George Monbiot
Ata janĂ« tashmĂ« thellĂ« nĂ« zonĂ«n vdekjeprurĂ«se. Tre persona qĂ« mbahen nĂ« burg pĂ«r akuza tĂ« lidhura me grupin protestues Palestine Action janĂ« nĂ« grevĂ« urie prej 45, 59 dhe 66 ditĂ«sh. NjĂ« e burgosur e katĂ«rt, Teuta Hoxha, e ndĂ«rpreu grevĂ«n kĂ«tĂ« javĂ« pas 58 ditĂ«sh. Ajo mund tĂ« vuajĂ« pasoja shĂ«ndetĂ«sore tĂ« pĂ«rjetshme. GrevistĂ«t qĂ« vazhdojnĂ« â Heba Muraisi, Kamran Ahmed dhe Lewie Chiaramello â mund tĂ« vdesin nĂ« çdo moment. DhjetĂ« grevistĂ«t e urisĂ« tĂ« IRA-s dhe INLA-s qĂ« vdiqĂ«n nĂ« vitin 1981 mbijetuan nga 46 deri nĂ« 73 ditĂ«. Muraisi, greva e sĂ« cilĂ«s ka zgjatur mĂ« shumĂ«, sipas mbĂ«shtetĂ«sve, tani ka vĂ«shtirĂ«si nĂ« frymĂ«marrje dhe po vuan spazma tĂ« pakontrollueshme muskulore â shenja tĂ« mundshme tĂ« dĂ«mtimit neurologjik. MegjithatĂ«, qeveria refuzon tĂ« angazhohet.
Kjo situatĂ« Ă«shtĂ« krijuar prej saj. ShĂ«rbimi i ProkurorisĂ« sĂ« KurorĂ«s (CPS) thotĂ« se koha maksimale qĂ« njĂ« i burgosur mund tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« paraburgim Ă«shtĂ« 182 ditĂ« (gjashtĂ« muaj). Por Muraisi dhe Ahmed u arrestuan nĂ« nĂ«ntor 2024 dhe nuk pritet tĂ« gjykohen para qershorit nĂ« rastin mĂ« tĂ« hershĂ«m â çka do tĂ« thotĂ« 20 muaj paraburgim. Chiaramello, i arrestuar nĂ« korrik 2025, ka njĂ« datĂ« paraprake gjyqi nĂ« janar 2027 â 18 muaj burg pa gjyq.
Limboja e paraburgimit është shpesh shkatërruese për mirëqenien e të burgosurve. Të dhënat qeveritare tregojnë, për shembull, se shkalla e vetëvrasjeve te të paraburgosurit është më shumë se dyfish i asaj te të dënuarit. Periudha ekstreme paraburgimi si këto janë një fyerje ndaj drejtësisë.
Kjo Ă«shtĂ« njĂ« pjesĂ« e asaj qĂ« aktivistĂ«t e quajnĂ« âprocesi si ndĂ«shkimâ, njĂ« qasje qĂ« sot dominon trajtimin e grupeve protestuese. Edhe nĂ«se nuk dĂ«nohesh kurrĂ« pĂ«r ndonjĂ« krim, jeta jote shndĂ«rrohet nĂ« ferr nĂ«se guxon tĂ« kundĂ«rshtosh hapur dhe publikisht.
Tre tĂ« burgosurit â dhe tĂ« tjerĂ« tĂ« akuzuar pĂ«r tĂ« njĂ«jtat vepra â po mbahen nĂ«n âkushte terroristeâ. Kjo do tĂ« thotĂ« komunikime dhe vizita minimale. Ata janĂ« ndaluar edhe nga punĂ«t nĂ« burg pĂ«r âarsye sigurieâ, u janĂ« mohuar librat, gazetat, biblioteka dhe palestra, dhe janĂ« vĂ«nĂ« nĂ«n urdhra mos-shoqĂ«rimi. NĂ« tetor, Muraisi u transferua papritur nga burgu HMP Bronzefield, 18 milje larg LondrĂ«s ku jeton familja e saj, nĂ« burgun New Hall nĂ« Yorkshire â shumĂ« larg pĂ«r tâu vizituar nga nĂ«na e saj e sĂ«murĂ«. Pas transferimit, iu tha se arsyeja ishte rreziku i shoqĂ«rimit me njĂ« tjetĂ«r tĂ« burgosur nĂ« tĂ« njĂ«jtin repart nĂ« Bronzefield.
MegjithatĂ«, asnjĂ« nga grevistĂ«t e urisĂ« nuk Ă«shtĂ« akuzuar â e lĂ«re mĂ« dĂ«nuar â pĂ«r vepra terroriste. Ata janĂ« akuzuar pĂ«r vepra tĂ« zakonshme penale, si vjedhje me thyerje, dĂ«mtim prone dhe prishje tĂ« rendit me dhunĂ«. Muraisi dhe Ahmed akuzohen se kanĂ« hyrĂ« nĂ« njĂ« fabrikĂ« tĂ« drejtuar nga Elbit Systems, prodhuesi mĂ« i madh izraelit i armĂ«ve, dhe kanĂ« dĂ«mtuar pajisje; ndĂ«rsa Chiaramello akuzohet se ka hyrĂ« nĂ« bazĂ«n RAF Brize Norton gjatĂ« njĂ« proteste ku aktivistĂ«t e Palestine Action spĂ«rkatĂ«n avionĂ« ushtarakĂ« me bojĂ«. KĂ«to ngjarje ndodhĂ«n pĂ«rpara se Palestine Action tĂ« shpallej organizatĂ« terroriste â njĂ« vendim tepĂ«r i diskutueshĂ«m qĂ« po sfidohet nĂ« gjykatĂ« dhe pĂ«r tĂ« cilin pritet vendim sĂ« shpejti. Por harrojeni prezumimin e pafajĂ«sisĂ«, harrojeni ndalimin e zbatimit prapaveprues tĂ« ligjit: sepse CPS thotĂ« se ka njĂ« âlidhje me terrorizminâ, ata trajtohen sikur tĂ« ishin terroristĂ« tĂ« dĂ«nuar.
MĂ« 26 dhjetor, njĂ« grup raportuesish tĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara â njerĂ«z qĂ« dikur dĂ«gjoheshin nga qeveritĂ« â shprehĂ«n shqetĂ«sim tĂ« thellĂ« pĂ«r trajtimin e kĂ«tyre tĂ« burgosurve. Ata pĂ«rmendĂ«n âvonesa tĂ« raportuara nĂ« aksesin nĂ« kujdes mjekĂ«sor, pĂ«rdorim tĂ« tepruar tĂ« kufizimeve gjatĂ« trajtimit spitalor, mohim tĂ« kontaktit me familjarĂ«t dhe avokatĂ«t, si dhe mungesĂ« mbikĂ«qyrjeje tĂ« pavarur mjekĂ«sore, veçanĂ«risht pĂ«r tĂ« paraburgosurit me gjendje serioze shĂ«ndetĂ«sore tĂ« mĂ«parshmeâ. Ata ngritĂ«n âpyetje seriozeâ pĂ«r pĂ«rputhjen e qeverisĂ« me tĂ« drejtĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« tĂ« drejtave tĂ« njeriut, âpĂ«rfshirĂ« detyrimin pĂ«r tĂ« mbrojtur jetĂ«n dhe pĂ«r tĂ« parandaluar trajtimin mizor, çnjerĂ«zor ose poshtĂ«ruesâ. Por sapo dikĂ« e etiketon si terrorist, duket se mund tâi bĂ«sh pothuajse gjithçka dhe tĂ« shpĂ«tosh pa pasoja. Heshtja e pothuajse tĂ« gjitha mediave pĂ«r kĂ«tĂ« çështje Ă«shtĂ« tronditĂ«se.
Qeveria mban pĂ«rgjegjĂ«si morale pĂ«r kĂ«ta tĂ« burgosur. MegjithatĂ«, duket se nuk ka asnjĂ« synim ta ushtrojĂ« atĂ«. AvokatĂ«, deputetĂ« dhe mjekĂ« u janĂ« lutur vazhdimisht ministrave tĂ« angazhohen. Ata refuzojnĂ« prerazi, duke pretenduar se njĂ« angazhim i tillĂ« do tĂ« âkrijonte stimuj tĂ« gabuar qĂ« do tĂ« inkurajonin mĂ« shumĂ« njerĂ«z tĂ« rrezikonin veten pĂ«rmes grevave tĂ« urisĂ«â. Nuk ka asnjĂ« provĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« dhe, duke pasur parasysh natyrĂ«n jashtĂ«zakonisht tĂ« rrallĂ« tĂ« kĂ«tij veprimi (greva mĂ« e madhe e koordinuar dhe e qĂ«ndrueshme e tĂ« burgosurve qĂ« nga ajo e IRA-s nĂ« 1981), kjo duket shumĂ« pak e besueshme.
Qeveria ka kĂ«rkuar tĂ« krijojĂ« pĂ«rshtypjen se raste tĂ« tilla janĂ« tĂ« zakonshme â âgjatĂ« pesĂ« viteve tĂ« fundit kemi pasur mesatarisht mbi 200 incidente grevash urie çdo vitâ â prandaj nuk kĂ«rkohet ndonjĂ« reagim i veçantĂ«. Por ajo qĂ« duket se i referohet janĂ« refuzime tĂ« shkurtra ushqimi nga individĂ« tĂ« veçantĂ«, njĂ« situatĂ« krejt tjetĂ«r nga rreziku i menjĂ«hershĂ«m i vdekjes nga uria.
MĂ« shumĂ« se 800 profesionistĂ« mjekĂ«sorĂ« kanĂ« nĂ«nshkruar tashmĂ« njĂ« letĂ«r drejtuar sekretarit tĂ« drejtĂ«sisĂ«, David Lammy, duke paralajmĂ«ruar se tĂ« burgosurit pĂ«rballen me njĂ« âemergjencĂ« mjekĂ«soreâ qĂ« âpo menaxhohet gabimishtâ. Letra u shkrua mĂ« 27 nĂ«ntor. Qeveria ende nuk ka reaguar.
NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, duket se tall situatĂ«n e grevistĂ«ve tĂ« urisĂ«. Kur deputeti Jeremy Corbyn e pyeti ministrin e drejtĂ«sisĂ« Jake Richards nĂ« parlament nĂ«se do tĂ« takonte pĂ«rfaqĂ«suesit e tyre ligjorĂ« pĂ«r tĂ« zgjidhur situatĂ«n, Richards u pĂ«rgjigj shkurt âJoâ, duke shkaktuar tĂ« qeshura nĂ« sallĂ«. NĂ« dhjetor, kryetari i DhomĂ«s sĂ« Komuneve vĂ«rejti se mosreagimi i Lammy-t ndaj deputetĂ«ve qĂ« kĂ«rkonin njĂ« takim pĂ«r kĂ«tĂ« çështje ishte âkrejtĂ«sisht i papranueshĂ«mâ. Por mosreagimi vazhdon.
KĂ«rkesat e grevistĂ«ve tĂ« urisĂ« mĂ« duken tĂ« arsyeshme: lirimi me kusht; e drejta pĂ«r njĂ« gjykim tĂ« drejtĂ« (ata pretendojnĂ« se qeveria ka mbajtur dokumente kyçe); heqja e ndalimit ndaj Palestine Action; dhe mbyllja e Elbit Systems nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, kompani qĂ« ka furnizuar me armĂ« njĂ« shtet tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« gjenocid. TĂ« gjitha kĂ«to, sipas mendimit tim, duhej tĂ« ndodhnin gjithsesi. Dhe, sigurisht, ato janĂ« pozicione negociuese. NĂ«se tĂ« gjitha duhet tĂ« plotĂ«sohen qĂ« greva tĂ« pĂ«rfundojĂ«, nuk mund tĂ« dihet derisa qeveria tĂ« angazhohet. Refuzimi i saj pĂ«r tĂ« folur mund tâi dĂ«nojĂ« grevistĂ«t me vdekje.
Nuk duhet të jetë e nevojshme të rrezikosh jetën për të kërkuar trajtim të drejtë dhe vendime të drejta. Por kur të gjithë ata që janë në pushtet kanë pushuar së dëgjuari, mbeten shumë pak alternativa.
George Monbiot është kolumnist i gazetës The Guardian/ Përgatiti për botim: L.Veizi