Ushtria publikoi më shumë se shtatë harta të zonave që tha se do të ishin në shënjestër të sulmeve, duke u bërë thirrje banorëvkrudete të largohen menjëherë për sigurinë e tyre. Komanda e tij operacionale njoftoi një shtetrrethim në rrethet Sheikh Maksoud dhe Ashrafieh nga ora 3 pasdite.
Luftimet, të cilat shpërthyen të martën, detyruan mijëra civilë të largoheshin nga shtëpitë e tyre, ndërsa pati vdekje dhe disa të plagosur, sipas mediave shtetërore. SDF tha se luftëtarët e saj u angazhuan në luftime të ashpra me fraksionet dhe ndihmësit e lidhur me Damaskun pranë lagjes siriane të Aleppos, duke shtuar se ata shkaktuan viktima të mëdha.
Mediat e huaja shkruajnë se dhuna dhe pretendimet konkurruese nënvizojnë një konfrontim të thellë dhe në rritje vdekjeprurës midis Damaskut dhe autoriteteve kurde që rezistuan integrimin e tyre në qeverinë qendrore. Kryeministri i Qeverisë Rajonale të Kurdistanit, Masrour Barzani tha se ishte thellësisht i shqetësuar nga sulmet në lagjet kurde në Aleppo, duke paralajmëruar se shënjestrimi i civilëve dhe përpjekjet për të ndryshuar përbërjen demografike të rajonit përbënin spastrim etnik.
Barzani u bëri thirrje të gjitha palëve të tregojnë përmbajtje, të mbrojnë civilët dhe të kërkojnë dialog. SDF ka akuzuar fraksionet e lidhura me Damaskun për kërcënim me sulme në zonat civile, duke thënë se paralajmërimet publike për bombardime mund të përbëjnë zhvendosje të detyruar dhe krime lufte sipas ligjit ndërkombëtar humanitar
Banorë të tjerë u panë gjithashtu duke u larguar nga Sheikh Maksood dhe Ashrafieh përmes korridoreve të caktuara të sigurta. SDF është një koalicion i mbështetur nga SHBA që kontrollon pjesën më të madhe të Sirisë verilindore dhe ka qenë partneri kryesor lokal i Uashingtonit në luftën kundër Shtetit Islamik.
Autoritetet e udhëhequra nga kurdët krijuan një qeveri gjysmë autonome në këto zona dhe pjesë të Alepos gjatë luftës 14-vjeçare të Sirisë dhe i rezistuan integrimit të tyre të plotë në qeverinë e udhëhequr nga islamistët që erdhi në pushtet pas rënies së ish-presidentit Bashar al-Assad në fund të vitit 2014.
Damasku arriti një marrëveshje me SDG-të vitin e kaluar që parashikonte integrim të plotë deri në fund të vitit 2025, por progresi ka qenë i kufizuar, me të dyja palët që fajësojnë njëra-tjetrën. SHBA po përpiqet të ndërmjetësojë duke organizuar takime edhe të dielën e kaluar, megjithëse këto bisedime përfunduan pa rezultate të prekshme.
DiplomatĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se mosintegrimi i SDF-sĂ« nĂ« ushtrinĂ« siriane mund tĂ« çojĂ« nĂ« mĂ« shumĂ« dhunĂ« dhe mund tĂ« sjellĂ« TurqinĂ«, e cila ka kĂ«rcĂ«nuar me veprime ushtarake kundĂ«r luftĂ«tarĂ«ve kurdĂ« qĂ« i konsideron terroristĂ«. Turqia tha tĂ« martĂ«n se ishte e gatshme tĂ« ndihmonte SirinĂ« nĂ«se pyetej pasi ushtria siriane nisi atĂ« qĂ« e quajti njĂ« operacion tĂ« pavarur âkundĂ«r terrorizmitâ nĂ« Aleppo.
QytetarĂ«t e DurrĂ«sit, tĂ« pakĂ«naqur nga mosveprimi i institucioneve pĂ«r pĂ«rmbytjet e pĂ«rsĂ«ritura dhe mungesĂ«n e pastrimit tĂ« kanaleve kulluese, kanĂ« mbĂ«rritur tek shkallĂ«t e BashkisĂ«, duke tentuar tĂ« hyjnĂ« brenda ndĂ«rtesĂ«s pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar pĂ«rgjegjĂ«si dhe zgjidhje. Protestuesit janĂ« ndaluar nga Policia, e cila ka vendosur kordone sigurie pĂ«r tĂ« mos lejuar hyrjen e [âŠ]
Një grua nga Illinoisi mori një "bekim të Ditës së Krishtlindjeve" kur fitoi një çmim të madh lotarie prej 350,000 dollarësh gjatë festës.
Fituesja, e cila i vuri vetes nofkën "Mamaja e Punës", u tha zyrtarëve të lotarisë së Illinoisit se bleu biletën e saj të Lotarisë së Ditës me Fat në internet, duke përdorur grupin e saj të numrave.
"Të gjithë në punën time më quajnë 'Mamaja e Punës' meqenëse jam më e madhja", tha fituesja.
Gruaja tha se po shikonte televizor kur mori një email në lidhje me fitoren e saj, transmeton Telegrafi.
"Në fillim mendova se ishte një problem. Gati sa nuk pata një atak paniku - kontrollova menjëherë aplikacionin e lotarisë së Illinoisit për t'u siguruar që ishte i vërtetë", tha ajo.
Bileta përputhej me të pesë numrat në shortin e Ditës së Krishtlindjeve, duke i fituar asaj një çmim prej 350,000 dollarësh.
Ajo tha se numrat në biletën e saj përfaqësonin ditëlindjet e familjes.
"U ndjeva optimiste kur luajta ato numra. Doli të ishte një bekim i Ditës së Krishtlindjeve ", tha fituesja.
Lojtarja tha se fitimet e saj do të shkojnë për financimin e daljes në pension, për shkollimin e vajzës së saj dhe për pushimet familjare.
"Po plotësojmë një çështje të rëndësishme në listën e dëshirave të burrit tim. Do të shkojmë në Alaska", tha ajo. /Telegrafi/
Presidenti amerikan Donald Trump ka kërcënuar disa vende me një veprim të mundshëm ushtarak të SHBA-së.
Pas kapjes së udhëheqësit venezuelian Nicolas Maduro nga SHBA fundjavën e kaluar, Trump ka sugjeruar se disa vende të Amerikës Latine mund të jenë të radhës.
Ja vendet që Trump ka kërcënuar dhe pse.
Grenlanda
Përpjekja disavjeçare e Trump për të marrë Greenlandën fitoi interes pas kapjes së Maduros.
Administrata Trump ka kërkuar nga kombi vetëqeverisës një strategji të mbrojtjes së jashtme.
"Ne kemi nevojë për Grenlandën, absolutisht", tha Trump.
Kuba
"Kuba duket sikur është gati të bjerë", tha Trump. "Nuk mendoj se kemi nevojë për ndonjë veprim. Duket sikur po rrëzohet."
Por kjo nuk e ka ndaluar atĂ« qĂ« tâi vĂ«rĂ« njĂ« shĂ«njestĂ«r KubĂ«s.
Kolumbia
Trump ka kërcënuar me veprime ushtarake në Kolumbi, duke përmendur fabrikat dhe prodhimin e kokainës në vend si pjesë të luftës së tij kundër drogës.
Ai e ka cilësuar presidentin kolumbian Gustavo Petro, një aleat të Maduros, si kërcënim, duke thënë disa herë se ai duhet të "ketë kujdes".
"Kolumbia është shumë e sëmurë", tha Trump gjatë fundjavës.
Kur u pyet për një lëvizje të mundshme ushtarake brenda Kolumbisë, përgjigjja e Trump ishte e thjeshtë: "Më duket mirë."
Trump ka pasur një marrëdhënie të pasigurt gjatë dekadës së fundit me Meksikën dhe popullin e saj, që daton që nga mandati i tij i parë.
Veprimi ushtarak kundër Meksikës mund të mos jetë i pamundur.
"Diçka do të duhet të bëhet me Meksikën", tha Trump në emisionin "Fox & Friends" të Fox News të shtunën.
Irani
Trump bĂ«ri njĂ« kĂ«rcĂ«nim tĂ« qartĂ« kundĂ«r Iranit njĂ« ditĂ« para kapjes sĂ« Maduros, duke thĂ«nĂ« se SHBA-tĂ« ishin âtĂ« pĂ«rgatituraâ pĂ«r tĂ« ndĂ«rhyrĂ« nĂ« Iran pĂ«r shkak tĂ« njĂ« serie vrasjesh tĂ« protestuesve.
âNĂ«se Irani vret me dhunĂ« protestuesit, gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« zakon i tyre, Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s do tâi ndihmojnĂ«â, shkroi Trump nĂ« Truth Social . /Telegrafi/
Luftime tĂ« ashpra kanĂ« shpĂ«rthyer mes forcave qeveritare siriane dhe njĂ«sive kurde nĂ« qytetin e Aleppos, duke detyruar mijĂ«ra banorĂ« tĂ« largohen nga shtĂ«pitĂ« e tyre. Autoritetet kanĂ« urdhĂ«ruar evakuim urgjent dhe kanĂ« shpallur shtetrrethim nĂ« lagjet Sheikh Maksoud dhe Ashrafieh. Ushtria siriane publikoi hartat e zonave qĂ« pritet tĂ« goditen nga bombardimet, duke paralajmĂ«ruar [âŠ]
NjĂ« mjet ushtarak qĂ« po shĂ«rbente nĂ« ndihmĂ« tĂ« banorĂ«ve tĂ« Katundit tĂ« Ri nĂ« DurrĂ«s ka mbetur i bllokuar nĂ« ujĂ« gjatĂ« pasdites sĂ« sotme, pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rmbytjeve tĂ« shkaktuara nga moti i keq. Mjeti i ndihmĂ«s, i dislokuar pĂ«r tĂ« asistuar familjet e prekura, hasi vĂ«shtirĂ«si nĂ« njĂ« segment tĂ« rrugĂ«s sĂ« [âŠ]
Kufiri Maqedoni e Veriut-Greqi do të bllokohet sërish.
Protestat nga fermerët grekë u paralajmëruan pas orës 17 dhe do të zgjasin katër orë.
Nga MPB e Maqedonisë deklaruan se situata në vendkalimet kufitare të Bogorodica -Evzoni është e qëndrueshme dhe fluksi i pasagjerëve dhe automjeteve është normal për të hyrë dhe dalë nga vendi.
âSipas informacionit qĂ« kemi nĂ« dispozicion, fermerĂ«t planifikojnĂ« tĂ« bllokojnĂ« vendkalimin kufitar Evzoni nĂ« orĂ«n 17:00 me orĂ«n e MaqedonisĂ« dhe informacioni fillestar Ă«shtĂ« se bllokada do tĂ« zgjasĂ« katĂ«r orĂ« si çdo ditĂ« mĂ« pareâ, deklaruan nga MPB.
Fermerët grekë po protestojnë kundër vonesave të gjata në pagesën e subvencioneve të shkaktuara nga skandali i përvetësimit të ndihmës bujqësore të BE-së, dhe janë ngritur gjithashtu kundër çmimeve të ulëta të blerjes, rritjes së kostove të energjisë dhe përkeqësimit të kushteve klimatike. Ata kishin 27 kërkesa , 16 janë plotësuar ose po trajtohen pozitivisht, katër janë duke u shqyrtuar, ndërsa autoritetet greke kanë deklaruar se shtatë nuk mund të plotësohen.
Presidenti gjerman Frank-Walter Steinmeier ka kritikuar ashpër politikën e jashtme të SHBA-së nën presidentin Donald Trump, dhe i ka kërkuar botës të mos e lejojë rendin botëror të shpërbëhet në një "strofull hajdutësh" ku të paskrupullt marrin atë që duan, shkruan Reuters.
Në vërejtje jashtëzakonisht të forta, të cilat duket se i referoheshin veprimeve të tilla si rrëzimi i presidentit të Venezuelës, Nicolas Maduro, në fundjavë, ish-ministri i Jashtëm tha se demokracia globale po sulmohet si kurrë më parë, transmeton Telegrafi.
Edhe pse roli i presidentit gjerman është kryesisht ceremonial, fjalët e tij kanë njëfarë peshe dhe ai ka më shumë liri për të shprehur pikëpamjet sesa politikanët.
Duke përshkruar aneksimin e Krimesë nga Rusia dhe pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës si një pikë kthese, Steinmeier tha se sjellja e SHBA-së përfaqësonte një çarje të dytë historike.
"Pastaj është ndarja e vlerave nga partneri ynë më i rëndësishëm, SHBA-të, të cilat ndihmuan në ndërtimin e këtij rendi botëror", tha Steinmeier në fjalimet e tij në një simpozium vonë të mërkurën.
"Bëhet fjalë për parandalimin e shndërrimit të botës në një strofull hajdutësh, ku më të paskrupulltit marrin çfarë të duan, ku rajone ose vende të tëra trajtohen si pronë e disa fuqive të mëdha", tha ai.
âNdĂ«rhyrja aktive ishte e nevojshme nĂ« situata kĂ«rcĂ«nuese, dhe vende si Brazili dhe India duhet tĂ« bindeshin tĂ« mbronin rendin botĂ«rorâ, shtoi ai. /Telegrafi/
NjerĂ«zimi ka njĂ« nevojĂ« tĂ« pangopur pĂ«r tâu pĂ«lqyer, dhe kjo dĂ«shirĂ« e pĂ«rhershme formon themelin e shoqĂ«risĂ«.
Nga: Andrea Branchi, hulumtues, skenarist dhe pĂ«rkthyes, autor i librit Krenaria, sjelljet dhe morali: Anatomia e nderit e Bernard Mandevilit [Pride, Manners, and Morals: Bernard Mandeviliâs Anatomy of Honour, 2021] / aeon.co PĂ«rktheu: Agron Shala
Në vitin 1705, mjeku dhe filozofi anglo-holandez, Bernard Mandevili [Mandeville], botoi në mënyrë anonime poemën me titull Kosherja e Ankesave: Apo, i pandershmi i shndërruar në të ndershëm [The Grumbling Hive: Or, Knaves Turned Honest]. Ai ka përshkruar një bashkësi të madhe bletësh - një metaforë e qartë për Britaninë e kohës - dhe mekanizmat e pasurisë së saj. Në kosheren e bletëve, secila punon për përfitimin personal, çdo profesion ka marifetet e veta, dhe të gjithë i shfrytëzojnë pasionet e të tjerëve. Por, mirëqenia e bashkësisë nuk vihet në rrezik:
Kështu, çdo pjesë ishte plot vese, Megjithatë, tërësia një parajsë; ... Më i keqi nga gjithë turma Bënte diçka për të mirën e përbashkët.
Edhe më skandaloze, kur insektet zbatuan reformën morale dhe e detyruan veten të jetonin sipas nderit dhe virtytit, bashkësia ra në një spirale tatëpjete.
Në vitin 1714, dhe në një botim të zgjeruar më 1723, Mandevili botoi vëllimin në prozë që e bëri atë famëkeq: Fabula e bletëve: Ose, vese private, përfitime publike [The Fable of the Bees: Or, Private Vices, Public Benefits]. Poema fillestare u ribotua së bashku me një seri esesh komentuese, ku Mandevili zgjeronte argumentet e tij provokuese se qenia njerëzore është e interesuar vetëm për veten, e udhëhequr nga pasionet dhe jo nga arsyeja, dhe ofronte një shpjegim për origjinën e moralit të bazuar vetëm në ndjeshmërinë njerëzore ndaj lavdërimit dhe frikës nga turpi, përmes euforisë së skicave shoqërore. Mandevili i ballafaqoi bashkëkohësit e tij me faktin shqetësues se pasionet dhe zakonet që zakonisht dënohen si vese, në të vërtetë krijojnë mirëqenien e një shoqërie.
Ideja se individĂ«t qĂ« interesohen pĂ«r veten, tĂ« shtyrĂ« nga dĂ«shirat e tyre, veprojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur pĂ«r tĂ« realizuar tĂ« mirat dhe institucionet, e bĂ«ri FabulĂ«n e bletĂ«ve njĂ« nga burimet kryesore letrare tĂ« doktrinĂ«s sĂ« laissez-faire. Kjo Ă«shtĂ« thelbĂ«sore pĂ«r konceptin ekonomik tĂ« tregut. NĂ« vitin 1966, ideologu i tregut tĂ« lirĂ«, Fridrih fon Hajek [Friedrich von Hayek], ofroi njĂ« lexim entuziast ndaj Mandevilit, duke e shuguruar poetin si njĂ« teoricien tĂ« hershĂ«m tĂ« harmonisĂ« sĂ« interesave nĂ« njĂ« ekonomi tĂ« lirĂ« tregu - njĂ« skemĂ« tĂ« cilĂ«n Hajeku pretendonte se u zgjerua mĂ« vonĂ« nga Adam Smithi, i cili e pĂ«rpunoi paradoksin e Mandevilit - "veset private, dobi publike" nĂ« metaforĂ«n me ndikim tĂ« thellĂ« tĂ« âdorĂ«s sĂ« padukshmeâ. Sot, Mandevili zakonisht shihet si njĂ« mendimtar ekonomik.
Nuk ka dyshim se Mandevili âzbuloiâ ndarjen e punĂ«s, mbrojti konsumimin luksoz dhe, mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja pĂ«r historianĂ«t e ekonomisĂ«, shprehu bindjen se ndjekja e interesit personal mund tĂ« jetĂ« e dobishme pĂ«r shoqĂ«rinĂ«. Por, dominimi i leximeve ekonomike tĂ« Mandevilit ka errĂ«suar morinĂ« e interesave dhe shkrimeve tĂ« tij, projektin qĂ« qĂ«ndron pas tyre dhe, nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, staturĂ«n e tij si filozof i pĂ«rkryer, ndikimi i tĂ« cilit nĂ« Iluminizmin skocez dhe evropian mbetet pĂ«r tâu rindĂ«rtuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« thelluar.
Mandevili nuk i trajtoi kurrë çështjet ekonomike si qendrore në analizën e tij, dhe argumentet e tij mbi tregtinë, luksin dhe pasurinë përbëjnë vetëm një pjesë të një analize më të gjerë: analizës së tij psikologjike të dashurisë ndaj vetes dhe të efekteve shoqërore të mekanizmave të fshehtë të krenarisë dhe turpit.
Mandevili e konsideronte veten si lexues tĂ« motiveve tĂ« maskuara njerĂ«zore, si njĂ« anatomist tĂ« natyrĂ«s njerĂ«zore, i gatshĂ«m tâu tregonte njerĂ«zve çfarĂ« janĂ«, e jo çfarĂ« duhet tĂ« jenĂ«. Ai synonte ta realizonte kĂ«tĂ« pĂ«rmes njĂ« analize tĂ« zgjuar tĂ« sjelljeve dhe institucioneve njerĂ«zore nĂ« aspekte tĂ« pasioneve tĂ« cilat i motivojnĂ« ato. Nga vĂ«zhgimi i menduar dhe pĂ«rvoja personale mbi kĂ«to pasione, ai pĂ«rpiqej tĂ« nxirrte parime tĂ« pĂ«rgjithshme mbi natyrĂ«n njerĂ«zore - parime qĂ« do tĂ« qĂ«ndronin nĂ« analogji me ligjet qĂ« qeverisin botĂ«n natyrore. PikĂ«risht pĂ«r kĂ«to arsye, Dejvid Hjumi [David Hume] e renditi atĂ« ndĂ«r ata qĂ« kishin filluar ta vendosnin âshkencĂ«n e njeriutâ mbi baza tĂ« qĂ«ndrueshme - krahas filozofĂ«ve Xhon Lok [John Locke], Lordit ShaftsbĂ«ri [Shaftesbury], Xhofez Batler [Joseph Butler] dhe Fansis Haçeson [Francis Hutcheson].
Mandevili ishte mirë i përgatitur për këtë detyrë. I lindur në Roterdam më 1670, ai u diplomua më vonë në mjekësi dhe filozofi në Universitetin e Lajdenit dhe u stërvit si mjek, përpara se të vendosej në Londër. Praktikoi si specialist në hipokondri dhe çrregullime nervore, duke takuar pacientët e tij në seanca të gjata dialogësh terapeutikë në banesën e vet private (në fakt, jo fort ndryshe nga praktika e mëvonshme të psikanalizës). Kjo përvojë solli veprën e tij Traktat mbi pasionet hipokondrike dhe histerike [Treatise of the Hypochondriac and Hysteric Passions, 1711, 1730].
Sipas Mandevilit, qeniet njerëzore udhëhiqen nga pasionet e përqendruara te vetja. Ne i ushqejmë ato vazhdimisht, edhe kur veprojmë kundër interesit tonë - i ushqejmë deri në atë pikë sa të mashtrojmë veten për motivet tona të vërteta. Ndër pasionet, forca mbizotëruese është krenaria:
Ajo aftĂ«si e natyrshme me tĂ« cilĂ«n çdo i vdekshĂ«m qĂ« ka pak mendim e mbivlerĂ«son veten dhe mendon mĂ« mirĂ« pĂ«r veten sesa çâmund tĂ« lejonte çdo gjykues i paanshĂ«m i cili i njeh mirĂ« tĂ« gjitha cilĂ«sitĂ« dhe rrethanat e tij. Nuk kemi asnjĂ« cilĂ«si tjetĂ«r kaq tĂ« dobishme pĂ«r shoqĂ«rinĂ«, dhe kaq tĂ« nevojshme pĂ«r ta bĂ«rĂ« atĂ« tĂ« pasur dhe tĂ« lulĂ«zuar ...
Krenaria, ashtu si pasionet e tjera tĂ« pĂ«rqendruara te vetja, Ă«shtĂ« e nevojshme pĂ«r lulĂ«zimin e shoqĂ«risĂ«, dhe Mandevili identifikon nĂ« natyrĂ«n vetĂ«vlerĂ«simit tĂ« individit prirjen origjinale, tĂ« natyrshme pĂ«r shoqĂ«rim. AftĂ«sia njerĂ«zore pĂ«r tâu shoqĂ«ruar Ă«shtĂ« e mbĂ«shtetur nĂ« veprimin e krenarisĂ« dhe frikĂ«s nga turpi, tĂ« cilat, sĂ« bashku, Mandevili i quan pasioni i âvetĂ«pĂ«lqimitâ. KĂ«to janĂ« ndjenjat pĂ«rmes tĂ« cilave ne e mbivlerĂ«sojmĂ« veten dhe kĂ«rkojnĂ« vazhdimisht prej tĂ« tjerĂ«ve konfirmim, siguri dhe kĂ«naqĂ«si. Krenaria jonĂ« ka nevojĂ« pĂ«r praninĂ« e tĂ« tjerĂ«ve; krenaria jonĂ« krijon nevojĂ«n pĂ«r tâu shoqĂ«ruar, pĂ«r tĂ« krijuar shoqĂ«ri.
Për Mandevilin, shoqërimi është rezultat i një procesi evolucionar. Ai e përshkruante si përfundim i një përparimi të ngadaltë dhe spontan, të arritur jo përmes zhdukjes së pasioneve të përqendruara te vetja, por përmes zbutjes së tyre në forma të pajtueshme me kohezionin shoqëror dhe zhvillimin qytetar. Së bashku me mendimin e lartë për veten, individët kanë dëshirë të thellë që edhe të tjerët ta ndajnë këtë mendim. Por, krenaria njerëzore shoqërohet gjithmonë me frikën e fshehtë se vlera që i japim vetes nuk është plotësisht e justifikuar. Simptomat natyrore të vetëvlerësimit të lartë, që njerëzit shfaqin dhe përjetojnë te të tjerët, janë reciprokisht fyese, deri në atë pikë sa nxisin individët të fshehin madhësinë e vetëpëlqimit të tyre. Mësojmë të krenohemi për faktin që fshehim krenarinë tonë.
Pra, format e ndryshme tĂ« adhurimit tĂ« ndĂ«rsjellĂ« kanĂ« si forcĂ« nxitĂ«se nevojĂ«n e vazhdueshme tĂ« natyrĂ«s njerĂ«zore pĂ«r tĂ« pĂ«rjetuar dhe shprehur vetĂ«pĂ«lqimin. Dhe, kjo vlen pĂ«rgjatĂ« gjithĂ« historisĂ« sĂ« qytetĂ«rimit. Historia e shoqĂ«rimit Ă«shtĂ« proces i pandĂ«rprerĂ« i modifikimit tĂ« kodeve dhe shprehjeve tĂ« respektit. Ajo nuk Ă«shtĂ« âasgjĂ« mĂ« shumĂ«â, shkruan ai, âsesa mĂ«nyrat e ndryshme pĂ«r tĂ« na bĂ«rĂ« tĂ« pranueshĂ«m pĂ«r tĂ« tjerĂ«t, me sa mĂ« pak paragjykime pĂ«r veten tonĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« e mundur ...â
Meqë dëshira për lavdërim është cilësi universale e natyrës njerëzore - thelbësore për antropologjinë filozofike të Mandevilit - teoria e shoqërimit kërkon një shpjegim sociohistorik për të treguar se si vetëvlerësimi merr forma të ndryshme në kontekste të ndryshme historike. Veprimet dhe fjalët që lavdërohen apo dënohen publikisht në një epokë ndryshojnë nga një tjetër; kodet e nderit dhe turpit pothuajse gjithmonë ndryshojnë midis kulturave. Përqendrimi i Mandevilit në sjelljet dhe zakonet e bashkëkohësve të tij është kështu një tipar themelor i antropologjisë së tij filozofike.
NĂ« Britani nĂ« fillim tĂ« shekullit XVIII, gjuha e sjelljes dhe termi kyç i saj, âmirĂ«sjelljaâ, ishte bĂ«rĂ« model thelbĂ«sor pĂ«r sjellje tĂ« ndershme dhe njĂ« mĂ«nyrĂ« e re pĂ«r tĂ« formuluar idealin e respektit. Duke gjurmuar historinĂ« e kodeve bashkĂ«kohore mashkullore dhe femĂ«rore tĂ« sjelljes sĂ« ndershme, nga kĂ«ndvĂ«shtrimi i teorisĂ« sĂ« tij mbi pasionet, Mandevili dĂ«non hipokrizinĂ« morale tĂ« atyre qĂ« ishin tepĂ«r tĂ« sigurt dhe tĂ« edukuar sipas trendĂ«ve, tĂ« cilĂ«t mashtronin veten duke besuar se mirĂ«sjellja e tyre barazohej me sjellje tĂ« virtytshme. Ai tregon se ritualet e mirĂ«sjelljes dhe tĂ« ndershmĂ«risĂ« janĂ« shprehje shembullore e njĂ« rendi spontan dhe artificial qĂ« buron nga prirja e natyrshme e pasioneve njerĂ«zore dhe nevoja e pĂ«rhershme pĂ«r tâu pĂ«lqyer. TĂ« mĂ«dhenjtĂ« dhe tĂ« mirĂ«t nuk ishin mĂ« tĂ« mirĂ« se bletĂ«t; e vetmja diferencĂ« ishte se ata rastisĂ«n tĂ« kenĂ« paruke dhe stoli.
Në veprat e para në prozë të Mandevilit, ai mori një personazh femëror, dhe në të gjitha shkrimet e tij ruajti një interes të fortë për jetën e grave dhe standardin e dyfishtë që u aplikohej atyre në edukim, status shoqëror dhe në përmbushjen e dëshirave seksuale. Te Virgjëresha e zhveshur: Ose dialogë femrash midis një zonje plakë të pamartuar dhe mbesës së saj [In The Virgin Unmasked: Or, Female Dialogues Betwixt an Elderly Maiden Lady and Her Niece, 1709], një grua me përvojë paralajmëron mbesën e saj për mënyrat se si burrat joshin dhe skllavërojnë gratë, në kontrast të plotë me imazhin rozë të dashurisë që gjendet në tregimet popullore romantike. Ato diskutojnë për edukimin gjinor në një botë të dominuar nga burrat, ku gratë i nënshtrohen kontrollit të etërve dhe burrave të tyre. Kjo shtypje jo vetëm që minon karakterin e grave, por gjithashtu i dënon ato në një rol të zvogëluar shoqëror, duke i ekspozuar më tej ndaj manipulimeve mashkullore, duke i bërë të pambrojtura përballë mashtrimeve dhe kurtheve të liga.
âShkenca e njeriutâ e Mandevilit e trajtoi seriozisht pozitĂ«n e gruas nĂ« njĂ« shoqĂ«ri thellĂ«sisht mizogjene. Ai vazhdoi analizĂ«n e tij mbi gjininĂ« nĂ« njĂ« seri esesh nĂ« periodikun The Female Tatler, botuar njĂ« vit mĂ« vonĂ«. Dy gazetare motra mbrojnĂ« tĂ« drejtĂ«n e grave pĂ«r njĂ« rol shoqĂ«ror dhe kulturor: burrat i kanĂ« pĂ«rjashtuar gratĂ« nga edukimi dhe nga shkrimi i historisĂ«, nga leximi dhe nga tĂ« qenit tĂ« lexuara nĂ« libra, duke ruajtur kĂ«shtu dominimin mashkullor pĂ«rmes trashĂ«gimisĂ« sĂ« njĂ« kulture nĂ« tĂ« cilĂ«n fati i gruas Ă«shtĂ« nĂ«nshtrimi, cilĂ«sia e saj mĂ« e çmuar Ă«shtĂ« pĂ«rulĂ«sia, dhe reputacioni i saj publik pĂ«r virtyt bazohet vetĂ«m nĂ« dĂ«lirĂ«si.
Në vitin 1711, periodiku The Spectator përmblodhi drejtpërdrejt këtë standard të dyfishtë të nderit mashkullor dhe femëror:
Pika kryesore e nderit te burrat është guximi, dhe te gratë është dëlirësia. Nëse një burrë humb nderin e tij në një përballje, nuk është e pamundur që ai ta rifitojë në një tjetër; një rrëshqitje në nderin e një gruaje është e pakthyeshme.
Pra, dëlirësia, në thelb, është sinonim i pasivitetit, i shmangies së turpit; e kundërta e aktivitetit që përbënte nderin mashkullor. Virtyti femëror jo vetëm që përcaktohet ekskluzivisht në raport me gjininë e kundërt, por paraqitet edhe si thelbësor për natyrën e femrës. Teksa burrat kishin mundësinë të vepronin guximshëm dhe të rifitonin nderin e njollosur, gratë duhej të ishin të ndershme - ose jo. Kur humb, nderi i tyre nuk mund të rimerrej.
Dekadat e para të shekullit XVIII, gjatë të cilave Mandevili shkroi dhe botoi veprat e tij më të rëndësishme, ishin epoka e artë e dueleve në Britani. Të sfidoje dikë për duel dhe të silleshe me mirësjellje ndaj tij para se të përpiqeshe ta vrisje, ishte një zakon me domethënie të jashtëzakonshme shoqërore. Për shkak të kornizës së tij konceptuale paradoksale - ku guximi dhe virtytet luftarake lidhen me klasat sunduese, dhe këto të fundit me prejardhjen fisnike dhe ndjeshmërinë morale - pjesëmarrja në këtë formë shumë rituale të tentativës për vrasje-vetëvrasje, konsiderohej mënyra më e mirë për të fituar një reputacion respekti, madje edhe virtyti. Gatishmëria për duel mbeti tipar ekscentrik, por thelbësor i xhentëlmenit. Megjithatë, duelet ndaloheshin nga pothuajse të gjitha legjislacionet evropiane dhe dënohej si mëkat i rëndë - shihej si humbje absurde e gjakut fisnik apo xhentëlmen.
Mandevili ndĂ«rhyri nĂ« debatin mbi duelin pothuajse nĂ« tĂ« gjitha shkrimet e tij. Me qĂ«ndrimin provokues qĂ« karakterizon stilin e tij, ai pĂ«rdori argumentet tradicionale tĂ« literaturĂ«s sĂ« mirĂ«sjelljes pĂ«r tĂ« mbrojtur duelin si mjet tĂ« dobishĂ«m parandalues pĂ«r ata qĂ« mund tĂ« shkelin normat shoqĂ«rore. Por, Mandevili e shndĂ«rron gjithashtu duelin nĂ« njĂ« shprehje paradigmatike tĂ« funksionit tĂ« krenarisĂ« dhe turpit nĂ« zhvillimin e shoqĂ«rimit. Dueli, qĂ« dĂ«shmon pĂ«r mbizotĂ«rimin e frikĂ«s nga turpi mbi frikĂ«n nga vdekja, pĂ«rfaqĂ«son pĂ«r Mandevilin shprehjen mĂ« ekstreme tĂ« njĂ« tipari themelor tĂ« natyrĂ«s njerĂ«zore, njĂ« tipar qĂ« qĂ«ndron nĂ« rrĂ«njĂ«t e shoqĂ«rimit: prirja pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar njohje shoqĂ«rore, duke vepruar nĂ« pĂ«rputhje me njĂ« imazh tĂ« idealizuar pĂ«r veten pĂ«r tĂ« kĂ«naqur dĂ«shirĂ«n pĂ«r krenari dhe frikĂ«n nga turpi, tĂ« zhytur nĂ« njĂ« praktikĂ« vetĂ«- (dhe reciproke) mashtruese. âI njĂ«jti pasion qĂ« bĂ«jnĂ« njeriun e edukuar dhe oficerin e matur tĂ« çmojnĂ« dhe tĂ« admirojnĂ« fshehurazi veten pĂ«r nderin dhe besnikĂ«rinĂ« qĂ« tregojnĂ«â, shkruan ai, âmund tâi bĂ«jĂ« rrugaçët dhe maskarenjtĂ« tĂ« mburren pĂ«r veset e tyre dhe tĂ« krenohen pĂ«r paturpĂ«sinĂ«â.
NĂ« pjesĂ«n e dytĂ« tĂ« FabulĂ«s sĂ« bletĂ«ve, Mandevili analizon mĂ« tej natyrĂ«n njerĂ«zore pĂ«rmes njĂ« analize tĂ« mprehtĂ« tĂ« âxhentĂ«lmenit tĂ« sjellshĂ«mâ. Prova vendimtare Ă«shtĂ« tĂ« shqyrtohet qĂ«ndrimi i kĂ«tij xhentĂ«lmeni kur pĂ«rballet me sfidĂ«n pĂ«r duel. Nuk mund tĂ« mohohet se dueli Ă«shtĂ« mĂ«kat i rĂ«ndĂ« pĂ«r xhentĂ«lmenin, por shmangia e tij Ă«shtĂ« e papranueshme:
Të heqësh dorë krejtësisht nga bota dhe menjëherë të braktisësh shoqërinë e të gjitha personave që kanë vlerë në të, është një gjë e tmerrshme për të vendosur. A do të bëheshe ti objekt bisedash në qytet dhe në tavolina? A do të pranosh të bëhesh objekt talljeje dhe përqeshjeje nëpër shtëpitë publike, në karrocat e udhëtarëve dhe në tregje? A nuk është ky fati i sigurt i një njeriu që refuzon të luftojë, ose që përballon një fyerje pa reagim?
Ata qĂ« marrin pjesĂ« nĂ« duel mund tĂ« mashtrojnĂ« veten me retorikĂ«n e nderit, por nĂ« fakt janĂ« tĂ« motivuar ekskluzivisht nga krenaria dhe turpi. Konflikti i brendshĂ«m me tĂ« cilin pĂ«rballet njĂ« burrĂ« i sfiduar pĂ«r duel nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me ndonjĂ« ândjenjĂ« nderiâ apo me parimet e tij fetare, por me dy pasione themelore qĂ« sundojnĂ« natyrĂ«n njerĂ«zore: dashuria pĂ«r veten (instinkti i vetĂ«ruajtjes) dhe vetĂ«pĂ«lqimi (dashuria pĂ«r lavdĂ«rimin, frika nga turpi). NĂ« diagnozĂ«n pĂ«rfundimtare tĂ« Mandevilit: âKotĂ«sia, turpi, dhe ... natyra e brendshme, pĂ«rbĂ«jnĂ« shumĂ« shpesh guximin e burrave dhe virtytin e graveâ.
Edhe nĂ«se e mira dhe e keqja e nderit dhe turpit janĂ« iluzione, turpi Ă«shtĂ« shumĂ« real me simptomat e tij psikologjike dhe fiziologjike. Mandevili i pĂ«rshkruan ato me hollĂ«si: âMegjithĂ«se turpi Ă«shtĂ« njĂ« pasion i vĂ«rtetĂ«, e keqja qĂ« duhet tĂ« kemi frikĂ« nga ai Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht imagjinare dhe nuk ekziston pĂ«rveçse nĂ« reflektimin tonĂ« mbi mendimin e tĂ« tjerĂ«veâ. Ai e sheh nĂ«nshtrimin e impulseve natyrore tĂ« epshit pĂ«rmes edukimit tĂ« turpit si njĂ« shembull paradigmatik i mĂ«nyrĂ«s se si pasionet nĂ« shoqĂ«ri frenohen dhe modifikohen. NĂ« kohĂ«n e Mandevilit, njerĂ«zit ishin stĂ«rvitur me aq sukses pĂ«r tĂ« ndier turpin, saqĂ« dallimi midis burrave epshorĂ« dhe grave tĂ« ndershme dukej si ndryshim krejtĂ«sisht natyror, dhe jo produkt shoqĂ«ror.
GratĂ«, pĂ«r Mandevilin, nuk ndiejnĂ« natyrshĂ«m turp pĂ«r seksualitetin e tyre, por edukohen tĂ« ndiejnĂ« turp. Duke vĂ«zhguar sjelljen e grave tĂ« rritura tĂ« edukuara me ndrojtje, vajzat do tĂ« mĂ«sojnĂ« tĂ« tregohen tĂ« kujdesshme pĂ«r tĂ« mbuluar veten para djemve dhe, qĂ« nĂ« njĂ« moshĂ« shumĂ« tĂ« re, do tĂ« ndiejnĂ« turp tĂ« tregojnĂ« kĂ«mbĂ«t, pa ditur as pse njĂ« veprim i tillĂ« Ă«shtĂ« i dĂ«nueshĂ«m. Edukimi i tĂ« rinjve pĂ«r jetĂ«n nĂ« shoqĂ«ri do tĂ« thotĂ« tĂ« nxitet krenaria e tyre - pra, tĂ« shtohet frika nga turpi nĂ« lidhje me sjelljen, fjalĂ«t apo qĂ«ndrimet qĂ« konsiderohen tĂ« papĂ«rshtatshme pĂ«r gjininĂ« e tyre. NĂ« kĂ«tĂ« pedagogji tĂ« turpit, gratĂ« mĂ«sohen tĂ« jenĂ« modeste, burrat tĂ« jenĂ« tĂ« guximshĂ«m. DĂ«lirĂ«sia dhe guximi janĂ« tĂ« dyja pasione âartificialeâ, rezultat i evolucionit, konvencioneve dhe edukimit.
NdĂ«rkohĂ« qĂ« udhĂ«zimi moral i mĂ«son tĂ« gjithĂ« anĂ«tarĂ«t e shoqĂ«risĂ« sĂ« qytetĂ«ruar tĂ« frenojnĂ« impulset seksuale, gratĂ« detyrohen tĂ« ushtrojnĂ« vetĂ«kontroll mĂ« tĂ« madh sesa burrat. PĂ«r Mandevilin, thjesht pĂ«r shkak se epshi mashkullor konsiderohet mĂ« i dhunshĂ«m dhe i pakontrollueshĂ«m, ekziston mĂ« pak pritshmĂ«ri qĂ« burrat tĂ« ndjekin normat e modestisĂ«. Ata mund tĂ« marrin mĂ« shumĂ« liri, ndĂ«rsa gratĂ« mbartin njĂ« barrĂ« mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ« shoqĂ«rore. Ky standard i dyfishtĂ« u jep burrave mundĂ«sinĂ« tĂ« ndjekin kĂ«naqĂ«sinĂ« seksuale pa shumĂ« frikĂ« nga dĂ«nimi publik, ndĂ«rsa gratĂ« detyrohen tĂ« mbrojnĂ« reputacionin e tyre pĂ«r dĂ«lirĂ«si pĂ«rballĂ« gjykimit shoqĂ«ror: âĂshtĂ« nĂ« interesin e shoqĂ«risĂ« tĂ« ruajĂ« ndershmĂ«rinĂ« dhe mirĂ«sjelljen; qĂ« gratĂ« tĂ« vuajnĂ«, tĂ« braktisen dhe tĂ« vdesin, pĂ«rpara se ta çlirojnĂ« veten nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshmeâ.
NĂ« FabulĂ«n e bletĂ«ve, Mandevili pĂ«rdor njĂ« skenar tĂ« jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme pĂ«r tĂ« ilustruar efektet shoqĂ«rore tĂ« standardeve tĂ« dyfishta, duke shpjeguar nga kĂ«ndi i njĂ« gruaje dinamikat qĂ« çojnĂ« drejt vrasjes sĂ« foshnjĂ«s. NdĂ«rsa njerĂ«zit nga familjet e mira kanĂ« mundĂ«sinĂ« tĂ« âmĂ«katojnĂ«â pa u vĂ«nĂ« re, shĂ«rbyeset dhe gratĂ« e varfra rrallĂ«herĂ« kanĂ« mundĂ«si tĂ« fshehin âbarkun e madhâ. NjĂ« vajzĂ« me prejardhje tĂ« mirĂ« qĂ« mbetet pa para dhe detyrohet tĂ« punojĂ« si shĂ«rbyese, mund ta ruajĂ« dĂ«lirĂ«sinĂ« pĂ«r vite me radhĂ«, dhe megjithatĂ« tĂ« pĂ«rballet me njĂ« moment fatkeq kur ia dorĂ«zon nderin e saj njĂ« mashtruesi qĂ« ka pushtet mbi tĂ«, dhe mĂ« pas ai e braktis. Mandevili vĂ«ren se gratĂ« si kjo mbingarkohen nga trysnia sociale pĂ«r dĂ«lirĂ«si dhe nga frika e turpit publik, aq sa ka gjasa tĂ« rrezikojnĂ« abortin ose vrasjen e foshnjĂ«s. Sa mĂ« fort tĂ« ndiejĂ« turp, aq mĂ« tĂ« ashpra do tĂ« jenĂ« qĂ«llimet e saj - qoftĂ« ndaj vetes, qoftĂ« ndaj fĂ«mijĂ«s sĂ« palindur. NĂ« situata tĂ« tilla, dashuria e natyrshme e gruas pĂ«r fĂ«mijĂ«n mund tĂ« mposhtet nga njĂ« dashuria ndaj vetes qĂ« imponohet nga shoqĂ«ria: frika nga turpi. PĂ«r Mandevilin, prova e kundĂ«rt se dĂ«lirĂ«sia Ă«shtĂ« njĂ« virtyt specifik artificial pĂ«r shoqĂ«ritĂ« e qytetĂ«ruara, Ă«shtĂ« fakti qĂ« prostitutat e zakonshme rrallĂ«herĂ« i vrasin fĂ«mijĂ«t e vet. Kjo nuk ndodh sepse janĂ« mĂ« tĂ« buta apo mĂ« tĂ« virtytshme, por sepse kanĂ« humbur modestinĂ« nĂ« njĂ« shkallĂ« mĂ« tĂ« madhe - domethĂ«nĂ«, frika nga turpi nuk ndikon mĂ« tek ato.
Vrasja e foshnjĂ«s qĂ«ndron ndaj dĂ«lirĂ«sisĂ« artificiale njĂ«soj si dueli ndaj guximit artificial: njĂ« tribut i pĂ«rgjakur ndaj kultit tĂ« vetes mbi tĂ« cilin Ă«shtĂ« rrĂ«njosur nderi modern. NĂ« pĂ«rshkrimin natyralist tĂ« shoqĂ«rimit qĂ« jep Mandevili, âvirtytetâ e dĂ«lirĂ«sisĂ« dhe guximit shpjegohen si efekte spontane shoqĂ«rore tĂ« krenarisĂ« dhe frikĂ«s nga turpi, qĂ« burojnĂ« nga ajo prirje kyçe qĂ« e bĂ«n njeriun tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m pĂ«r jetesĂ« nĂ« shoqĂ«ri: vetĂ«vlerĂ«simi. Sjelljet e qytetĂ«ruara moderne janĂ« veçse faza mĂ« e fundit nĂ« historinĂ« e krenarisĂ«: âShpikja e nderit ... ishte pĂ«rmirĂ«sim nĂ« artin e lajkatimit, pĂ«rmes tĂ« cilit pĂ«rsosmĂ«ria e llojit tonĂ« ngrihet nĂ« njĂ« nivel tĂ« tillĂ« saqĂ« bĂ«het objekt adhurimi pĂ«r veten tonĂ«, dhe njeriu mĂ«sohet seriozisht tĂ« adhurojĂ« vetvetenâ.
PĂ«r Mandevilin, morali dhe sjellja janĂ« zhvilluar me kohĂ«n, pa ndonjĂ« plan apo qĂ«llim, nga dinamika e krenarisĂ« dhe turpit dhe nga nevoja pĂ«r tĂ« maskuar pĂ«rqendrimin tonĂ« tĂ« pashmangshĂ«m dhe tĂ« natyrshĂ«m te vetja. ShoqĂ«ria civile Ă«shtĂ« produkt i njĂ« procesi tĂ« ngadaltĂ«, dhe ajo pĂ«rcaktohet nga pĂ«rpjekjet e vazhdueshme tĂ« njeriut pĂ«r tĂ« kĂ«naqur njĂ« shumicĂ« nevojash - mĂ« kryesorja prej tĂ« cilave Ă«shtĂ« ajo qĂ« sot e quajmĂ« âdĂ«shirĂ« pĂ«r njohjeâ. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, mekanizmat pĂ«rmes tĂ« cilĂ«ve motivet e vetĂ«kĂ«naqĂ«sisĂ« prodhojnĂ« pĂ«rfitime shoqĂ«rore, pĂ«rmes tĂ« cilĂ«ve veset private kanalizohen nĂ« dobi publike, nuk mund tâi atribuohen thjesht rendit spontan tĂ« tregut. PĂ«rpara se tĂ« jenĂ« âmaksimizues tĂ« dobisĂ«â, njerĂ«zit janĂ« mbi tĂ« gjitha âkĂ«rkues tĂ« vlerĂ«simitâ, dhe interesi i tyre vetjak Ă«shtĂ« gjithmonĂ« i ndĂ«rthurur me dĂ«shirĂ«n e pafund pĂ«r njohje nga tĂ« tjerĂ«t. Anatomia e natyrĂ«s njerĂ«zore, sipas Mandevilit, mbetet e vĂ«rtetĂ« edhe sot. /Telegrafi/
FamiljarĂ«t e Selin Bollatit kanĂ« reaguar pĂ«r ndodhitĂ« nĂ« BBVA. Babai i Selin, Jeton Bollati ka folur nĂ« lidhje me raportin qĂ« ka krijuar vajza e tij me Mirin nĂ« shtĂ«pinĂ« e Big Brother Vip Albania. NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r âShqipĂ«ria Liveâ, babai i Selin lĂ« tĂ« kuptohet se nuk i pĂ«lqen raporti mes dy banorĂ«ve tĂ« BBV, ndĂ«rsa nuk e kursyer aspak Mirin, tĂ« cilin e quan pervers dhe madje zhigolo.
âUnĂ« kam gabimet e mia, por ajo mĂ« ka ndjekur nĂ« çdo hap nga mbrapa. Do ju lutesha shumĂ« tĂ« kishim njĂ« sensibiltet. Nuk mund tĂ« merren gazetarĂ«t a u nda nga gruaja, a u nda nga burri. Nuk Ă«shtĂ« faji juaj, por Ă«shtĂ« faji i sistemit. Ajo Ă«shtĂ« jeta personale e çdo njeriu. Ajo femĂ«r, nuk Ă«shtĂ« ajo femĂ«r qĂ« me aq pak mesazhe qĂ« kam lexuar, nuk Ă«shtĂ« ajo femĂ«r dhe pĂ«r kĂ«tĂ« ju garantoj.
Absolutisht që nuk e ka kuptuar mesazhin. Ajo nuk e di çfarë dimë ne jashtë. Ajo nuk e ndjen atë që ndjejmë ne. unë mendoj se ajo nuk ka kuptuar asgjë. Ajo nuk kupton të parën që çfarë flitet jashtë. Duhet të kuptojë të parën, pastaj të dytën.
Vajza ime sâka bĂ«rĂ« asnjĂ« krim pĂ«r tĂ« dikur nga krevati. Kam besim tĂ« plotĂ« te ajo. Vajza ime Ă«shtĂ« burrneshĂ«. Vajza ime nuk Ă«shtĂ« futur pĂ«r lekĂ« aty, pavarĂ«sisht halleve tona. Televizioni Ă«shtĂ« njĂ« portĂ« e madhe.
PĂ«r Mirin kam shumĂ« mendime, por nuk mund tâi them ato mendime sepse nuk dua tâi degradoj motrĂ«n e Mirit, nĂ«nĂ« e Mirit, vajzĂ«n e Mirit. Mirit do tâia them ose sâdo tâia them, kjo mbetet pĂ«r tâu parĂ« nĂ« tĂ« ardhmen, nĂ«se e takoj.
Duhet të merrni dy-tre psikolog për të matur perevrsitetin e atij mashkulli aty brenda.
Ai njĂ« punĂ« zhigolo mund ta bĂ«nte shumĂ« mirĂ«. Ai pĂ«r lekĂ« mund tĂ« bĂ«jĂ« çdo gjĂ«. PĂ«r famĂ« ai Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« bĂ«jĂ« çdo gjĂ«â, tha ndĂ«r tĂ« tjera babai i Selin.
Dy persona janĂ« arrestuar nga Policia nĂ« TiranĂ« dhe KrujĂ«, pasi akuzohen pĂ«r grabitje. NĂ« TiranĂ« Ă«shtĂ« arrestuar 46-vjeçari E.M, pasi sipas policisĂ«, dyshohet se ka kryer vjedhje nĂ« 2 muajit e fundit. Dyshohet se ai vodhi pajisje me vlerĂ« 6 mijĂ« euro nĂ« njĂ« dyqan, si dhe sende me vlerĂ« dhe shuma parash nĂ« [âŠ]
Autoritetet siriane u kanë kërkuar qytetarëve të largohen nga një zonë e kontestuar në qytetin verior të Alepos. Autoritete siriane për të dytën ditë kanë hapur një korridor që ata të evakuoheshin, ndërsa përleshjet vazhduan midis qeverisë dhe forcave kurde.
Qeveria e provincĂ«s sĂ« Alepos u ka dhĂ«nĂ« banorĂ«ve afat deri nĂ« orĂ«n 13:00 sipas orĂ«s lokale pĂ«r tâu evakuuar nĂ« koordinim me ushtrinĂ«.
Agjencia shtetĂ«rore e lajmeve SANA, duke cituar ushtrinĂ«, ka thĂ«nĂ« se ushtria do tĂ« fillonte âoperacione tĂ« synuaraâ kundĂ«r Forcave Demokratike Siriane tĂ« udhĂ«hequra nga kurdĂ«t nĂ« lagjet Sheikh Maqsoud, Achrafieh dhe Bani Zaid, gjysmĂ« ore pas kĂ«tij afati.
Associated Press ka raportuar për të shtëna sporadike ndërsa civilët dilnin nga zona të enjten në mëngjes.
Pjesë të Australisë do të përballen me kushte katastrofike zjarri të premten, kur pritet që valët e nxehtësisë të godasin pjesën më të madhe të vendit.
Valë të nxehta të forta deri ekstreme janë shpallur në çdo shtet dhe territor në Australi, përveç Queensland, me temperatura të larta të parashikuara për ditë të tëra, transmeton Telegrafi.
Shteti i Victorias ka shpallur një ndalim të plotë të zjarrit për të premten, pasi vlerësimi i rrezikut nga zjarri do të vendoset në "katastrofik" - niveli më i lartë. Rreth 450 shkolla dhe qendra kujdesi për fëmijë do të mbyllen.
Një meteorolog i tha BBC-së se kombinimi i valëve të nxehtësisë dhe një rreziku të lartë zjarri në pjesë të vendit, mund të krijojë kushtet më "domethënëse" që nga zjarret shkatërruese të Verës së Zezë.
Të enjten, zjarrfikësit luftuan me disa flakë në Victoria dhe New South Wales, me dhjetëra aeroplanësh që transportonin ujë të thirrur për të shuar një zjarr të madh pranë qytetit të Wodonga, raportoi ABC.
Melburni përjetoi ditën e tij më të nxehtë në gjashtë vjet të mërkurën me një maksimum prej 40.9C, ndërsa disa qytete bregdetare në Australinë Perëndimore arritën 49C.
Në NSW, vala e të nxehtit pritet të arrijë kulmin të shtunën, me Sydneyn që do të përballet me një maksimum prej 42°C, ndërsa zonat e Australisë Jugore dhe Australisë Perëndimore do të shohin temperatura mbi 40°C në ditët në vijim.
E premtja do të jetë "kulmi i vërtetë i shpërthimit aktual të nxehtësisë", tha Angus Hines nga Byroja e Meteorologjisë për BBC-në. /Telegrafi/
Ndërsa premton integrimin evropian, Serbia ka ndërtuar një arsenal të modernizuar kryesisht mbi sistemet kineze dhe ruse, duke ngritur pyetje në Bruksel në lidhje me harmonizimin, ndërveprimin dhe qëllimin.
Beogradi nuk e reklamon atë si një kthesë strategjike.
ZyrtarĂ«t preferojnĂ« gjuhĂ«n e âdiversifikimitâ, âneutralitetit ushtarakâ dhe efikasitetit tĂ« kostos, shkruan Kosovo Dispatch.
Por shifrat tregojnë një histori më të qartë: gjatë pesë viteve të fundit, Serbia ka siguruar shumicën e armëve të saj nga Kina dhe Rusia, një profil prokurimi që tani e dallon atë nga pjesa tjetër e Evropës.
Sipas të dhënave nga Instituti Ndërkombëtar i Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI), 57 përqind e importeve të armëve të Serbisë midis viteve 2020 dhe 2024 erdhën nga Kina, me Rusinë që përbënte një 20 përqind të tjerë.
Franca, furnizuesja kryesore perëndimore, përfaqësonte pak më shumë se shtatë përqind.
Shifrat, të llogaritura duke përdorur metodologjinë e Vlerës së Treguesit të Trendit të SIPRI-t, matin aftësinë ushtarake dhe koston e prodhimit të sistemeve të mëdha në vend të vlerave të thjeshta të kontratave - por megjithatë ato kapin se ku është ankoruar përpjekja e modernizimit të Serbisë.
Përqendrimi është i habitshëm.
Në një peizazh evropian ku shumica e vendeve janë zhvendosur me vendosmëri drejt furnizuesve të SHBA-së, BE-së ose aleatëve pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, Serbia shquhet si një nga shtetet e pakta evropiane që importon sisteme armësh kineze me vlerë të lartë.
Ndërsa Bjellorusia dhe Rusia mbështeten gjithashtu në burime jo-perëndimore, pozicioni i Serbisë është i pazakontë për një vend kandidat për në BE që kërkon zyrtarisht anëtarësimin dhe premton rregullisht përputhje me Brukselin.
Drone, mbrojtje ajrore dhe një sinjal strategjik
Pjesa më e madhe e aksioneve kineze nuk është simbolike.
Ajo pasqyron një sërë blerjesh konkrete që kanë riformësuar aftësitë ajrore dhe të mbrojtjes ajrore të Serbisë.
Dorëzimet gjatë kësaj periudhe përfshinin dronë zbulimi-sulmi CH-92 dhe CH-95, sisteme mbrojtjeje ajrore me rreze të mesme veprimi FK-3 (versioni i eksportit i HQ-22 të Kinës) dhe platforma mbrojtjeje ajrore me rreze të shkurtër veprimi HQ-17A.
Këto nuk janë blerje margjinale: një sistem i vetëm mbrojtjeje ajrore mund të dominojë llogaritjet e importit të SIPRI-t për vite me radhë.
Në të kundërt, dërgesat ruse u ngadalësuan ndjeshëm pas vitit 2022, pasi sanksionet dhe kërkesa në fushëbetejë kufizuan kapacitetin eksportues të Moskës.
Roli i Francës - përfshirë marrëveshjen shumë të publikuar të avionëve luftarakë Rafale - mbetet më shumë premtues sesa operativ brenda dritares 2020-2024, me dërgesat që janë ende në zhvillim e sipër.
Sistemet kineze janë relativisht të lira, ofrohen me më pak kushte politike dhe janë të ndërveprueshme me pajisjet e trashëguara të epokës sovjetike që janë tashmë në shërbim.
Transferimi i teknologjisë ka qenë gjithashtu pjesë e joshjes: bashkëpunimi kinez me dronë ka ndikuar në zhvillimin e UAV-it "Pegaz" të prodhuar në vend në Serbi, duke i lejuar Beogradit të pretendojë vetëbesim në rritje.
Një kandidat i BE-së me një arsenal jo-perëndimor
Megjithatë, optika gjeopolitike është e pashmangshme. Serbia ka qenë kandidate e BE-së që nga viti 2012.
Gjatë kësaj periudhe, Brukseli ka theksuar vazhdimisht rëndësinë e harmonizimit të politikës së jashtme, duke përfshirë sigurinë dhe prokurimin e mbrojtjes.
Beogradi ka rezistuar, duke këmbëngulur në neutralitetin ushtarak dhe një diplomaci "shumëvektoriale" që i mban dyert hapur si për Uashingtonin, Brukselin, Moskën ashtu edhe për Pekinin.
Ky akt balancimi po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu mbajtur. Kina Ă«shtĂ« tani furnizuesi mĂ« i madh i armĂ«ve i SerbisĂ« me njĂ« diferencĂ« tĂ« madhe, duke i dhĂ«nĂ« Pekinit njĂ« pikĂ«mbĂ«shtetje tĂ« prekshme nĂ« tregun evropian tĂ« mbrojtjes, ku pĂ«rndryshe ka pak prani.
Të dhënat e SIPRI tregojnë se eksportet e Kinës ende rrjedhin kryesisht drejt Azisë dhe Afrikës; Serbia është një përjashtim, jo rregull.
ĂĂ«shtja nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m simbolikĂ«.
Zyrtarët perëndimorë paralajmërojnë privatisht se sistemet kineze të mbrojtjes ajrore dhe dronët ngrenë shqetësime për ndërveprimin dhe sigurinë, veçanërisht nëse Serbia thellon bashkëpunimin me partnerët e NATO-s në role paqeruajtëse ose të menaxhimit të krizave.
Të tjerë tregojnë rreziqet e inteligjencës dhe varësinë afatgjatë nga mirëmbajtja, softueri dhe zinxhirët e furnizimit jo-perëndimorë.
Jehona rajonale
Përforcimi është ndjekur nga afër edhe në Ballkanin Perëndimor.
Fqinjë si Kroacia, Shqipëria dhe Kosova kanë përshpejtuar blerjet nga furnizuesit perëndimorë dhe aleatë - duke përfshirë sistemet antitank amerikane dhe dronë të prodhuar në Turqi - duke përmendur nevojën për të ruajtur frenimin dhe ekuilibrin.
Zyrtarët serbë hedhin poshtë sugjerimet për një garë armatimesh, duke argumentuar se modernizimi është mbrojtës dhe i vonuar prej kohësh.
Por perceptimet kanë rëndësi.
Zgjedhjet e prokurimit të Serbisë ushqejnë një narrativë më të gjerë në rajon: se Beogradi po mbrohet nga një e ardhme evropiane, ndërsa mban të hapura opsionet strategjike me fuqitë që kundërshtojnë hapur ndikimin perëndimor.
Aktivitetet e përbashkëta ushtarake me Kinën, duke përfshirë ushtrimet e fokusuara në dronë, vetëm sa e kanë përforcuar këtë përshtypje.
ĂfarĂ« do tĂ« thotĂ« kjo pĂ«r Brukselin dhe Uashingtonin
Për politikëbërësit e BE-së dhe SHBA-së, profili i armëve të Serbisë paraqet një dilemë të pakëndshme.
Në të njëjtën kohë, lidhjet e tij të thella të mbrojtjes me Kinën - dhe varësia e mbetur nga Rusia - nuk përputhen me qëndrimin e sigurisë së BE-së pas vitit 2022.
Të dhënat nuk sugjerojnë një përçarje të afërt.
Serbia vazhdon të bashkëpunojë me partnerët perëndimorë, të marrë pjesë në misione ndërkombëtare dhe të ndjekë anëtarësimin në BE në mënyrë retorike.
Por shifrat kanë një mënyrë për të sqaruar qëllimin.
Kur gati katër të pestat e importeve të fundit të armëve të një vendi vijnë nga Pekini dhe Moska, pretendimet për diversifikim të thjeshtë fillojnë të tingëllojnë të paplota.
Beogradi mund ta shohë qasjen e saj si realizëm fleksibël.
Në Bruksel dhe Uashington, ajo po lexohet gjithnjë e më shumë si një sinjal strategjik - një sinjal që do të formësojë mënyrën se si do të gjykohen ambiciet evropiane të Serbisë në vitet në vijim. /Telegrafi/
Shiu dhe stuhia e rrëmbyeshme, të cilat u intensifikuan që nga orët e mëngjesit në Stamboll, shkaktuan ndërprerje në trafikun ajror.
Një aeroplan që po zbriste në aeroportin Sabiha Gökçen, e ndërpreu uljen për shkak të kushteve të pafavorshme të motit.
Mediat e atjeshme raportojnë se erërat frynin me një shpejtësi prej 100 kilometra në orë, duke krijuar kaos është në trafikun rrugor.
Për shkak të erërave të forta dhe shiut, pati ndërprerje në transport në disa zona, dhe momente të vështira u përjetuan edhe në trafikun ajror.
Aeroplani, i cili qëndroi pezull mbi pistë për një kohë, përjetoi momente të vështira, transmeton Telegrafi.
Momentet e vështira që përjetoi aeroplani gjatë uljes u regjistruan nga një qytetar. Pamjet përfshijnë momentet kur aeroplani iu afrua pistës dhe më pas u ngjit përsëri, duke braktisur misionin e uljes. /Telegrafi/
Ä°stanbul'da öÄle saatlerinde fırtınanın 100 KM ĂŒzerine çıkması bekleniyor.
Sabihe Gökçen'e iniĆ yapmak için alçalan bir uçak, Ćiddetli fırtına sebebiyle pisti pas geçmek zorunda kaldı.pic.twitter.com/JbN3MAeXCI â BoĆuna Tıklama (@bosunatiklama) January 8, 2026
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha më 7 janar se beson që lufta në shkallë të plotë e Rusisë kundër Ukrainës, mund të përfundojë në gjysmën e parë të vitit 2026.
Duke folur në ceremoninë e hapjes që shënoi fillimin e presidencës së Qipros në BE, Zelensky vuri në dukje atë që e përshkroi si një fazë të re në negociatat me partnerët evropianë dhe Shtetet e Bashkuara.
Ai gjithashtu theksoi se Bashkimi Evropian duhet të luajë një rol qendror në procesin e negociatave, transmeton Telegrafi.
"Ndërsa Qiproja fillon presidencën e saj të Këshillit të BE-së, ne vërejmë se negociatat kanë arritur një moment të ri së bashku me partnerët tanë evropianë dhe, natyrisht, Shtetet e Bashkuara dhe të gjithë anëtarët e Koalicionit të të Gatshmëve", tha Zelensky.
"Ne besojmë sinqerisht se kjo luftë mund të përfundojë gjatë presidencës suaj të Këshillit të BE-së", shtoi presidenti ukrainas.
Presidenca e Qipros në Këshillin e Bashkimit Evropian do të vazhdojë gjatë gjysmës së parë të vitit, deri në fund të qershorit 2026.
Komentet e Zelensky vijnë pas disa raundeve të bisedimeve të fundit midis delegacioneve ukrainase, evropiane dhe amerikane në Paris.
Samiti i "Koalicionit të Gatshmëve", i organizuar nga presidenti francez Emmanuel Macron, zhvillohet ndërsa Kievi sinjalizon se një marrëveshje për t'i dhënë fund pushtimit pothuajse katërvjeçar në shkallë të plotë të Rusisë është "90% gati".
Takimi mbledh së bashku përfaqësues nga 35 vende, përfshirë 27 krerë shtetesh dhe qeverish, zyrtarë të lartë të BE-së dhe Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s Mark Rutte.
Sipas një draft-deklarate të përbashkët të raportuar, ende subjekt i ndryshimeve dhe një miratimi përfundimtar nga udhëheqësit, garancitë e sigurisë së Koalicionit do të përfshijnë një forcë të mbështetur nga SHBA-të dhe të udhëhequr nga Evropa të vendosur në Ukrainën e pasluftës, si dhe monitorimin e armëpushimit nga Uashingtoni. /Telegrafi/
Prej tre ditësh, në shumë zona Shqipëria vijon të jetë e përmbytur për shkak të reshjeve të dendura të shiut, duke shkaktuar dëme të konsiderueshme.
Këtë të enjte është regjistruar edhe viktima e parë nga moti i keq. Një 54-vjeçar u gjet pa shenja jete në një kanal kullues në afërsi të ish-repartit Ushtarak. Paraprakisht dyshohet se shtetasi A. H. është marrë nga rrjedha e ujit.
Sipas Ministrisë së Mbrojtjes situata më problematike paraqitet në qarqet Shkodër, Lezhë, Durrës, Fier, Berat dhe Gjirokastër, ndërsa në qarqe të tjera situata është nën monitorim ose pa rrezik.
Në disa zona të Elbasanit si dhe në veri, shiu i ka lënë reshje dëborës, e cila ka shkaktuar vështirësi në qarkullim në shumë akse.
Ndërkaq në Vlorë, niveli i Vjosës ka kaluar mbi 9 metra, janë evakuuar 13 familje pranë Urës së Mifolit dhe në Novoselë.
Në kushtet e motit me reshje intensive që kanë përfshirë vendin dhe që kanë shkaktuar vështirësi në disa zona, ekipet e të gjitha institucioneve në varësi të Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë vijojnë të jenë në terren për menaxhimin e situatës dhe garantimin e shërbimeve të pandërprera për qytetarët.
Ministrja e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku u shpreh se nata e kaluar ka qenë sfiduese për të gjitha njësitë operative, të cilat kanë qenë në gatishmëri të plotë në të katër anët e vendit.
âNata e mbrĂ«mshme ishte sfiduese pĂ«r tĂ« gjitha njĂ«sitĂ« operative tĂ« terrenit, qĂ« janĂ« nĂ« krye tĂ« detyrĂ«s pa reshtur, pĂ«r tĂ« mbajtur shĂ«rbimet e pandĂ«rprera, nĂ« tĂ« katĂ«r anĂ«t e venditâ, deklaroi Balluku.
Ekipet e Operatorit të Shpërndarjes së Energjisë Elektrike (OSHEE) po punojnë intensivisht në terren për riparimin e dëmtimeve në rrjetin energjetik, të shkaktuara nga kushtet e vështira atmosferike, me qëllim rikthimin sa më të shpejtë të furnizimit me energji elektrike në zonat e prekura.
Paralelisht, strukturat përgjegjëse për infrastrukturën rrugore janë angazhuar në pastrimin e akseve rrugore nga inertët dhe materialet e sjella nga reshjet, për të garantuar qarkullimin normal dhe sigurinë e përdoruesve të rrugës.
Ministria e InfrastrukturĂ«s dhe EnergjisĂ« bĂ«n me dije se situata po monitorohet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme dhe se tĂ« gjitha strukturat pĂ«rkatĂ«se mbeten nĂ« gatishmĂ«ri pĂ«r tâiu pĂ«rgjigjur çdo problematike qĂ« mund tĂ« paraqitet si pasojĂ« e kushteve tĂ« motit.
Prokuroria pranĂ« GjykatĂ«s sĂ« ShkallĂ«s sĂ« ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« tĂ« Juridiksionit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m TiranĂ«, kĂ«rkon konfiskimin e pasurive tĂ« shtetasit I.D., i arrestuar nga autoritetet gjermane pĂ«r veprĂ«n penale tĂ« âProdhimit dhe shitjes sĂ« lĂ«ndĂ«ve narkotikeâ, tĂ« parashikuar nga neni 283 i Kodit Penal.
Nga hetimet mbi procedimin pasuror nr.01 tĂ« vitit 2025, rezultoi se ky shtetas ishte i shpallur mĂ« parĂ« nĂ« kĂ«rkim ndĂ«rkombĂ«tar nga Interpol Wiesbaden/Gjermani pĂ«r veprat penale âTrafik i lĂ«ndĂ«ve narkotikeâ dhe âMbajtje dhe shitje e armĂ«ve luftarake dhe municioneveâ parashikuar nga Kodi Penal Gjerman.
Nga tĂ« dhĂ«nat rezultoi se kjo veprimtari kriminale Ă«shtĂ« ushtruar gjatĂ« viteve 2019â2020, periudhĂ« e mĂ«parshme nĂ« kohĂ« krahasuar me kryerjen e investimeve pĂ«r blerje pasurie tĂ« paluajtshme. Referuar urdhrit tĂ« kĂ«rkimit ndĂ«rkombĂ«tar, evidentohet pĂ«rfshirja e subjektit nĂ« disa episode tĂ« shitblerjes sĂ« lĂ«ndĂ«ve narkotike, veprimtari kjo qĂ« ka gjeneruar tĂ« ardhura tĂ« konsiderueshme financiare.
Në analizën financiare të detajuar vërehet se vlera totale e të ardhurave të faktuara të shtetasit Ilber Domi dhe familjarëve të tij është më e vogël se vlera totale e investimeve dhe shpenzimeve vetjake të kryera nga ky shtetas dhe familjarët e tij dhe dyshohet se vjen nga veprimtaria kriminale.
Sa më sipër, Prokuroria pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm, Tiranë, arriti në përfundimin se shtetasi Ilber Domi dhe familjarët e tij janë në pamundësi financiare për kryerjen e investimeve në blerjen e pasurive të paluajtshme dhe të luajtshme për të cilat kërkon konfiskimin si më poshtë:
â Pasuria e paluajtshme lloji âarĂ«â, me sip 850 m2 ndodhur nĂ« Zall Herr TiranĂ«;
â Pasuria ânjĂ«siâ, me sipĂ«rfaqe bruto 98.8m2; si dhe
Gazeta Si â QĂ« prej zgjedhjes rreth 1 muaj mĂ« parĂ«, kreu i ri i SPAK, Klodjan Braho ka mbledhur pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« tĂ« gjithĂ« prokurorĂ«t e posaçëm tĂ« institucionit, ku diskutuan mbarvajtjen e dosjeve hetimore dhe respektimin e afateve ligjore.
Në një mbledhje që zgjati rreth një orë, sipas informacioneve paraprake, Braho u kërkoi prokurorëve të angazhohen në dhënien e mendimeve mbi Kodin e ri Penal dhe mbi marrëdhëniet që SPAK ka me Gjykatën e Lartë, Gjykatën Kushtetuese dhe institucionet e tjera ligjzbatuese.
Mësohet se Braho u ka kërkuar prokurorëve hetime efikase dhe dhënie zgjidhje të çështjeve të vjetra që janë në duart e tyre.
Gjatë mbledhjes, drejtuesi caktoi edhe disa përgjegjës të rinj: Vladimir Mara për hetimin e krimit të organizuar, Dorina Bejko për hetimin e korrupsionit dhe Altin Dumani, si shef i sektorit për marrëdhëniet juridiksionale me jashtë.
Braho e mori zyrtarisht detyrën në një ceremoni të dorëzimit të kompetencave më 19 dhjetor 2025.
Prokurori Braho, 43 vjeç, pjesë e sistemit të drejtësisë që prej vitit 2007, ka qenë ndërkohë një nga figurat kryesore të SPAK-ut.
Login
