur milici vrasëse, si Hamasi, Hezbollahu dhe Huthët.

Për të paktën njëzet vjet, ai e zhyti Arabinë Saudite në një garë perverse për të parë se kush ishte fuqia rajonale më fondamentaliste: petrodollarët e tyre financuan xhihadin dhe indoktrinimin edhe midis komuniteteve të emigrantëve myslimanë në Perëndim.

Por më pas, loja perverse e ajatollahëve filloi të haste në pengesa serioze. Protestat e brendshme janë rritur që të paktën nga viti 2019, pasi aventurat ushtarake të jashtme e kanë varfëruar popullsinë dhe e kanë bërë korrupsionin e elitës klerike gjithnjë e më të padurueshëm.

Arabia Saudite është nisur në një rrugë alternative: modernizim, sekularizim, përparim ekonomik dhe afrim me Izraelin.

Mbështetja për Hamasin për masakrën e 7 tetorit 2023 doli të ishte një llogaritje e gabuar kolosale. I kërcënuar që në vetë ekzistencën e tij, Izraeli ka dhënë goditje vdekjeprurëse kundër të gjithë aleatëve rajonalë të Iranit.

Pastaj Trump ndërhyri me bombardimin e centraleve bërthamore. Udhëheqësi suprem i revolucionit islamik, Khamenei, shfaqi pafuqi.

Aleatët e tij kinezë dhe rusë ishin të paaftë ta mbronin atë. Por, të vëresh se besueshmëria e regjimit është në nivelin më të ulët historik – si në nivel ndërkombëtar, ashtu edhe në atë vendas – nuk na tregon asgjë për të ardhmen e këtij kombi.

Për të provuar të imagjinoj disa skenarë, i drejtohem Sadjadpour-it. Në një ese në “Foreign Affairs”, ky ekspert përpiqet të përshkruajë katër skenarë të mundshëm, katër hipoteza për epokën post-Khameini: një evolucion i ngjashëm me atë të Rusisë post-Sovjetike, një rrugë kineze, një zgjidhje në stilin pakistanez ose modeli turk.

Vetëm lista e vendeve e bën të qartë se Sadjadpour nuk i jep një probabilitet të lartë ardhjes së demokracisë.

حال‌وش ویدیوی یک دوربین مداربسته از شلیک مستقیم سرکوبگران لباس‌شخصی با شات‌گان به‌سوی معترضان در #زاهدان را منتشر کرد. pic.twitter.com/6nxnlCnJRh

— Farzad Fattahi (@FattahiFarzad) January 10, 2026

Ja një përmbledhje e analizës së tij.

Për herë të parë në gati dyzet vjet, argumenton studiuesi, Irani është vërtet në prag të një tranzicioni pushteti, ndoshta edhe të një tranzicioni regjimi.

Mosha e avancuar e Ali Khameneit, sulmi i shpejtë i qershorit që pa Izraelin të godiste fort infrastrukturën ushtarake dhe bërthamore iraniane dhe Shtetet e Bashkuara të ndërhynin drejtpërdrejt kundër centraleve bërthamore, kanë ekspozuar brishtësinë e një sistemi që për dekada e paraqiti veten, si ideologjikisht të paepur, ashtu dhe strategjikisht të pamposhtur.

Imazhi përfundimtar i Khameneit që del nga bunkeri për të shpallur një “fitore” me një zë të dridhur, vetëm sa e ka theksuar, në vend që ta zhdukë, ndjesinë e pushtetit të dobësuar.

Sadjadpour fillon me një deklaratë të qartë: Republika Islamike nuk është më një regjim në zgjerim, por një regjim në mbrojtje, pa vrull ideologjik, i rraskapitur ekonomikisht, i cenueshëm ushtarakisht dhe i delegjitimuar shoqërisht.

Hendeku midis retorikës revolucionare dhe realitetit të përditshëm është bërë shumë i madh. Shoqëria iraniane – 92 milionë njerëz, të izoluar për dekada të tëra – jeton brenda një kombinimi mbytës të sanksioneve, inflacionit, ndërprerjeve të energjisë, mungesës së ujit, censurës digjitale dhe moralit shtypës.

Simbolet qendrore të revolucionit, siç është hixhabi i detyrueshëm, tani po sfidohen hapur. Regjimi nuk kontrollon më vërtet as qiellin dhe as rrugët.

Rrënjët e thella të autoritarizmit: paranoja dhe mosbesimi

Për të kuptuar pse tranzicioni i Iranit është kaq i pasigurt, Sadjadpour thekson një tipar strukturor të historisë politike të vendit: paranoja si stil qeverisjeje.

Pushtimet, poshtërimet koloniale, grushtet e shtetit dhe ndërhyrjet e huaja kanë ngulitur një kulturë dyshimi që përshkon elitat dhe shoqërinë.

Udhëheqësit iranianë – nga Shahu te Khomeini, e deri te Khamenei – kanë parë komplote kudo, duke shpërblyer besnikërinë mbi kompetencën dhe duke prodhuar një përzgjedhje negative të klasave sunduese.

Kjo klimë mosbesimi kronik, ka penguar ndërtimin e institucioneve të forta dhe ka forcuar personalizmin. Rezultati është një sistem që luhatet midis euforisë së shkurtër dhe cikleve të gjata të zhgënjimit, i paaftë për vetë-reformim. Është brenda këtij boshllëku institucional që shtrihen skenarët e mundshëm “post-Khameini”.

THREAD: Verified videos of Iran protests – 10 January

Heavy clashes on Vakil Abad Boulevard in Mashhad. Protesters hide behind barricades as security forces fire shots from a footbridge.

Video: @Vahid

Location: https://t.co/48rK47fgrp

With Richard Irvine Brown@GeoConfirmed https://t.co/LGCLaI1XaI pic.twitter.com/pGQBnH9LKu

— Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) January 11, 2026

Irani si Rusia: nga teokracia, te nacionalizmi autoritar

Skenari i parë është ai post-sovjetik. Ashtu si BRSS në vitet e tij të fundit, Republika Islamike duket e rraskapitur ideologjikisht, e mbështetur më shumë nga shtrëngimi sesa nga konsensusi, me një shoqëri që i ka kthyer shpinën shtetit.

Irani, ashtu si Rusia, është një vend i pasur me burime natyrore, me një identitet të fortë historik dhe një revolucion që kërkoi të riformësonte gjithçka në emër të një ideologjie gjithëpërfshirëse.

Në këtë skenar, rënia e ideologjisë nuk çon në demokraci, por në një vakum pushteti të mbushur nga aparatet e sigurisë dhe oligarkitë ekonomike.

Ashtu si në Rusi në vitet 1990, kaosi, pabarazia dhe plaçkitja e burimeve hapin rrugën për shfaqjen e një njeriu të fortë: një “Putin iranian”.

Kjo figurë mund të vijë nga Garda Revolucionare ose shërbimet e sigurisë, duke braktisur islamizmin shiit si ideologji themeluese dhe duke e zëvendësuar atë me një nacionalizëm iranian të bazuar në pakënaqësi: edhe një herë kundër Perëndimit, kundër Izraelit, kundër poshtërimeve të pësuara.

Premtimi do të ishte stabiliteti dhe krenaria kombëtare; realiteti, një autoritarizëm pragmatik, i korruptuar dhe agresiv.

Sadjadpour paralajmëron: fundi i teokracisë nuk garanton një rezultat liberal. Një Iran “post-ideologjik” mund të jetë edhe më cinik, më grabitqar dhe më destabilizues për rajonin, njësoj si Rusia e Putinit pas komunizmit.

Irani si Kina: pragmatizëm pa liri

Skenari i dytë është ai që shumë reformistë vendas kanë ëndërruar: “modeli kinez”. Pas vdekjes së Maos, Pekini sakrifikoi ortodoksinë ideologjike në favor të zhvillimit ekonomik, duke ruajtur një sistem autoritar.

Nëse zbatohet në Iran, kjo do të thotë më pak teologji, më shumë teknokraci; më pak revolucion, më shumë interes kombëtar.

Në këtë skenar, Irani do të normalizonte marrëdhëniet me Perëndimin, do të zvogëlonte armiqësinë ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, do të lironte kontrollin shoqëror dhe do të kërkonte integrimin ekonomik global, por pa lejuar pluralizmin politik.

Pasdarani (ajatollahët) do të mbetej i fuqishëm, por i transformuar në një lloj elite kombëtare-korporative, e ngjashme me Ushtrinë Çlirimtare Popullore Kineze.

Sadjadpour, megjithatë, thekson dy pengesa të mëdha. E para është politike: në Kinë, hapja ndaj Uashingtonit u iniciua nga vetë Mao; në Iran, Khamenei gjithmonë e ka konsideruar kompromisin me Shtetet e Bashkuara një kërcënim ekzistencial.

Pa një udhëheqës të gatshëm të thyejë këtë tabu, modeli kinez mbetet i paqëndrueshëm. Pengesa e dytë është strukturore: Irani nuk është Kina.

Nuk ka një fuqi punëtore të madhe ose një ekonomi prodhuese të aftë për të thithur miliona njerëz. Është një ekonomi parazitare e bazuar në nxjerrjen e rentave të energjisë, më e ngjashme me Rusinë.

Nëse regjimi do të braktiste ideologjinë e tij pa përmirësuar konkretisht jetën e qytetarëve të tij, do të humbiste çdo gjurmë të fundit të legjitimitetit.

THREAD: Despite an internet shutdown, mass protests are continuing in Iran tonight. Follow this thread for verified videos.

A protester sprays "Long live the Shah" on a billboard in Punak Square, west Tehran.

Video: @Vahid

Location: https://t.co/dnm98q6LmV@GeoConfirmed https://t.co/2h0bvOfEvi pic.twitter.com/TF0lrDmNaH

— Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) January 9, 2026

Irani si Pakistani: pushteti i ushtrisë

Skenari i tretë, të cilin Sadjadpour e konsideron ndër më të besueshmit, është ai i Pakistanit: transformimi i Iranit në një shtet të dominuar nga ushtria, në të cilin trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kalojnë nga pushteti informal, në atë formal.

Që nga lufta Iran-Irak, IRGC është bërë shumë më tepër sesa një forcë e armatosur: ajo kontrollon sektorët kryesorë të ekonomisë, menaxhon trafikimin, median, infrastrukturën, programet bërthamore dhe rrjetet rajonale të milicisë.

Ashtu si në Pakistan, mund të lindë një situatë ku nuk është ushtria që i shërben shtetit, por shteti që i shërben ushtrisë.

Në këtë skenar, ushtria mund të lejojë që kaosi shoqëror të përkeqësohet, pastaj të paraqitet si “shpëtimtari i kombit”, duke justifikuar sundimin e saj në emër të unitetit kombëtar.

Megjithatë, për ta bërë këtë, do të duhej të braktiste ideologjinë klerikale dhe të rivendoste legjitimitetin në nacionalizmin iranian.

Edhe këtu, rezultatet mbeten të paqarta. Një udhëheqës ushtarak mund të jetë një Putin i ri iranian, ose një Al-Sisi iranian (i emëruar sipas gjeneral-diktatorit egjiptian): autoritar, por pragmatik dhe i gatshëm të arrijë një mirëkuptim me Perëndimin.

Në të dyja rastet, çështja bërthamore do të ishte qendrore: armët bërthamore si garanci mbijetese, ose heqja dorë në këmbim të njohjes ndërkombëtare.

Irani si Turqia: populizmi zgjedhor dhe autoritarizmi mazhoritar

Skenari i katërt është ai turk. Ky nuk është një tranzicion ushtarak apo teknokrat, por shfaqja e një udhëheqësi populist të legjitimuar nga vota, duke çmontuar gradualisht kontrollet dhe balancat institucionale nga brenda.

Që kjo të ndodhë në Iran, do të ishte e nevojshme një reformë radikale institucionale: heqja e Udhëheqësit Suprem dhe Këshillit të Kujdestarit, zvogëlimi i Pasdaranit dhe forcimi i parlamentit dhe qeverisë së zgjedhur.

Këto kushte janë joreale sot, por jo krejtësisht të paimagjinueshme në planin afatgjatë. Sadjadpour vëren se Irani ka një traditë të thellë populiste: nga Khomeini, te Ahmadinejadi, udhëheqës të aftë për të mobilizuar pakënaqësinë kundër elitave dhe fuqive të huaja duke premtuar rishpërndarje dhe drejtësi sociale.

Një “Erdogan iranian” i ardhshëm mund të kombinojë nacionalizmin, fenë dhe votën popullore, duke prodhuar autoritarizëm me mbështetje masive.

Ky skenar do të ishte i preferueshëm ndaj teokracisë ose sundimit ushtarak për shumë iranianë, por nuk do të garantonte demokraci të vërtetë liberale. Siç e demonstron Turqia, populizmi mund ta zbrazë demokracinë nga brenda.

Sadjadpour përfundon me një notë realizmi. Historia iraniane – siç mëson libri “1979” – pothuajse gjithmonë kundërshton parashikimet.

Por një gjë është e qartë: iranianët nuk po kërkojnë revolucione ideologjike ose kulte të reja personaliteti. Ata po kërkojnë “zendegi-e normale”, një jetë normale: dinjitet ekonomik, liri personale, një shtet që nuk kontrollon çdo aspekt të ekzistencës.

Irani ka të gjitha kredencialet për të qenë një vend i G20. Pyetja e vërtetë nuk është nëse do të vijë ndryshimi, por nëse, pas vjeshtës së errët dhe të përgjakshme të ajatollahëve, do të vijë më në fund një pranverë, apo thjesht një dimër tjetër.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati në shqip: Gazeta “Si”

The post Nëse ajatollahët rrëzohen vërtet këtë herë: 4 skenarë për të ardhmen e Iranit appeared first on Gazeta Si.

Mburrja e Donald Trump se do ta “drejtojë” Venezuelën dhe se paratë nga shitja e miliona fuçive nafte “do të kontrollohen nga unë, si President”, e ka shtyrë botën drejt një epoke të re gjeopolitike. Megjithatë, përdorimi i fuqisë ushtarake amerikane për të marrë kontrollin e naftës venezueliane nuk ngjan shumë me një hap drejt së ardhmes, por me një rikthim në të kaluarën.

Për qindra vjet, bota ka qenë e ndarë në sfera influence, ku konkurrenca për burime, nga erëzat dhe ari, te goma dhe nafta, çoi në kolonizimin e kombeve dhe përcaktimin e kufijve shtetërorë. Vetëm në periudhën pas Luftës së Dytë Botërore, e drejta ndërkombëtare dhe rregullat e tregtisë globale arritën të vendosin një rend relativisht të qëndrueshëm. Sot, ky rend duket se po shpërbëhet dhe po kthehet drejt një epoke të vjetër, të karakterizuar nga imperializmi i burimeve.

“Papritur, shekulli i 19-të dhe periudha para dy luftërave botërore po dëgjohen gjithnjë e më fort, ndërsa bota largohet nga besimi te globalizimi, kufijtë e hapur dhe tregtia relativisht e lirë,” thotë Daniel Yergin, historian i energjisë dhe nënkryetar i S&P Global. “Kemi lënë pas epokën ku kishte besim themelor se tregjet do të funksiononin mirë dhe kemi hyrë në një fazë ku dora e dukshme e qeverive është shumë më e pranishme.”

Natyra ekstreme e veprimit amerikan, përfshirë rrëmbimin e jashtëzakonshëm të udhëheqësit të Venezuelës, Nicolás Maduro, ka pak precedentë të afërt. Megjithatë, ajo ka përqendruar vëmendjen globale mbi dy ndryshime thelbësore, por të ndërlidhura, në politikën e jashtme amerikane.

Ndryshimi i parë lidhet kryesisht me kapitalizmin shtetëror të Kinës, veçanërisht suksesin e saj në ndërtimin e një monopoli pothuajse të plotë mbi mineralet e rralla, të domosdoshme për industrinë e gjysmëpërçuesve dhe mbrojtjes, si dhe me pozicionin dominues në minerale si kobalti dhe nikeli, të nevojshme për tranzicionin energjetik.

Si reagim, Trump po kërkon të zgjerojë politikën industriale amerikane përtej kufijve, me qëllim sigurimin e aksesit të SHBA-së në energjinë dhe mineralet që nevojiten për të fuqizuar ekonominë, industrinë e mbrojtjes dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale.

Ndërgjegjësimi i ngadaltë në Uashington për ndjekjen e pamëshirshme të Kinës ndaj mineraleve strategjike mori, sipas Yergin, një “goditje elektrike” në prill të vitit të kaluar, kur Pekini, si kundërpërgjigje ndaj tarifave të Trump, vendosi kufizime mbi eksportin e tokave të rralla.

“Mendimi i vjetër për atë që unë e quaj ‘globalizim i lehtë’ po del gjithnjë e më shumë jashtë loje,” thotë Yergin. “Shtetet dhe qeveritë, përfshirë Shtetet e Bashkuara, po përqendrohen shumë më tepër te qëndrueshmëria, cënueshmëria dhe kontrolli.”

Ndryshimi i dytë në politikë është riafirmimi nga Trump i Doktrinës Monroe të vitit 1823, tashmë e quajtur me ironi “Doktrina Donroe”, cila fillimisht paralajmëronte Europën të qëndronte larg “oborrit” latino-amerikan të Uashingtonit. Strategjia amerikane e sigurisë kombëtare për vitin 2025 e riktheu këtë doktrinë, që e lidh ndikimin e SHBA-së në hemisferën perëndimore me kontrollin e burimeve natyrore.

Sipas strategjisë, hemisfera duhet të mbetet “e lirë nga ndërhyrja ose pronësia armiqësore e aseteve kyçe”. Duke iu referuar Alexander Hamilton-it, Sekretarit të parë të Thesarit të SHBA-së dhe një proteksionist i fortë, dokumenti thekson se “Shtetet e Bashkuara nuk duhet të varen kurrë nga ndonjë fuqi e jashtme për komponentët thelbësorë, nga lëndët e para te pjesët dhe produktet e gatshme, të nevojshme për mbrojtjen ose ekonominë kombëtare”.

Nuk është vetëm në Amerikën Latine ku ndihen efektet e ndjekjes agresive të burimeve nga Uashingtoni. Në prill të vitit të kaluar, administrata Trump nënshkroi një marrëveshje me Ukrainën për të krijuar një fond rindërtimi që do të merrte 50 për qind të të drejtave të fituara nga projektet e reja minerale dhe të naftës. Ideja është që, në mungesë të garancive të sigurisë, Uashingtoni të motivohet nga interesat tregtare për të mbrojtur Ukrainën nga agresioni i mundshëm rus në të ardhmen.

Republika Demokratike e Kongos gjithashtu ra dakord në dhjetor që t’u jepte kompanive amerikane akses preferencial në minerale, në këmbim të ndihmës së Uashingtonit për të ndërmjetësuar një marrëveshje të brishtë paqeje me Ruandën. Si pjesë e marrëveshjes, qeveria amerikane dhe tregtari zviceran Mercuria angazhuan secili deri në 1 miliard dollarë fonde të reja për projekte minerale në vend, i cili zotëron të paktën gjysmën e rezervave botërore të kobaltit dhe është prodhuesi më i madh i bakrit pas Kilit.

Peter Pham, i emëruar special i Trump për rajonin e Liqeneve të Mëdha në Afrikë, thotë se ideja është që një pjesë e mineraleve kongoleze të shkëputet nga zinxhiri i furnizimit kinez. Ai shton se kompanitë private kanë nevojë për këtë mbështetje nga Uashingtoni kur konkurrojnë drejtpërdrejt me rivalë të fuqishëm nga Kina ose shtetet e Gjirit, të cilët mund të mendojnë afatgjatë dhe të operojnë me humbje nëse është e nevojshme. “Ne nuk jemi gjithmonë në botën perfekte të Adam Smith-it,” thotë ai.

Komentet e fundit të Trump dhe këshilltarëve të tij sugjerojnë se përkufizimi i hemisferës perëndimore po zgjerohet. Trump ka kërcënuar se mund të marrë Groenlandën, një territor gjigant arktik nën kontrollin e Danimarkës, edhe me forcë nëse është e nevojshme. Përveç rëndësisë strategjike, veçanërisht me hapjen e rrugëve detare për shkak të ngrohjes globale, Groenlanda ka edhe rezerva premtuese mineralesh dhe tokash të rralla që SHBA-ja i konsideron jetike.

Daniel Drezner, profesor i politikës ndërkombëtare në Universitetin Tufts, thotë se një normë që u ruajt deri në aneksimin e Krimesë nga Rusia në vitin 2014 ishte ideja se “kufijtë nuk mund të ndryshohen me forcë”. “Kjo normë shpesh u shkel, dhe kritikët theksonin hipokrizinë e rendit liberal, si në rastin e pushtimit të Irakut në vitin 2003,” thotë ai. “Por tani kemi arritur në një pikë ku përjashtimet po e përmbytin rregullin.”

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, duke mbrojtur ndërhyrjen ushtarake në Venezuelë, e lidhi hapur kontrollin territorial me dominimin mbi burimet. “Ajo që nuk do të lejojmë është që industria e naftës në Venezuelë të kontrollohet nga armiqtë e Shteteve të Bashkuara,” tha ai. “Pse i duhet Kinës nafta e tyre? Pse i duhet Rusiëë? Pse i duhet Iranit? Kjo është hemisfera perëndimore. Këtu jetojmë ne.”

Pavarësisht referencave ndaj shekullit të 19-të, paralelizmat më të afërta me veprimet e Trump në Venezuelë janë Irani i vitit 1953 dhe Guatemala e vitit 1954. Në Iran, CIA, së bashku me shërbimin sekret britanik MI6, organizoi një grusht shteti për të rrëzuar kryeministrin Mohammad Mosaddegh, pasi ai guxoi të nacionalizonte interesat britanike të naftës. Në Guatemalë, CIA mbështeti një tjetër grusht shteti për të rrëzuar presidentin Jacobo Árbenz, pasi qeveria e tij nacionalizoi tokat e kompanisë amerikane United Fruit.

Përdorimi i forcës amerikane për të mbrojtur interesat tregtare në Venezuelë i ngjan këtyre ndërhyrjeve, edhe pse, ndryshe nga Mosaddegh dhe Árbenz, Maduro nuk ishte zgjedhur në mënyrë legjitime. Trump e paraqiti hapur ndërhyrjen si hakmarrje për konfiskimin e interesave amerikane të naftës gjatë presidencës së Hugo Chávez-it, i cili në vitin 2007 zgjeroi kontrollin shtetëror mbi fushat e naftës të operuara nga ConocoPhillips dhe ExxonMobil.

“Ne do të nxjerrim një sasi të jashtëzakonshme pasurie nga toka,” tha Trump në një konferencë për shtyp në Mar-a-Lago. “Ata na morën të gjitha të drejtat tona energjetike; na morën gjithë naftën… dhe ne e duam mbrapsht.”

Edhe pse SHBA ka fituar njëfarë kontrolli mbi naftën venezueliane, mbetet e paqartë se çfarë synon të bëjë konkretisht Trump me të. Ai ka inkurajuar kompanitë amerikane të naftës të investojnë miliarda dollarë në Venezuelë, e cila prodhon naftë të rëndë, të përshtatshme për disa rafineri amerikane.

Megjithatë, sektori i naftës në Venezuelë, i cili prodhonte gati 3.5 milionë fuçi në ditë në fund të viteve ’90, sot është një hije e vetvetes, me prodhim të rënë në rreth 800 mijë fuçi në ditë. Infrastruktura është në gjendje shokuese dhe analistët vlerësojnë se do të duhen të paktën pesë vite investimesh masive për të rikthyer prodhimin në nivele domethënëse. Për më tepër, nafta venezueliane nuk është aq e lirë për t’u nxjerrë sa ajo e Guajanës fqinje.

“Vlerësimi im i drejtpërdrejtë është se Marco Rubio donte largimin e Maduros dhe përdori naftën si pretekst,” thotë Drezner. “Trump mund të mendojë se gjithçka ka të bëjë me naftën, por ai gabon.”

Edhe Stephanie Junger-Moat, drejtuese e Karcsi Global, shpreh skepticizëm: “Nafta mund të ketë qenë një përfitim dytësor, narkotrafiku justifikimi, por kjo kishte të bënte me fuqinë amerikane dhe shumë pak me gjithçka tjetër.”

Ajo paralajmëron se konkurrenca me Kinën për burime në “oborrin” amerikan vetëm do të ashpërsohet. Kompanitë kineze kanë interesa të mëdha në naftë dhe minerale në Amerikën Latine, përfshirë “Trekëndëshin e Litiumit” dhe industrinë e bakrit dhe hekurit.

Strategjia amerikane po shtrihet edhe në Ukrainë dhe Afrikë, ku SHBA ka lidhur mbështetjen politike dhe të sigurisë me aksesin në minerale kritike, përfshirë kobaltin, bakrin dhe litiumin, në përpjekje për të shkëputur zinxhirët e furnizimit nga Kina.

“Zinxhirët e furnizimit nuk kanë më të bëjnë vetëm me efikasitetin,” përfundon Yergin. “Tani ata kanë të bëjnë drejtpërdrejt me politikën dhe sigurinë.”/FinancialTimes

The post Imperializmi i ri amerikan appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- 2026 do të jetë një vit kthese. Burimi më i madh i paqëndrueshmërisë globale nuk do të jetë Kina, Rusia, Irani apo ndonjë nga rreth 60 konfliktet që po ziejnë në mbarë planetin (më shumë se në çdo moment që nga Lufta e Dytë Botërore).

Do të jenë Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Ky përfundim përshkon të gjithë raportin Top Risks 2026 të Eurasia Group. Vendi më i fuqishëm në botë dhe arkitekti i rendit global të pasluftës tani po e çmonton aktivisht atë rend, i udhëhequr nga një president që është më i përkushtuar – dhe më i aftë – për të riformatuar rolin ndërkombëtar të Amerikës sesa çdo paraardhës modern i tij.

Fundjava e kaluar ofroi një parashije të qartë të asaj se çfarë do të thotë kjo në praktikë. Pas muajsh presioni në rritje – sanksione, një dislokim masiv naval dhe një bllokadë të plotë të naftës – forcat speciale amerikane kapën sundimtarin venezuelian Nicolás Maduro në Karakas dhe e transportuan në Nju Jork për t’u përballur me akuza penale.

Një diktator i rrëzuar dhe i vënë para drejtësisë pa asnjë viktimë amerikane – ishte fitorja ushtarake më “e pastër” e presidentit Donald Trump deri tani.

Trump e ka quajtur tashmë qasjen e tij ndaj Hemisferës Perëndimore “Doktrina Donroe” – versioni i tij i doktrinës së shekullit XIX të presidentit James Monroe, që afirmonte primatin amerikan në kontinentet amerikane.

Por, ndryshe nga Monroe, i cili paralajmëronte fuqitë europiane të mos ndërhynin në “lagjen” e Amerikës, Trump po përdor presion ushtarak, shtrëngim ekonomik dhe larje hesapesh personale për ta nënshtruar rajonin ndaj vullnetit të tij. Dhe kjo është vetëm fillimi.

Kjo nuk është aspak izolacionizëm i tipit “America First”. Paralelisht, SHBA po përfshihet gjithnjë e më shumë – jo më pak – me Izraelin dhe me shtete të ndryshme të Gjirit. Gatishmëria e Trump për të goditur Iranin vitin e kaluar dhe për të ndërhyrë në politikën evropiane nuk përçon aspak idenë e tërheqjes strategjike.

As korniza e “sferave të influencës” nuk e shpjegon plotësisht atë që po bën. Ky koncept nënkupton një ndarje të botës mes fuqive rivale, secila duke qëndruar në “territorin” e vet. Por administrata e tij sapo i dërgoi Tajvanit paketën më të madhe ndonjëherë të armëve, dhe qëndrimi amerikan në Indo-Paqësor nuk tregon asnjë dëshirë për t’ia lënë Azinë Kinës.

Politika e jashtme e Trump nuk funksionon sipas boshtesh tradicionale si aleatë kundrejt kundërshtarëve, demokraci kundrejt autokracive apo konkurrencë strategjike kundrejt bashkëpunimit.

Një llogari shumë më e thjeshtë është në lojë: A mund t’i kundërpërgjigjesh mjaftueshëm fort për ta lënduar njeriun në krye? Nëse përgjigjja është jo dhe ke diçka që ai dëshiron, je shënjestër. Nëse përgjigjja është po, ndoshta mund të bësh një marrëveshje.

Në rastin e Venezuelës, Trump donte ta rrëzonte Maduron dhe nuk kishte asgjë që Maduro mund të bënte për ta ndalur. Ai nuk kishte aleatë të gatshëm për të vepruar, as një ushtri që mund të hakmerrej, as ndonjë levë ndikimi mbi diçka që Trump e konsideronte të rëndësishme. Kështu që u hoq nga pushteti.

Nuk ka rëndësi që e gjithë struktura e regjimit venezuelian mbetet e paprekur, apo që çdo tranzicion drejt një qeverie demokratike stabile do të jetë i ndërlikuar, i kontestuar dhe kryesisht në dorën e vetë Venezuelës për ta menaxhuar – ose keqmenaxhuar.

Trump është i kënaqur që Venezuela të vazhdojë të drejtohet nga i njëjti regjim represiv, për sa kohë që ai i bindet urdhrave të tij (madje, ai e zgjodhi këtë skenar përpara një qeverie të udhëhequr nga opozita). Kërcënimi i heshtur “ose ndryshe” duket se po funksionon deri tani.

Trump sapo ka njoftuar se autoritetet “e reja” të Venezuelës do t’i dorëzojnë SHBA-së 30–50 milionë fuçi nafte, me të ardhurat “të kontrolluara nga unë, si president”. Për më tepër, çdo sukses i mëtejshëm në Venezuelë – sado i kufizuar të jetë – do ta inkurajojë Trumpin të dyfishojë këtë qasje dhe të shkojë më tej, qoftë në Kubë, Kolumbi, Nikaragua, Meksikë apo edhe Groenlandë.

Në skajin tjetër të spektrit është Kina. Kur Trump rriti tarifat vitin e kaluar, Kina u kundërpërgjigj me kufizime eksporti për mineralet e rralla dhe elementët kritikë – përbërës thelbësorë për një gamë të gjerë produktesh civile dhe ushtarake të shekullit XXI. Me dobësitë amerikane të ekspozuara, Trump u detyrua të tërhiqej.

Tani ai synon të sigurojë një marrëveshje me çdo kusht.

Ajo me të cilën po përballemi nuk është një strategji e madhe, por ligji i xhunglës.

Amerika po ushtron pushtetin e saj në mënyrë të njëanshme, kudo që Trump mendon se mund t’ia dalë pa pasoja, e shkëputur nga normat, proceset burokratike, strukturat e aleancave dhe institucionet shumëpalëshe që dikur i jepnin legjitimitet udhëheqjes amerikane.

Ndërsa kufizimet shtohen diku tjetër – votues të zemëruar për koston e jetesës përpara zgjedhjeve të mesmandatit, për shembull, dhe tkurrje e levave tregtare amerikane – Trump është i etur të çimentojë trashëgiminë e tij. Gatishmëria e tij për të marrë rreziqe në fushën e sigurisë, ku mbetet relativisht i pakufizuar, vetëm sa do të rritet.

Hemisfera Perëndimore rezulton të jetë një habitat veçanërisht i pasur me “pre”, ku SHBA ka avantazh asimetrik që askush nuk mund ta kundërshtojë. Trump mund të shënojë fitore të lehta me kosto minimale dhe rezistencë të pakët.

Por qasja e Trump nuk kufizohet vetëm në fqinjësinë e afërt të Amerikës. Nëse nuk ishte tashmë e qartë, kërcënimet e administratës ndaj Groenlandës tregojnë se edhe Europa është në shënjestër. Tre ekonomitë më të mëdha të kontinentit – Mbretëria e Bashkuar, Franca dhe Gjermania – e nisën vitin e ri me qeveri të dobëta, jopopullore dhe të rrethuara nga populistë brenda vendit.

Me Rusinë në prag, administrata Trump po mbështet hapur parti të ekstremit të djathtë që do ta fragmentonin edhe më tej kontinentin. Nëse evropianët nuk gjejnë shpejt mënyra për të fituar levë ndikimi dhe për të vendosur kosto që Trump i merr seriozisht, ata do të ndiejnë të njëjtin presion që ai po ushtron në Hemisferën Perëndimore.

Për shumicën e vendeve, reagimi ndaj një SHBA-je të paparashikueshme, të pasigurt dhe të rrezikshme është tani një prioritet urgjent. Disa do të dështojnë, disa do të kenë sukses. Për Evropën mund të jetë tashmë tepër vonë për t’u përshtatur, por Kina ndodhet në një pozicion më të fortë, e kënaqur të lejojë rivalin e saj kryesor të dëmtojë vetveten. Presidenti kinez Xi Jinping mund ta përballojë lojën afatgjatë. Ai do të jetë në pushtet edhe shumë kohë pas përfundimit të mandatit të Trump në vitin 2029.

Dëmi ndaj vetë fuqisë amerikane do të zgjasë përtej kësaj administrate. Aleancat, partneritetet dhe besueshmëria nuk janë thjesht “shtesa luksi”. Ato janë shumëfishues force, që i japin SHBA-së ndikim që fuqia e zhveshur ushtarake dhe ekonomike nuk mund ta mbajë e vetme.

Trump po e shpenzon me shpejtësi këtë trashëgimi, duke e trajtuar si pengesë dhe jo si aset. Ai qeveris sikur fuqia amerikane të ekzistojë jashtë kohës dhe sikur bota të mund të riformësohet me forcë, pa pasoja afatgjata.

Por aleancat që ai po shkatërron nuk do të rindërtohen automatikisht kur presidenti i ardhshëm të marrë detyrën. Besueshmëria e humbur e Amerikës do të kërkojë një brez të tërë për t’u rindërtuar – nëse mund të rindërtohet ndonjëherë.

Pikërisht për këtë arsye 2026 është një vit kthese: jo sepse e dimë se si do të përfundojnë gjërat, por sepse tashmë po shohim se çfarë ndodh kur vendi që shkroi rregullat vendos se nuk dëshiron më të luajë sipas tyre.

Burimi: Project Syndicate/Përshtati Gazeta Si

The post Rregullat e ‘xhunglës’ së Trumpit appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Të martën, i ashtuquajturi “Koalicioni i të Gatshmëve”, i përbërë kryesisht nga liderë europianë, u mblodh në Paris me përfaqësues të presidentit amerikan Donald Trump, në përpjekje për të bërë përparim drejt një marrëveshjeje të qëndrueshme paqeje për Ukrainën.

Me presidentin e Ukrainës, Volodymyr Zelensky, që këmbëngul se një plan për t’i dhënë fund luftës me Rusinë është “90% gati”, askush në atë sallë nuk donte të rrezikonte largimin e amerikanëve nga procesi.

Por mbi atë takim madhështor dhe plot shkëlqim në Paris rëndonte një elefant i madh në formë Groenlande.

Groenlanda është ishulli më i madh në botë – gjashtë herë më i madh se Gjermania. Ndodhet në Arktik, por është territor autonom i Danimarkës.

Dhe Donald Trump këmbëngul se e dëshiron atë; se i nevojitet për sigurinë kombëtare të SHBA-së.

Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, ishte e pranishme në takimin e Parisit. Ajo është një aleate kyçe e BE-së për shumë nga liderët e pranishëm, si dhe një aleate e rëndësishme e NATO-s për Mbretërinë e Bashkuar.

Asnjë nga këto vende nuk dëshiron të rrezikojë përplasjen me Donald Trump, por me rritjen e temperaturës politike si në Uashington ashtu edhe në Kopenhagë, gjashtë fuqi të mëdha europiane – përfshirë Britaninë e Madhe, Francën dhe Gjermaninë – nxorën një deklaratë të përbashkët në margjinat e bisedimeve për Ukrainën.

Ato deklaruan se siguria në Arktik duhet të garantohet kolektivisht, në bashkëpunim me aleatët e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, dhe se vetëm Danimarka dhe Grenlanda kanë të drejtën të vendosin për çështjet që lidhen me Grenlandën.

Por a mjaftonte kjo për të frenuar ambiciet e Trumpit?

Përgjigjja erdhi brenda pak orësh: Jo.

Shtëpia e Bardhë publikoi deklaratën e saj, ku thuhej se po “diskutohen një sërë opsionesh” për të siguruar Grenlandën – të gjitha njëanshme, përfshirë blerjen e ishullit.

Në mënyrë shqetësuese për liderët europianë, komunikata e Shtëpisë së Bardhë, e shpërndarë nga zëdhënësja Karoline Leavitt, theksonte se “përdorimi i ushtrisë amerikane është gjithmonë një opsion në dispozicion të Komandantit të Përgjithshëm”.

Nuk është hera e parë që Trump shpreh dëshirën për Grenlandën, por sidomos gjatë mandatit të tij të parë, shumë në Europë – pas dyerve të mbyllura – talleshin me këtë ide.

Pas ndërhyrjes së diskutueshme ushtarake të administratës Trump në Venezuelë gjatë fundjavës, askush nuk po qesh më.

Europa rrezikon të shkelet nën këmbë

Kryeministrja daneze tha se qëllimet e Trumpit për Grenlandën duhet të merren seriozisht dhe liderët u larguan nga takimi për Ukrainën thellësisht të shqetësuar.

Ironia është e madhe: shumë liderë europianë, përfshirë ata të NATO-s dhe BE-së, po përpiqen të angazhojnë administratën Trump për të mbrojtur sovranitetin e një vendi europian (Ukrainës) nga ambiciet territoriale agresive të një fuqie të jashtme (Rusia), ndërkohë që SHBA sapo ka ndërhyrë ushtarakisht në Venezuelë, duke arrestuar presidentin e saj, dhe vazhdon të kërcënojë hapur sovranitetin e një tjetër vendi europian (Danimarkës).

Situata bëhet edhe më e rëndë nga fakti se Danimarka dhe SHBA janë të dyja anëtare të NATO-s.

Sipas Kopenhagës, ato janë aleate jashtëzakonisht të afërta. Ose të paktën, kanë qenë.

Danimarka thotë se nëse administrata Trump e merr Grenlandën në mënyrë të njëanshme, kjo do të shënonte fundin e aleancës transatlantike të mbrojtjes, mbi të cilën Europa është mbështetur që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.

Trump, për të qenë të sinqertë, nuk ka qenë kurrë një adhurues i madh i NATO-s.

Kopenhaga ka tentuar të angazhohet me administratën Trump për Grenlandën.

Sipas një marrëveshjeje dypalëshe, SHBA tashmë ka një bazë ushtarake në Grenlandë, e ngritur në fillim të Luftës së Ftohtë. Numri i personelit amerikan aty është ulur nga rreth 10 mijë në kulmin e Luftës së Ftohtë, në rreth 200 sot, dhe prej vitesh SHBA është akuzuar se ka neglizhuar sigurinë e Arktikut – deri tani.

Nga ana e saj, Danimarka ka premtuar së fundmi një investim prej 4 miliardë dollarësh në mbrojtjen e Grenlandës, duke përfshirë anije, dronë dhe avionë.

Por administrata Trump nuk ka treguar interes për të biseduar me danezët.

Të dielën, Trump këmbënguli se Grenlanda është “jashtëzakonisht strategjike”, duke pretenduar se ajo është “e mbushur me anije ruse dhe kineze”, dhe se SHBA ka nevojë për të nga pikëpamja e sigurisë kombëtare, sepse “Danimarka nuk është në gjendje ta mbrojë”.

Danimarka e hedh poshtë këtë pretendim.

Një zyrtar i BE-së, duke folur në kushte anonimiteti, më tha:
“Kjo situatë ka theksuar edhe një herë dobësinë themelore të Europës përballë Trumpit.”

Ndërsa fqinjët nordikë të Danimarkës u nxituan menjëherë ta mbështesnin verbalisht pas komenteve të Trumpit, fillimisht pati një heshtje të plotë nga “treshja e madhe” europiane: Londra, Parisi dhe Berlini.

Më vonë, kryeministri britanik Sir Keir Starmer deklaroi se vetëm Danimarka dhe Grenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishullit. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur më parë qëndrime të ngjashme. Emmanuel Macron vizitoi Grenlandën në dhjetor, në shenjë solidariteti me Kopenhagenën.

Por kritika e drejtpërdrejtë ndaj SHBA-së mungoi dukshëm nga deklarata e përbashkët.

“Një deklaratë e përbashkët nga të 27 vendet e BE-së, plus Britania si aleate e NATO-s, do të kishte dërguar një mesazh shumë të fortë në Uashington,” më tha Camille Grande nga Këshilli Europian për Marrëdhëniet me Jashtë.

Por vetëm gjashtë aleatë europianë të Danimarkës dolën me një deklaratë të tillë.

Dhe këtu qëndron thelbi i problemit: stili i drejtpërdrejtë – disa do ta quanin bullizues – i Trumpit, i ka bërë liderët europianë jashtëzakonisht nervozë.

Ata kanë zgjedhur zakonisht ta “menaxhojnë” presidentin amerikan, për të ruajtur marrëdhëniet dypalëshe, në vend që të përballen me të hapur, individualisht apo kolektivisht, nga frika e pasojave.

Në botën e re të politikës së fuqive të mëdha, ku dominojnë SHBA, Kina, Rusia dhe India, Europa duket më së shumti si një spektatore, me rrezikun të shkelet nën këmbë.

Nëse kthehemi te gjeografia, Danimarka është një nga aleatët më të vegjël të NATO-s, megjithëse shumë aktivë. SHBA-të janë anëtari më i madh dhe më i fuqishëm i NATO-s. Deri tani.

Nervozizmi i thellë në Europë tani është i dukshëm.

Fuqitë e mëdha europiane mund të kenë lëshuar deklaratën e tyre të përbashkët duke nënvizuar NATO-n si një forum për të diskutuar sigurinë e Arktikut dhe duke këmbëngulur se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishujve, por sa larg do të shkonin në të vërtetë Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe të tjerët për të garantuar atë sovranitet?

“Askush nuk do të luftojë ushtarakisht kundër Shteteve të Bashkuara për të ardhmen e Groenlandës”, tha zëvendësshefi i stafit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, i cili tingëllonte i sigurt, në një intervistë me CNN të hënën.

Trump i bindi të gjithë aleatët e NATO-s – përveç Spanjës – verën e kaluar që të angazhoheshin për të rritur masivisht shpenzimet për mbrojtjen e tyre.

Por Europa është ende shumë e varur nga SHBA-ja në shumë fusha, duke përfshirë mbledhjen e inteligjencës, komandën dhe kontrollin dhe aftësitë ajrore. Uashingtoni është shumë i vetëdijshëm për këtë.

Persona të brendshëm në NATO thonë se, tani për tani, edhe në takimet me dyer të mbyllura, shtetet anëtare europiane të aleancës mezi arrijnë të mendojnë se çfarë mund të ndodhë nëse Uashingtoni do të ndërhynte ushtarakisht në Groenlandë.

Burimi: BBC/Përshtati Gazeta Si

The post Groenlanda si provë force- A janë gati NATO dhe BE t’i thonë ‘jo’ Trumpit? appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Nga “Marco i vogël” në “sekretar për gjithçka” dhe tani, madje edhe një lloj “nën-mbreti” (në emër të Trump) i Venezuelës: ngritja e Marco Rubios brenda sistemit të pushtetit të Trump nuk pushon kurrë së mahnituri.

Dhjetë vjet më parë, rreth kësaj kohe, të dy, duke luftuar për kandidimin presidencial republikan të vitit 2016, shkëmbyen akuza të ashpra dhe madje edhe fyerje.

Marco, të cilin Donald Trump e quajti të vogël, të djersitur, madje edhe një robot, tërhoqi kandidaturën e tij pas tre muajsh humbjeje në zgjedhjet paraprake.

Por gjatë viteve në Mar-a-Lago, “Donald” filloi ta vlerësonte Rubion dhe t’i besonte atij deri në atë pikë sa e zgjodhi atë si Sekretar Shteti.

Jo vetëm kaq: Rubio mori gjithashtu drejtimin e USAID-it, Agjencisë Ndërkombëtare të Zhvillimit, e cila më pas u shfuqizua në mënyrë efektive nga “Doge” i Elon Musk. Dhe, disa muaj më vonë, Trump e emëroi atë edhe Këshilltar të Sigurisë Kombëtare.

Një rol i dyfishtë, në Ministrinë e Jashtme (ai i kalon mëngjeset atje kur nuk është duke udhëtuar) dhe në Shtëpinë e Bardhë (ku shkon pasditeve në një zyrë midis atyre të Zëvendëspresidentit J.D. Vance dhe Shefes së Shtabit Susie Ëiles, shumë pranë Zyrës Ovale): një përqendrim pushteti mbi politikën e jashtme që ka vetëm një precedent në historinë amerikane, Henry Kissinger.

Dhe Trump nuk u ndal me kaq: sapo mbërriti në Shtëpinë e Bardhë, ai e emëroi  Rubion edhe Arkivist të Shteteve të Bashkuara.

Domethënë, kreun e Arkivave të Shtetit, një pozicion që më parë mbahej nga zyrtarë të karrierës, por që presidenti e konsideron strategjik: arkivat ruajnë të gjitha dokumentet, nga Deklarata e Pavarësisë të shekullit të 18-të, deri te të gjitha të dhënat publike, duke përfshirë ato që lidhen me zgjedhjet e Kongresit dhe ato presidenciale.

Çështje të ndjeshme në sytë e “Donald”. Kjo është arsyeja pse kanë filluar ta quajnë Rubion “sekretarin e gjithçkaje”.

Një politikan i aftë, por i paskrupullt (ai e filloi karrierën e tij senatorale duke u prezantuar para votuesve të Floridës si djali i të dy emigrantëve kubanë që ishin viktima të regjimit të Kastros, por më pas, “Ëashington Post” zbuloi se prindërit e tij u larguan nga Kuba në vitin 1956, tre vjet para revolucionit të Fidelit), Marco arriti një mrekulli të dyfishtë politike.

Një “skifter” i së djathtës tradicionale, një radikal i Tea Party në epokën e Obamës, por edhe një ndërhyrës në konflikte nën ndikimin e neokonservatorëve të Bushit, Rubio e rifokusoi vizionin e tij ideologjik përgjatë linjave populiste dhe “Amerika e Para”.

Së dyti, pavarësisht se vepronte si një besnik i Trumpit, Rubio u shfaq para Kongresit (përfshirë demokratët) dhe madje edhe para aleatëve evropianë të alarmuar nga qëndrimet armiqësore të Shtëpisë së Bardhë, si fytyra mendjehapur e Trumpizmit, më respektuesi i Parlamentit dhe rregullave demokratike: Senati votoi për të ratifikuar nominimin e tij për Sekretar Shteti me një votë elokuente 99-0.

Përqafimi i tij i lëvizjeve më të dyshimta të presidentit – nga mbështetja e idesë së Trump për transformimin e Gazës në një lloj Riviere turistike, deri te “eksporti” i emigrantëve të ndaluar në burgjet e El Salvadorit, të cilin ai e negocioi me presidentin Bukele – deri më tani kishte shkaktuar zhgënjim, por pa i rishikuar rrënjësisht pikëpamjet e tij.

Ai u detyrua të ndiqte Trumpin në dëshirën e tij për të pohuar supremacinë e SHBA-ve mbi të gjithë Hemisferën Perëndimore.

Por me ndërhyrjen e tij në Venezuelë dhe, disa javë më parë, ndërhyrjen e tij kundër Bashkimit Evropian, rregullat e të cilit mbi përdorimin e teknologjive digjitale dhe inteligjencës artificiale, ai i quajti “një ndërhyrje e tepërt ekstraterritoriale nga censorët e huaj që shkel sovranitetin e SHBA-ve”, e sanksionuar duke u ndaluar zyrtarëve dhe një ish-komisioneri të BE-së të hyjnë në Shtetet e Bashkuara, imazhi i Rubios po dëmtohet gjithnjë e më shumë nga radikalizmi i Trump.

Marco, një armik i betuar i marksistëve latino-amerikanë prej kohësh, padyshim që e mbështeti me bindje përmbysjen e regjimit të Maduros dhe tani po kërcënon edhe qeverinë kubaneze.

Por ai po përmbahet nga shtytja e Trump për të marrë rolin e “zëvendës-mbretit”: ai e justifikon anashkalimin e Kongresit duke thënë se Shtëpia e Bardhë tani ka “një president që vepron”.

Për më tepër, qeverisja direkte e Karakasit është një rrezik i madh nëse gjërat shkojnë keq, si në Irak: Trump, i cili e nxit, do të ishte gati ta fajësonte atë për dështimin nesër.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati: Gazeta “Si”

The post Ngritja e Marco Rubios, ‘super-sekretari’ që tani po ngurron (nga frika se mos digjet) appeared first on Gazeta Si.

Çështja penale ndaj ish-udhëheqësit të rrëzuar të Venezuelës, Nicolás Maduro, nuk ka arritur të ecë përpara gjatë gjashtë viteve të fundit.

Tani që kapja e tij dhe paraqitja e parë në gjykatën federale të Manhatanit kanë ndodhur, arritja deri te gjyqi mund të zgjasë edhe shumë vite të tjera, duke u shoqëruar me beteja të pazakonta politike dhe ligjore.

Çështja penale kundër Maduro-s është jashtëzakonisht komplekse nga pikëpamja ligjore, për shkak të rolit të tij të mëparshëm si udhëheqës i Venezuelës, natyrës dramatike të provimit të një komploti ndërkombëtar narko-terrorist, si dhe implikimeve më të gjera për sigurinë kombëtare dhe politikën e jashtme. Për këto arsye, mbrojtja e tij mund të përpiqet të përdorë disa strategji të ndryshme për ta bllokuar çështjen para se ajo të shkojë në gjyq.

Maduro u deklarua i pafajshëm të hënën për akuzat e komplotit për narko-terrorizëm, komplotit për importim kokaine, posedimit të armëve dhe pajisjeve shkatërruese.

“Jo se nuk do të negociojë, por fillimisht do të përpiqet të shtypë disa butona,” tha Dick Gregorie, një ish-prokuror federal me bazë në Miami, i cili ka ndjekur nga afër mbulimin mediatik të paraqitjes së parë të Maduro-s në gjykatë.

Gregorie ka punuar pothuajse 40 vite më parë në aktakuzën dhe gjyqin e Manuel Noriega-s së Panamasë, duke u bërë një nga prokurorët e paktë që kanë arritur të gjykojnë me sukses një të arratisur të huaj që pretendonte se ishte kryetar shteti.

Rasti Noriega ka disa ngjashmëri me atë të Maduro-s, veçanërisht për shkak se është shumë e rrallë që SHBA të ndërhyjë ushtarakisht në një vend të huaj dhe të rrëmbejë me forcë një udhëheqës politik.

Avokatët që përfaqësojnë Maduro-n dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores, e cila gjithashtu u deklarua e pafajshme për akuza të lidhura me drogën dhe armët, ka shumë gjasa të argumentojnë se ata janë kapur në mënyrë të paligjshme. Në gjykatë, Maduro deklaroi se ishte “rrëmbyer” nga ushtria amerikane.

Avokatët e tij pritet gjithashtu të përplasen me Departamentin e Drejtësisë lidhur me provat e çështjes, aksesin që mbrojtja mund të ketë në materiale që mund t’i ndihmojnë, si dhe përdorimin e informacionit të mbrojtur të sigurisë kombëtare në një gjyq të mundshëm.

Procesi gjyqësor për menaxhimin e informacionit të klasifikuar, i mbikëqyrur nga gjykata, mund të shtojë muaj të tërë edhe në një çështje të thjeshtë. Në disa raste, të pandehurit përpiqen të detyrojnë ekspozimin e informacionit të ndjeshëm, me shpresën se qeveria federale do të heqë dorë nga ndjekja penale, një taktikë e njohur si “graymail”.

Provat e mbledhura deri tani dhe planet për ta çuar çështjen drejt gjyqit pritet të diskutohen në paraqitjen e radhës së Maduro-s në gjykatë në Manhatan, e planifikuar për muajin mars.

Një argument mbi imunitetin

Maduro ka shumë gjasa të përpiqet të përdorë pozicionin e tij në qeverinë venezueliane për të pretenduar se gëzon imunitet si udhëheqës i huaj.

Në gjykatë, Maduro i tha gjyqtarit se ai ishte “ende president” i Venezuelës. Bashkëshortja e tij, në mënyrë të ngjashme, e quajti veten “Zonja e Parë e Venezuelës”.

Gregorie kujtoi se sa të ashpra ishin betejat ligjore mbi pretendimet për imunitet si kryetar shteti në rastin Noriega. Të njëjtat çështje u ngritën edhe në një gjyq për ryshfet ndaj një udhëheqësi politik që pretendonte se ishte kryetar shteti i Ishujve Turks dhe Caicos, një çështje tjetër që Gregorie e ka ndjekur në Miami dekada më parë.

“Është mjaft e qartë: për të përfituar imunitet si kryetar shteti, duhet të jesh udhëheqës i njohur diplomatikisht,” tha Gregorie. Edhe studiues të tjerë të ligjit mbajnë të njëjtin qëndrim, duke theksuar se njohjet diplomatike të Departamentit të Shtetit të SHBA janë praktikisht vendimtare.

SHBA ka deklaruar që nga viti 2024 se Maduro ishte një udhëheqës i paligjshëm i Venezuelës dhe ka njohur opozitën si presidente të zgjedhur. Megjithatë, çështja se kush e drejtonte vendin do të duhej të interpretohej nga sistemi gjyqësor amerikan, potencialisht deri në Gjykatën e Lartë.

Noriega humbi pretendimet për imunitet si kryetar shteti dhe diplomatik në vitin 1990. Ai u dënua në vitin 1991 për importim kokaine dhe u dënua me 40 vite burg.

Po ashtu, Norman Saunders, kryeministër i Ishujve Turks dhe Caicos në vitet 1980, nuk u konsiderua kryetar shteti. Në atë kohë, si territor britanik, kryetare shteti ishte Mbretëresha.

A do të ketë dëshmitarë bashkëpunues?

Një pyetje që mbetet pezull është se sa i vendosur është Departamenti i Drejtësisë për ta çuar Maduro-n deri në gjyq.

Nxjerrja e tij nga vendi e bën këtë më të lehtë në një aspekt kyç: mund të sjellë dëshmitarë të rinj.

Gina Parlovecchio, partnere në fushën e krimeve financiare dhe ish-prokurore kryesore në çështjen kundër Joaquín “El Chapo” Guzmán, tha se ka gjasa që disa bashkëpunëtorë tashmë kanë ndihmuar Prokurorinë e Distriktit Jugor të Nju Jorkut për të ndërtuar çështjen kundër Maduro-s.

Kjo zyrë ka ndjekur më parë penalisht persona të lidhur me Maduro-n, përfshirë nipërit e bashkëshortes së tij, Cilia Flores. Qeveria federale gjithashtu monitoron nga afër pesë organizatat terroriste të huaja të përmendura në aktakuzë si pjesëmarrëse në skemën e trafikut të drogës nga Venezuela drejt SHBA.

Megjithatë, paraqitja e dëshmitarëve bashkëpunues në gjyq mbetet një sfidë.

Gregorie përshkroi se si një dëshmitar vdiq në një aksident të dyshimtë automobilistik disa ditë para se të dëshmonte kundër një bashkë-të pandehuri të Noriega-s. Ai përmendi gjithashtu vrasjen e informatorit të DEA-s, Barry Seal, nga një vrasës me pagesë i një karteli droge në Luiziana në vitet 1980.

“Ai u vra para se të fillonte gjyqi. Kishte incidente të tilla që të bënin të shqetësoheshe,” tha Gregorie. “Një dëshmitar kishte dokumente që unë i kërkoja, dhe ato dokumente u zhdukën.”

Dëshmitarë të tjerë në çështjen Noriega hynë në programin e mbrojtjes së dëshmitarëve, duke hequr dorë nga identitetet e tyre dhe duke marrë identitete të reja në qytete të përcaktuara nga qeveria federale.

“Kjo është padyshim një fushë shumë e dhunshme,” shtoi prokurori i pensionuar.

Michael Nadler, një tjetër ish-prokuror federal që ka ndjekur çështje kundër zyrtarëve të lartë venezuelianë, tha se rastet e komplotit për trafik droge janë më të vështira për t’u provuar, sepse varen shumë nga dëshmitarë brenda botës së trafikut të drogës, ndryshe nga rastet e ryshfetit ndërkombëtar ku ndiqet rrjedha e parave.

Nadler kishte punuar në aktakuzën për pastrim parash ndaj Alex Saab, një tjetër zyrtar i lartë venezuelian, i cili u lirua në vitin 2023 në një shkëmbim të burgosurish dhe u kthye në Venezuelë për të punuar sërish në qeverinë e Maduro-s.

“Duhet të kesh dikë në dhomë me të që të thotë se ai e dinte, e lejoi, ose bëri diçka më tepër,” tha Nadler për provimin e një rasti trafiku droge.

Megjithëse aktakuza ndaj Maduro-s nuk është aq e detajuar në transaksione sa disa çështje të tjera për trafik droge dhe pastrim parash, prokurorët kanë përfshirë disa episode konkrete që sugjerojnë se kanë informacione nga dëshmitarë me akses të afërt te ai.

Në një prej këtyre episodeve, prokurorët pretendojnë se Maduro u tha trafikantëve të tjerë se nuk duhej të kishin dërguar më shumë se një ton kokainë në një fluturim komercial në vitin 2013 që u ul në Paris dhe u sekuestrua nga autoritetet franceze.

Këto momente lidhen me pesë organizata narco-terroriste: FARC dhe ELN në Kolumbi; Kartelin Sinaloa dhe Zetas në Amerikën Qendrore dhe Meksikë; si dhe Tren de Aragua, që ndihmon në transportimin e kokainës nga Venezuela.

“E lexova pothuajse si një përmbledhje të goditjeve më të mëdha,” tha Parlovecchio.

Disa ish-prokurorë thonë se Departamenti i Drejtësisë do ta kishte ndjekur penalisht dhe kapur Maduro-n vetëm nëse besonte se çështja ishte mjaft e fortë.

Disa besojnë gjithashtu se ish-udhëheqësi mund të dëshirojë të përballet me një juri.

“Mendoj se ata e presin një gjyq,” tha Parlovecchio, duke përmendur se nipërit e Flores u dënuan nga një juri në vitin 2016. “Këto raste të nivelit të lartë shpesh shkojnë në gjyq, sidomos kur i pandehuri nuk ka asgjë për të humbur.”

Akuzat ndaj Maduro-s janë shumë të rënda dhe mund të sjellin dënim me burgim të përjetshëm për komplotin, si dhe dekada të tjera burg për shkeljet që lidhen me armët.

Ajo përmendi gjithashtu çështjen e El Chapo-s, i cili u gjykua, u dënua dhe sot ndodhet në burgun Supermax në Kolorado, duke vuajtur dënim të përjetshëm plus 30 vite për posedim mitralozi.

Marrëveshje apo gjyq?

Megjithatë, mbetet pyetja nëse qeveria amerikane do të ishte e hapur për një marrëveshje me udhëheqësin e kapur.

Shumica dërrmuese e çështjeve penale federale përfundojnë me pranimin e fajësisë nga të pandehurit, qoftë përmes marrëveshjeve apo për të shmangur gjyqin.

Një marrëveshje ligjore dhe gjeopolitike që përfshin Venezuelën mund të lindë në çdo moment, veçanërisht nëse ndryshon situata e politikës së jashtme ose nëse çështja zgjatet përtej presidencës Trump.

Megjithatë, Gregorie tha se ndjekja penale për trafik droge ndaj një udhëheqësi të huaj zakonisht shkon drejt gjyqit, për shkak të përpjekjes së madhe që kërkon ngritja e çështjes dhe kapja e të pandehurit.

“Ne gjithmonë po e shtynim çështjen drejt gjyqit, dhe nëse e aktakuzoja, synimi ishte ta gjykoja,” tha ai për rastin Noriega.

Avokati i mbrojtjes së Maduro-s, Barry Pollack, një specialist i sigurisë kombëtare dhe krimeve financiare nga Uashingtoni, refuzoi të komentojë për këtë histori.

Pollack ka përvojë me çështje të profilit të lartë me ngarkesë politike, duke përfshirë edhe zgjidhjen e çështjes penale ndaj Julian Assange./CNN

The post Ja skenarët që mund të lirojnë Maduron appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Rajoni i mbuluar me akull po merr gjithnjë e më shumë rëndësi gjeostrategjike. Një ditë pas operacionit që çoi në arrestimin e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro dhe pas njoftimit tronditës për dëshirën për të “marrë kontrollin” e Venezuelës, derisa të ketë një tranzicion të rregullt, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka deklaruar se vendi i tij ka nevojë për Groenlandën, një deklaratë që ka shkaktuar reagimin e kryeministres daneze, Mette Frederiksen.

1) Kur shprehu Trump interes për herë të parë për Groenlandën?

Gjatë mandatit të tij të parë në detyrë në verën e vitit 2019, Presidenti i SHBA-ve, Trump, deklaroi dëshirën e tij për të blerë Groenlandën nga Danimarka, duke specifikuar se nuk ishte një përparësi, por një ide që ai po e shqyrtonte.

Kopenhageni dhe Nuuk u përgjigjën me zemërim se ishulli nuk ishte në shitje. Kryeministrja Mette Frederiksen e quajti atë “një diskutim absurd”.

Trump nuk e vlerësoi këtë koment dhe anuloi vizitën e tij shtetërore të planifikuar në Kopenhagen në shtator. “Bazuar në deklaratën e Kryeministres Mette Frederiksen se ajo nuk ka interes të diskutojë blerjen e Groenlandës, unë do ta shtyj takimin tonë të planifikuar për dy javë”, shkroi Trump në Twitter (ai nuk ishte ende X në atë kohë).

2) Pse Trump e donte Groenlandën në vitin 2019?

Në atë kohë, Trump u përpoq ta lidhte idenë e blerjes së ishullit Arktik nga SHBA-të me ekspertizën e tij profesionale, duke deklaruar – siç kujton “The Guardian” – se do të ishte “në thelb një marrëveshje e madhe pasurish të patundshme”.

Megjithatë, ai theksoi gjithashtu se Groenlanda është “strategjikisht interesante”. Ai theksoi gjithashtu se SHBA-të “janë një aleat i shkëlqyer me Danimarkën; ne e mbrojmë atë siç mbrojmë pjesën më të madhe të botës”.

3) Kur e përmendi përsëri Trump ishullin?

Interesi për ishullin Arktik është rritur ndjeshëm në mandatin e tij të dytë. Më 22 dhjetor, Trump emëroi Guvernatorin e Luizianës, Jeff Landry, si të dërguar special për Groenlandën.

Këtë herë, qëndrimi i administratës amerikane ndaj ishullit ka qenë shumë më i vendosur që nga fillimi. Në fund të vitit 2024, ndërsa presidenti i zgjedhur Trump rinovoi pretendimet e tij për Groenlandën dhe, sapo erdhi në Shtëpinë e Bardhë, nuk e përjashtoi përdorimin e forcës për të pushtuar ishullin, pavarësisht se Danimarka, dhe për këtë arsye Groenlanda, janë anëtare të NATO-s.

Ishulli Arktik, me nëntokën e tij të pasur me metale të rralla, mban një zonë strategjike tampon midis Shteteve të Bashkuara dhe asaj që Uashingtoni i sheh si kundërshtarët e tij kryesorë në zonë: Kinën dhe Rusinë.

Për vite me radhë, fuqitë e mëdha kanë garuar për të pushtuar burimet e Arktikut dhe për të kontrolluar korridoret e reja veriore të transportit detar që hapen me shkrirjen e akullit.

4) Pse Trump këmbëngul për Groenlandën?

Pas bastisjes në Venezuelë, presidenti amerikan, duke folur për The Atlantic gjatë fundjavës, shpjegoi se Shtetet e Bashkuara “kanë absolutisht nevojë për Groenlandën”.

Më pas ai u tha gazetarëve në Air Force One se “Groenlanda është e mbushur me anije ruse dhe kineze kudo. Ne kemi nevojë për Groenlandën, nga një perspektivë e sigurisë kombëtare, dhe Danimarka nuk do të jetë në gjendje ta bëjë këtë, ju siguroj”.

5) Cila është prania amerikane në ishullin danez?

Që nga viti 1951, ka pasur një marrëveshje të përhershme mbrojtjeje midis Shteteve të Bashkuara dhe Danimarkës, e cila u ka lejuar amerikanëve të mbajnë një prani në ishull gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe vazhdon edhe sot e kësaj dite.

Aktualisht, ka afërsisht 200 ushtarë në bazën e fundit të mbetur, të mbuluar nga marrëveshja e vitit 1951, e cila është përditësuar disa herë.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati: Gazeta “Si”

The post Pse Trump e do Grenlandën? Burimet, një zonë strategjike mbrojtëse, siguria kombëtare appeared first on Gazeta Si.

SHQIPËRI- Viti 2026 nis me rritje të pagave e pensioneve për të gjitha kategoritë me synimin për të çuar pensionin mesatar në 400 euro në fund të mandatit.

Eksperti i ekonomisë, Igli Tola, i ftuar në “Money Report” u shpreh se rritja ekonomike e Shqipërisë pritet të ndjekë të njëjtën trajektore për një periudhë afatmesme, parashikim të cilin e kanë shprehur edhe institucionet ndërkombëtare si Fondi Monetar Ndërkombëtar apo Banka Botërore.

Ai thekson se rritja e pagave dhe pensioneve pritet me shumë interes edhe për faktin se si kjo qasje do të përkthehet në rritje të konsumit.

“Ecuria gjatë 2026 mendoj se do jetë në vazhdën që parashikohet nga strategjia afatmesme, deri në vitin 2030, që nuk do jetë shumë e ndryshme nga 2025. Siç parashikohet nga FMN dhe Banka Botërore dhe i vetmi risk potencial është se çfarë mund të ndodhë në gjeopolitikën rajonale, dhe më gjerë që ekonomia jonë, e cila është e hapur me tendenca importuese mund të ndikohet nga çdo krizë dhe kjo reflekton. Efekte pozitive rritja e pagave dhe pensioneve. Duhet të shikojmë se sa këto para do konvertohen në konsum. Inflacioni pritet të kthehet në objektiv brenda këtij viti”, tha ai.

Një tjetër nismë, e cila prek shumë biznese është falja e borxheve tatimore e doganore më te vjetra se 10 vite dhe falje e pjesshme për borxhet më të reja.

Eksperti i ekonomisë u shpreh se “paqja fiskale” ka impakt pozitiv në buxhetin e shtetit pasi siguron disa të ardhura që deri dje ishin pothuajse “të humbura”, por megjithatë Tola sugjeron se kjo duhet analizuar mirë duke mbajtur parasysh kostot dhe përfitimet.

“Japin ndikime në ekonomi. Duhet bërë një analizë kosto-përfitim. Ndikimi në ekonomi mund të konsiderohet pozitiv, të ardhurat shtesë për buxhetin. Ka ndikim pozitiv pasi siguron më shumë të ardhura në buxhet”, tha ai./abcnews.al

 

Gazeta Si – Gjatë konferencës për shtyp që festoi sulmin në Venezuelë, Donald Trump përmendi një parim të shekullit të 19-të të njohur si “Doktrina Monroe”, duke pretenduar se administrata e tij e ka tejkaluar dhe përditësuar atë.

“Doktrina Monroe” daton që nga viti 1823 dhe është emëruar sipas presidentit James Monroe, duke dëshmuar se Amerika duhet të kenë supremaci të pakontestueshme mbi Hemisferën Perëndimore, që do të thotë, në fakt, mbi Kontinentin Amerikan. Pikërisht, Trump ka argumentuar se Shtetet e Bashkuara po e rivendosin këtë supremaci.

Kjo nuk është hera e parë që Trump e ka përmendur këtë doktrinë, e njohur kryesisht për historianët. Administrata e tij frymëzohet në mënyrë të qartë prej saj dhe thotë se po zbaton një version të përditësuar, të cilin të shtunën Trump e quajti me të njëjtin emër të përdorur nga analistët dhe komentuesit: “Donroe”, një portretizim i emrit të tij dhe Monroe.

Termi u frymëzua nga tabloidi “New York Post” në një artikull kryesor një vit më parë dhe ka marrë vëmendje mediatike. Trump dhe aleatët e tij duket se e kanë vlerësuar atë.

Një rikthim te “Doktrina Monroe”, ose “Donroe” në këtë version të ripërpunuar, është diskutuar për muaj të tërë, duke pasur parasysh ambiciet ekspansioniste të Trump dhe operacionet e tjera ushtarake amerikane.

Trump: "All the way back it dated to the Monroe Doctrines. And the Monroe Doctrine is a big deal. But we've superseded it by a lot. By a real lot. They now call it the Donroe Document. I don't know. It's Monroe Doctrine. We sort of forgot about it." pic.twitter.com/5YdM2iAS6W

— Aaron Rupar (@atrupar) January 3, 2026

Trump e kujtoi atë edhe më 2 dhjetor, duke shënuar 252-vjetorin e deklaratës origjinale. Por doktrina u përmend edhe në Strategjinë e re të Sigurisë Kombëtare, dokumentin politik që shërben për të komunikuar prioritetet e politikës së jashtme dhe sigurisë së Shteteve të Bashkuara, të cilat kishin qenë në qendër të vëmendjes kryesisht për shkak të kritikave ndaj Evropës.

Dokumenti teorizon shtimin e një “korolari Trump” në doktrinë, duke deklaruar se Shtetet e Bashkuara kanë ndërmend ta rivendosin atë.

Gazeta “Wall Street Journal” shpjegoi se “Doktrina Monroe” ishte e orientuar nga jashtë, duke iu drejtuar fuqive evropiane dhe duke hedhur poshtë ndërhyrjen e tyre në Amerikë, ndërsa “Doktrina Trump” ishte e orientuar nga brenda, duke e parë të gjithë rajonin si një zgjatim të Shteteve të Bashkuara, qeveria e të cilave beson se ka autoritetin për të goditur armiqtë e saj.

Analistët amerikanë e konsideruan sulmin e së shtunës në Venezuelë dhe kapjen e presidentit Nicolás Maduro, dhe para kësaj vendosjen e jashtëzakonshme ushtarake në të gjithë vendin, shembullin më të habitshëm të kësaj doktrine të re.

Megjithatë, në muajt e fundit dhe në fakt gjatë gjithë vitit të kaluar, ka pasur disa shembuj të tjerë të kësaj qasjeje, e cila shënon një kthim në të kaluarën pas dekadash të mosangazhimit progresiv të SHBA-ve në Amerikën Latine.

Sa i përket Amerikave, 2025-sa ishte viti i ambicieve ekspansioniste të Trump në Groenlandë, të cilat çuan në tensione me Danimarkën, mbretëria e së cilës kontrollon ishullin gjigant Arktik.

Trump nuk e ka përjashtuar përdorimin e forcës për ta pushtuar atë, si dhe Kanalin e Panamasë, të cilin ai do të donte ta rifitonte kontrollin.

Trump ka diskutuar gjithashtu mundësinë e aneksimit të Kanadasë, duke e cilësuar atë si “shteti i 51-të i SHBA-ve” dhe, simbolikisht, është përqendruar në riemërtimin e Gjirit të Meksikës, në “Gjiri i Amerikës”.

Për më tepër, Trump ka ndërhyrë politikisht në disa zgjedhje të Amerikës Latine, duke mbështetur në mënyrë të qartë kandidatët e krahut të djathtë dhe duke kërcënuar me hakmarrje të ashpër nëse fitojnë politikanë që nuk i pëlqen.

Rasti më i fundit ishin zgjedhjet presidenciale në Honduras në fund të nëntorit, ku kandidati konservator i Trump fitoi në fund.

It’s worth revisiting this NY Post cover from January 8, 2025 (a year ago), now that Trump is invoking the name “The Donroe Doctrine” to describe his plans. pic.twitter.com/QkiCBiKpFh

— MeidasTouch (@MeidasTouch) January 3, 2026

Në vjeshtë, Trump ndërhyri në fushatën zgjedhore të Argjentinës në mes të mandatit, duke mbështetur presidentin Javier Milei, përfshirë edhe me një plan prej 20 miliardë dollarësh për të mbështetur monedhën vendase.

Trump kërcënoi se do ta përfundonte planin nëse Milei do të humbiste (gjë që nuk ndodhi). Trump i përdori gjithashtu tarifat si një mjet politik kundër qeverisë braziliane, duke u përpjekur të mbështeste ish-presidentin Jair Bolsonaro gjatë gjyqit që përfundoi me dënimin e tij.

Shtetet e Bashkuara madje sanksionuan një nga gjyqtarët kryesorë të gjyqit, megjithëse kundërshtimi kokëfortë i Brazilit ndaj presionit të Trump në fund të fundit dha fryte.

Jashtë kontinentit amerikan, Shtetet e Bashkuara kanë kryer një sërë sulmesh ajrore dhe operacionesh që bien ndesh me qasjen izolacioniste që ai e ka mbështetur prej kohësh, veçanërisht gjatë mandatit të tij të parë, e njohur si “Amerika e Para”.

Shembulli më i habitshëm ishte bombardimi i programit bërthamor të Iranit, i cili verën e kaluar pa Shtetet e Bashkuara t’u bashkoheshin luftës 12-ditore të Izraelit kundër Iranit.

Gjatë vitit të kaluar, Shtetet e Bashkuara kanë kryer disa herë sulme ajrore në Jemen dhe së fundmi kundër Shtetit Islamik në Siri dhe Nigeri.

Gjatë konferencës për shtyp të së shtunës, Trump tha gjithashtu: “Ne nuk kemi frikë të kemi forca në terren”, një tjetër kundërshtim me premtimin e tij për t’i dhënë fund misioneve ushtarake amerikane jashtë vendit.

Kur gazetarët e pyetën se si përputhej bombardimi i Venezuelës me qasjen “Amerika e Para”, Trump dha një përgjigje mjaft të paqartë, duke argumentuar se kjo shërbeu për të rrethuar Shtetet e Bashkuara “me fqinj të mirë”.

Përshtati: Gazeta “Si”

The post Nga Monroe te ‘Donroe’, rikthehet doktrina 200-vjeçare amerikane! appeared first on Gazeta Si.

Suksesi i operacionit amerikan që kap Presidentin venezuelian Nicolás Maduro ngre pyetje më të vështira për të ardhmen e Venezuelës, për përplasjen për influencë në Hemisferën Perëndimore dhe për rregullat e sjelljes në një botë të çrregullt.

Ky sulm demonstron gjithashtu mënyrën e preferuar të luftës nga Presidenti Donald Trump: fshehtësi maksimale, surprizë dhe përdorim të saktë të forcës, që mund të sjellë përfitime strategjike, por gjithashtu krijon pasiguri për të ardhmen e Venezuelës dhe garën për influencë të superfuqive në rajon.

Maduro pritet të kalojë shumë vite në burgun e SHBA-së, duke paralajmëruar se administrata e Trump e merr seriozisht kërcënimin nga liderët latino-amerikanë që lidhen me Pekinin dhe Moskën.

Sulmi gjithashtu tregon taktikat e Trump: përgatitje sekrete, dezinformatë për të mashtruar kundërshtarin dhe përdorim të forcës në mënyrë të saktë dhe të surprizuar. Ekzistojnë gjithashtu paralelizime me sulmet ndaj Iranit, duke treguar kufizimet e solidaritetit ndërmjet fuqive autokratike si Rusia dhe Kina, që nuk mund të kundërshtojnë fuqinë amerikane.

Megjithatë, ka shumë pasiguri.

E para lidhet me të ardhmen e Venezuelës. Trump ka arritur ndryshim udhëheqjeje, por jo ndryshim regjimi, pasi shumë figura të ashpra në qeverinë e Maduros mbeten.

Trump ka premtuar se SHBA do të “drejtojë vendin” për të mbikëqyrur një tranzicion demokratik; ai ka kërcënuar me sulme të mëtejshme nëse mbetjet e regjimit nuk bashkëpunojnë. Por edhe nëse kjo taktike funksionon, çdo tranzicion politik mund të jetë i gjatë dhe i ndërlikuar, duke përfshirë rikthimin e dëmit ekonomik, politik dhe social nga pothuajse 30 vjet politika të Chavizmit.

Së dyti, përplasja e superfuqive për Hemisferën Perëndimore nuk ka mbaruar. Kina ka investuar dekada në infrastrukturë, tregti dhe marrëdhënie të tjera me vendet e Amerikës Latine. Monumentet e influencës së saj përfshijnë mega-portet në Peru dhe një stacion gjurmimi hapësinor masiv në Bolivi. Marrëdhëniet policore dhe të sigurisë janë zgjeruar gjithashtu.

Pekini, rastësisht, publikoi një dokument në dhjetor mbi përfshirjen e tij në Amerikën Latine. Mesazhi ishte se balanca globale e fuqisë po ndryshon në mënyra që favorizojnë zgjerimin e influencës kineze.

Trump ka dhënë sinjal se ka vetëm një superfuqi në Amerikë kur vjen puna tek fuqia ushtarake; vendet latino-amerikane do të jenë më të kujdesshme në të ardhmen për të dhënë akses Pekinit në ndonjë vend që duket si bazë, të paktën për tani. Por Kina do të vazhdojë të kërkojë lidhje ekonomike, teknologjike dhe politike në rajon, si pjesë e një strategjie për avantazh afatgjatë.

Së fundi, aktorë të këqij mund të shfrytëzojnë këtë precedent. Administrata Trump pretendon, me arsyetim, se operacioni ishte ligjor sepse Maduro ishte nën aktakuza amerikane. Mund të tregojë shembullin e invazionit të Panamasë në 1989 për rrëzimin e Manuel Noriegas, si provë se Uashingtoni e ka bërë këtë më parë.

Por nëse Pekini ka qenë duke vëzhguar me kujdes, ndoshta është sepse taktikat e Trump, bllokimi i një vendi armiqësor, rrëzimi i drejtuesve të tij, mund të përdoren një ditë kundër Tajvanit. Në mjedisin më sfidues të sotëm, shembulli i saj mund të përdoret një ditë në mënyra të dëmshme./Bloomberg

The post Pse sulmi i SHBA-së në Venezuelë forcon Kinën?! appeared first on Gazeta Si.

Kapja e presidentit të Venezuelës, Nicolás Maduro, nga forcat amerikane dhe deklarata e Presidentit Donald Trump se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnë përkohësisht Venezuelën” kanë hapur një debat të jashtëzakonshëm ligjor, si në planin e së drejtës ndërkombëtare ashtu edhe në atë kushtetues amerikan.

Administrata Trump nuk ka paraqitur ende publikisht arsyetimin e saj të plotë ligjor. Megjithatë, precedentë historikë dhe deklarata të mëparshme nga Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe zyrtarë të tjerë ofrojnë disa indicie mbi logjikën që qëndron pas këtij veprimi.

Një precedent historik: Panama 1989

Në vitin 1989, SHBA pushtoi Panamanë për të arrestuar Manuel Noriegën, udhëheqësin de facto të vendit, i cili ishte akuzuar në SHBA për trafik droge. Operacioni u paraqit si mbështetje ushtarake për zbatimin e ligjit, jo si akt lufte. Ngjashëm, edhe në rastin e Venezuelës, Pentagoni e ka cilësuar operacionin si “mbështetje për Departamentin e Drejtësisë”.

A është e ligjshme që SHBA të “drejtojë” Venezuelën?

Pak pasi deklaroi në një konferencë për shtyp se Shtetet e Bashkuara do ta “drejtojnë vendin”, Trump duket se la të kuptohej se plani i tij ishte të ushtronte presion mbi zëvendëspresidenten e Nicolás Maduro-s, Delcy Rodríguez, që ajo thjesht t’i bindet.

I pyetur në një intervistë për The New York Post nëse trupat amerikane do të dislokoheshin për të ndihmuar në drejtimin e Venezuelës, zTrump u përgjigj:
“Jo, nëse zëvendëspresidentja e Maduro-s bën atë që ne duam, nuk do të na duhet ta bëjmë këtë.”
(Ai gjithashtu u tha gazetarëve se “nuk ka frikë nga trupat në terren”, veçanërisht kur bëhet fjalë për naftën e vendit.)

Kjo ngre pyetjen se si presidenti amerikan synon ta drejtojë Venezuelën nëse Rodríguez refuzon të bashkëpunojë. Trump nuk ka shpjeguar se si mund të ndodhë kjo dhe mbi çfarë baze ligjore, duke lënë të hutuar shumë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare dhe të sigurisë kombëtare.

Rebecca Ingber, profesoreshë në Shkollën e Drejtësisë Cardozo dhe ish-juriste e lartë në Departamentin amerikan të Shtetit, tha se nuk sheh asnjë mjet ligjor që SHBA të “drejtojë” Venezuelën.

“Kjo tingëllon si një pushtim i paligjshëm sipas së drejtës ndërkombëtare dhe nuk ekziston asnjë autoritet që presidenti ta bëjë këtë sipas ligjit të brendshëm,” tha ajo, duke shtuar:
“Është e paqartë se çfarë ka në mendje, por me shumë gjasë do t’i duhej financim nga Kongresi për ta bërë këtë.”

Panamaja ofron vetëm një pikë referimi të kufizuar. Në vitin 1989, Guillermo Endara, një kandidat opozitar që konsiderohej fitues i zgjedhjeve presidenciale të majit të atij viti, pasi Manuel Noriega anuloi rezultatet, u betua me shpejtësi si president i Panamasë në një bazë ushtarake amerikane.

Megjithatë, ishte vetë Endara ai që e drejtoi Panamanë, duke ndërmarrë hapa të tillë si shpërbërja e ushtrisë panameze dhe ndërtimi i një force të re policore kombëtare. Shtetet e Bashkuara e ndihmuan, por presidenti George H.W. Bush nuk pretendoi se po e drejtonte drejtpërdrejt Panamanë si një fuqi pushtuese.

A e shkeli arrestimi i Maduro-s të drejtën ndërkombëtare?

Duket se po, pasi bie ndesh me Kartën e Kombeve të Bashkuara, një traktat që Shtetet e Bashkuara e kanë ratifikuar.

Sipas Nenit 2(4) të Kartës, një shtet nuk mund të përdorë forcë në territorin sovran të një shteti tjetër pa pëlqimin e tij, pa një arsye vetëmbrojtjeje, ose pa autorizimin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Në shumicën e rasteve, kur SHBA përdor forcë jashtë vendit pa miratim të OKB-së, si për shembull në disa sulme me dronë kundër terrorizmit, ajo e bën këtë me lejen e qeverisë pritëse dhe duke u bazuar në pretendimin e vetëmbrojtjes.

Arrestimi i dikujt për ta nxjerrë përpara gjyqit, megjithatë, është një operacion zbatimi të ligjit, jo vetëmbrojtje. Në vitin 1989, shumica e Këshillit të Sigurimit të OKB-së votoi për të dënuar pushtimin e Panamasë, megjithëse Shtetet e Bashkuara e vunë veton ndaj rezolutës. Asambleja e Përgjithshme e OKB-së votoi 75 me 20 për ta cilësuar atë si “një shkelje flagrante të së drejtës ndërkombëtare dhe të pavarësisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të shteteve”.

A ka rëndësi ndalimi nga OKB-ja përballë ligjit amerikan?

Këtu çështja bëhet më e ndërlikuar.

Kushtetuta amerikane i bën traktatet e ratifikuara pjesë të “ligjit suprem të vendit” dhe gjithashtu kërkon që presidentët “të kujdesen që ligjet të zbatohen me besnikëri”. Megjithatë, juristë të degës ekzekutive kanë paraqitur teori sipas të cilave Kushtetuta, në disa raste, i jep presidentit kompetenca për të anashkaluar ligjërisht kufizimet e së drejtës ndërkombëtare në përdorimin e forcës jashtë vendit.

Në ndërhyrjen në Panama, për shembull, një opinion i Zyrës së Këshilltarit Ligjor të Departamentit të Drejtësisë pretendoi se presidenti Bush kishte pushtet kushtetues të lindur për të dislokuar FBI-në jashtë vendit për të arrestuar një person të kërkuar për akuza penale amerikane, edhe nëse një operacion i tillë shkelte të drejtën ndërkombëtare. Opinioni u nënshkrua nga William P. Barr, i cili më vonë u bë Prokuror i Përgjithshëm.

Arsyetimi i z. Barr kur u bë publik më vonë ka tërhequr kritika të shumta nga akademikët e së drejtës. Brian Finucane, ish-jurist i lartë i Departamentit të Shtetit, argumentoi në një artikull akademik në vitin 2020 se memorandumi i Barr-it kishte ngatërruar gabimisht dy çështje të ndryshme.

E para është një pyetje më e ngushtë: nëse dhe kur një gjykatë amerikane mund të zbatojë një traktat të ratifikuar nëse Kongresi nuk ka miratuar veçmas një ligj që përsërit termat e tij. E dyta është nëse të gjitha traktatet e ratifikuara përbëjnë ligje që presidentët janë kushtetuesisht të detyruar t’i respektojnë “pavarësisht nëse gjykatat mund t’i zbatojnë apo jo”, siç tha z. Finucane në një intervistë.

Ai dhe të tjerë kanë pohuar se presidentët janë të detyruar nga Karta e OKB-së dhe kështu është kuptuar edhe në momentin e ratifikimit edhe nëse asnjë gjykatë nuk mund t’i detyrojë t’i binden asaj. Megjithatë, nuk ekziston ende një vendim përfundimtar i Gjykatës së Lartë për këtë çështje.

Po bombardimet amerikane në Venezuelë?

Gjenerali Dan Caine, kryetar i Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura, deklaroi se SHBA shkatërroi mbrojtjen ajrore të Venezuelës ndërsa helikopterët që transportonin ekipin e nxjerrjes po afroheshin. Më pas, video të publikuara në rrjetet sociale treguan shpërthime në Karakas.

Senatori Mike Lee, republikan nga Utah, shkroi në rrjetet sociale herët të shtunën, pas raportimeve për operacionin, se mezi priste “të mësonte se çfarë, nëse ka diçka, e justifikon kushtetuesisht këtë veprim në mungesë të një shpalljeje lufte ose autorizimi për përdorimin e forcës ushtarake”.

Disa orë më vonë, z. Lee tha se Marco Rubio e kishte telefonuar për t’i thënë se “veprimi kinetik që pamë sonte u përdor për të mbrojtur dhe për të garantuar sigurinë e atyre që po zbatonin urdhrin e arrestimit”. Ai shtoi:
“Ky veprim ka shumë gjasa të bjerë brenda autoritetit të lindur të presidentit sipas Nenit II të Kushtetutës për të mbrojtur personelin amerikan nga një sulm real ose i menjëhershëm.”

Kjo tingëllon si një thirrje ndaj doktrinës së pushtetit të lindur mbrojtës. Kjo ide, që daton që nga fundi i shekullit XIX, parashikon se Kushtetuta i jep presidentit të drejtën, pa pasur nevojë për autorizim specifik nga Kongresi, të përdorë forcë ushtarake për të mbrojtur personelin federal teksa ai zbaton ligjin federal.

Administrata Trump e ka përdorur së fundmi këtë doktrinë edhe për dislokimin e trupave nën kontroll federal në Los Angeles, me arsyetimin e mbrojtjes së agjentëve të emigracionit nga protestuesit.

Gjenerali Caine tha se kishte disa raste kur helikopterët u qëlluan dhe iu përgjigjën zjarrit. Kjo mund të lidhet me një doktrinë tjetër, atë të autoritetit të lindur të njësive të dislokuara për të vepruar në vetëmbrojtje.

Çfarë ndodh me Cilia Flores?

Bashkëshortja e Madurros, Cilia Flores, u kap gjithashtu dhe tashmë përballet me akuza penale në SHBA. Prokuroria amerikane ka bërë të ditur se ndaj saj është ngritur një aktakuzë e re, e cila është deklasifikuar pas arrestimit.

A do të shqyrtojnë gjykatat mënyrën e arrestimit?

Precedentët ligjorë amerikanë tregojnë se gjykatat zakonisht nuk marrin parasysh mënyrën se si një i pandehur është sjellë para drejtësisë. Ajo që ka rëndësi është prania e tij para gjykatës dhe juridiksioni mbi veprat penale të pretenduara.

A gëzon Maduro imunitet si drejtues shteti?

Në parim, krerët e shteteve gëzojnë imunitet nga ndjekja penale në shtete të huaja. Megjithatë, SHBA nuk e njeh Maduron si president legjitim të Venezuelës, duke e konsideruar atë drejtues të një regjimi të paligjshëm. Sipas jurisprudencës amerikane, presidenti i SHBA-së ka autoritet absolut për të vendosur kë njeh si kryetar shteti, çka mund të përdoret për t’i mohuar Madurros imunitetin diplomatik.

Një precedent me pasoja globale

Rasti Maduro krijon një precedent të rrezikshëm dhe me pasoja afatgjata për rendin ndërkombëtar. Ndërsa SHBA e justifikon veprimin si luftë kundër narkotrafikut dhe terrorizmit, shumë vende dhe organizata ndërkombëtare e shohin atë si shkelje të sovranitetit dhe të së drejtës ndërkombëtare, duke ngritur pyetje serioze për balancën mes fuqisë ushtarake dhe ligjit./NewYorkTimes

The post A ishte i ligjshëm operacioni amerikan në Venezuelë? appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Gjatë dekadës së fundit, numri i konflikteve të armatosura aktive është rritur ndjeshëm.

Shumë prej tyre kanë qenë jashtëzakonisht vdekjeprurëse. Por disa konflikte të tjera kanë mbetur ende nën pragun e dhunës — megjithatë, nëse do të shpërthenin hapur, do të përmbysnin rajonet përkatëse dhe rendin botëror.

Kina kundër Tajvanit

A do të përpiqet Xi Jinping të lërë gjurmë në histori? Udhëheqësit kinezë kanë ndjekur luftën e Rusisë në Ukrainë dhe ndoshta kanë nxjerrë mësime të zymta mbi vështirësitë e pushtimit ushtarak. Por pabarazia e madhe në kapacitetet ushtarake mes Kinës dhe Tajvanit do të thotë se Pekini mund të tundohet të veprojë nëse mbështetja amerikane për ishullin duket se dobësohet, ose nëse kostoja ekonomike e një sulmi bie. Për momentin, një bllokadë duket më e mundshme sesa një pushtim, edhe pse edhe ajo mbart rreziqe të mëdha, përfshirë ndërhyrjen ushtarake dhe hakmarrjen ekonomike nga SHBA-ja dhe aleatët e saj.

India kundër Pakistanit

Dy armiqtë e përbetuar me armë bërthamore janë sjellë së fundmi sërish nga pragu i luftës pas një përplasjeje vdekjeprurëse — por konflikti i tyre thelbësor mbetet i pazgjidhur. Në prill 2025, një sulm në Indi që vrau 26 turistë shkaktoi krizën më serioze ndër vite, me goditje ndërkufitare dhe mbi 50 të vdekur përgjatë vijës së kontrollit në Kashmir, përpara se të shpallej një armëpushim.

Rritja e shpejtë ekonomike e Indisë po zgjeron hendekun në fuqinë ushtarake konvencionale. Me një të pestën e popullsisë botërore mes tyre, ruajtja e paqes në vitin 2026 është jashtëzakonisht e rëndësishme. Dy faktorë do ta bëjnë këtë më të vështirë: Amerika, e cila shpesh ndërmjetëson mes dy vendeve, ka ftohur marrëdhëniet me Indinë për shkak të një lufte tarifore. Dhe në përplasjen e fundit, India dhe Pakistani treguan më pak përmbajtje sesa në të kaluarën.

Rusia kundër Ukrainës

Humbjet e Rusisë tani vlerësohen të jenë më të mëdha se ato të Shteteve të Bashkuara në Luftën e Dytë Botërore. Forcat e saj kanë pushtuar vetëm 1.3% territor shtesë të Ukrainës që nga dhjetori 2022. Kjo matematikë e konsumimit sugjeron se viti 2026 do të sjellë ose përparim tejet të ngadaltë, ose një konflikt të ngrirë nga rraskapitja, ose një lloj marrëveshjeje. Por janë të mundshme edhe dy skenarë të tjerë: një kolaps i frontit ose politik i Ukrainës, i ndihmuar nga sabotimi i Kremlinit; ose një thyerje e ekonomisë ruse, nëse sulmet ajrore paralizojnë industrinë e saj të naftës. Secili prej këtyre skenarëve do të kishte pasoja masive për Europën dhe botën.

Izraeli kundër Hamasit

A do të zgjasë armëpushimi i brishtë?

Gaza është në gërmadha, me dhjetëra mijëra të vdekur. Forcat izraelite ende kontrollojnë gjysmën e territorit dhe Hamasi nuk është çarmatosur. Sado e tmerrshme që do të ishte, një rifillim i luftës nuk është i paimagjinueshëm. Të dyja palët tashmë e kanë akuzuar njëra-tjetrën për shkeljen e armëpushimit më të fundit, të negociuar në tetor. Por nëse Trump mbetet i angazhuar në planin e tij të paqes dhe palët bashkëpunojnë, ka edhe shpresë. Nëse materializohet një forcë ndërkombëtare paqeruajtëse, rindërtimi mund të nisë më në fund në shkallë të gjerë.

Gazanët e zhvendosur do të mund të kthehen në atë që ka mbetur nga shtëpitë e tyre. Për momentin, megjithatë, rezultati më i mundshëm është ai i njohur: një territor i ndarë, palestinezë që vuajnë dhe një pauzë e dhunës që zgjat — derisa të mos zgjasë më.

Kongo kundër Ruandës

Tensione dekadash mbi padrejtësi etnike dhe pasuritë minerare të Kongos lindore kërcënojnë të shpërthejnë në luftë të hapur. Nën diktatorin Paul Kagame, Ruanda në vitin 2025 armatosi, furnizoi dhe drejtoi rebelët e M23, të cilët pushtuan Goman, një qytet i madh në Republikën Demokratike të Kongos, dhe për më tepër dërgoi edhe trupat e saj.

Zonat e operimit të M23 në Kongo janë, përmes ndërmjetësimit, afërsisht dyfish i territorit të Ruandës, dhe një marrëveshje e brishtë e nënshkruar në Shtëpinë e Bardhë mes zotit Kagame dhe Félix Tshisekedi, presidentit të Kongos, nuk i përfshinte ata.

Trupat ugandeze gjithashtu kanë shtuar aktivitetin në Kongo — duke vepruar si “partnerë sigurie” të qeverisë së dobët kongoleze — sepse shqetësohen për M23, të cilët luftojnë aleatët e tyre lokalë. Ari është pjesë e joshjes. Ruanda, e cila ka pak rezerva vendase, është bërë në mënyrë misterioze një eksportuese e madhe. Në lojë janë gjithashtu nafta, gazi dhe minerale si kobalti, thelbësor për prodhimin e baterive.

Sudani

Forcat e Armatosura Sudaneze (SAF) dhe Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF) mbeten të përfshira në një luftë të ashpër. RSF kontrollon pjesën më të madhe të Darfurit dhe Sudanisë perëndimore, ndërsa SAF mban kryeqytetin dhe rajonet lindore. Miliona civilë janë në arrati dhe shumë prej tyre po vdesin nga uria. Konflikti — dhe kriza më e madhe humanitare në Afrikë — ka gjasa të vazhdojë, i ushqyer nga mbështetja e Egjiptit për SAF-in, Emirateve të Bashkuara Arabe për RSF-në dhe fuqive të tjera rajonale (EBA mohon përfshirjen).

Megjithatë, nëse mbështetësit e dy palëve shohin arsye për kompromis, një marrëveshje mund të jetë e mundur — dhe potencialisht shumë fitimprurëse. Për një ndërmjetës ambicioz si Donald Trump, Sudani ofron si pasuri (ar, naftë dhe një vijë bregdetare strategjike), ashtu edhe mundësinë për t’i dhënë fund asaj që mund të jetë konflikti aktiv më vdekjeprurës në botë.

Venezuela

Në fokusin e saj të rinovuar mbi sigurinë në “hemisferën tonë”, administrata Trump ka grumbulluar forca përballë Venezuelës, ka zgjeruar stërvitjet ushtarake dhe ka goditur varka të vogla që pretendon se kontrabandojnë drogë. Qëllimi përfundimtar mund të jetë përshpejtimi i fundit të regjimit të Nicolás Maduro-s, edhe pse nuk është e qartë se sa forcë është e gatshme të përdorë Amerika.

Sulmet ajrore janë më të mundshme sesa një pushtim amfib. Trump mund të dërgojë madje edhe forca speciale nëse sheh një mundësi për të kapur ose vrarë zotin Maduro. Presidenti i Venezuelës nuk ka mungesë armiqsh. Ai ka përshkallëzuar së fundmi pretendimin shekullor të Venezuelës mbi dy të tretat e territorit të Guajanës fqinje — rajonin Essequibo, të pasur me naftë. Pavarësisht urdhrave të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për të mos e bërë këtë, Venezuela mbajti zgjedhje të paligjshme për guvernator në maj 2025 për “Guajanën Esequiba”, duke zgjedhur administratorë për territore që nuk i kontrollon.

Por çdo lëvizje e Venezuelës ndaj Guajanës do të shkaktonte me siguri një përballje me Shtetet e Bashkuara.

Burimi: The Economist/Përshtati Gazeta Si

The post Shtatë konflikte që në 2026 mund të tronditin botën appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Vitin e kaluar, POLITICO zgjodhi të shikonte përpara me një dozë optimizmi, duke renditur disa arsye – pjesërisht serioze, pjesërisht ironike – pse 2025 mund të sillte zhvillime pozitive.

Disa prej atyre parashikimeve rezultuan të qëlluara, të tjera jo. Donald Trump arriti (ose të paktën pretendoi se arriti) t’i japë fund luftës në Gaza, por konflikti në Ukrainë vazhdon të mbetet një plagë e hapur në zemër të Europës.

Në vend të parashikimeve të zakonshme, këtë herë qasja është më cinike, por ndoshta edhe më realiste: po ofrohen “koeficientë bastesh” për skenarët e vitit 2026.

Jo sepse politika duhet trajtuar si lojë fati, por sepse në këtë epokë kaotike, probabiliteti shpesh është mjeti i vetëm për të matur të ardhmen. Nga mbijetesa politike e Viktor Orbánit dhe Benjamin Netanyahut, te rreziku i një krize financiare globale dhe përplasjet e reja në Uashington, panorama globale mbetet thellësisht e paqëndrueshme.

A do të vinte autori pagën e tij mujore në bast për ndonjërin prej këtyre skenarëve? Përgjigjja është e prerë: jo. Mjafton shembulli i Harry Kakavas, një nga agjentët më të suksesshëm të pasurive të paluajtshme në Australi, i cili ndërtoi një perandori financiare vetëm për ta humbur gjithçka në tavolinat e Baccarat-it.

Dhe politika, sot, është më e paparashikueshme se kurrë – veçanërisht me Donald Trumpin sërish në Shtëpinë e Bardhë. Pas një fillimi të stuhishëm të mandatit të dytë, viti 2026 pritet të jetë një test i vërtetë për rendin global.

Trump dhe lufta në Ukrainë: marrëveshje apo iluzion?

Koeficienti: 4/1

Pavarësisht retorikës perëndimore për sanksione shkatërruese dhe izolim ekonomik, Vladimir Putin duket i patundur. Lufta vazhdon me kosto të mëdha njerëzore, ndërsa shoqëria ruse përballet me pasoja gjithnjë e më të dukshme ekonomike. Megjithatë, Kremlini vazhdon të këmbëngulë në kërkesat e tij maksimale.

Në anën tjetër, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy ka pak hapësirë për kompromis. Çdo lëshim i madh territorial apo politik do të rrezikonte jo vetëm mbështetjen publike, por edhe stabilitetin e vetë shtetit ukrainas.

Donald Trump, megjithatë, vazhdon të besojë se një marrëveshje është e mundur. Pas takimeve dhe kontakteve të tij me Putinin, ai ka shprehur bindjen se lideri rus “dëshiron të bëjë një marrëveshje” – edhe pse shpesh duket i kapur mes vetëbesimit dhe dyshimit se mund të jetë duke u manipuluar.

Problemi është se për Putinin, zgjatja e luftës mund të jetë më e leverdishme sesa përfundimi i saj. Ajo lodh Europën financiarisht, rrit tensionet brenda NATO-s dhe shpërqendron Perëndimin nga Kina dhe Tajvani.

Por kjo strategji ka kufijtë e saj: ekonomia ruse po përballet me norma të larta interesi, mungesë fuqie punëtore dhe borxhe në rritje. As status quo-ja nuk mund të zgjasë pafundësisht.

Kur tregjet e bonove humbasin durimin

Koeficienti: 5/1

James Carville, strategu legjendar i Bill Clintonit, dikur tha se po të kishte mundësi të rilindte, do të donte të ishte tregu i bonove, sepse “mund të frikësosh këdo”. Ky citim tingëllon më aktual se kurrë.

Borxhi publik në rritje – nga Japonia te Franca, Britania dhe Shtetet e Bashkuara – ka mbajtur kostot e huamarrjes në nivele rekord. Investitorët po tregohen gjithnjë e më skeptikë për aftësinë e qeverive për të mbajtur financat nën kontroll. Dhe qeveritë, nga ana e tyre, po shmangin vendime politikisht të dhimbshme si rritja e taksave apo shkurtimi i shpenzimeve.

Historia tregon se krizat financiare dhe ato politike ecin paralelisht, duke ushqyer njëra-tjetrën. Nëse tregjet vendosin se borxhi publik është bërë i paqëndrueshëm, pasojat politike mund të jenë po aq dramatike sa ato ekonomike.

Netanyahu, magjistari i mbijetesës politik

Koeficienti: 3/1

Benjamin Netanyahu nuk e ka fituar pa arsye nofkën “Magjistari”. Sa herë që karriera e tij është dukur e përfunduar, ai ka gjetur një mënyrë për t’u rikthyer. Edhe pas dështimit të rëndë të 7 tetorit, që u konsiderua si një nga goditjet më të mëdha ndaj sigurisë së Izraelit, pozitat e tij politike janë përmirësuar gradualisht.

Zgjedhjet parlamentare duhet të mbahen deri në tetor 2026, por Netanyahu mund të preferojë t’i përshpejtojë ato. As koalicioni i tij dhe as opozita nuk kanë shumicë të qartë, duke e bërë skenën politike izraelite thellësisht të fragmentuar. Në këtë kaos, aftësia e Netanyahut për të mbijetuar politikisht nuk duhet nënvlerësuar.

Orbán dhe testi më i vështirë i pushtetit

Koeficienti: 2/1

Viktor Orbán ka fituar tri zgjedhjet e fundit dhe mbetet favorit edhe përballë lodhjes së elektoratit, inflacionit dhe skandaleve politike. Kundërshtari i tij kryesor, Péter Magyar, po përfiton nga pakënaqësia publike, por një pjesë e madhe e votuesve hungarezë janë ende të pavendosur.

Orbán pritet të luajë sërish kartën e zakonshme: luftërat kulturore, euroskepticizmi dhe frika nga përfshirja në luftën e Ukrainës. Dhe, siç ka ndodhur edhe më parë, kjo strategji mund t’i sjellë një tjetër fitore.

Kriza e bankave hije: paralajmërimi i radhës

Koeficienti: 3/1

Bankat hije dhe tregjet private të kreditimit kontrollojnë tashmë një pjesë kolosale të sistemit financiar global. Paralajmërimet për një krizë të mundshme po shtohen, ndërsa qeveritë kanë shumë më pak hapësirë për ndërhyrje sesa në vitin 2008.

Nëse kjo flluskë shpërthen, pasojat do të jenë globale – dhe shumë më të vështira për t’u menaxhuar në një klimë populizmi dhe mosbesimi ndaj institucioneve.

SHBA: betejë e ashpër mes demokratëve dhe republikanëve

Republikanët do ta kenë të vështirë të ruajnë kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve në zgjedhjet afatmesme. Historia është kundër tyre. Senati, megjithatë, mbetet një terren më i sigurt për GOP-in.

Një fitore demokrate do të kërkonte një valë të fortë anti-Trump – e pamundur, por jo e pamendueshme në një Amerikë gjithnjë e më të polarizuar.

Burimi: Politico/Përshtati Gazeta Si

The post Koeficientët e këtij viti: Bastet politike të një bote të paqëndrueshme appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Faleminderit për asgjë, 2025. Ishte një vit në të cilin shumica prej nesh do të donte të ishte ose Suni Williams, ose Butch Wilmore.

Williams dhe Wilmore ishin astronautë që duhej të qëndronin në hapësirë rreth 10 ditë, por përfunduan duke ndenjur gati 10 muaj, duke mos u kthyer në Tokë deri në mars të këtij viti dhe duke humbur pothuajse tre muaj nga ky mjerim.

“Mirë se u kthyet, djema. Ka lajme të mira dhe lajme të këqija: lajmi i mirë është se jeni kthyer shëndoshë e mirë; lajmi i keq është se Kamala Harris nuk i fitoi zgjedhjet.”

Fituesi i zgjedhjeve, Donald Trump, sigurisht që dominoi axhendën e lajmeve në të njëjtën mënyrë siç do ta dominonte një ari sektorin e mjaltit po ta lije të lirë në një supermarket.

Ai vendosi tarifa të menduara me nxitim mbi gjithçka dhe këdo, përfshirë ishuj të pabanuar pranë Antarktidës.

Dhe u grind në mënyrë spektakolare me Elon Musk-un, i cili, si Lazari, fluturoi shumë afër diellit të ndritshëm.

Në Europë, ka qenë një vit i çuditshëm.

Gjermania e zëvendësoi Kapiten Karizmën Olaf Scholz-in, me Friedrich Merz-in, i cili gjithmonë duket sikur sapo i ke zënë vendin e parkimit në supermarket, edhe pse ai kishte pritur me durim për një kohë të gjatë.

Franca dhe Italia i ndërruan rolet: kjo e fundit u shndërrua në model stabiliteti, ndërsa e para u kthye në një rast problematik ku aq shumë njerëz u bënë kryeministra saqë, në momentin e shkrimit, Eric Cantona është mbajtësi i asaj detyre.

Në Bruksel, Ursula von der Leyen ka qenë pothuajse po aq popullore sa një operacion i padëshiruar invaziv dhe i mbijetoi jo një, por tre votëbesimeve në Parlamentin Europian, i cili sot anon aq shumë djathtas sa rrezikon të përmbyset.

Por ka pasur edhe disa histori suksesi

Papa i ri duket njeri i mirë, që do të thotë se Kisha Katolike e ka thyer ciklin e kohëve të fundit “papë i mirë / papë i keq”.

Dhe António Costa po bën një punë shumë më të mirë si president i Këshillit Europian – një rol që, nga sa kuptojmë ne, përfshin porositjen e sasisë së duhur të ujit me gaz për mbledhjet – sesa Charles Michel.

Pra, ja ku jemi: drejt lartësive të ndriçuara nga dielli të vitit 2026. Nuk mund të jetë më keq, apo jo?

Kush ka qenë në ngjitje

Putha një kryeministër: Me fjalët e pavdekshme të Avril Lavigne: Ai ishte kryeministër, ajo ishte yll popi – a mund të bëhet më e qartë?

Justin Trudeau dhe Katy Perry janë zyrtarisht në një lidhje. Rezulton se gjithçka që duhet për të lulëzuar një çift “power” është një marifet i sikletshëm turizmi hapësinor dhe një dorëheqje në turp. Ka shpresë për të gjithë, njerëz.

Mbijetuesja: Presidentja e Komisionit, Ursula von der Leyen, arriti t’i mbijetojë gjithsej tre mocioneve mosbesimi këtë vit. Partitë e ekstremit të djathtë dhe të majtë provuan fatin e tyre, duke vërtetuar se nuk ka të bëjë me ideologjinë — thjesht nuk e pëlqejnë atë. Dhe njerëzit thonë se shoqëria është e përçarë pa shpresë.

Kush ka qenë në rënie

Marrëdhëniet SHBA-BE:
Ju kujtohet kur SHBA-të e pëlqenin vërtet BE-në? Zëvendëspresidenti JD Vance nuk e pëlqen. Në Konferencën e Sigurisë në Mynih, ai goditi demokracitë europiane, duke këmbëngulur se kërcënimi i tyre më i madh nuk është Rusia, por luftërat e tyre kulturore. Me miq të tillë…

Titujt mbretërorë:

Duka i Jorkut, Princi Andrew, nuk ekziston më. Tani ai do të njihet si Andrew Mountbatten Windsor. Që, për nga emrat e mesëm, është ndëshkim i mjaftueshëm. Vëllai i tij i madh, Charlie, ia preu gjithashtu financimin publik. Nëse Mountbatten-i ndonjëherë ka nevojë për punë, gjithmonë ka Pizza Express.

Çmim ironik për përdorimin e shkëlqyer të kaosit politik në një demokraci

Çfarë viti ka qenë për Marine Le Pen-in dhe politikën franceze, e cila i dha Italisë një vit të rrallë pushimi nga të qenit maskota kaotike e Europës.

Udhëheqësja e partisë së ekstremit të djathtë, Tubimi Kombëtar, u ndalua të kandidojë për poste publike për pesë vjet, pas një skandali me vende pune fiktive në Parlamentin Europian në mars.

Në teori, kjo e përjashton nga gara presidenciale e vitit 2027 – duke supozuar se deri atëherë do të kemi ende demokraci funksionale. Karriera e saj duhej të kishte marrë fund aty.

Por Marine nuk është nga ato që dorëzohen, sidomos kur krahu i djathtë, Barbie Bardella, pret – paksa tepër i etur – në prapaskenë për të marrë stafetën.

Gjithçka që i duhej ishte që elektorati francez të shpërqendrohej nga skandale më të freskëta dhe ta linte të planifikonte rikthimin e saj në heshtje.

Dhe ja ku hyn: Presidenti Emmanuel Macron dhe një studim rasti për sindromën “burrë i sigurt në vetvete, heteroseksual, i bardhë, në kufijtë e iluzionit”.

Ai i konsumoi kryeministrat më shpejt sesa Samantha Jones ndërronte të dashurit, duke u dukur çdo herë i habitur kur njëri largohej.

Është gati e lezetshme që asnjëherë nuk e konsideroi mundësinë se problemi mund të ishte vetë ai. Ndoshta vërtet ka ardhur koha për një presidente grua që t’i sjellë stabilitet Francës: shikoni Italinë dhe qeverinë e saj absolutisht-jo-neo-fashiste, për shembull. Ah, sa janë ndërruar pllakat.

Burimi: “Politico” / Përshtati: Gazeta “Si”

The post ‘Mirupafshim, 2025! Nuk ishte kënaqësi të të njihnim’ appeared first on Gazeta Si.

Gazeta Si – Zgjedhjet e parakohshme parlamentare – të cilave u paraprinë përplasjet disamuajshe ndërmjet partive politike, bllokadat institucionale dhe fjalori polarizues – përfunduan me një fitore bindëse të Lëvizjes Vetëvendosje (LVV).

Njohësit e zhvillimeve politike vlerësojnë për Radion Evropa e Lirë (REL) se zgjedhjet e 28 dhjetorit ia sollën partisë së kryeministrit në detyrë, Albin Kurti, një fitore “spektakolare”, të cilën ajo e arriti kryesisht falë “dobësive” të partive opozitare.

LVV-ja i fitoi 49.30 për qind të votave, pa llogaritur votat me kusht dhe ato të diasporës, sipas rezultateve preliminare të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ).

“Kjo është një fitore spektakolare e Lëvizjes Vetëvendosje, të cilën ia ka dhuruar opozita me mungesën totale të ideve se si të ballafaqohen me popullizmin e fuqishëm të Kurtit”, thekson analisti Artan Muhaxhiri për REL-in. Të dhënat preliminare të KQZ-së tregojnë se partitë opozitare ngelën shumë mbrapa.

Partia Demokratike e Kosovës (PDK) i fitoi 21.01 për qind të votave, Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK)13.59 për qind, ndërkaq Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) 5.68 për qind.

Nisma Socialdemokrate, me vetëm 1.72 për qind të votave nuk ka arritur ta kalojë pragun zgjedhor.

Lista Serbe, partia më e madhe e serbëve të Kosovës, i fitoi 4.74 për qind të votave.

Fitoren e LVV-së, politologu Dritëro Arifi e sheh si rezultat të disa faktorëve të ndërlidhur – “propagandës së fuqishme” që ka kjo parti, si dhe dobësive të partive opozitare, të cilat nuk kanë arritur të jenë mjaftueshëm aktive dhe të prezantojnë ekspertizë.

“Më e rëndësishmja është se qytetarët e kanë vërejtur mungesën e lidershipit te partitë opozitare, si dhe të një personi që do të mund ta ndryshonte gjendjen”, thekson Arifi për REL-in.

Bazuar në rezultatet preliminare, LVV-ja pritet t’i ketë 56 ulëse në Kuvendin e Kosovës, PDK-ja 23 ulëse, LDK-ja 15 ulëse dhe AAK-ja 6 ulëse.

Lista Serbe pretendon se i ka fituar të gjitha dhjetë ulëset e rezervuara për komunitetin serb në Kuvend, por mbetet ende në pikëpyetje nëse partia tjetër serbe, Partia Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë e Nenad Rashiçit, do ta fitojë një ulëse.

Lëvizja Vetëvendosje po shkon në drejtim të përsërisë ose tejkalojë rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2021, kur kishte fituar 50.28 për qind të votave.

Asokohe ajo e krijoi shumicën parlamentare pa koalicion me partitë e tjera shqiptare, por vetëm me deputetë nga pakicat joserbe, të cilat i kanë 10 ulëse të garantuara në Kuvend, gjithashtu.

Lideri i LVV-së, Albin Kurti, pas shpalljes së rezultateve preliminare nga KQZ-ja, tha se “sa më parë që certifikohen rezultatet e zgjedhjeve, aq më shpejt do të krijohen institucionet”.

Ai i ka ftuar partitë e tjera që të bashkëpunojnë për marrëveshjet ndërkombëtare, duke thënë se ky hap do të jetë test për bashkëpunimin e mundshëm të mëtejmë, përfshirë edhe çështjen e zgjedhjes së presidentit të vendit në pranverë.

“Natyrisht që duhet ta bisedojmë me opozitën këtë çështje. Por, paraprakisht duhet të diskutojmë për marrëveshjet ndërkombëtare”, tha Kurti.

Kreu i PDK-së, Bedri Hamza nuk ka reaguar pas përmbylljes së procesit të votimit.

Ndërkaq, lideri i LDK-së, Lumir Abdixhiku, e ka uruar fituesin e zgjedhjeve, duke thënë se “Kosova ka nevojë për demokraci funksionale”.

Ai e mori përgjegjësinë për rezultatin e dobët të partisë së tij, duke mos e përjashtuar as mundësinë e dorëheqjes së tij.

Lideri i AAK-së, Ramush Haradinaj, menjëherë pas mbylljes së votimeve u shpreh i kënaqur me rezultatin e partisë së tij.

Kryetari i Listës Serbe, Zllatan Ellek, pas publikimit të rezultateve preliminare nga KQZ-ja, tha se ka fituar mbi 90 për qind të votave të komunitetit serb dhe “të gjitha dhjetë mandatet” e deputetëve të rezervuara për këtë komunitet.

Megjithatë, ai theksoi se për rezultatin final, Lista Serbe pret vlerësimin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.

Fjalori “i zbutur” i Kurtit dhe sfidat e së ardhmes

Fjalimi i Kurtit, kur e shpalli fitoren pas publikimit të rezultateve preliminare nga KQZ-ja, ishte “mjaft i kujdesshëm dhe i matur”, në raport me partitë tjera shqiptare, vlerësojnë vëzhguesit e zhvillimeve zgjedhore.

Por, sipas tyre, sfidat të cilat e presin shumicën e re parlamentare, por edhe qeverinë e re, përfshirë edhe zgjedhjen e presidentit të vendit në pranverën e vitit 2026, nuk i lënë vend “arrogancës të Kurtit”, të cilën ai e kishte shfaqur ndaj kundërshtarëve politikë pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 2021 dhe atyre të 9 shkurtit 2025.

“Nuk jemi mësuar ta shohim Kurtin në këtë mënyrë. Por, kjo është gjë pozitive. Mirëpo, nga këndvështrimi im, gjuha e trupit e tradhtonte. Normalisht që gjuha ishte e fituesit, por nuk e kishte entuziazmin e fituesit”, thekson politologu Arifi për REL-in.

Ai, por edhe analisti Muhaxhiri, besojnë se Kurti, i cili pritet të jetë për herë të tretë kryeministër, mund ta krijojë qeverinë e re vetëm me partinë e tij dhe me pakicat joserbe.

Një koalicion me një parti tjetër shqiptare, do të ishte rezultat i dëshirueshëm për Kurtin, vlerësojnë ata.

Megjithatë, Muhaxhiri vlerëson se hendeku i krijuar ndër vite ndërmjet LVV-së dhe PDK-së, frika e LDK-së se mund të humbë edhe më shumë elektorat në rast të një marrëveshjeje me LVV-në, e bëjnë të pamundur një koalicion të LVV-së me dy partitë më të mëdha opozitare, por edhe ndonjë mbështetje të këtyre partive si opozitë.

“Do të jetë shumë vështirë që [Kurti] t’i bindë PDK-në dhe LDK-në që të qëndrojnë në sallë, për të arritur kuorumin prej 80 deputetësh për zgjedhjen e presidentit ose presidentes. LDK-ja dhe PDK-ja konsiderojnë që presidentja [Vjosa] Osmani, me shumë veprime të saj, i ka ndihmuar LVV-së”, theksoi Muhaxhiri për REL-in.

Ai shtoi se refuzimi i bashkëpunimit ndërmjet partive politike për zgjedhjen e presidentit, mund ta çojë sërish vendin në zgjedhje, qysh në pranverë kur Osmanit t’i mbarojë mandati në prill.

Politologu Arifi shpreh mendimin se në rast se Lëvizja Vetëvendosje e tejkalon rezultatin e vitit 2021, Kurti do ta shqyrtojë nëse nevojë edhe për një mandat të presidentes Osmani, apo synon të propozojë një kandidat tjetër.

Sipas tij, kornizat që përcaktohen për partitë politike opozitare shqiptare, në bazë të numrave të ulëseve të fituara në Kuvend, nuk u mundësojnë hapësirë të madhe për manovrim më rastin e zgjedhjes së presidentit në mandatin e ardhshëm.

“Opozita do ta bëjë një kuazi-pragmatizëm, në këtë rast të detyruar, që të qëndrojë në sallë, sepse alternativa tjetër janë zgjedhjet e parakohshme, në të cilat, nëse opozita del si problematike, atëherë zoti Kurti mund të fitojë 60-70 për qind të votave totale”, thekson Arifi për REL-in.

Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit, janë rezultat i mospajtimeve dhe përplasjeve ndërmjet partive politike, të cilat pas zgjedhjeve të 9 shkurtit, nuk arritën ta konstituimin Kuvendin deri më 10 tetor.

Kurti më pas nuk arriti t’i marrë votat e mjaftueshme në Kuvend për formimin e qeverisë. Qeverinë nuk arriti ta formojë as i mandatuari i dytë, Glauk Konjufca, po ashtu nga LVV-ja, gjë që detyroi presidenten Osmani të shpallë zgjedhjet e parakohshme parlamentare.

Teksa Kurti synon të formojë qeverinë e re, KQZ-ja ende ka punë deri në shpalljen e rezultateve përfundimtare, pasi duhen numëruar votat për deputetë, ato nga diaspora, votat me kusht, si dhe të personave me nevoja të veçanta.

Të gjitha këto hapa kanë edhe afate për ankesa, të cilët mund të jenë arsye për të marrë disa javë deri te formimi i ekzekutivit të ri. /REL/

The post Si erdhi LVV-ja deri te fitorja ‘spektakolare’? appeared first on Gazeta Si.

Nga Gazeta ‘Si’- Ndonjëherë karikaturistët janë vëzhguesit më të mprehtë të realitetit.

Pak para zgjedhjeve parlamentare në Kosovë, që mbahen këtë të diel, karikaturisti i njohur Jeton Mikullovci vizatoi një aeroplan, një anije, një autobus udhëtimi dhe një makinë me targën “Diaspora”. Në timonin e secilit mjet ndodhet një Babagjysh i Vitit të Ri.

Është fundi i dhjetorit dhe qytetet e fshatrat e Kosovës po ringjallen. Tani është koha e kthimeve në atdhe: e njerëzve që janë sistemuar në Zvicër, Gjermani, Austri apo gjetkë në Evropën Perëndimore.

Në shtëpi ata nuk quhen pa arsye “Babagjyshë të Vitit të Ri”: diaspora jo vetëm që mbështet familjarët, por mban gjallë edhe ekonominë e vendit. Vitin e kaluar, nga diaspora drejt Kosovës u dërguan 1.32 miliardë euro – që përbëjnë 12.7 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto.

19 mijë votues në Zvicër

Diaspora ka ndikim edhe politik – aq sa mund të përcaktojë rezultatin e zgjedhjeve. Rreth 80 mijë kosovarë me banim jashtë vendit janë regjistruar për zgjedhjet parlamentare, prej tyre gati 19 mijë në Zvicër. Ata votojnë me postë ose në përfaqësitë diplomatike. Shumë të tjerë do ta hedhin votën në Kosovë, pasi festat i kalojnë në atdhe.

Sipas mediave lokale, që nga mesi i dhjetorit gati 400 mijë njerëz kanë hyrë në Kosovë. Vetëm nga Zvicra, të premten pritej të uleshin nëntëmbëdhjetë avionë në aeroportin e Prishtinës. Sipas Bankës Botërore, më shumë se 700 mijë njerëz me prejardhje kosovare jetojnë jashtë vendit. Në vetë Kosovën jetojnë rreth 1.6 milionë banorë.

Fushatë zgjedhore edhe në Zyrih dhe Grenchen

Fushata zgjedhore prej kohësh po zhvillohet edhe jashtë vendit. Në mesin e dhjetorit, kryeministri Albin Kurti nga lëvizja e majtë Vetëvendosje kërkoi vota në Zyrih dhe i vlerësoi anëtarët e diasporës si “heronj të heshtur”. Por edhe rivalët po mobilizohen: në Grenchen u mblodhën simpatizantë të Lidhjes Demokratike të Kosovës. Kjo forcë politike, sot e treta për nga fuqia, udhëhoqi në vitet 1990 rezistencën paqësore kundër shtypjes serbe.

Jo të gjithë janë të kënaqur me rolin e diasporës në politikën kosovare. Disa gazetarë sensacionalistë në Prishtinë kanë kërkuar madje t’u hiqet e drejta e votës kosovarëve jashtë vendit. Kjo është megjithatë jorealiste: sipas Kushtetutës, çdo qytetar dhe qytetare e vendit mbi moshën 18 vjeç ka të drejtë vote.

Kritikët e akuzojnë Vetëvendosjen se po e instrumentalizon diasporën. Premtimi i Kurtit për të qeverisur me “duar të pastra” gjen jehonë te të mërguarit: duke jetuar në shtete me sundim funksional të ligjit, ata reagojnë veçanërisht ndjeshëm ndaj korrupsionit dhe nepotizmit në atdhe.

Një ngërç dhjetëmujorsh

Bilanci i Kurtit që nga fitorja e tij e bujshme në zgjedhjet e vitit 2021 është zhgënjyes. Edhe pse arriti të frenojë korrupsionin sistemik të partive të vjetra të rrënjosur që nga fundi i luftës më 1999, ai u rrethua me ministra të papërvojë, disa edhe të paaftë. Reformat e rëndësishme dhe projektet infrastrukturore mbetën pezull. Ai nuk e shfrytëzoi shumicën absolute për të forcuar kohezionin e brendshëm të vendit. Përkundrazi, opozitës iu qas me përçmim dhe humbi mundësinë për të ndërtuar ura politike.

Zgjedhjet parlamentare të kësaj të diele janë tashmë të dytat këtë vit. Në fillim të shkurtit, Vetëvendosje doli partia më e madhe, por nuk arriti shumicën absolute. Pasoi një ngërç dhjetëmujorsh, gjatë të cilit Kurti nuk gjeti partner koalicioni. Me partitë që dolën nga Ushtria Çlirimtare e Kosovës (UÇK), kryeministri nuk pranoi të bashkëqeverisë – ai i konsideron ato përgjegjëse për korrupsionin endemik në vend.

Nga ana tjetër, Lidhja Demokratike e Kosovës refuzoi bashkëpunimin me Kurtin, duke e akuzuar për populizëm dhe për përkeqësim të marrëdhënieve me aleatët perëndimorë. Arsyeja qëndron te veprimet e njëanshme të Kurtit: ai shpesh merrte vendime pa u konsultuar më parë me SHBA-në dhe BE-në, çka solli tensione diplomatike.

Një mbret i nëntokës mbetet i paprekur

Në thelb, bëhet fjalë për përpjekjen e qeverisë për ta vënë veriun e Kosovës, të banuar kryesisht nga serbë, nën kontrollin shtetëror. Ky rajon ishte për vite me radhë i drejtuar nga Beogradi përmes partisë Lista Serbe dhe aktorëve të krimit të organizuar.

Situata u përshkallëzua në fund të vitit 2022, kur qeveria qendrore në Prishtinë kërkoi që automjetet në veri të pajiseshin me targa kosovare. Me urdhër nga Beogradi, policët e pakicës serbe dhanë dorëheqjen dhe kthyen uniformat; edhe gjyqtarët dhe kryetarët e komunave braktisën postet e tyre në shenjë proteste. Një vit më vonë, zëvendëskryetari i Listës Serbe, Milan Radoiçiç, organizoi një sulm terrorist në veri të Kosovës, ku u vra një polic. Radoiçiç, një bashkëpunëtor i ngushtë i presidentit autokrat serb Aleksandar Vuçiç, u arratis në Serbi bashkë me dhjetëra persona të armatosur. Atje jeton ende sot – i paprekur nga drejtësia serbe.

Diplomatët perëndimorë kërkojnë dialog

Në tetor, serbët i dhanë fund bojkotit dhe morën pjesë në zgjedhjet lokale. Kandidatët e Listës Serbe fituan në nëntë komuna, përfshirë katër në veri të vendit.

Marrja e pushtetit kaloi paqësisht – gjë që u vlerësua nga Brukseli dhe Uashingtoni. Si reagim, BE-ja hoqi disa sanksione ndaj Kosovës, siç ishte ngrirja e fondeve të zhvillimit.

Pavarësisht këtij lehtësimi, diplomatët perëndimorë vazhdojnë të jenë të pakënaqur me kursin e ashpër dhe pa kompromis të Kurtit në veri. Edhe zëra nga shoqëria civile në Prishtinë kërkojnë që ai të intensifikojë dialogun me pakicën serbe.

Por një nismë e tillë shpesh është e pamundur: çdo serb që bashkëpunon me institucionet kosovare shpallet tradhtar nga Beogradi dhe vihet nën presion.// Tages Anzeiger

The post A do të vendosin ‘Babagjyshët’ nga Zvicra për zgjedhjet në Kosovë? appeared first on Gazeta Si.

Prokuroria pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Sarandë ka përfunduar hetimet dhe ka dërguar për gjykim pesë persona, mes tyre kryeinspektorin dhe tre inspektorë të Inspektoratit Vendor të Mbrojtjes së Territorit (IVMT) Sarandë, si dhe persona të tjerë të përfshirë në ndërtim pa leje në një zonë të mbrojtur.

Sipas Prokurorisë, të pandehurit akuzohen për veprat penale “Shpërdorim detyre” dhe “Ndërtim i paligjshëm”.  Hetimet kanë zbuluar se në zonën e Ksamilit, në vendin e quajtur Kanali i Vivarit, janë kryer ndërtime pa leje ndërtimi dhe pa kontratë me Agjencinë Kombëtare të Bregdetit, në një sipërfaqe të konsiderueshme dhe brenda një zone të mbrojtur.

Kanali i Vivarit është pjesë e Parkut Kombëtar të Butrintit dhe gëzon statusin “Monument Natyre”

Prokuroria sqaron se punonjësit e IVMT pranë Bashkisë Sarandë nuk kanë ndjekur procedurat ligjore për konstatimin e plotë të punimeve dhe nuk kanë marrë masën administrative të gjobës, duke krijuar kushtet për vijimin e ndërtimit të paligjshëm.

Për gjykim janë dërguar:

• Resul Piro, i akuzuar për “Ndërtim të paligjshëm”, “Pushtim toke”, “Shpërdorim toke” dhe “Dëmtim të habitateve në zonat e mbrojtura mjedisore”;

• Personi juridik “Laguna Invest”, i akuzuar për “Ndërtim të paligjshëm” dhe “Pushtim toke”;

• Erton Zekaj, Besian Koci dhe Vangjel Xhavara, inspektorë të IVMT Sarandë, të akuzuar për “Shpërdorim detyre”;

• Artur Musa, kryeinspektor i IVMT Sarandë në atë periudhë, i akuzuar gjithashtu për “Shpërdorim detyre”.

Çështja pritet të shqyrtohet nga gjykata, ndërsa Prokuroria thekson se hetimet kanë dokumentuar shkelje të rënda ligjore dhe dëmtime të konsiderueshme të mjedisit në një zonë me status të veçantë mbrojtjeje.

 Alkooli është përgjegjës për një në tre vdekje nga lëndimet dhe dhuna në Evropë, duke paraqitur kërcënim të madh për shëndetin publik, veçanërisht gjatë periudhave të festave kur konsumi zakonisht rritet, thuhet në raportin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).

Sipas raportit bazuar në të dhënat e vitit 2019, gati 145 mijë vdekje të lidhura me lëndimet në rajon i atribuohen alkoolit, përfshirë vetëlëndimin, lëndimet në trafikun rrugor dhe rrëzimet. “Asnjë substancë tjetër psikoaktive nuk kontribuon kaq shumë në lëndimet e paqëllimshme dhe të qëllimshme”, tha OBSH-ja duke paralajmëruar se alkooli mbetet faktor rreziku veçanërisht i rrezikshëm për të rinjtë.

OBSH-ja tha se Evropa ka nivelet më të larta të konsumit të alkoolit në nivel global, me përdorimin e alkoolit që shkakton rreth 800 mijë vdekje çdo vit, rreth një në çdo 11 vdekje.

“Alkooli është substancë toksike që dëmton gjykimin, ngadalëson kohën e reagimit dhe nxit sjelljen e marrjes së rrezikut”, tha Carina Ferreira-Borges, këshilltare rajonale e OBSH-së për alkoolin, drogat e paligjshme dhe shëndetin e burgjeve, duke shtuar se shumë lëndime të lidhura me alkoolin janë të parandalueshme.

Raporti thekson një lidhje të fortë midis alkoolit dhe dhunës, ku më shumë se 40 për qind e vdekjeve nga dhuna ndërpersonale dhe mbi një e treta e vdekjeve nga vetëlëndimi në vitin 2019 ishin të atribuueshme alkoolit.

Alkooli gjithashtu përbën kërcënim serioz për adoleshentët dhe të rinjtë, tha OBSH-ja duke përmendur pirjen e tepërt episodike si faktor kyç pas lëndimeve rrugore, mbytjeve, rënieve dhe vetëlëndimit midis grupmoshave më të reja. Pavarësisht progresit në dekadat e fundit, pabarazi të mprehta vazhdojnë në të gjithë Evropën, thotë raporti.

Vendet e Evropës Lindore regjistrojnë shkallën më të lartë të vdekjeve nga lëndimet e lidhura me alkoolin, me alkoolin të lidhur me më shumë se gjysmën e të gjitha vdekjeve nga lëndimet në disa vende, krahasuar me më pak se 20 për qind në shumë shtete perëndimore dhe jugore.

TIRANË- Eksperti i marrëdhënieve ndërkombëtare, Geron Kamberi analizoi vatrat e nxehta në Lindjen e Mesme dhe fatin e krizës në Gaza dhe luftën Ukrainë-Rusi.

Gjatë intervistës në “News Line”, Kamberi u shpreh se në terren ka patur shumë përpjekje, por zgjidhjet reale të konflikteve janë ende të largëta.

Ajo çfarë do jetë më e rëndësishmja është s do jetë e ardhmja e Gazës. Si do vijojnë marrëveshje, çfarë roli do kenë vendet e tjera brenda këtij peizazhi. Duhet parë se çfarë roli do të marrë Turqia. Duket sikur po merr një rol kujdestarie. Përpjekjet për të ndërmjetësuar konfliktin në Ukrainë, janë ende të papërfunduara. Ka optimizëm, i cili ngrohet dhe ftohet brenda disa orësh”, tha ai.

Lidhur me luftën Ukrainë-Rusi, eksperti u shpreh se nuk shikon zgjidhje të qëndrueshme nëse nuk ulet në tavolinë katërkëndëshi gjeopolitik: SHBA, BE, Rusi dhe Ukrainë. Megjithatë, Kamberi shpreson së viti 2026, të jetë ogur i mirë për t’i dhënë fund konfliktit, që vijon të marrë shumë jetë të pafajshme.

“Për sa kohë që nuk do kemi një katërkëndësh në tavolinë ku të përfshihen, ShBA, BE, Ukrainë dhe Rusia në një tavolinë, besoj se nuk do të funksionojë.
Sa më gjatë të vazhdojë ai konflikt, aq më e vështirë do jetë dhe për BE, që të përqendrohet te procesi i zgjerimit, uroj dhe shpresoj që mos të ketë një zhvendosje fokusi nga ky objektiv. Shpresoj që viti 2026, të jetë një vit, që të jemi afër zgjidhjes”, tha ai./abcnews.al

Gazeta Si – Nga përplasja e BE-së, në epokën e komisionerit Mario Monti kundër Microsoft-it, i akuzuar për abuzim me pozicionin dominues, një debat që nisi në vitin 1998 dhe përfundoi me gjobën e parë të madhe transatlantike në 2004-ën, kemi kaluar në një “luftë të ftohtë” të mirëfilltë për teknologjinë e lartë, të nisur nga SHBA-të kundër Brukselit.

Kjo është një ofensivë e përbërë nga tarifa ndëshkuese dhe tani edhe nga ndalimi i personazheve, mbi të gjithë ish-komisioneri Thierry Breton.

Ata akuzohen se janë mbrojtës të rregullave për mbrojtjen e përdoruesve digjitalë. Bëhet fjalë për ligjet – Digital Markets Act dhe Digital Service Act – të votuara vitin e kaluar me shumicë të madhe dhe të mbështetura nga të gjitha vendet e Bashkimit Europian.

Në epokën e Donald Trump-it dhe gjigantëve teknologjikë që e mbështesin atë, kemi kaluar papritur nga konfliktet mes Komisionit të BE-së dhe kompanive të Silicon Valley-t, te një sfidë e hapur nga qeveria amerikane. Kjo sfidë ka të bëjë me natyrën dhe kufijtë e lirisë së fjalës dhe sovranitetit digjital.

Europa, pasi hoqi dorë në korrik nga vendosja e një takse digjitale që nuk pëlqehej nga amerikanët për të shmangur tarifat e Trump-it, sot gjendet në një situatë të vështirë.

Qeveria e SHBA-ve po i trajton zyrtarët dhe politikanët europianë si të ishin oligarkë rusë nën sanksione. Kjo e ka detyruar BE-në të deklarojë përmes një zëdhënësi se “sovraniteti rregullator i BE-së nuk është i negociueshëm”.

A dëshiron vërtet Uashingtoni, pasi ka akuzuar demokracitë europiane se janë joliberale, të detyrojë Europën të tërheqë ligjet e saj? Dhe si u arrit deri këtu?

Nga përplasja Monti-Microsoft, te ligjet e BE që sfidoi Trump

Për më shumë se një çerek shekulli, tensionet mes Brukselit dhe gjigantëve të Big Tech-ut kanë qenë një dukuri e zakonshme, ku qeveria amerikane nuk ndërhynte shumë. Kjo ndodhte edhe sepse që në fillim, në vitin 1998, hetimi i BE-së ndoqi një padi të ngjashme kundër Microsoft-it nga vetë Departamenti i Drejtësisë i SHBA-ve.

Pas Microsoft-it, në dekadën e dytë të shekullit XXI, radha i erdhi gjigantit të ri të internetit, Google-it. Ai u dënua tri herë me gjoba miliarda dollarësh për sjellje kundër konkurrencës: sepse detyroi kompanitë telefonike të instalonin sistemin Android në telefonat e tyre; sepse favorizoi platformat e veta në shërbimet e blerjeve dhe sepse bllokoi reklamat e konkurrentëve për të favorizuar rrjetin e tij, AdSense.

Me rregulloren GDPR për mbrojtjen e të dhënave, të votuar në 2016, Europa bëri një hap cilësor. Jo më vetëm treg dhe konkurrencë, por edhe privatësi dhe mbrojtje e të dhënave të qytetarëve.

Ky sistem i ri i detyroi firmat e mëdha, pothuajse të gjitha amerikane, të rimendonin mënyrën se si mbledhin të dhënat e përdoruesve.

Me dy ligjet e reja të vitit 2024 (DMA dhe DSA) dhe gjobat e para për Apple-in (1.8 miliardë euro), Meta-n (797 milionë) dhe X-in (120 milionë), tensionet u kthyen papritur në një “zjarr” të madh.

Filozofi të ndryshme, tarifa dhe sulm ndaj sovranitetit të Europës

Reagimi shumë i ashpër amerikan mund të interpretohet në tri mënyra:

1.Shpërthimi i tensioneve që lidhen me ndryshimet mes SHBA-ve dhe Europës për mbrojtjen e qytetarëve dhe lirinë e bizneseve. Europa vendos në plan të parë liritë civile dhe mbrojtjen e konsumatorit, ndërsa SHBA-të synojnë dinamizmin e biznesit dhe sigurinë kombëtare. Administrata Trump-it i sheh rregullat europiane si barriera që godasin kompanitë amerikane.

2.Trump-i po përdor rregullat digjitale për të luajtur lojën e tij të preferuar, atë të tarifave doganore. Në korrik, Brukseli u tërhoq nga taksa digjitale për të ulur tarifat e larta që Trump-i donte të vendoste ndaj BE-së. Por Ministri i Tregtisë, Howard Lutnick-u, i ka kërkuar BE-së të rishikojë rregullat digjitale në favor të kompanive amerikane, duke premtuar në këmbim një qëndrim më të butë të Uashingtonit për tarifat.

3.Presidenca Trump-it, në mandatin e dytë, po bëhet autoritare brenda vendit dhe imperiale në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ai po ushtron presion të vazhdueshëm mbi partnerët, jo vetëm ndaj BE-së, por edhe ndaj Britanisë së Madhe dhe Koresë së Jugut. Uashingtoni duket se preferon aleatë që i binden si “feudalë”.

Fjalët e ashpra të Sekretarit të Shtetit, Marco Rubio, i cili dikur shihej si fytyra e moderuar e lëvizjes së Trump-it, përforcojnë këtë dyshim.

Rubio i quan ligjet europiane si “ndërhyrje të tepërta nga censurues të huaj”. Për të, kontrolli i përmbajtjeve në rrjet për të bllokuar shpifjet dhe urrejtjen është thjesht censurë.

Por në Amerikën e Trumpt, Vance dhe Elon Musk, vlen vetëm linja radikale: “absolutizmi i lirisë së fjalës”. Nuk është rastësi që ky shpërthim i takon periudhës pas gjobës që BE-ja i vuri rrjetit X të Musk-ut.

Musk, njeriu që vlen 750 miliardë dollarë, u mjaftua me një kërkesë të shkurtër: shpërbërjen e Bashkimit Europian.

Burimi: “Corriere della Sera”

The post Si e nisën SHBA-të ‘luftën e ftohtë’ të ashpër kundër Europës në teknologji appeared first on Gazeta Si.