Dy kompani, një dron dhe shumë dyshime

Pretendimet e dy kompanive nga Gjilani - âFuture Minds Academyâ dhe âMiga Skyshieldâ - se droni kamikaz âSkifteri K1â Ă«shtĂ« prodhim i tyre, u shoqĂ«ruan me reagime dhe dyshime nĂ« opinionin publik.
ĂfarĂ« ndodhi?
Dyshimet u ngritĂ«n pasi nĂ« fillim tĂ« muajit janar, drejtuesit e kĂ«tyre kompanive postuan nĂ« rrjete sociale njĂ« video, qĂ«, sipas tyre, paraqiste âmomentin e testimit tĂ« kĂ«tij droni ushtarak, duke goditur njĂ« objekt tĂ« caktuar nĂ« territorin e njĂ« shteti tjetĂ«râ.
Ministria e Mbrojtjes e KosovĂ«s u tha atĂ«kohĂ« mediave nĂ« PrishtinĂ« se ânuk ka informata pĂ«r prodhimin, lejen dhe procesin e testimit tĂ« dronitâ.
Pak ditë më vonë, të njëjtat media raportuan se videoja ishte e një kompanie kineze dhe se një pjesë e saj ishte e gjeneruar me inteligjencë artificiale (IA).
Lokacionin ku dy kompanitë pretendojnë se prodhojnë dronë ushtarakë dhe civilë, e vizitoi në nëntor të vitit të kaluar edhe kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti.
Kurti u tha gazetarĂ«ve mĂ« 30 janar se nuk mund tâi dijĂ« tĂ« gjitha hollĂ«sitĂ« e kompanive qĂ« i viziton dhe shtoi se Ă«shtĂ« âi hapur tâi dĂ«gjojĂ« kritikat kur diçka nuk Ă«shtĂ« ashtu siç i Ă«shtĂ« prezantuarâ.
Dyshimet se droni âSkifteri K1â ishte mashtrim, i mohoi drejtuesi i âFuture Minds Academyâ, i cili nĂ« postimin e tij nĂ« Facebook i quajti âpropagandĂ« mediatikeâ.
Drejtuesi i kompanisĂ« tjetĂ«r âMiga Skyshieldâ, qĂ« thotĂ« se u angazhua nĂ« prodhimin e dronĂ«ve, Muahmet Ajrullahu, nuk pranoi tĂ« komentojĂ« pĂ«r dyshimet e ngritura nĂ« media dhe nga politikanĂ«, kur u kontaktua nga REL-i.
ĂfarĂ« thanĂ« partitĂ« politike?
Partia Demokratike e Kosovës kërkoi hetim institucional për këtë rast.
Besa Kabashi-Ramaj, kandidate për deputete e kësaj partie, që në legjislaturën e kaluar ishte në opozitë, tha se kryeministri në detyrë, Kurti, mashtroi publikisht, duke promovuar diçka të rreme, që, sipas saj, përbën problem për sigurinë.
Kryetari i AleancĂ«s pĂ«r ArdhmĂ«rinĂ« e KosovĂ«s, Ramush Haradinaj, tha se âskandali me foto e video tĂ« Kurtit me dronin imagjinar, Ă«shtĂ« veç njĂ«ri prej qindra rasteve tĂ« shpĂ«rfaqjes sĂ« fytyrĂ«s sĂ« vĂ«rtetĂ« tĂ« kĂ«tij pushtetiâ.
Radio Evropa e Lirë kërkoi sqarim për situatën nga Ministria e Mbrojtjes dhe përgjigje nga Prokuroria nëse ky rast përbën vepër penale apo nëse është e angazhuar në hetime, por, deri në publikimin e këtij artikulli, nuk mori përgjigje.
Në Kodin Penal të Kosovës, neni 323, mashtrimi përcaktohet si vepër penale.
Sipas këtij neni, kushdo që paraqet në formë të rreme faktet, i fsheh ato apo mashtron, me qëllim që të përfitojë para ose të shkaktojë dëm material te tjetri, ose e bën dikë të kryejë ose jo një veprim, duke i shkarkuar humbje a fitim të paligjshëm, mund të dënohet me gjobë dhe burgim nga 3 muaj deri në 5 vjet.
Megjithatë, ky nen nuk parasheh në mënyrë specifike mashtrimin publik në rastet kur ai nuk shoqërohet me përfitim financiar apo me dëm material.
Kush janë kompanitë?
Sipas të dhënave të Agjencisë së Regjistrimit të Bizneseve të Kosovës (ARBK), të dyja këto kompani që pretendojnë se u angazhuan në prodhim të dronëve, janë regjistruar në vitin 2025.
âFuture Minds Academyâ figuron me dy punĂ«torĂ« dhe me kapital prej njĂ« mijĂ« eurosh, ndĂ«rsa nĂ« pĂ«rshkrimin e veprimtarisĂ« ka tĂ« deklaruara aktivitete arsimore.
Kompania âMiga Skyshieldâ nĂ« ARBK figuron me njĂ« punĂ«tor dhe me kapital prej 750 mijĂ« eurosh, ndĂ«rsa veprimtaria e saj Ă«shtĂ« e pĂ«rshkruar si prodhim i makinerisĂ« luftarake pĂ«r ushtrinĂ«.
Ăka thotĂ« ligji?
Sipas Ligjit për Armë, prodhimi i armëve në Kosovë lejohet vetëm me leje të posaçme shtetërore.
Neni 26 përcakton se vetëm personat juridikë mund të prodhojnë armë, pjesë armësh dhe municion të kategorisë A, dhe vetëm pas pajisjes me licencë dhe pëlqim nga Ministria e Forcës së Sigurisë së Kosovës.
Ligji obligon kompanitĂ« tĂ« pĂ«rmbushin kushte tĂ« rrepta teknike dhe tĂ« sigurisĂ«, si dhe tâi njoftojnĂ« institucionet pĂ«rkatĂ«se pĂ«r fillimin e prodhimit.
Kapacitetet e Kosovës
Vitin e kaluar, Kosova bleu mijëra dronë Skydagger dhe Bayraktar nga Turqia.
Autoritetet e paraqitën këtë blerje si hap drejt forcimit të kapaciteteve mbrojtëse të vendit, ndërsa NATO-ja paralajmëroi se çdo aktivitet ajror duhet të koordinohet me misionin e saj në Kosovë, KFOR.
Po atë vit, Kosova pranoi edhe një flotë dronësh të blerë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Zyrtarë të Ministrisë së Mbrojtjes kanë konfirmuar më herët për Radion Evropa e Lirë se blerjet e armatimit realizohen kryesisht nga vendet aleate të NATO-s, përfshirë Gjermaninë, Turqinë dhe SHBA-në.
Buxheti i Ministrisë së Mbrojtjes, ndërkohë, ka shënuar rritje të vazhdueshme - nga 153 milionë euro më 2024 në 207.8 milionë euro më 2025.
Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka paralajmëruar se fabrika e parë e municioneve në Kosovë do të ndërtohet në Jahoc të Gjakovës, ndërsa prodhimi i parë pritet të nisë në fund të vitit 2026./Radio Evropa e Lirë/











