Me ambicien e transformimit tĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« njĂ« vend eksportues tĂ« energjisĂ« elektrike, qeveria âRamaâ ka dhĂ«nĂ« me dhjetra licensa pĂ«r parqe fotovoltaike, pa marrĂ« parasysh pasojat ndaj komuniteteve lokale dhe mjedisit, ndĂ«rkohĂ« qĂ« ekspertĂ«t thonĂ« se tranzicioni energjetik po futet nĂ« paradoks.
Revolucioni i energjisĂ« diellore mbĂ«rriti pa paralajmĂ«rim shtatorin e vitit tĂ« kaluar nĂ« fshatin BoçovĂ« tĂ« Fierit â vetĂ«m pak kilometra larg plazhit tĂ« Semanit nĂ« Adriatik â kur makineritĂ« e rĂ«nda nisĂ«n tĂ« gĂ«rmonin pĂ«rbri arave tĂ« mbjella.
Në fshat askush nuk e dinte se çfarë po ndodhte, por alarmi u rrit me kalimin e ditëve.
Nikoll Ndoi, një mësues me profesion, dëgjoi fillimisht se një kompani private po hapte një rrugë. Por shqetësimi u rrit disafish kur ai mësoi se toka që gëzonte prej 30 vitesh nuk ishte më e tija.
âDoli se kĂ«tu po bĂ«het njĂ« park fotovoltaik dhe tokat nuk qenkan mĂ« tonat,â tha me irritim Ndoi nĂ« fund tĂ« dhjetorit. âUnĂ« kam 30 vjet qĂ« nuk e regjistroj dot, ai na vjen njĂ« ditĂ« dhe e bĂ«n pa problemâ, shtoi ai.
Centrali fotovoltaik i planifikuar pĂ«r tâu ndĂ«rtuar nĂ« BoçovĂ« Ă«shtĂ« njĂ« ndĂ«r projektet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« energjisĂ« diellore nĂ« ShqipĂ«ri, i miratuar nga qeveria mĂ« 4 qershor 2025.
Projekti ka trazuar jetën e një komuniteti të vogël prej 14 familjesh, pasi u mbivendoset tokave të pretenduara prej tyre.
Leja i Ă«shtĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« kompanie tĂ« re tĂ« quajtur Albania Solar Power, por banorĂ«t akuzojnĂ« biznesmenin PĂ«llumb Salillari se fshihet pas projektit â dhe nĂ« rrethana ende tĂ« paqarta â ka pĂ«rvetĂ«suar pronat e tyre.
Konflikti në fshatin Boçovë nuk është i izoluar.
Prej vitit 2018, qeveria shqiptare ka dhĂ«nĂ« me dhjetra leje pĂ«r ndĂ«rtimin e parqeve fotovoltaike nĂ« ShqipĂ«ri, duke ushqyer ambicien pĂ«r atĂ« qĂ« ajo e quan sovranitet energjetik â e madje pĂ«r tâu transformuar nĂ« njĂ« vend eksporti pĂ«r energjinĂ« elektrike neto deri nĂ« fund tĂ« vitit 2030.
Por planet e qeverisë po trazojnë jetesën e komuniteteve lokale, të cilat po vëzhgojnë se si mijëra hektarë tokë rreth tyre po rrethohen me gardhe dhe po mbulohen nga panelet diellore, duke cënuar aktivitetet tradicionale të blegtorisë dhe përdorimit të tokës.
Politika e qeverisë me energjinë e rinovueshme shihet gjithashtu me dyshim nga ekspertët e fushës, përsa kohë që shumica e energjisë që pritet të gjenerohet nga parqet fotovoltaike nuk parashikohet për konsum të brendshëm, por për eksport.
âCentralet kanĂ« njĂ« kapacitet qĂ« shkon deri nĂ« 1 gigavat, por pa asnjĂ« detyrim qĂ« kjo energji tâi shitet shtetit shqiptarâ, thotĂ« me shqetĂ«sim Gjergji Simaku, ish zĂ«vendĂ«sministĂ«r i EnergjetikĂ«s nĂ« kabinetin e RamĂ«s deri nĂ« vitin 2022.
âNĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, ShqipĂ«ria rrezikon tĂ« eksportojĂ« energji tĂ« pastĂ«r dhe tĂ« importojnĂ« energji fosile, duke e kthyer tranzicionin energjetik nĂ« njĂ« paradoksâ, shtoi ai.
Salillari nuk ishte i arritshëm për koment deri në publikimin e këtij shkrimi.
Rrisqe mjedisore
Shqipëria është tradicionalisht një nga vendet me prodhimin më të lartë të energjisë së pastër në Europë, pasi mbi 90 për qind gjenerohet nga burimet hidrike. Megjithatë, vendi ka vuajtur nga kriza të herëpashershme energjetike për shkak të varësisë nga kushtet klimatike.
Prej vitit 2018, qeveria e kryeministrit Edi Rama i ka kthyer sytë nga energjia diellore për të diversifikuar burimet e veta. Deri në fund të vitit 2025, Enti Rregullator i Energjisë licensoi 71 kompani private për prodhimin e energjisë fotovoltaike, ndërkohë që Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë së bashku me Këshillin e Ministrave kanë miratuar dhjetra leje të tjera të cilat janë në proces financimi apo ndërtimi.
Së bashku, parqet fotovoltaike të licensuara nga ERE parashikohet të prodhojnë mbi 978 megavat energji elektrike ose 30 për qind të kapacitetit total prodhues të energjisë elektrike të instaluar në Shqipëri prej 3213 megavatësh.
Teknologjia fotovoltaike konsiderohet si një nga format më ekologjike të prodhimit të energjisë elektrike, me përfitime të shumta mjedisore dhe ekonomike.
Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se zhvillimi i qëndrueshëm i këtij sektori kërkon vendimarrje strategjike sa i përket shfrytëzimit të tokës dhe jetesës së komuniteteve lokale.
Ky nuk duket të jetë rasti i Shqipërisë.
TĂ« planifikuara fillimisht pĂ«r tâu vendosur nĂ« tokĂ« pa frut, qeveria ndryshoi qasje nĂ« vitin 2024, kur miratoi ndryshime ligjore qĂ« i hapĂ«n rrugĂ« ngritjes sĂ« parqeve fotovoltaike edhe brenda kullotave.
NdĂ«rkohĂ«, njĂ« numĂ«r i konsiderueshĂ«m licensash janĂ« pĂ«rqendruar nĂ« kufi tĂ« zonave tĂ« mbrojtura apo pranĂ« grykĂ«derdhjeve tĂ« lumenjve Shkumbin, Seman dhe VjosĂ« nĂ« qarkun e Fierit â tĂ« njohura si korridore tĂ« rĂ«ndĂ«sishme natyrore pĂ«r lĂ«vizjen e shpendĂ«ve.
Sipas njĂ« raporti tĂ« organizatĂ«s mjedisore âAll Green Centerâ, procedurat e dhĂ«nies me qira tĂ« tokave tĂ« fondit pyjor dhe kullosor kanĂ« qenĂ« shpeshherĂ« tĂ« nxituara, nĂ« mungesĂ« tĂ« garĂ«s dhe me pjesmarrje tĂ« kufizuar tĂ« komuniteteve lokale tĂ« prekura.
Ola Mitre, drejtuese e âAll Green Centerâ i tha BIRN se bumi i sektorit tĂ« energjisĂ« sĂ« rinovueshme nĂ« ShqipĂ«ri po pĂ«rballet me sfidĂ«n e zhvillimit tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m.
âMbĂ«shtetja pĂ«r energjinĂ« e gjelbĂ«r nuk duhet tĂ« vijĂ« nĂ« kurriz tĂ« humbjes sĂ« kapitalit natyror, pasuri pĂ«r tĂ« cilĂ«n vendi ka detyrime jo vetĂ«m ndaj qytetarĂ«ve tĂ« sotĂ«m, por edhe ndaj brezave tĂ« ardhshĂ«mâ, tha Mitre.
Aktivistë të tjerë mjedisorë janë të shqetësuar për ndikimin afatgjatë të këtyre projekteve në jetesën e komuniteteve lokale dhe në mjedis.
Taulant Bino, president i Shoqatës Ornitologjike Shqiptare, vlerëson se shumë prej këtyre projekteve po sjellin ndërprerje të marrëdhënieve tradicionale të banorëve vendas me tokën si dhe impakt mjedisor.
Ai kritikon gjithashtu skemën e vlerësimeve mjedisore individuale, duke neglizhuar efektin e përbashkët që disa projekte të përqendruara në një zonë të caktuar mund të shkaktojnë mbi biodiversitetin.
âDeri tani, vlerĂ«simet mjedisore janĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r çdo park mĂ« vete, edhe kur impiantet ndodhen pranĂ« njĂ«ri-tjetrit, duke neglizhuar efektin e tyre tĂ« pĂ«rbashkĂ«t mbi tokĂ«n, biodiversitetin dhe komunitetet lokaleâ, tha Bino.
âNĂ« botĂ« janĂ« gjetur zgjidhje, ku ndonĂ«se ndĂ«rtohen parqe fotovolatike, sipĂ«rfaqja poshtĂ« tyre lejohet tĂ« pĂ«rdoret nga banorĂ«t lokalĂ« pĂ«r kullota. NĂ« ShqipĂ«ri, kompanitĂ« po kufizojnĂ« aksesin e baorĂ«ve lokalĂ« pĂ«rmes rrethimit me gardheâ, shtoi ai.
Edhe aktivisti mjedisor, Lavdosh Ferruni, e vendos theksin te vlerësimet e ndikimit në mjedis si dhe pjesmarrjen e komuniteteve lokale në vendimarrje.
âNĂ« disa raste, parqet fotovoltaike janĂ« ndĂ«rtuar nĂ« kullota tradicionale, tĂ« pĂ«rdorura prej vitesh nga komunitetet lokale, shpesh pa dokumente pronĂ«sie formale, por me tĂ« drejta tĂ« trashĂ«guara nĂ« praktikĂ«. Edhe pse teknologjia lejon bashkĂ«jetesĂ«n e paneleve me kullotjen e bagĂ«tive, mungesa e konsultimit ka nxitur tensione socialeâ, tha ai.
Eksperti i mjedisit, Kristi Bashmilli sjell nĂ« vĂ«mendje kohĂ«n e gjatĂ« tĂ« licensimit tĂ« kĂ«tyre projekteve pĂ«r njĂ«zet apo tridhjetĂ« vitet e ardhshme â çka sipas sjell njĂ« ndryshim afatgjatĂ« tĂ« pĂ«rdorimit tĂ« tokĂ«s.
Institucionet e qeverisjes vendore duhet tĂ« jenĂ« mĂ« vigjilente ndaj kĂ«tyre ndryshimeve shpesh tĂ« vrullshme. VeçanĂ«risht nĂ« garantimin e qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« sĂ« pĂ«rdorimit tĂ« tokĂ«s, mbrojtjes sĂ« tokĂ«s bujqĂ«sore, natyrĂ«s dhe mbrojtjes sĂ« interesave tĂ« komuniteteve lokale,â tha ai.
Ekspertët bashkohen në idenë se problemi nuk është energjia diellore në vetvete, por mungesa e një vlerësimi strategjik mjedisor dhe e një harte të qartë kombëtare, që përcakton se ku duhet dhe ku nuk duhet të ndërtohen këto parqe.
Tensione sociale
Në bashkinë e Fierit, disa qindra hektarë tokë janë mbuluar tashmë nga panelet fotovoltaike, ndërkohë që sipërfaqe të reja pritet të vishen në të ardhmen e afërt.
Mes 71 centraleve fotovoltaike tĂ« licensuara nga ERE, 50 prej tyre ose 70 pĂ«r qind e totalit ndodhen nĂ« qarkun e Fierit â tĂ« shtrira kryesisht nĂ« fshatrat e Sheqit, TopojĂ«s, DĂ«rmenasit dhe DarzezĂ«s buzĂ« grykĂ«derdhjes sĂ« Semanit.
Vetëm në fshatin Boçovë, centrali fotovoltaik i dhënë në favor të kompania Albania Solar Power planifikohet të shtrihet mbi 50 hektarë tokë.
Projekti parashikon të ketë një fuqi të instaluar prej 82 MW, vlerë investimi prej 80 milionë eurosh dhe kohëzgjatje shfrytëzimi për 49 vjet.
Investimi prej 80 milionĂ« eurosh duket tĂ« ngjajĂ« njĂ« barrĂ« e stĂ«rmadhe pĂ«r kompaninĂ« e vogĂ«l nĂ« pronĂ«si tĂ« ĂngjĂ«ll Agalliut, e regjistruar nĂ« vitin 2024 me njĂ« kapital prej vetĂ«m 100 mijĂ« lekĂ«sh.
BanorĂ«t e prekur thonĂ« megjithatĂ« se punimet nĂ« terren po kryhen nga kompania âBervi Constructionâ e PĂ«llumb Salillarit, e cila sipas verifikimeve tĂ« kryera prej tyre, rezulton gjithashtu si pronare e tokĂ«s.
BanorĂ«t pretendojnĂ« se e kanĂ« fituar pronĂ«sinĂ« mbi tokĂ«n nĂ« fillim tĂ« viteve â90 mbi bazĂ«n e ligjit 7501 â por nuk kanĂ« mundur asnjĂ«herĂ« qĂ« ta regjistrojnĂ« atĂ« nĂ« emrin e tyre.
NĂ« dokumentet qĂ« mbajnĂ« nĂ« duar toka rezulton si arĂ«, por ata akuzojnĂ« institucionet lokale se e kanĂ« ndryshuar statusin e saj nĂ« âtokĂ« pa frutâ.
âKĂ«to parcelat kĂ«tu janĂ« private. JanĂ« tĂ« miat dhe tĂ« vĂ«llezĂ«rve tĂ« mi dhe pĂ«r kĂ«tĂ« kemi AMTP tĂ« rregulltaâ, thotĂ« SandĂ«r Muja, njĂ« banor i zonĂ«s, ndĂ«rsa zgjat dorĂ«n drejt kufirit mes pronave private dhe atyre shtetĂ«rore.
âMesa duket i kanĂ« rĂ«nĂ« shkurt, kanĂ« marrĂ« edhe tĂ« shtetit dhe tonatâ, shtoi ai.
Nikoll Ndoi thotë me zemërim se paguan taksa për tokën prej gati tre dekadash dhe është përpjekur disa herë ta regjistrojë atë në Kadastër, por letrat i janë kthyer mbrapsht.
âSi ka mundĂ«si qĂ« megjithĂ«se pĂ«rgjatĂ« kĂ«tyre 3 dekadave kemi tentuar disa herĂ« ta regjistrojmĂ« nĂ« hipotekĂ«, nuk na e kanĂ« regjistruar, ndĂ«rsa tani na del qĂ« e paska regjistruar dikush tjetĂ«râ, pyet ai me dyshim.
Ndoi i tha BIRN se kishin bërë ankesa në polici, bashki, në Ministrinë e Bujqësisë dhe në Kadastër për të korrigjuar mbivendosjen, por nuk kishin marrë ende përgjigje.
Selman Selami, njĂ« tjetĂ«r banor protestues kujton se tokat e tyre janĂ« pĂ«rdorur historikisht pĂ«r tĂ« prodhuar grurĂ«, jonxhĂ« apo tĂ«rshĂ«rĂ« qĂ« nga viti 1945, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« dokumentet e KadastrĂ«s rezultojnĂ« sot si âtokĂ« pa frutâ.
âUnĂ« me kĂ«tĂ« tokĂ« rroj, tĂ« gjithĂ« I kemi mbjellĂ« gjatĂ« gjithĂ« vitit. Kam 80 kokĂ« dele dhe nĂ«se ma marrin tokĂ«n, atĂ«herĂ« unĂ« nuk kam mĂ« se ku tâi mbaj bagĂ«titĂ«â, theksoi ai.
Ndryshe nga Boçova, në fshatin fqinj të Darzezës, pasojat e parqeve fotovoltaike përjetohen në mënyrë më të heshtur. Banorët që u besuan fillimisht premtime të kompanive private, sot ndjehen të zhgënjyer.
âNuk kemi asnjĂ« tĂ« mirĂ«â, tha kryeplaku i fshatit DarzezĂ«.
âKemi marrĂ« pjesĂ« nĂ« konsultime duke u besuar premtimeve qĂ« do tĂ« na shtrojnĂ« rrugĂ«n e varrezave, rrugĂ«n e fshatit, njĂ« ndriçim tĂ« rrugĂ«ve, por qĂ« realisht asgjĂ« nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ«, plus po na marrin ujinâ, theksoi ai.
Të pyetur për ankesat e banorëve, bashkitë e qarkut të Fierit i lajnë duart nga përgjegjësia.
âKĂ«to aktivitete nuk licensohen nga pushteti lokalâ, tha Bashkia Fier pĂ«rmes njĂ« pĂ«rgjigje me shkrim, ndĂ«rsa shtoi se i vetmi pĂ«rfitim ishte ai i siguruar pĂ«rmes taksave.
Qasje e gabuar
Zhvillimi i vullshëm i energjisë fotovoltaike në Shqipëri u ngrit fillimisht si pjesë e marrëveshjeve me qeverinë. Në vitin 2018, Këshilli i Ministrave përcaktoi një paketë masash mbështetëse për bizneset në sektorin e energjisë së rinovueshme, ku përveç garantimit të tregut, vuri në dispozicion të tyre edhe tokë publike.
Pas ndryshimit tĂ« ligjit âPĂ«r energjinĂ« e rinovueshmeâ nĂ« vitin 2023, lejet u orientuan drejt sipĂ«rmarrjeve tĂ«rĂ«sisht private dhe tĂ« hapura pĂ«r tregun e lirĂ«.
Por hapja e tregut, pa përmbushur më së pari nevojat e vendit për energji të rinovueshme, rrezikon ta fusë vendin në një spirale kostosh jo vetëm mjedisore.
Sipas Planit Kombëtar për Klimën dhe Energjinë, qeveria ka marrë përsipër që të përmbushë kuotën prej 54.4% të energjisë së rinovueshme në konsumin total deri në vitin 2030. Por ekspertët thonë se ky objektiv është seriozisht i rrezikuar.
Sipas ambientalistit Lavdosh Ferruni, edhe pse energjia diellore është një nga burimet më të dëshirueshme në botë, mënyra se si po i qaset këtij sektori qeveria është e gabuar.
Ferruni thekson se vendi ka njĂ« territor tĂ« kufizuar dhe pĂ«rdorimi i tokĂ«s pĂ«r kapacitete tĂ« mĂ«dha eksporti rrezikon qĂ« tâi vendosĂ« kĂ«to nisma nĂ« shĂ«rbim tĂ« pĂ«rfitimeve tĂ« kompanive private.
âDuhet tĂ« jetĂ« e orientuar nga prodhimi 100% pĂ«r nevojat e veta, eksportimi neto kĂ«rkon hapĂ«sira tĂ« mĂ«dha dhe ShqipĂ«ria nuk i ka kushtetâ, tha Ferruni pĂ«r BIRN.
âKa mjaft interes edhe nga biznese tĂ« huaja ndaj lind nevoja e kontrollit tĂ« dhĂ«nies sĂ« kĂ«tyre e lejeveâ, theksoi ai.
Gjergj Simaku, aktualisht ekspert i pavarur për energjinë është gjithashtu skeptik për arsye të ndryshme.
Për të arritur targetin ligjor prej 54.4%, Shqipëria do të duhej sipas Simakut që ta rriste konsumin e brendshëm të energjisë elektrike me gati 30% deri në vitin 2030; ç`ka konsiderohet në kufijtë e të pamundurës.
NjĂ« tjetĂ«r problem i anashkaluar Ă«shtĂ« amortizimi i rrjetit elektrik tĂ« vendit, i cili sipas tij gjeneron humbje dhe ka nevojĂ« urgjente pĂ«r tâu rigjeneruar.
âAjo qĂ« po ndodh Ă«shtĂ« absurde. Ankandet janĂ« harruar, tani po jepen leje vetĂ«m pĂ«r tregun e lirĂ« dhe na shitet sikur do ta konsumojmĂ« ne atĂ« energji, por nuk Ă«shtĂ« aspak kĂ«shtuâ, tha Simaku.
âNĂ«se do fillojmĂ« tĂ« fusim nĂ« rrjet energjinĂ« e kĂ«tyre parqeve fotovoltaike, do fillojnĂ« tĂ« digjen transformatorĂ«tâŠ,â pĂ«rfundoi ai./BIRN
The post BIRN: Politika e qeverisë me energjinë e pastër u kushton shtrenjtë komuniteteve lokale appeared first on Albeu.com.
Login
