NJU JORK, 4 shkurt /ATSH/ â Skadimi i traktatit New START, marrĂ«veshja e fundit qĂ« rregullonte dhe kufizonte arsenalet bĂ«rthamore tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara dhe RusisĂ«, shĂ«non njĂ« kthesĂ« tĂ« rrezikshme nĂ« arkitekturĂ«n globale tĂ« sigurisĂ«, sipas AP.
Pakti i fundit i mbetur për armët bërthamore midis Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara skadon nesër duke hequr çdo kufizim në dy arsenalet më të mëdha atomike për herë të parë në më shumë se gjysmë shekulli.
Dy fuqitë që zotërojnë mbi 90 për qind të armëve bërthamore në botë mbeten pa asnjë kufizim ligjor mbi numrin e kokave bërthamore strategjike dhe mjeteve që i transportojnë ato.
Ky zhvillim nuk është thjesht një ngjarje teknike apo procedurale, por një ndryshim thelbësor që rrit ndjeshëm rrezikun e përshkallëzimit, keqinterpretimit dhe destabilizimit global.
New START kishte shërbyer si shtylla e fundit e një sistemi kontrolli armësh që nisi gjatë Luftës së Ftohtë, kur Uashingtoni dhe Moska, pavarësisht armiqësisë ideologjike, arritën të kuptonin se kufizimi i armëve bërthamore ishte një interes i përbashkët ekzistencial.
Marrëveshja vendoste kufij të qartë: jo më shumë se 1 550 koka bërthamore të vendosura dhe jo më shumë se 700 raketa ndërkontinentale, raketa të lëshuara nga nëndetëset dhe bombardues strategjikë për secilën palë.
Po aq e rëndësishme sa vetë shifrat ishte edhe mekanizmi i verifikimit, përmes inspektimeve në terren, që krijonte transparencë dhe ulte dyshimet reciproke.
Pa këto kufizime, rreziku i një gare të re armatimi bëhet real dhe i menjëhershëm.
Ekspertët paralajmërojnë se të dyja palët kanë kapacitete teknike dhe industriale për të rritur relativisht shpejt numrin e armëve të vendosura.
Në një mjedis të tillë, vendimmarrja nuk udhëhiqet më nga logjika e stabilitetit afatgjatë, por nga impulsi për të mos mbetur prapa rivalit.
Kjo logjikë e sigurisë përmes epërsisë ka prodhuar historikisht cikle të rrezikshme përshkallëzimi.
Dimensioni politik e ndërlikon edhe më tej situatën.
Oferta e presidentit rus Vladimir Putin për të respektuar kufijtë e New START edhe për një vit tjetër, nëse SHBA-ja bën të njëjtën gjë, u pa nga disa si një përpjekje për të blerë kohë për negociata, por nga të tjerë si një manovër taktike për të zhvendosur përgjegjësinë tek Uashingtoni.
Nga ana e tij, presidenti amerikan Donald Trump ka shprehur interes për ruajtjen e kufizimeve bërthamore, por ka insistuar në përfshirjen e Kinës në një marrëveshje të re.
Ky kushtëzim ka bllokuar çdo përparim konkret, pasi Pekini refuzon të pranojë kufizime mbi një arsenal që është shumë më i vogël se ai i SHBA-së dhe Rusisë, edhe pse në rritje të shpejtë.
Kjo situatë hap rrugën për një garë trepalëshe armatimi. Në mungesë të kufijve, SHBA-ja dhe Rusia mund të rrisin arsenalet e tyre për të ruajtur epërsinë reciproke, ndërsa Kina, duke u ndjerë e rrethuar dhe e pambrojtur, mund të përshpejtojë ndjeshëm zgjerimin e kapaciteteve të saj bërthamore.
Një konkurrencë e tillë nuk do të kufizohej vetëm në numra, por edhe në teknologji të reja, duke përfshirë armë hipersonike, sisteme autonome dhe platforma të reja bartëse.
Konteksti i luftës në Ukrainë e bën këtë skenar edhe më alarmues.
QĂ« nga fillimi i pushtimit nĂ« shkurt 2022, Kremlini ka pĂ«rdorur vazhdimisht kĂ«rcĂ«nimin bĂ«rthamor si instrument presioni strategjik. Rishikimi i doktrinĂ«s bĂ«rthamore ruse nĂ« vitin 2024, i cili ul pragun pĂ«r pĂ«rdorimin e armĂ«ve bĂ«rthamore, sinjalizon njĂ« gatishmĂ«ri mĂ« tĂ« madhe pĂ«r tâi pĂ«rfshirĂ« ato nĂ« llogaritjet ushtarake. Kjo pĂ«rfaqĂ«son njĂ« ndryshim tĂ« rrezikshĂ«m nga parimi tradicional i pĂ«rdorimit vetĂ«m si mjet parandalimi ekstrem.
Në të njëjtën kohë, zhvillimi i armëve të reja ruse, si raketat me energji bërthamore dhe dronët nënujorë të armatosur bërthamor, synon të kapërcejë sistemet perëndimore të mbrojtjes raketore. Këto armë, për nga natyra e tyre e re dhe shpesh e paprovuar plotësisht, shtojnë pasigurinë dhe e bëjnë edhe më të vështirë vlerësimin e qëllimeve dhe kapaciteteve reale të palës tjetër.
Nga ana amerikane, planet pĂ«r sistemin e mbrojtjes raketore âGolden Domeâ dhe sinjalet pĂ«r njĂ« rikthim tĂ« mundshĂ«m tĂ« testeve bĂ«rthamore pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« qĂ« nga viti 1992 kanĂ« shkaktuar shqetĂ«sim tĂ« thellĂ« nĂ« MoskĂ« dhe Pekin. Historikisht, çdo pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar mburoja tĂ« fuqishme mbrojtĂ«se ka nxitur palĂ«n tjetĂ«r tĂ« rrisĂ« arsenalin sulmues, pĂ«r tĂ« garantuar se mund tĂ« depĂ«rtojĂ« çdo sistem mbrojtjeje. Kjo dinamikĂ« e lidh ngushtĂ« zhvillimin e armĂ«ve mbrojtĂ«se me rritjen e armĂ«ve ofensive, duke ushqyer njĂ« spirale tĂ« rrezikshme konkurrimi.
Ămontimi i traktateve tĂ« mĂ«parshme, nga Traktati ABM te ai INF, ka dobĂ«suar gradualisht sistemin e kontrollit tĂ« armĂ«ve. New START ishte pengesa e fundit ndaj njĂ« gare tĂ« pakufizuar. Me skadimin e tij, bota pĂ«rballet me njĂ« boshllĂ«k normativ dhe ligjor, ku çdo veprim justifikohet nga nevoja pĂ«r siguri kombĂ«tare, por nĂ« praktikĂ« rrit pasigurinĂ« kolektive.
Në thelb, ajo që po ndodh nuk është vetëm një krizë marrëveshjesh, por një krizë besimi dhe komunikimi strategjik. Pa mekanizma verifikimi, pa kanale të qëndrueshme dialogu dhe pa kufij të pranuar reciprokisht, rreziku i keqllogaritjeve rritet ndjeshëm.
Në një botë të karakterizuar nga konflikte rajonale, polarizim politik dhe përparime të shpejta teknologjike, mungesa e kontrollit bërthamor përbën një kërcënim ekzistencial.
Siç paralajmërojnë ekspertët e sigurisë, skadimi i New START mund të shënojë fillimin e një periudhe të re të konkurrencës bërthamore globale, më të paqëndrueshme dhe më të paparashikueshme se ajo e Luftës së Ftohtë.
Ndryshe nga ajo epokë, sot mungon një arkitekturë e fortë marrëveshjesh dhe një kulturë e konsoliduar e menaxhimit të krizave.
Kjo e bën botën jo më të sigurt, por dukshëm më të ekspozuar ndaj rreziqeve që dikur konsideroheshin të kontrolluara./ /Ad.Ab./ a.jor.
The post ANALIZĂ â Fundi i traktatit New START rikthen botĂ«n nĂ« epokĂ«n e pasigurisĂ« bĂ«rthamore appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.
Login
