Avionët luftarakë amerikanë bombarduan tre centrale bërthamore në Iran, të njëjtat vende që avionët izraelitë kishin shënjestruar në luftën e tyre të vazhdueshme me Iranin.
Një nga objektivat ishte Fordo, një uzinë pasurimi uraniumi e fshehur në një shpat mali të largët që është jetike për ambiciet bërthamore të Iranit.
U goditën gjithashtu edhe objektet kryesore bërthamore në Natanz dhe Isfahan.
Ende nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« se sa dĂ«me u janĂ« shkaktuar impianteve, megjithĂ«se organi mbikĂ«qyrĂ«s bĂ«rthamor i OKB-sĂ« thotĂ« se nuk ka pasur âasnjĂ« rritjeâ tĂ« raportuar tĂ« niveleve tĂ« rrezatimit jashtĂ« vendit, shkruan BBC.
Por çfarë dimë ne për këto vende dhe cilat janë rreziqet e sulmit ndaj objekteve bërthamore?
IAEA i pĂ«rshkroi sulmet e Izraelit ndaj objekteve bĂ«rthamore tĂ« Iranit si âthellĂ«sisht shqetĂ«sueseâ.
JavĂ«n e kaluar, Drejtori i PĂ«rgjithshĂ«m i saj, Rafael Grossi, tha se pĂ«rshkallĂ«zimi ushtarak ârrit mundĂ«sinĂ« e njĂ« lĂ«shimi radiologjik me pasoja serioze pĂ«r njerĂ«zit dhe mjedisinâ.
Vendet e pasurimit tĂ« uraniumit pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar furnizime tĂ« njĂ« lloji tĂ« caktuar â ose izotopi â tĂ« uraniumit.
âKur nxirrni uranium nga toka, ai vjen nĂ« dy forma: 99.3% Ă«shtĂ« uranium-238 â dhe 0.7%, ose rreth njĂ« atom nĂ« 150, Ă«shtĂ« uranium-235, dhe kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« ju nevojitet pĂ«r tĂ« punuar nĂ« reaktorin tuaj bĂ«rthamorâ, shpjegon Profesor Paddy Regan nga Universiteti i Surrey dhe Laboratori KombĂ«tar Fizik i MbretĂ«risĂ« sĂ« Bashkuar.
Shpërthim energjie
Procesi i pasurimit bërthamor në thelb do të thotë rritje e sasisë së uraniumit-235.
Kjo bëhet duke marrë uraniumin në formën e tij të gaztë dhe duke e rrotulluar atë në makina të quajtura centrifuga, tha Prof Regan.
Dhe meqenëse uraniumi-238 është më i rëndë se uraniumi-235 i nevojshëm, të dy ndahen ndërsa rrotullohen. Kjo përsëritet vazhdimisht për të rritur pasurimin.
Centralet bërthamore zakonisht kanë nevojë për rreth 3-5% të këtij uraniumi të pasuruar për të gjeneruar një reaksion bërthamor të kontrolluar që çliron energji.
Por kur qĂ«llimi Ă«shtĂ« tĂ« prodhohet njĂ« armĂ« bĂ«rthamore, nevojitet njĂ« pĂ«rqindje shumĂ« mĂ« e lartĂ« e uraniumit-235 â rreth 90%.
Në thelb, sa më i pasuruar të jetë uraniumi, aq më i madh është shpërthimi i energjisë kur të gjitha ato atome ndahen.
IAEA tha se uraniumi i Iranit kishte arritur nĂ« rreth 60% tĂ« pasurimit â pra nĂ« rrugĂ«n e duhur pĂ«r tâu pĂ«rqendruar mjaftueshĂ«m pĂ«r njĂ« armĂ« bĂ«rthamore.
Por lĂ«shimi i njĂ« rakete nĂ« rezervat e uraniumit tĂ« pasuruar tĂ« ruajtura siç duhet nuk do tĂ« pĂ«rbĂ«nte njĂ« âincident bĂ«rthamorâ nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n shkallĂ« si katastrofat qĂ« ndodhĂ«n nĂ« centralet bĂ«rthamore nĂ« Fukushima ose Ăernobil.
âUraniumi i pasuruar shumĂ« Ă«shtĂ« rreth tre herĂ« mĂ« radioaktiv se uraniumi i papasuruar. Por nĂ« fakt, nĂ« shkallĂ«n e gjĂ«rave, asnjĂ«ri prej tyre nuk Ă«shtĂ« veçanĂ«risht radioaktiv. Nuk do tĂ« shkaktonte njĂ« problem tĂ« madh tĂ« ndotjes mjedisoreâ, shpjegon Prof Jim Smith, nga Universiteti i Portsmouth, i cili ka studiuar pasojat e katastrofĂ«s sĂ« Ăernobilit.
âNe jemi mĂ« tĂ« shqetĂ«suar pĂ«r ato qĂ« quhen produkte tĂ« ndarjes bĂ«rthamore â gjĂ«rat nĂ« tĂ« cilat uraniumi ndahet kur Ă«shtĂ« nĂ« njĂ« reaktor ose nĂ« njĂ« bombĂ« â gjĂ«ra tĂ« tilla si ceziumi radioaktiv, stronciumi radioaktiv, jodi radioaktiv. Ato janĂ« mĂ« shumĂ« njĂ« çështje e ndotjes mjedisoreâ.
Por, pĂ«r shkak se nĂ« vendet e pasurimit nuk po ndodh asnjĂ« reaksion bĂ«rthamor â dhe njĂ« shpĂ«rthim nga njĂ« bombĂ« nuk do ta shkaktonte njĂ« tĂ« tillĂ« â kĂ«to âprodukte tĂ« rrezikshme radioaktive tĂ« ndarjesâ nuk do tĂ« ishin tĂ« pranishme, tha ai.
Në vend të kësaj, uraniumi mund të shpërndahej në nivel lokal me anë të një shpërthimi.
Kërcënim i lokalizuar
IAEA tha se nuk kishte pasur âasnjĂ« rritje tĂ« niveleve tĂ« rrezatimit jashtĂ« venditâ tĂ« raportuar pas sulmeve amerikane. JavĂ«n e kaluar, kur Izraeli goditi impiantin e Natanzit, IAEA gjeti ndotje radioaktive nĂ« vend, por ata thanĂ« se nivelet e radioaktivitetit jashtĂ« mbetĂ«n tĂ« pandryshuara dhe nĂ« nivele normale.
âMe uraniumin⊠rrezatimi nuk udhĂ«ton shumĂ« largâ, thotĂ« Prof. Claire Corkhill, Kryetare e MineralogjisĂ« dhe Menaxhimit tĂ« Mbetjeve Radioaktive nĂ« Universitetin e Bristolit.
Por për njerëzit afër vendit, mund të ketë rreziqe shëndetësore, tha ajo.
Përveç radioaktivitetit, ekspozimi ndaj kimikateve mund të jetë gjithashtu një problem për këdo që është aty pranë.
âNĂ«se do tĂ« kishte njĂ« incident dhe centrifugat do tĂ« çlironin heksafluoridin e uraniumit, gazin qĂ« pĂ«rmbahet brenda centrifugave, atĂ«herĂ« do tĂ« ishte njĂ« incident kimik vĂ«rtet i rĂ«ndĂ«â, tha Prof Simon Middleburgh, njĂ« shkencĂ«tar i materialeve bĂ«rthamore, nga Universiteti i Bangor.
âNĂ«se ky heksafluorid uraniumi bie nĂ« kontakt me lagĂ«shtinĂ« nĂ« ajĂ«r, Ă«shtĂ« me tĂ« vĂ«rtetĂ« mjaft gĂ«rryes dhe i dĂ«mshĂ«m sepse mund tĂ« formojĂ« kĂ«tĂ« acid shumĂ«, shumĂ« tĂ« fortĂ«â, tha ai.
âPor nuk do tĂ« ketĂ« njĂ« ndikim tĂ« madh mjedisor pĂ«rtej zonĂ«s shumĂ«, shumĂ« lokale.â
IAEA tha se Qendra e saj e Incidenteve dhe Emergjencave kishte punuar pa ndërprerje. Agjencia e OKB-së tha se do të jepte vlerësime të mëtejshme mbi situatën në Iran sapo të viheshin në dispozicion më shumë informacione.
Â
The post Cilat janë rreziqet e bombardimit të centraleve bërthamore të Iranit? appeared first on Euronews Albania.