Drejtuesi i SPAK -ut, Klodjan Braho, deklaroi në mbledhjen e komisionit të posaçëm të reformës zgjedhore se, korrupsioni zgjedhor nuk është akt i izoluar, por pjesë e një zinxhiri që lidhet me financimin, organizimin dhe përfituesit politikë. Hetimi, sipas tij, duhet të shtrihet te burimi i financimit, organizatorët, ndërmjetësit dhe përfituesit realë.
Propozimet
Për zgjedhjet e ardhshme, ai propozoi që fokusi të jetë te gjurma financiare, duke e parë shitblerjen e votës, favoret administrative, pagesat cash dhe mbështetjen logjistike si pjesë të një skeme të lidhur.
“Ato duhet të analizohen si pjesë e një zinxhiri që lidh burimin e parave, mënyrën e shpërndarjes, ndërmjetësit, zonën ku ushtrohet ndikimi dhe përfituesin politik ose elektoral të skemës”, tha ai.
Braho nënvizoi se bashkëpunimi ndërmjet SPAK, Prokurorisë së Përgjithshme dhe Komisionit Qendror të Zgjedhjeve rezultoi një nga elementet më të rëndësishme të qasjes së vitit 2025.
“Prania e task-forcës së SPAK me mbulim kombëtar, e koordinuar me seksionet e posaçme të përkohshme të ngritura në çdo prokurori të juridiksionit të përgjithshëm nga Prokurori i Përgjithshëm, tregoi vlerë praktike”, tha ai.
Kompetencat
Braho sqaroi gjithashtu se, jo çdo shkelje zgjedhore është në kompetencën e SPAK dhe jo çdo parregullsi gjatë procesit zgjedhor përbën vepër penale.
Gjatë mbledhjes, anëtarja e PD-së në komisionin për zgjedhjet Albana Vokshi e pyeti kreun e SPAK nëse ka hetuar sistemin e patronazhimit, që sipas saj është ngritur nga PS për te vjedhur votën.
“Në Kodin Penal, nuk ka një vepër penale që të ndëshkojë penalisht patronazhimin, dhe aq më tepër të jetë kompetencë e SPAK. SPAK ka dy vepra penale, korrupsion aktiv dhe pasiv në zgjedhje. Nëse një funksionar ka shpërdoruar detyrën, nëse një person ka nxjerrë të dhëna personale është vepër tjetër penale që nuk është kompetencë e SPAK, por e prokurorive të juridiksionit të përgjithshëm”, tha ai.
Protesta e përnatshme para kryeministrisë u zhvendos të martën para Kuvendit, duke sjellë tensione mes qytetarëve protestues dhe forcave të rendit.
Fillimisht, një grup protestuesish bllokuan hyrjen e Parlamentit, duke e bërë të vështirë daljen e deputetëve dhe ministrave gjatë seancës plenare.
Makinat e deputetëve, parkuar jashtë ambienteve të Kuvendit, u mbuluan me vezë, ndërsa në oborrin para Kuvendit u shkrua parulla simbolike “Parlament i krimit”.
Situata më tej u përshkallëzua me konfrontime të vazhdueshme me policinë, duke shënuar përplasjen e parë, pas 30 diteve proteste.
Foto e marre nga LSA gjate protestes para Kuvendit
Disa prej protestuesve tentuan të cajnë gardhin metalik para Kuvendit, duke sjellë përforcime nga forcat e ndërhyrjes së shpejtë.
Protestuesit hodhën sende drejt makinave të parkuara, sollën kosha mbeturinash (të vendosura në anën tjetër të rrugës) dhe thirrën slogane si “Këtu e keni vendin”, “Parlamenti në kosh!” apo dhe “Rama n’kosh, Berisha n’kosh’’
Paralelisht me protestën disa orëshe, brenda Kuvendit, mazhoranca rrëzoi kërkesën e opozitës për mocion me debat mbi rezolutën e Parlamentit Europian për Shqipërinë, me 74 vota kundër dhe 22 pro.
Opozita akuzoi qeverinë për shmangie nga “skaneri” i PE, duke përmendur korrupsionin, krimin e organizuar dhe mbrojtjen politike ndaj zyrtarëve të akuzuar.
Emaili për eurodeputetët
“Na e servirët miratimin e rezolutës si arritje historike të Shqipërisë në procesin e integrimit europan, sot refuzoni të flasim për rezolutën e PE. Sot keni refuzuar me votë vetë PE. Jo thjesht sepse refuzoni debatin, por skanerin që PE i ka bërë qeverisë. Skaneri ju ka nxjerrë të sëmurë. Ju vuani nga sëmundja e rëndë e vjedhjes së zgjedhjeve, së taksave, korrupsionit, krimit të organizuar, thotë PE. Vetëm Rama ka frikë nga kjo rezolutë. Eurodeputetët grisën email-in e Taulantit dhe votuan për shfuqizimin e ligjit të zonave të mbrojtura. Sot s’flasim për rezolutën e PE sepse do të dalë që email-i i kolegëve është grisur dhe hedhur në kosh”, tha kryetari i grupit parlamentar i PD-se, Gazment Bardhi, duke iu referuar një emaili (të bërë publik ne media) nga dy deputetë të PS-së Bora Muzhaqi dhe Taulant Balla të cilët i kishin kërkuar eurodeputetëve të mos votonin amendamentet për zonat e mbrojtura.
“Po ju drejtohemi pasi ndoqëm sot në seancën plenare debatin mbi Raportin për Shqipërinë 2025, për t’ju falënderuar për raportin, ashtu siç u miratua në AFET, dhe për të shprehur shqetësimet tona lidhur me amendamentet 4 dhe 17.
Amendamentet 4 dhe 17 nuk bazohen në premisa të vërteta, por janë rezultat i një fushate dezinformimi për të shtrembëruar të vërtetën, prandaj ju kërkojmë me respekt të MOS i mbështesni këto dy amendamente”, thuhet ndër të tjera në emailin e derguar nga deputetja e PS-së, Bora Muzhaqi.
Protesta zhvendoset para Komisariatit nr 1
Ndërkohë jashtë Kuvendit, tensionet u shtuan kur protestuesit bllokuan makinën e zv.kryeministres Albana Koçiu që u qëllua me vezë para se policia të hapte rrugën.
Për më shumë se tre orë, dhjetëra qytetarë rrethuan Parlamentin, duke hedhur parulla si “Revolucion”, “Rama dorëhiqu”, “Arresto Ballukun” dhe “Anullo ligjin për zonat e mbrojtura”.
Në fund, policia ndërhyri duke larguar protestuesit nga hyrja e Parlamentit dhe shoqëroi gjashte persona për incidentet e ndodhura, ndër ta edhe Dritan Goxhajn. Kjo ndryshoi rrjedhën e protestës
Protestuesit marshuan drejt Komisariatit numër 1 ku janë ndaluar 6 të shoqëruarit, duke vijuar thirrjet disa oreshë kundër qeverisë. “Lironi protestuesit”, ishte thirrja e tyre konstante.
Një prononcim për mediat para komisariatit e përcolli edhe Avokati i Popullit, Endri Shabani.
“Ne kemi nisur një hetim për sjelljen e policisë së shtetit. Para së të vinim këtu ishim aty. Jemi shumë të shqetësuar për videot që kemi parë. Sjellje shproporcionale e policisë. Kush e ka dhënë vendimin? Si është bërë ndërhyrja, e drejta për të protestuar nuk kufizohet. Videot janë shqetësuese”, tha Shabani.
Aty shkoi edhe kryetari i Partise “Mundesia”, Agron Shehaj i cili tha per mediat se shoqerimi i protestuesve ishte per arsye politike.
Me tej, 6 te shoqëruarit u liruan ndersa bene thirrje per tju bashkuar protestes se ores 19.00 para kryeministrise.
Më herët, gjate dites, kryeministri Edi Rama përcolli një koment në Facebook për protestën. Ai theksoi se shqetësimet reale të qytetarëve në protestë do të kthehen në energji për projektin “Shqipëria 2030 në BE”, ndërsa sipas tij “shëmbëlltyra e zezë që i keqpërdori” do të dështojë.
Një vizitë te dentisti është pjesë e rutinës shëndetësore për shumë qytetarë. Por pas dyerve të klinikave dhe kabineteve dentare në Tiranë, kontrollet zyrtare kanë evidentuar problematika që lidhen me lejet e ushtrimit të profesionit, dokumentacionin higjieno-sanitar, administrimin e mbetjeve spitalore dhe kushtet në vendin e punës.
Të dhënat e siguruara nga Faktoje përmes kërkesave për informacion tregojnë se sektori dentar në kryeqytet është i gjerë. Sipas Urdhrit të Stomatologut të Shqipërisë, në Rajonin e Tiranës rezultojnë 3615 stomatologë të licencuar.
Nga informacioni që disponon Urdhri, në të njëjtin rajon janë të licencuara dhe aktive 1224 klinika dhe kabinete dentare. Vetë institucioni sqaron se licencimi i klinikave dentare është në kompetencë të Qendrës Kombëtare të Biznesit dhe, në rastet kur kërkohet nga legjislacioni në fuqi, edhe të Qendrës Kombëtare të Licencimit.
Urdhri i Stomatologut bën të ditur gjithashtu se nga janari 2023 deri në maj 2026 janë licencuar për herë të parë 791 stomatologë.
Stomatologët e huaj
Në Tiranë ushtrojnë profesionin edhe stomatologë të huaj. Sipas verifikimeve të Urdhrit, janë licencuar 22 stomatologë të huaj, nga të cilët 17 janë italianë.
Për stomatologët e huaj, procedura parashikon dokumente shtesë krahas atyre që kërkohen për shtetasit shqiptarë. Urdhri sqaron se ata duhet të paraqesin njohjen dhe njësimin e diplomës dhe specializimeve, nëse kanë, certifikatë të sjelljes së mirë profesionale, dëshmi penaliteti, si edhe kontratë pune kur do të ushtrojnë profesionin në një klinikë, kabinet apo spital dentar në Shqipëri.
Për stomatologët jorezidentë kërkohet edhe dokument për njohjen e gjuhës shqipe ose kontratë me përkthyes zyrtar.
Ndërsa Urdhri i Stomatologut jep të dhënat për profesionistët e licencuar dhe informacionin që disponon për klinikat aktive, kontrolli i kushteve ku ofrohet shërbimi stomatologjik kryhet nga Inspektorati Shtetëror Shëndetësor.
Inspektimet
Në përgjigje për Faktoje, ISHSH bën të ditur se dega rajonale Tiranë ka kryer 1450 inspektime dhe ri-inspektime gjatë viteve 2023, 2024 dhe 2025 për zbatimin e ligjit nr. 9928 “Për shërbimin shëndetësor stomatologjik”, të ndryshuar. Nga këto, 1380 kanë qenë inspektime dhe 70 ri-inspektime.
Gjatë këtyre kontrolleve, ISHSH ka konstatuar mungesë ose mosrinovim të lejes së ushtrimit të profesionit, mangësi në evadimin e mbetjeve spitalore, mungesë dokumentacioni higjieno-sanitar të subjektit, papastërti në vendin e punës, mosrealizim të detyrave të lëna nga inspektorët, si dhe pengim të inspektimit.
Në dokumentacionin higjieno-sanitar, ISHSH përmend si mangësi mungesën e akt-miratimit higjieno-sanitar, certifikatës DDD dhe raport-analizës së ujit të pijshëm.
Në një tjetër përgjigje për Faktoje, ISHSH saktëson se gjatë viteve 2023, 2024 dhe 2025 ka vendosur 100 masa administrative ndaj subjekteve të konstatuara në shkelje të ligjit për shërbimin shëndetësor stomatologjik.
Nga këto masa, 21 kanë qenë gjoba, 71 paralajmërime dhe 8 vendime të ndërmjetme për marrje mase urgjente për pezullim aktiviteti.
Sipas ISHSH-së, 8 vendimet për pezullim aktiviteti kanë konsistuar në mbyllje të përkohshme të aktivitetit deri në përmbushjen e detyrave të lëna nga grupi i inspektimit.
Të dhënat
Raporti mes kontrolleve dhe masave tregon se, në 3 vite, afërsisht 1 në çdo 14-15 inspektime apo ri-inspektime të kryera në klinika dhe kabinete dentare në Tiranë ka përfunduar me masë administrative. Shkeljet e listuara nga ISHSH lidhen me dokumentacionin e ushtrimit të profesionit, kushtet higjieno-sanitare, administrimin e mbetjeve spitalore dhe zbatimin e detyrave të lëna pas kontrollit.
ISHSH sqaron se inspektimet kryhen sipas një programi të miratuar në baza vjetore dhe mujore, por edhe jashtë programit. Në këtë kategori përfshihen kontrollet në kushte flagrance, pas denoncimeve, ankesave apo urdhrave të posaçëm.
Sipas institucionit, në kuadër të zbatimit të ligjit për shërbimin shëndetësor stomatologjik, frekuenca e inspektimeve është vjetore. Përzgjedhja e klinikave që i nënshtrohen inspektimit bëhet mbi bazën e një metodologjie të strukturuar dhe të standardizuar, të mbështetur në vlerësimin e riskut.
Numri
Të dhënat zyrtare tregojnë se në kryeqytet funksionon një sektor i madh i shërbimeve dentare, me mijëra profesionistë të licencuar dhe mbi 1000 klinika e kabinete aktive.
Kontrollet e ISHSH-së për vitet 2023-2025 tregojnë se një pjesë e subjekteve janë konstatuar në shkelje, kryesisht për çështje që lidhen me lejet, dokumentacionin higjieno-sanitar, mbetjet spitalore dhe përmbushjen e detyrave të lëna nga inspektorët.
Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert”në Tiranë
Pretendimi: Ky imazh tregon eurodeputeten Ilaria Salis dhe anëtarë të Lëvizjes Bashkë duke përshëndetur me grushtin lart
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
—————————————————————
Një imazh që po qarkullon në media dhe rrjetesocialeshqipfolëse duket se tregon eurodeputeten italiane Ilaria Salis dhe anëtarë të Lëvizjes Bashkë, përfshi deputetin Redi Muçi dhe anëtaren e Këshillit Bashkiak të Tiranës Mirela Ruko, duke përshëndetur me grushtin lart, gjest që tek shqiptarët ngjall kujtime të regjimit diktatorial komunist.
Megjithatë, shqiptarët nuk duhet të tremben ende nga fantazma e ringjalljes së komunizmit. Imazhi i mësipërm nuk është i vërtetë. Ai është modifikuar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI), më specifikisht agjentin e OpenAI.
Kjo konfirmohet nga mjeti zyrtar i verifikimit të OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me OpenAI përmes pranisë së teknologjisë SynthID.
Rezultati konfirmoi se imazhi përmban një gjurmë SynthID me origjinë nga OpenAI, çka tregon se imazhi është gjeneruar me inteligjencë artificiale.
SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.
Imazhi i mësipërm është përftuar nga modifikimi me AI i një fotoje reale, postuar, ndër të tjera, nga Salis në rrjetet e saj sociale, pas takimit të saj me anëtarë të Lëvizjes Bashkë më 27 qershor 2026.
Imazhi origjinal u postua në Tëitter nga eurodeputetja Salis më 27 qershor
Si në të shumtën e rasteve imazhet e krijuara nga Inteligjenca Artificiale mbartin edhe gabime logjike në gjenerimin e imazheve.
Një sy i kujdesshëm mund të vërë re gabimin në një prej grushteve që qëndron i palidhur me trupin e njërit prej pjesëmarrësve në foto pas shpinës së deputetit Muçi si dhe një dorë të mbetur në pozicionin origjinal të fotos.
Qeverisja vendore është një nga shtyllat kryesore të funksionimit të demokracisë. Ajo prek drejtpërdrejt jetën e qytetarëve përmes shërbimeve të përditshme: pastrimit, ndriçimit, ujësjellësit, arsimit parashkollor, shërbimeve sociale dhe shumë të tjerave.
Për këtë arsye, monitorimi i performancës së bashkive pra si i ushtrojnë detyrat dhe kompetencat e tyre është thelbësor për të siguruar transparencë, llogaridhënie dhe përmirësim të qeverisjes.
Ky ishte fokusi i tryezës me titull ”Nga të dhënat te impakti: forcimi i llogaridhënies dhe transparencës” organizuar ditën e sotme nga Faktoje në bashkëpunim me “Bashki të Forta”, projekt i Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC) dhe Qeverisë së Suedisë, i zbatuar nga Helvetas.
“Media në vetvete është instrument shumë i rëndësishëm për t’i afruar dhe ofruar publikut informacion të saktë për shërbimet që ofrohen në nivel vendor. Kur flasim për një qasje analitike që gazetaria duhet të ketë ndaj pushtetin vendor, tashmë është një instrument që vjen si rrjedhojë e matjes së performancës, të të gjithë treguesve që përdoren për të matur performancën në nivel lokal, e cila përbën në vetëvete një databazë shumë të rëndësishme për vetë gazetarët për të kuptuar se çfarë ndodh në nivel vendor”, u shpreh z. Ervin Demo, Ministër i Shtetit për Pushtetin Vendor
Aktiviteti mblodhi së bashku aktorë kyç që kontribuojnë në qeverisje vendore dhe në rritjen e transparencës.
Të pranishëm në aktivitet ishin edhe znj. Sabine Piccard nga Ambasada e Zvicrës dhe z. Erik Illes nga Ambasada e Suedisë, të cilët u ndalën për të folur mbi rëndësinë e transparencës, llogaridhënies dhe përdorimit të të dhënave në forcimin e qeverisjes vendore.
“Pushteti vendor ka qenë gjithmonë një pjesë e rëndësishme e punës sonë. Që prej themelimit të Faktoje, ne kemi monitoruar zbatimin e ligjit për të drejtën e informimit dhe transparencën e bashkive, si dhe mbajtjen e premtimeve të kryetarëve të bashkive ndaj qytetarëve. Ne mendojmë se raportet e performancës nuk janë thjesht dokumente administrative. Ato janë një pasqyrë e mënyrës se si qeveriset një komunitet, e rezultateve që arrijnë institucionet dhe e përgjegjësisë që kemi të gjithë për të ndërtuar bashki më transparente, më efikase dhe më të përgjegjshme ndaj qytetarëve”u shpreh Klodiana Kapo, drejtore Ekzekutive e Faktoje.
Në këtë tryezë u theksua roli i medias lokale, në veçanti roli i rëndësishëm që ajo ka, në interpretimin dhe shpërndarjen e këtyre të dhënave, për t’i bërë ato të kuptueshme për komunitetin.
Gazetarë lokalë të ftuar në event, treguan eksperiencat e tyre në përdorimin e raporteve të performancës vendore për të treguar histori që prekin komunitetet ku jetojnë.
Ky aktivitet synoi që të ndërtojë një kulturë të mirë të dialogut të hapur, që kontribuon në forcimin e transparencës dhe përmirësimin e qeverisjes vendore.
Konferenca e kryetareve nuk arriti dakordësi për kërkesën e Kryetarit të Grupit Parlamentar të Partisë Demokratike, Gazment Bardhi, “Për zhvillimin e mocionit me debat”, në lidhje me protestën dhe kërkesat e qytetarëve. PD propozoi gjithashtu mocion me debat mbi rezolutën e Parlamentit Evropian “Mbi raportin e Komisionit Evropian për Shqipërinë për vitin 2025”.
Me votat e mazhorancës, dy kërkesat e PD-se u rrëzuan.
“Kam pyetur opozitën në konferencë kryetarësh, me çfarë mandati keni ardhur si zëdhënës të protestës?. Pastaj ju kam thënë se nuk iu njoh për përfaqësues të protestës. Pranoj gjithkënd, por partinë e Berishës nuk e pranoj dot kurrë si përfaqësues të protestës.
U kam vënë në dukje se janë aq të paaftë saqë kanë transformuar edhe kërkesat e protestuesve, ato që janë bërë publike, pavarësisht se nga kush, një person me lidhje të ngushta me Iranin. Po ti marrësh kërkesat që kishte sjellë opozita, vetëm numri ishte i njëjtë dhe vetëm pika e parë e kërkesës ishte e njëjta.
Dorëheqje dhe opozita kishte sjellë nja 4 halle të veta. Unë dhe kolegët e mi, ia kemi vërë të qartë se nuk e njohim si parti përfaqësuese të protestës. Meqë komunikimi bëhet publik dhe meqë kanë partitë radhën e tyre për të folur, ti përgjigjen dhe kësaj çështje, a ka mandat PD që t’i përfaqësojë?”, tha kryetari i grupit parlamentar i PS-së, Taulant Balla.
Në anën tjetër, Kryetari i grupit parlamentar i PD-së, Gazment Bardhi, tha se kërkesat e PD-së u rrëzuan nga mazhoranca pa argumente.
“Është fakt i njohur botërisht që protesta e qytetarëve shqiptarë ka marrë vëmendjen e parlamentit europian. Ka marrë vëmendjen e eurodeputetëve në seancën e fundit të PE. I vetmi parlament në rruzullin tokësor që s’i ka kushtuar vëmendje, është parlamenti i Shqipërisë. Grupi parlamentar i PD ka dorëzuar një kërkesë për interpelancë urgjente në raport me shqetësimet e qytetarëve nëse i ka marrë në konsideratë, së dyti për rolin që do të duhet të luajë në adresimin e tyre dhe gjithashtu ka dorëzuar një mocion me debat për raportin që cakton detyrat e shtëpisë. Kjo rezolutë do të duhej të ishte që nga dita 1 plani ynë i punës. Të tria kërkesat janë rrëzuar sot pa argument dhe me fjalët se po bëjmë zëdhënësin e protestuesve”, tha Bardhi.
Protesta ndërkohë ka hyrë në ditën e 26-ë të saj.
Janë pesë kërkesa që janë shpallur nga grupi organizator, duke përfshirë dorëheqjen e kryeministrit dhe krijimin e një qeverie teknike tranzitore.
Organizatorët kërkojnë gjithashtu ndryshime kushtetuese, si dhe shfuqizimin e disa ligjeve të kontestuara për zonat e mbrojtura, trashëgiminë kulturore dhe investimet strategjike.
Kërkesat e tyre mbyllem me thirrjen për një kontratë të re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e hartuar pas konsultimeve të gjera me intelektuale dhe ekspertë teknikë
Protesta e ditës së 23-të në Tiranë solli për herë të parë pesë kërkesa nga grupi organizator, duke përfshirë dorëheqjen e kryeministrit dhe krijimin e një qeverie teknike tranzitore.
Organizatorët kërkuan gjithashtu ndryshime kushtetuese, si dhe shfuqizimin e disa ligjeve të kontestuara për zonat e mbrojtura, trashëgiminë kulturore dhe investimet strategjike.
Deklarata mbyllet me thirrjen për një kontratë të re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e hartuar pas konsultimeve të gjera me intelektuale dhe ekspertë teknikë
“Në emër të grupit koordinues të protestës, duke dëgjuar propozimet e sovranit për 22 ditë me radhë, po dalim sot para jush me këtë deklaratë për të sqaruar protestuesit, si gjithë bashkëkombasit tanë, qofshin ata të pranishëm fizikisht apo ata që na mbështesin me zemër dhe me mendje, se kjo protestë mbarëpopullore dhe paqësore kërkon sa më poshtë:
1. Dorëheqjen e panegociueshme të kryeministrit dhe qeverisë.
2. Krijimin e një qeverie teknike tranzitore, jopartiake, me mandat 12-mujor.
3. Ndryshime kushtetuese, ku të gjithë shtetasit shqiptarë të jenë të barabartë para ligjit, si dhe miratimi i saj me referendum popullor, duke përfshirë ndër të tjera ndryshimin e Kodit Zgjedhor, ndryshimin e ligjit për financimin e partive politike dhe organizatave të ndryshme, kufizimin e ushtrimit të detyrës së kryeministrit në jo më shumë se dy mandate të plota ose të pjesshme gjatë gjithë jetës politike të një individi.
4. Paralelisht, ne nuk heqim dorë nga kërkesat fillestare: anulimi i ndryshimeve të bëra në ligjin e zonave të mbrojtura, anulimi i ndryshimeve të bëra në ligjin për trashëgiminë kulturore, shfuqizimi i Paktit të Maleve, si dhe shfuqizimi i statusit të kuadrit ligjor për investimet strategjike.
5. Një kontratë e re sociale mes qytetarëve dhe shtetit, e cila do të përpilohet pas konsultimit me intelektualë, ekspertë teknikë dhe qytetarë apartiakë të propozuar nga sheshi i protestës”, thuhet në deklaratën për shtyp të përgatitur nga grupi organizator.
Këto janë kërkesat tona të qarta, legjitime dhe të panegociueshme, të dala nga zëri i qytetarëve dhe vullneti i sovranit. Ne mbetemi të vendosur në rrugën e protestës paqësore, demokratike dhe qytetare deri në realizimin e tyre. Shqipëria e shqiptarëve, jo e pushtetarëve”, thuhet në deklaratën e grupit organizator
Kur mijëra qytetarë dolën në rrugët e Tiranës për të protestuar fillimisht kundër një ndërtimi në Zvërnec, (nga një kompani e lidhur me Jared Kushner) në një zonë të njohur prej kohësh si një nga hapësirat më të ndjeshme mjedisore të Mesdheut, dhe më pas e zgjeruan kundërshtimin ndaj problemeve të brendshme të vendit, pak kush do ta kishte menduar se kjo histori, pasi kaloi Atlantikun, do të merrte një tjetër dimension
Protesta 24 ditore që po konkludon me kërkesa që kanë lidhje me qeverisjen dhe klasën politike në vend, në mediat amerikane u shndërruan në një kapitull të ri të debatit amerikan mbi Donald Trump dhe dhëndrrin e tij Jared Kushner, si dhe ndikimin e familjes Trump në biznes dhe politikat ndërkombëtare.
Nga njëra anë, se si media amerikane e ka trajtuar çështjen tregon më shumë për debatet që dominojnë Shtetet e Bashkuara sesa për çfarë po ndodh në terren në Shqipëri.
Një nga karakteristikat më të dukshme të mbulimit mediatik ka qenë trajtimi i protestave në Shqipëri me fokus tek figurat Jared Kushner dhe Ivanka Trump. Edhe kur raportimet trajtonin çështje si biodiversiteti i Nartës, statusi i zonave të mbrojtura apo procedurat administrative të qeverisë shqiptare, titujt pothuajse gjithmonë vendosnin emrin e Kushner në qendër, domosdoshmërisht për ta lidhur atë me çfarë po ndodh në SHBA.
Për mediat amerikane pra, historia shqiptare nuk ishte thjesht një debat mbi ruajtjen e mjedisit apo turizmin vendor, por një shembull i asaj që kritikët e Trump e konsiderojnë bashkim të interesave private me ndikimin politik.
Raportimet e Reuters, të ripublikuara gjerësisht në media ndërkombëtare, e përshkruanin protestën si reagim ndaj një resorti luksoz të lidhur me dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, duke theksuar si shqetësimet mjedisore ashtu edhe mungesën e transparencës rreth projektit. Protestuesit paraqiteshin si kundërshtarë të një modeli zhvillimi ku investitorë të fuqishëm gëzojnë akses të privilegjuar tek qeveritë.
Revista Vanity Fair e vendosi protestën brenda një narrative më të gjerë mbi pabarazinë, korrupsionin dhe ndikimin e elitave ekonomike. Në artikullin e saj, projekti përshkruhet si simbol i një sistemi ku interesat e qytetarëve të zakonshëm bien ndesh me interesat e aktorëve të fuqishëm financiarë dhe politikë.
Kjo qasje nuk është rastësore. Që prej mandatit të parë të Trump, Jared Kushner është kthyer në një figurë simbolike në debatin amerikan mbi nepotizmin dhe marrëdhëniet mes biznesit dhe politikës. Për këtë arsye, çdo investim i tij jashtë vendit ka potencialin të interpretohet jo vetëm si një projekt ekonomik e një figure të biznesit, por mbi të gjitha si pjesë e një problemi madhor në sistemin politik të SHBA-së (dhe atij global).
Një aspekt tjetër interesant është mënyra se si disa media amerikane e paraqitën protestën si pjesë të rezistencës globale kundër elitave politike dhe ekonomike.
Në një artikull të New York Times, gazetari Andrew Higgins vë në dukje se si demonstruesit shqiptarë përshkruheshin si njerëz që po fitonin simpati nga amerikanë që i shihnin si “luftëtarë të guximshëm” kundër Trump, Izraelit dhe lakmisë së “1 për qindëshit,” pra të elitave globale. Ky formulim është domethënës sepse e vendos protestën shqiptare brenda gjuhës politike të lëvizjeve progresiste amerikane si Occupy Wall Street apo protestat kundër miliarderëve dhe korporatave të mëdha. Në këtë kuadër, Shqipëria bëhet pothuajse një skenë e largët ku projektohen konfliktet amerikane.
Megjithatë, Higgins ka dhënë edhe kritikën e tij, duke folur sesi media amerikane ose dhe perëndimore e kanë reduktuar një konflikt shqiptar në një histori rreth Trump-it dhe Kushner.
Në diskutime publike dhe analiza të ndryshme është vënë re se fokusi mbi emrin e Kushner shpesh ka lënë në hije elementë të tjerë po aq të rëndësishëm: konfliktet e pronësisë në zonën e Zvërnecit, mosmarrëveshjet ligjore mbi tokën, mënyrën se si qeveria i kaloi vendimet apo ndryshoi ligjet, akuzat për klientelizëm dhe pakënaqësinë më të gjerë ndaj klasës politike shqiptare.
Në fakt, ndërsa për publikun amerikan emri Kushner është elementi më i njohur i historisë, për shumë protestues shqiptarë ai përfaqëson vetëm një pjesë të problemit. Kjo është arsyeja pse një pjesë e mediave më të kujdesshme kanë shmangur interpretimin e protestës si anti-amerikane, edhe përse në protesta ekzistojnë pankarta që bëjnë thirrje kundër shitjes së Shqipërisë.
NPR, PBS dhe media të tjera kanë vërejtur se protestuesit nuk po kundërshtojnë Shtetet e Bashkuara si aleat strategjik, por mënyrën se si lidhjet politike dhe ekonomike mund të përdoren për të siguruar projekte të privilegjuara. Edhe në protestat më të mëdha janë dëgjuar slogane kundër korrupsionit, shitjes së pasurive publike dhe elitave politike vendase, jo kundër Amerikës si shtet.
Kjo ka krijuar një tension interesant në narrativën amerikane. Nga njëra anë, Shqipëria vazhdon të konsiderohet një nga vendet më pro-amerikane në botë. Nga ana tjetër, raportimet kanë evidentuar një ndjenjë zhgënjimi ndaj faktit që figura të lidhura me establishmentin amerikan po shihen si përfituese të një procesi të diskutueshëm. Pikërisht ky kontrast e ka bërë historinë tërheqëse për publikun amerikan. Nuk kemi të bëjmë me një protestë klasike kundër SHBA-ve, por me një protestë që përdor vlerat që vetë Amerika pretendon të mbrojë (si transparenca, demokracia dhe sundimin e ligjit)
Në javët e fundit, ndërsa protestat janë zgjeruar dhe janë shndërruar në një lëvizje më të gjerë kundër korrupsionit dhe elitave politike, mbulimi ndërkombëtar ka filluar të ndryshojë ton. Mediat botërore kanë vërejtur se lëvizja po largohet gradualisht nga fokusi ekskluziv mbi resortin dhe po shndërrohet në një shprehje më të gjerë të pakënaqësisë ndaj sistemit politik shqiptar. Në fund, mënyra se si media amerikane e ka paraqitur këtë histori zbulon një fenomen të njohur: ngjarjet ndërkombëtare shpesh interpretohen përmes lenteve të debateve të brendshme amerikane.
Protesta që në Shqipëri nisi si debat mbi territorin, mjedisin dhe transparencën, në Shtetet e Bashkuara u lexua si një histori mbi Trump, oligarkinë moderne, privilegjin politik dhe pushtetin e elitave globale.
Për të kuptuar plotësisht atë që po ndodh në jug të Shqipërisë, duhet parë përtej emrave të Trump dhe Kushner. Sepse ndërsa për mediat amerikane ata serviren si protagonistët kryesorë të historisë, për shumë shqiptarë ata janë vetëm fytyra më e dukshme e një problemi që në Shqipëri i ka rrënjët shumë më të thella.
Kur në një nga ditët e vetshpallur si “revolucioni i flamingove” protesta mori rrugën drejt Rinasit, për shumëkënd pyetja ishte: kush i çoi protestuesit atje? Për studenten shqiptare që jeton në Francë dhe u kthye posaçërisht për t’iu bashkuar protestave në Tiranë, pyetja është më e thellë: çfarë i bëri qindra të rinj të ecnin për orë të tëra, në mes të natës, pa e ndier lodhjen?
“Unë kam ardhur nga Franca për këtë protestë dhe kam prerë një biletë vetëm vajtje. Deri sa të arrihet diçka, unë do të jem këtu”
“Unë kam ardhur nga Franca për këtë protestë dhe kam prerë një biletë vetëm vajtje. Deri sa të arrihet diçka, unë do të jem këtu”, thotë ajo.
Prej 31 majit, protesta që nisi nga kundërshtimi për ndërhyrjet në Pishë Poro-Nartë dhe shqetësimi për zonat e mbrojtura, është zgjeruar në një pakënaqësi më të madhe qytetare.
Në shesh flitet për natyrën, por edhe për ligje, institucione, korrupsion, largimin e të rinjve dhe mungesën e besimit se vendi mund të ndryshojë përmes rrugëve të zakonshme politike.
Për studenten në Francë, protesta nuk është më një ngjarje e përditshme në orën 19:00. Është kthyer në një gjendje që vazhdon edhe pasi turma shpërndahet.
“Kthehem në shtëpi pas protestës dhe s’më zë gjumi deri në orët e para të mëngjesit nga euforia: çfarë duhet të bëj, çfarë mund të bëj? Dhe ditën tjetër zgjohem e gatshme”, tregon ajo.
Ajo e përshkruan si një “korrent kolektiv” energjinë që i ka kapur protestuesit. Një ndjesi që, sipas saj, i bën njerëzit të mos ndiejnë orët, as lodhjen, as rrugën. Kjo, thotë ajo, shpjegon edhe natën e gjatë drejt Rinasit.
Sipas rrëfimit të saj, ideja fillestare ishte që marshimi të shkonte deri pranë mbikalimit të Rinasit dhe më pas të kthehej. Por në një moment, turma mori një tjetër ritëm. Disa donin të ndalonin, disa të vazhdonin. Mes protestuesve kishte gra, prindër, fëmijë 10 vjeҫar dhe shumë të rinj.
“U ulëm në tokë. Kishte gra, fëmijë, prindër dhe shumë djem të rinj. Pastaj nga pas erdhi një grup që thoshte ‘ecim, ecim”, kujton ajo.
Aty, thotë studentja, nisi tensioni. Jo domosdoshmërisht si dëshirë për dhunë, por si një përzierje adrenaline, lodhjeje dhe revolte. Disa vajza dolën përpara për të qetësuar situatën dhe për të shmangur përplasjen me policinë.
“U vendosëm ne gocat përpara që të menaxhonim situatën. Ne s’kishim në plan të përplaseshim fizikisht me policinë”, thotë ajo.
Në rrëfimin e saj, shumica e protestuesve kërkonin ta ruanin protestën paqësore.
Ajo thotë se në fund të çdo mbrëmjeje ka të rinj që duan “të bëjnë diçka”, sepse “nuk duan ta mbyllin natën pa një veprim konkret”
Ajo thotë se në fund të çdo mbrëmjeje ka të rinj që duan “të bëjnë diçka”, sepse “nuk duan ta mbyllin natën pa një veprim konkret”. Por shton se pikërisht aty ka nisur edhe një përpjekje e brendshme për ta mbajtur protestën larg dhunës.
“Ka djem të rinj që në fund të protestës kanë urgjencë të bëjnë diçka. Nuk duan ta lënë protestën pa bërë asgjë, por kjo frymë që kemi është e mrekullueshme”, shprehet ajo.
Një tjetër e re nga Tirana e mat atë natë me 36 mijë hapa. Ajo thotë se vajtja u bë në këmbë, ndërsa kthimi me makina, taksi apo nga protestues të tjerë që u organizuan për t’i marrë.
Në pikën ku kishte mbërritur grupi i saj, sipas saj ishin disa qindra.
Për disa nga protestuesit, ecja drejt Rinasit nuk ishte thjesht devijim i itinerarit. Ishte një mënyrë për të treguar se revolta nuk ishte më simbolike.
“Ne thjesht duam të tregojmë që jemi të revoltuar dhe revolta jonë bën që ne të ecim shumë”, thotë një tjetër vajzë, e cila ishte gjithashtu pjesë e marshimit.
Qëllimi
Kjo fjali e zhvendos ngjarjen nga kronika e bllokimit të rrugës te psikologjia e protestës. Të rinjtë nuk e përshkruajnë ecjen si aventurë, por si nevojë për ta bërë të dukshme pakënaqësinë. Për ta, kilometrat janë një lloj gjuhe politike.
Megjithatë, nata e Rinasit solli edhe kosto. Bllokimi i autostradës Tiranë-Durrës dhe më pas i rrugës drejt aeroportit krijoi trafik dhe pakënaqësi te qytetarët e bllokuar.
Policia e Tiranës njoftoi procedimin penal në gjendje të lirë të 19 protestuesve. Sipas policisë, ata kishin organizuar dhe nxitur bllokimin e rrugës në drejtim të Aeroportit Ndërkombëtar “Nënë Tereza”
Ky zhvillim e ktheu marshimin e së dielës në një pikë debati brenda dhe jashtë protestës. Disa e panë si gabim. Disa si provokim. Disa si tradhёti. Disa si shenjë të mungesës së koordinimit. Studentja në Francë thotë se nuk i njeh emrat që janë përmendur në media dhe se është përpjekur të mos përfshihet në debatet për përçarje apo interesa politike.
“Unë s’njoh njeri, këta emrat që përmenden, jo po përçarje, jo po kështu, jam munduar t’i shmang. Nuk i kam hyrë këtyre muhabetëve. Kam qenë nga ata njerëzit që e hёngra, siç mund të thuhet”, thotë ajo.
Pa ndalim
Por, pavarësisht polemikave, protesta nuk u ndal. Të rinjtë u rikthyen sërish në shesh. Për disa prej tyre, kjo është prova se lëvizja nuk mbahet vetëm nga organizimi, por nga një ndjesi e përbashkët se diçka duhet ndryshuar.
Angjelo, një tjetër protestues, thotë se kjo lëvizje u ka kthyer të rinjve një shpresë që e kishin humbur.
“Ne e kishim bërë valixhen gati. Në trurin tonë e kishim projektuar që do iknim jashtë shtetit për të punuar. Është pikërisht kjo protestë që po na mban me shpresë se ky vend mund të rregullohet”, thotë ai.
Soana, një tjetër e re në protestë, e sheh forcën e lëvizjes te vazhdimësia.
“Më mban ideja se ndryshimi nuk ndodh vetvetiu. Ajo që kërkon një konsistencë të gjatë ka edhe pasoja afatgjata”, shprehet ajo.
Për studenten në Francë, fundi i natës në Rinas ishte lehtësim, sepse nuk pati përplasje. Por nuk ishte fundi i rrugës.
Ajo thotë se po lexon, po informohet, po mëson për ligje, institucione të pavarura, referendum dhe mënyra konkrete për ta kthyer revoltën në rezultat
Ajo thotë se po lexon, po informohet, po mëson për ligje, institucione të pavarura, referendum dhe mënyra konkrete për ta kthyer revoltën në rezultat. Këtë po bëjnë nga pak të gjithë protestuesit këto ditë.
“Për mua pika kyçe është fuqizimi i ligjeve dhe institucioneve të pavarura”, thotë ajo.
Nata e Rinasit mbetet një episod i debatueshëm: për policinë, objekt hetimi; për qytetarët e bllokuar, shqetësim; për protestuesit, një përzierje lodhjeje, revolte dhe besimi se sakrifica fizike mund të kthehet në mesazh politik.
Por për studenten që erdhi nga Franca me biletë vetëm vajtjeje, ajo natë nuk matet vetëm me kilometra. Matet me pyetjen që, sipas saj, shumë të rinj po ia bëjnë vetes pas çdo proteste:
Kur një grup aktivistësh mjedisi u mblodhën në Zvërnec më 16 maj për të kundërshtuar punimet në Peizazhin e Mbrojtur Pishë Poro-Nartë, pak kush do të kishte parashikuar se disa javë më vonë protesta do të mbushte sheshet e Tiranës, do të përhapej në qytete të tjera brenda dhe jashtë vendit, dhe do të detyronte kryeministrin të thyente heshtjen me reagime të vazhdueshme.
Sot, në ditën e saj të 19-të, protesta është kthyer në një nga lëvizjet qytetare më të qëndrueshme të viteve të fundit. Por çfarë e ka mbajtur gjallë dhe cilat janë kufijtë e saj?
Forca kryesore
Për analistin Andi Bushati, përgjigjja nuk gjendet vetëm te mbrojtja e një zone të mbrojtur. “Kjo protestë ka shumë mangësi”, thotë ai, duke renditur mungesën e liderëve, përbërjen heterogjene dhe mesazhet shpesh kontradiktore. Megjithatë, sipas Bushatit, pikërisht ajo që duket si dobësi është bërë forca kryesore e lëvizjes.
“Ata kanë si qëllim t’i japin fund autokracisë, për të rikthyer demokracinë. Prandaj sloganet kryesore janë ‘Rama dorëhiqu’, ‘Rama ka maru’ dhe thirrjet kundër kryeministrit dhe shefit të opozitës që ngritën së bashku këtë sistem me ndryshimet radikale kushtetuese të vitit 2008. Pikërisht kjo është forca që e bën bashkë atë larushi individësh aq të ndryshëm, pasja e objektivave të thjeshta, si rikthimi i demokracisë dhe fundi i pushtetit personal,” pohon Bushati për “Faktoje”.
Në këtë këndvështrim, revolta që nisi për Zvërnecin shkon përtej një shqetësimi mjedisor. Ajo po interpretohet si simbol i një pakënaqësie më të gjerë ndaj mënyrës se si merren vendimet publike dhe funksionojnë institucionet në Shqipëri. Bushati argumenton se shumë protestues ndjenë se nuk kishin më asnjë kundërpeshë institucionale ku të mbështeteshin.
“Jo vetëm pushteti që kish ngritur telat me gjëmba dhe po bëhej gati për një investim jo transparent, por edhe opozita ishte pushtuar nga një heshtje varri edhe pjesa dërrmuese e mediave tradicionale e censuruan ngjarjen. Edhe diplomatët e huaj luajtën rolin sikur asgjë nuk po ndodhte”.
Pikërisht kjo ndjenjë izolimi, sipas tij, shpjegon energjinë e protestës. “Dhe ky rebelim është forca reale e këtij revolucioni”, thekson Andi Bushati.
Element interesant
Edhe për analistin Lutfi Dervishi, elementi më interesant i ‘Revolucionit të flamingove’ nuk është numri i protestuesve.
“Në ditën e 19-të, avantazhi më i madh i ‘revolucionit të flamingove’ nuk është numri i njerëzve në shesh, por rezistenca dhe fakti që ka mbijetuar më gjatë se sa parashikonin kundërshtarët dhe skeptikët e tij e ndoshta edhe vetë nismëtarët/organizatorët”.
Në një vend ku protestat shpesh shuhen brenda pak ditësh, vazhdimësia është bërë lajm në vetvete. Dervishi sheh si avantazh të madh faktin që protesta nuk është perceptuar si pronë e një partie politike.
“Kjo e ka bërë më të vështirë diskreditimin/kapjen e saj dhe më të lehtë identifikimin e qytetarëve me të”.
Ai vëren gjithashtu se vetë reagimi i qeverisë tregon se protesta ka prodhuar efekt.
“Fakti që kryeministri po jep shpjegime, po ndryshon narrativën dhe thotë se qeveria do të nxjerrë mësime, do të thotë se protesta po jep rezultat”.
Sfida
Por Dervishi paralajmëron se sfida më e madhe ende nuk ka ardhur.
“Rreziku me të cilën ndeshet protesta është konsumimi. Pushteti pret që protestuesit të lodhen dhe të përçahen dhe koha është aleati natyror i çdo qeverie dhe armiku natyror i çdo proteste”, argumenton Lutfi Dervishi për Faktoje.
Një analizë të ngjashme ofron edhe Erjon Tase nga Akademia e Studimeve Politike. Sipas tij, vlera më e madhe e protestës është se ka treguar se shoqëria shqiptare nuk ka rënë në apati.
“Në sheshe kanë dalë të rinj që nuk kanë votuar kurrë, profesionistë që nuk kanë qenë pjesë e protestave dhe qytetarë që nuk identifikohen me asnjë parti”.
Kjo e bën lëvizjen më autentike dhe më të besueshme. Kërkesat që janë artikuluar deri tani – transparencë, llogaridhënie, mbrojtje e pasurisë publike dhe e mjedisit – sipas Tases nuk janë as të majta dhe as të djathta.
“Ato janë kërkesa të një shoqërie që kërkon normalitet”. Megjithatë, ai sheh edhe dobësinë kryesore. “Mungesa e strukturës organizative”.
Sipas Tases, pa një grup organizator, pa objektiva të qarta dhe pa aleanca me shoqërinë civile, sindikatat apo grupet profesionale, protesta rrezikon të konsumojë energjinë e saj pa prodhuar ndryshim afatgjatë. Një tjetër element i rëndësishëm është komunikimi me faktorin ndërkombëtar. Tase sjell në vëmendje rastin e studentëve serbë, të cilët ndërtuan kanale të qëndrueshme komunikimi me partnerët ndërkombëtarë për të dokumentuar dhe shpjeguar pretendimet e tyre.
Paradoksi
Për pedagogun Ermal Hasimja, paradoksi i protestës është se pika e saj më e fortë dhe më e dobët është e njëjta.
“Protesta nuk ka përfaqësues dhe kjo mundëson që kushdo të identifikohet me të”.
Por mungesa e përfaqësimit e bën të vështirë përkthimin e energjisë qytetare në rezultat politik.
“Në protestë ka shumë zhgënjim, shpresë, arsye, populizëm dhe dëshirë për ndryshim pozitiv. Ka gjithçka nga pak”
Ndoshta pikërisht kjo përzierje emocionesh shpjegon pse lëvizja vazhdon të tërheqë njerëz kaq të ndryshëm. Ndërkohë, pas 19 ditësh, protesta nuk ka arritur ende objektivat e vetshpallura; nga dorëheqja e kryeministrit e deri tek anullimi i ndryshimeve të ligjit për zonat e mbrojtura. Kryeministri Rama vijon ta mbrojë investimin e planifikuar në Zvërnec si një mundësi historike zhvillimi dhe ka përsëritur se nuk largohet duke kujtuar votat që e kanë sjellë në pushtet për të qeverisur vendin.
Fitorja
Por, siç vëren Dervishi, suksesi i një proteste nuk matet vetëm me rrëzimin e një qeverie apo me anulimin e një projekti.
“Ndonjëherë fitorja nis kur ndryshon klimën politike”.
Dhe nëse ka një gjë për të cilën bien dakord të katër analistët, është se kjo protestë e ka prodhuar një ndryshim të tillë: ka thyer ndjenjën e pafuqisë, ka rikthyer pjesëmarrjen qytetare në qendër të debatit publik dhe ka treguar se edhe në një shoqëri të lodhur nga zhgënjimet, aftësia për t’u mobilizuar nuk është zhdukur.
Pyetja që mbetet është nëse kjo energji do të arrijë të organizohet dhe të mbijetojë përtej momentit që e solli në rrugë.
Mes vapës, ujërave të zeza dhe impiantit të braktisur në Kashari, Lana rrjedh sot si kolektori i hapur i Tiranës
Nga Esmeralda Topi Fotografitë: Atdhe Mulla
Fund maji në Tiranë nisi me vapë të menjëhershme. Termometri kaloi mbi 30 gradë, ndërsa përgjatë lumit Lanë era e rëndë u rikthye, si këmbanë e një krize mjedisore të tejzgjatur.
Në vend të një lumi që duhej të sillte freski, Lana që rrjedh mes përmes kryeqytetit, është kthyer në një kolektor të madh të ujërave të zeza të Tiranës. E vetmja gjë e bukur që mbetet është gjelbërimi përgjatë brigjeve, që këtë vit ka shpërthyer për shkak të shirave të shumtë që shoqëruan dimrin.
“Lumi i Lanës kalon mes përmes kryeqytetit por që në fakt është një kolektor i ujërave të zeza apo ujërave të përdorura të të gjithë qytetit. Kjo është për të ardhur keq, sepse ka kohë e kohë të tëra që ka funksionuar kështu”, thotë për Faktoje hidrobiologu Olsi Nika, duke e përshkruar realitetin që sot është i dukshëm për këdo që ecën pranë lumit.
“Është e dukshme se cili është ndotësi kryesor, janë ujërat e përdorura. Jo vetëm ato që dalin nga tualetet, pra ujërat e zeza, por edhe ujërat e përdorura nga çdo njësi apo aktivitet ekonomik që shpesh herë ka edhe ndotës me metale të rënda” shpjegon Nika.
“Është e dukshme se cili është ndotësi kryesor, janë ujërat e përdorura. Jo vetëm ato që dalin nga tualetet, pra ujërat e zeza, por edhe ujërat e përdorura nga çdo njësi apo aktivitet ekonomik që shpesh herë ka edhe ndotës me metale të rënda” shpjegon Nika.
Përgjatë rrjedhës tuba të shumtë derdhin ujërat e përdorura dhe aromat e pakëndshme janë të pranishme kudo.
“Janë aromat e gjeosminave, mbetjeve fosfate e nitrate. Janë substanca kimike që jo vetëm krijojnë erën e pakëndshme, por edhe dëmtojnë shëndetin tonë” argumenton hidrobiologu.
“Ky është një problem i mprehtë sepse ka të bëjë me cilësinë e jetës së njerëzve. Është një lumë lehtësisht i aksesueshëm nga kushdo, në çdo kohë. Ndoshta edhe nga fëmijët që mund të kontaminohen e infektohen shpejt”, shton Nika.
Një lumë që proteston
Në mes të këtij peizazhi të ndotur, një instalacion i vendosur buzë lumit shfaqet si një thirrje e fortë: “Enough Is Enough”. Parrulla e shkruar në anglisht duket si zëri i vetë lumit, një protestë kundër degradimit që i është bërë ndër vite.
Në Lanë, dominon ndotja kimike, por nuk mungojnë as mbetje plastike që lundrojnë sipërfaqes, materiale të ngurta të hedhura pa kujdes pranë Pallatit me Shigjeta.
“Ujërat patjetër që duhet të trajtohen. Jo vetëm në Tiranë, por kudo në Shqipëri. Ne sot nuk kemi një impiant trajtimi të ujërave të përdorur efiçent që mbulon Bashkinë e Tiranës. Madje edhe vetëm Impianti nuk mjafton, por duhet e gjithë infrastruktura mbështetëse”, përfundon hidrobiologu Olsi Nika, duke e kthyer thirrjen e tij në një apel urgjent për zgjidhje.
Impianti i Kasharit, projekti i lënë rrugës
Përtej brigjeve të Lanës, kriza e ujërave të ndotura lidhet drejtpërdrejt me mungesën e një impianti. Faktoje ka hulumtuar historinë e Impiantit të Kasharit, një projekt i nisur me bujë dhe i lënë në mes, që sot është kthyer në simbol të degradimit.
Ky impiant, i financuar me kredi të butë nga Banka Japoneze për Bashkëpunim Ndërkombëtar (JICA), u kontraktua për 81 milionë euro dhe deri në ndërprerjen e kontratës në vitin 2018 ishin kryer rreth 70% e punimeve, me një kosto prej 56 milionë euro. Vendimi i Ministrisë së Infrastrukturës për ta ndërprerë kontratën në mënyrë të njëanshme solli jo vetëm degradimin e objektit, por edhe një faturë shtesë prej 13.5 milionë euro dëmshpërblim pas vendimit të Gjykatës së Arbitrazhit Ndërkombëtar.
Sot, në vend të një impianti që duhej të trajtonte mbi 94 mijë metra kub ujë të ndotur në ditë, Kashari është një kantier i braktisur, i ruajtur vetëm nga kontrata të mirëmbajtjes dhe roje fizike. Ndërkohë, ujërat e zeza vazhdojnë të derdhen pa trajtim në Lanë dhe lumin e Tiranës, duke e transferuar ndotjen më tej në Ishëm e Adriatik.
Impianti i Kasharit, projekti i lënë rrugës
Historia e impiantit të Kasharit, të lënë rrugës dhe të kthyer në një kantier të braktisur, u rikthye në vëmendje të politikës nga deputeti socialist i Tiranës, Erion Braçe, gjatë seancës së fundit parlamentare.
“Tirana po hyn në ditët, javët edhe muajt ku qelbet erë. Ta themi siç është” deklaroi Braçe
“Tirana po hyn në ditët, javët edhe muajt ku qelbet erë. Ta themi siç është” deklaroi Braçe, duke përmendur temperaturat e larta, mungesën e reshjeve dhe rënien e prurjeve në lumenjtë e Tiranës si faktorë që e përkeqësojnë situatën.
Braçe iu referua një letre të UKT-së, ku pranohet se ujërat e ndotura derdhen në Lanë, lumin e Tiranës dhe me gjasë në Erzen. Për të, ky fakt ishte llogaria më e qartë e dështimit të projektit në Kashar. Një impiant i nisur, i ndërprerë dhe i pazgjidhur, që sot e lë kryeqytetin pa mbrojtje mjedisore dhe shëndetësore.
Nga ana tjetër, ministri i Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi, pranoi vonesat, por deklaroi se projekti është drejt zgjidhjes.
“Aktualisht jemi në fazën që konsulenti ka përfunduar rishikimin e projektit dhe ka hartuar projektin e ri teknik. Shumë shpejt pritet fillimi i procedurës konkurruese” tha ministri.
Parlamenti Evropian miratoi këtë të mërkurë rezolutën mbi Raportin e Komisionit Evropian për Shqipërinë 2025, një dokument politik që vlerëson progresin e vendit në procesin e integrimit evropian, por që njëkohësisht nxjerr në pah problematika konkrete në disa fusha, përfshirë mbrojtjen e mjedisit.
Rezoluta e sapomiratur nga PE nuk krijon detyrime ligjore për qeverinë shqiptare dhe nuk mund të bllokojë drejtpërdrejt projekte apo vendime administrative. Megjithatë, dokumenti ka peshë politike, pasi pasqyron qëndrimin e institucionit të vetëm të Bashkimit Evropian të zgjedhur drejtpërdrejt nga qytetarët.
Kjo është arsyeja pse vëmendja publike u përqendrua tek pjesa e rezolutës që trajton zonën e mbrojtur Vjosë–Nartë dhe ndryshimet e vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura.
Teksti
Në tekstin e miratuar, Parlamenti Evropian shpreh “shqetësim serioz” për zhvillimet në zonën e mbrojtur Vjosë–Nartë dhe argumenton se ato tregojnë pasojat praktike të ndryshimeve ligjore që lejojnë ndërhyrje në zona me vlerë të njohur ekologjike.
Më tej, rezoluta u bën thirrje autoriteteve shqiptare që të vendosin “një moratorium të menjëhershëm për të gjitha procedurat e reja të lejeve, punimet ndërtimore dhe ndërhyrjet zhvillimore brenda zonave të mbrojtura”, derisa të shfuqizohen dispozitat e ligjit të ndryshuar për zonat e mbrojtura që konsiderohen të papajtueshme me standardet evropiane dhe derisa të sigurohet përputhje e plotë me legjislacionin e BE-së për mbrojtjen e natyrës.
Po ashtu, në dokument kërkohet që çdo projekt në këtë zonë t’i nënshtrohet një Vlerësimi të plotë të Ndikimit në Mjedis dhe një procesi transparent konsultimi publik me komunitetet lokale, shkencëtarët dhe organizatat e shoqërisë civile.
Organizatat mjedisore e cilësuan këtë rezolutë si një fitore të rëndësishme, duke e parë si konfirmim të kërkesave të tyre për mbrojtjen e Vjosë–Nartës.
Rama
Megjithatë, kryeministri Edi Rama në një reagim në rrjetet sociale, e paraqiti rezultatin si një rrëzim të pretendimeve të kundërshtarëve të projektit.
“Ja edhe Parlamenti Europian e ndau ‘shapin’ e stuhisë digjitale të dezinformimit nga ‘sheqeri’ i zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë”, shkroi Rama.
Ai argumentoi se eurodeputetët kishin rrëzuar një amendament të propozuar nga përfaqësues të grupit të majtë, i cili përmendte drejtpërdrejt marrëveshjen e qeverisë shqiptare me Jared Kushner dhe kompaninë Affinity Partners për zhvillime turistike në Sazan dhe Vjosë–Nartë, si dhe hetimin e SPAK-ut në këtë kontekst.
Dokumentet e publikuara nga Parlamenti Evropian tregojnë se ky pretendim është pjesërisht i saktë.
Në të vërtetë, amendamenti që përmbante referenca të drejtpërdrejta ndaj Jared Kushner, Affinity Partners dhe SPAK-ut nuk u miratua. Kjo është pjesa ku mbështetet argumenti i Ramës.
Paralelisht, një amendament tjetër, i propozuar nga eurodeputetë të grupit të Gjelbërve dhe Aleancës së Lirë Evropiane, u miratua dhe u bë pjesë e tekstit final të rezolutës. Pikërisht ky amendament përmban gjuhën më të fortë të Parlamentit Evropian lidhur me Vjosë–Nartën: shqetësimin serioz për zhvillimet në zonë, kërkesën për moratorium të menjëhershëm dhe thirrjen për shfuqizimin e dispozitave problematike të ligjit për zonat e mbrojtura.
Përfundim
Parlamenti Evropian nuk miratoi paragrafet e propozuara paraprakisht që lidhen me Kushnerin apo SPAK-un, por miratoi kritikat ndaj kuadrit ligjor të ndryshuar që ka mundësuar zhvillime në zona të mbrojtura.
Kjo është arsyeja pse organizatat mjedisore e konsideruan votimin një fitore të rëndësishme.
Përfaqësues të organizatës PPNEA dhe BirdLife Europe argumentuan se rezoluta përbën një sinjal të qartë se respektimi i Direktivave Evropiane për Habitatet dhe Shpendët mbetet një kusht i rëndësishëm në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE.
Ndërsa Rama në reagimin e tij, e vuri theksin vetëm tek rrëzimi i amendamentit që përmendte Kushnerin dhe e paraqiti këtë si provë se Parlamenti Evropian kishte refuzuar narrativën e protestuesve. Kryeministri anashkaloi amendamentin tjetër që kërkon masa konkrete dhe të menjëhershme për Vjosë–Nartën, përfshirë moratoriumin dhe rishikimin e legjislacionit ekzistues.
Bashkia e pranon: Ajri i Tiranës, në nivele alarmante të ndotjes, gazra toksikë dhe substanca kancerogjene (zonat)
Nga Jona Cenameri Fotografitë: Atdhe Mulla
Nga maja e Dajtit, Tirana duket sikur merr frymë me vështirësi.
Në ditët kur qielli duhet të jetë i kthjellët, mbi qytet qëndron një shtresë gri e varur mes tokës dhe horizontit. Banorët e njohin mirë. E quajnë smog.
Për vite me radhë, ndotja e ajrit ka qenë pjesë e bisedave të përditshme, por shpesh ka mbetur një shqetësim i paqartë dhe i pamatshëm. Tashmë, vetë Bashkia e Tiranës i ka dhënë formë konkrete këtij realiteti përmes “Planit të Veprimit për Menaxhimin e Cilësisë së Ajrit 2026-2040”, i hartuar nga Qendra e Monitorimit të Mjedisit dhe i diskutuar në Këshillin Bashkiak, i cili dokumenton nivele alarmante të grimcave të imëta, gazrave toksikë dhe ndotësve të lidhur kryesisht me trafikun urban.
Shifrat tregojnë se në disa prej nyjeve më të frekuentuara të Tiranës, ajri që thithin çdo ditë mijëra qytetarë rezulton të jetë disa herë mbi kufijtë e lejuar nga Bashkimi Europian.
Më problematik rezulton “21 Dhjetori” një nga nyjet më të ngarkuara të trafikut në kryeqytet.
Sipas monitorimeve të përfshira në plan, gjatë periudhës tetor-nëntor 2025 aty u regjistruan 102.8 mikrogramë për metër kub grimca PM10, më shumë se dyfishi i kufirit vjetor të Bashkimit Europian prej 40 mikrogramësh.
Në të njëjtën periudhë, niveli i grimcave PM2.5 arriti në 70.7 mikrogramë për metër kub, pothuajse trefishi i kufirit europian prej 25 mikrogramësh.
Pas tij renditet Rruga e Kavajës me 94.7 mikrogramë PM10 për metër kub, kryqëzimi i Rrugës së Dibrës me Bardhylin me 82.4 mikrogramë për metër kub dhe Zogi i Zi me 64.7 mikrogramë për metër kub.
Në të gjitha këto pika, ndotja rritet ndjeshëm gjatë muajve të vjeshtës dhe dimrit, kur kushtet atmosferike favorizojnë grumbullimin e ndotësve pranë sipërfaqes së tokës.
Kontrasti me periferinë është i fortë. Në Petrelë, niveli i PM10 gjatë së njëjtës periudhë ishte vetëm 2.65 mikrogramë për metër kub, ndërsa në Baldushk 8.11 mikrogramë.
Për grimcat PM2.5, Petrela regjistroi 1.74 mikrogramë për metër kub dhe Baldushku 5.78 mikrogramë.
Dallimi mes qendrës së Tiranës dhe zonave rurale matet me dhjetëra herë.
Ndotja
Ndotja e ajrit në Tiranë nuk matet vetëm me PM10 dhe PM2.5. Monitorimet tregojnë se në të njëjtat zona ku trafiku është më i rënduar regjistrohen edhe nivelet më të larta të dioksidit të azotit (NO₂), një ndotës i lidhur drejtpërdrejt me gazrat e automjeteve. Në kryqëzimin e “21 Dhjetorit” niveli i NO₂ arriti në 257.4 mikrogramë për metër kub, ndërsa tek Zogu i Zi në 217 mikrogramë për metër kub. Të dyja vlerat tejkalojnë disa herë kufirin europian prej 40 mikrogramësh.
Po aq shqetësuese janë edhe të dhënat për benzenin, një substancë e klasifikuar si kancerogjene. Tek “21 Dhjetori” u regjistruan deri në 42.8 mikrogramë për metër kub, më shumë se tetë herë mbi kufirin e Bashkimit Europian, ndërsa tek Zogu i Zi niveli arriti në 25 mikrogramë për metër kub.
Plani evidenton gjithashtu nivele shqetësuese të plumbit (Pb) në të gjitha pikat urbane të monitoruara, duke sinjalizuar ekspozim të vazhdueshëm ndaj një metali të rëndë me pasoja të njohura për shëndetin e njeriut.
Mjekët
Megjithatë, sipas specialistëve, rreziku më i madh vazhdon të vijë nga grimcat e imëta PM2.5.
Duke iu referuar evidencave shkencore dhe rekomandimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, pneumologu Jul Bushati shpjegon se këto grimca janë veçanërisht të rrezikshme për shkak të madhësisë së tyre.
“Grimcat PM2.5 janë aq të vogla sa kalojnë në alveolat pulmonare dhe mund të hyjnë në qarkullimin e gjakut”, shpjegon ai.
Sipas Bushatit, niveli prej 70.7 mikrogramë për metër kub i regjistruar tek “21 Dhjetori” është rreth trefish mbi kufirin e Bashkimit Europian dhe gati pesë herë mbi rekomandimin e OBSH-së.
“Nivelet e PM2.5 prej 70.7 µg/m³ sipas studimeve përfaqësojnë një rrezik serioz për mushkëritë, duke rritur gjasat për inflamacion, përkeqësim të astmës, SPOK dhe rritje të rrezikut për kancer të mushkërive”, thotë ai.
“Ekspozimi i përditshëm ndaj ndotjes së ajrit është si një investim negativ në shëndet. Dëmtimi akumulohet ngadalë dhe mund të shfaqet pas viteve si astmë, bronkit kronik, SPOK apo sëmundje kardiovaskulare”, shton Bushati.
Rreziku
Shqetësimi nuk mbetet vetëm në nivelin e rrezikut teorik. Të dhënat e përfshira në Planin e Veprimit për Menaxhimin e Cilësisë së Ajrit, bazuar në statistikat e INSTAT dhe ISHP, tregojnë se në Tiranë janë regjistruar mesatarisht 108 vdekje në vit nga sëmundjet e aparatit të frymëmarrjes gjatë periudhës 2012-2019, pa përfshirë vitet e pandemisë.
Në vitin 2023, numri i vdekjeve nga këto patologji rezulton 91 raste. Dokumenti e trajton përmirësimin e cilësisë së ajrit si një element të rëndësishëm për reduktimin e barrës së sëmundjeve respiratore në popullatë.
Ekspertët
Për ekspertin e mjedisit Olsi Nika, shpërndarja e pikave më të ndotura në hartën e qytetit e bën të qartë burimin kryesor të problemit.
“Kur sheh se pikat më problematike janë Ataturku, Karl Topia, Rruga e Kavajës apo nyje të tjera me trafik intensiv, e kupton menjëherë se burimi kryesor i ndotjes është trafiku rrugor” - Olsi Nika
“Kur sheh se pikat më problematike janë Ataturku, Karl Topia, Rruga e Kavajës apo nyje të tjera me trafik intensiv, e kupton menjëherë se burimi kryesor i ndotjes është trafiku rrugor”, thotë ai.
“Në shumë segmente kemi ndërtesa të larta, rrugë relativisht të ngushta dhe qarkullim të dendur, duke krijuar atë që në literaturën mjedisore quhet ‘street canyon effect’. Ajri qarkullon më pak dhe ndotësit mbeten të bllokuar për më gjatë pranë nivelit ku ekspozohen qytetarët”, shpjegon ai.
Sipas Nikës, trafiku mbetet burimi dominues i ndotjes në nivel qyteti, ndërsa aktiviteti intensiv ndërtimor kontribuon veçanërisht në rritjen e grimcave PM10.
“Situata kërkon monitorim të vazhdueshëm të kantierëve dhe kontroll më rigoroz të emetimeve gjatë proceseve ndërtimore”, shton ai.
Urbanistja
Por për urbanisten Doriana Musai, ndotja nuk duhet parë vetëm si problem trafiku apo si pasojë e disa kantiereve të izoluara.
“Vetë raporti evidenton që burimet kryesore të ndotjes janë trafiku i rënduar dhe aktiviteti intensiv ndërtimor, për pasojë ndotja duhet lexuar jo si një fenomen aksidental, por si rezultat i drejtpërdrejtë i modelit të zhvillimit urban që Tirana ka përqafuar, sidomos në dekadën e fundit”, thotë ajo.
"Sa më shumë është densifikuar qyteti përmes ndërtimit intensiv, aq më shumë janë gjeneruar flukse të reja lëvizjeje"
“Sa më shumë është densifikuar qyteti përmes ndërtimit intensiv, aq më shumë janë gjeneruar flukse të reja lëvizjeje, automjete, shërbime dhe presion mbi infrastrukturën ekzistuese. Tirana nuk po përjeton thjesht rritje ndërtimore dhe rritje trafiku paralelisht; ajo po prodhon trafik përmes vetë mënyrës si po ndërtohet”
Sipas Musait, qyteti është densifikuar shumë më shpejt sesa është riorganizuar infrastruktura e lëvizshmërisë, duke krijuar një kontradiktë që reflektohet edhe në cilësinë e ajrit.
Në pothuajse të gjitha pikat e monitorimit, nivelet më të larta të grimcave u regjistruan gjatë periudhës tetor-nëntor.
Arsyet
Ekspertët e lidhin këtë me kombinimin e trafikut të rënduar, aktivitetit ndërtimor, përdorimit të sistemeve të ngrohjes gjatë muajve të ftohtë dhe fenomenit të inversionit termik, kur ajri i ftohtë mbetet i bllokuar pranë tokës dhe pengon shpërndarjen e ndotësve.
Bashkia
Përballë kësaj situate, Bashkia e Tiranës ka hartuar një plan masash që parashikon krijimin e Zonave me Emisione të Ulëta (Loë Emission Zones – LEZ), elektrifikimin gradual të transportit publik, kufizimin e automjeteve më ndotëse, zgjerimin e rrjetit të biçikletave, shtimin e hapësirave të gjelbra dhe monitorim më të rreptë të kantiereve të ndërtimit.
“Pyetja reale nuk është nëse Tirana po vendos biçikleta apo pemë, por nëse modeli urban që po prodhohet redukton nevojën për makinë”, thotë Musai
Përmasa e problemit reflektohet edhe në faturën financiare të zgjidhjes. Për ta kthyer në realitet objektivin për ajër më të pastër, Bashkia e Tiranës ka vlerësuar se do të nevojiten rreth 71.6 miliardë lekë investime deri në vitin 2040. Dokumenti ndan 7.89 miliardë lekë për ndërhyrje afatshkurtra, 18.75 miliardë lekë për masa afatmesme dhe 45 miliardë lekë për projekte afatgjata, ku përfshihen elektrifikimi i transportit publik, zonat me emisione të ulëta dhe reduktimi gradual i burimeve kryesore të ndotjes në qytet.
Por edhe vetë ekspertët paralajmërojnë se suksesi i këtyre masave do të varet nga mënyra e zbatimit.
“Pyetja reale nuk është nëse Tirana po vendos biçikleta apo pemë, por nëse modeli urban që po prodhohet redukton nevojën për makinë”, thotë Musai.
Nga Dajti, smogu vazhdon të jetë aty.
Por sot ai nuk është më thjesht një perceptim vizual.
Në “21 Dhjetori” Zogu i Zi, Rruga e Kavajës apo tek kryqëzimi i Dibrës me rrugën “Bardhyl”, ndotja ka emër, adresë dhe shifra.
Dhe sipas të dhënave të vetë Bashkisë së Tiranës, vazhdon të thithet çdo ditë nga qindra mijëra banorë të kryeqytetit.
Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert” në Tiranë
Një nga pikat më të debatuara të projektit turistik në Zvërnec ka qenë ekzistenca ose jo e lejes së ndërtimit për resortin e planifikuar në zonën e mbrojtur Pishë Poro–Nartë. Që prej nisjes së punimeve në zonë dhe shpërthimit të protestave, kjo çështje është kthyer në një nga argumentet kryesore të përplasjes mes qeverisë, aktivistëve të mjedisit dhe qytetarëve që kundërshtojnë projektin.
Kryeministri Edi Rama ka deklaruar në mënyrë të përsëritur se nuk ekziston një leje ndërtimi për projektin në Zvërnec, por vetëm leje zhvillimi.
Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU), që kryesohet nga Kryeministri, është autoriteti përgjegjës për miratimin e lejeve të zhvillimit dhe ndërtimit për investime strategjike, projekte komplekse dhe zhvillime me rëndësi kombëtare. Rolin e sekretariatit teknik të këtij institucioni e ushtron Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZhT).
Ndaj, për të kuptuar nëse për projektin në Zvërnec ka ekzistuar apo jo një leje ndërtimi dhe cili është statusi i saj aktual, Faktoje analizoi deklaratat publike të Kryeministrit, dokumentet e KKTU-së (ato që janë të publikuara) dhe përgjigjen zyrtare të Agjencisë së Zhvillimit të Territorit.
Çfarë deklaron Kryeministri Rama?
Që kur theu heshtjen për projektin në Zvërnec, rreth një muaj pasi në terren (maj) kishin nisur punimet për rrethimin e zonës në Pishë Poro–Nartë, kryeministri Edi Rama ka përsëritur vazhdimisht se për këtë projekt nuk ekziston një leje ndërtimi.
Sipas Ramës, aktiviteti i kryer në terren mbështetej në një leje zhvillimi dhe jo në një leje ndërtimi.
“Është dhënë leja e zhvillimit, e cila nuk është leje e ndërtimit, por rrethimi i pronës është një e drejtë e çdo pronari kur merr lejen e zhvillimit”,deklaroi Rama më 1 qershor. Të njëjtin qëndrim ai e ka përsëritur në disa dalje publike.
Edhe gjatë një takimi me gazetarë dhe përfaqësues të mediave europiane, Rama mohoi ekzistencën e një leje ndërtimi për projektin në Zvërnec.
“Në qoftë se dikush thotë që ka një leje ndërtimi, atëherë duhet ta tregojë këtë leje ndërtimi. (…) Nuk ka një leje për të ndërtuar, për ndërtim, në qoftë se nuk ka një vlerësim të ndikimit në mjedis”, u shpreh ai.
Çfarë tregojnë dokumentet?
Ndërkohë, një dokument i shpërndarë gjerësisht në rrjetet sociale tregoi se për projektin në Zvërnec ishte zhvilluar një procedurë zyrtare pranë institucioneve përgjegjëse.
Bëhet fjalë për një mbledhje të datës 28 janar 2025 të Këshillit Kombëtar të Territorit dhe Ujit (KKTU), ku në listën e rendit të ditës përfshihej edhe objekti: “Leje ndërtimi për objektin ‘Resort turistik në Gadishullin e Zvërnecit’, Blloku Rezidencial F1V2, F1V3, F1R6, me vendndodhje në Pishë Poro–Nartë, Bashkia Vlorë, me subjekt zhvillues shoqërinë ‘Zvërnec South Adriatic Development’ sh.p.k.”
Fillimisht dokumenti sa më sipër (që për shumë u mor apriori si miratim) ngriti pikëpyetje mbi deklaratat e Kryeministrit dhe u bë një nga argumentet kryesore të kundërshtarëve.
I pyetur drejtpërdrejt për rastin në fjalë në një intervistë televizive më 12 qershor, Rama vijoi të këmbëngulte se nuk kishte një leje ndërtimi për projektin.
“Po ngatërrojmë dynjanë me këto letra që hidhen e priten. Nuk është dhënë dhe nuk ka leje ndërtimi në zhvillimin në Zvërnec”,deklaroi ai.
Kryeministri argumentoi se, nëse leja do të ishte miratuar dhe në fuqi që në janar të vitit 2025, punimet do të kishin nisur prej kohësh. Sipas tij, dokumenti i publikuar nuk përbënte një leje ndërtimi të mirëfilltë.
“Më nxirr lejen. Kjo nuk është leje. Është një paragraf mbi një dokument që ka një sërë lejesh”– këmbënguli Rama.
Për të kuptuar konkretisht se çfarë u bë me këtë dokument, (a ishte miratuar më pas, apo kishte mbetur thjesht pjesë e rendit të ditës, sa kohë nuk kishte një vendim të zbardhur), Faktoje iu drejtua zyrtarisht Agjencisë së Zhvillimit të Territorit.
Çfarë sqaron AZHT?
Në përgjigjen zyrtare për Faktoje, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZhT) konfirmon se zhvilluesi kishte depozituar një aplikim për leje ndërtimi dhe Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU) kishte marrë një vendim (28.01.2025) për miratimin me kusht të lejes për projektin në Zvërnec.
Përgjigjja zyrtare e AZhT për Faktoje.al
Sipas AZhT-së: “Në lidhje me këtë aplikim, KKTU me Vendimin Nr. 39 datë 28.01.2025 ka miratuar me kusht Lejen e Ndërtimit (…) vendimmarrje e cila nuk është zbardhur si dhe nuk është më në fuqi, pasi subjekti zhvillues ka depozituar deklaratë noteriale, nëpërmjet së cilës është tërhequr aplikimi i sipërcituar. Ju bëjmë me dije se subjekti është tërhequr nga aplikimi më datë 27.03.2025”
Ky sqarim hedh dritë mbi statusin e procedurës administrative. Referuar AZhT-së, rezulton se ndërmjet datës 28 janar 2025, (KKTU e miratoi me kusht lejen), dhe më pas më 27 mars 2025 (kompania u tërhoq nga aplikimi).
Sipas AZhT-së, kjo vendimmarrje për leje ndërtimi nuk është zbardhur dhe për pasojë nuk është më në fuqi.
Pikëpyetja me lejen e zhvillimit
Një tjetër çështje e paqartë mbetet leja e zhvillimit. Sipas ligjit, kjo leje duhet të miratohet përpara dhënies së lejes së ndërtimit. Referuar përgjigjes zyrtare të AZhT-së, në bazë të ligjit duhej që leja e zhvillimit të ishte miratuar përpara se të jepej ‘leja e ndërtimit me kusht’ në fund të janarit.
Deri më tani, e vetmja gjë që dimë publikisht rreth kësaj çështjeje është një deklaratë e një përfaqësueseje të Agjencisë së Territorit, e cila në emisionin “Opinion” tha se ekziston leja e zhvillimit, por nuk specifikoi datën e miratimit. Deri sot kjo leje nuk është zbardhur dhe nuk gjendet e publikuar online.
Për çështjen sa më sipër qarkullon vetëm një korrespondencë komunikimi mes AZHT-së dhe kompanisë zhvilluese, ku në fund të përmbajtjes thuhet se: “AZHT do të vijojë me procedurat për lëshimin e dokumentit të lejes së zhvillimit”.
Korrespodenca mes zhvilluesit dhe AZhT-së
Përfundim
Referuar përgjigjes zyrtare të Agjencisë Kombëtare të Territorit,rezulton se për projektin ka ekzistuar një vendim i KKTU-së për miratimin me kusht të lejes së ndërtimit, i cili ka mbetur në procedurë për rreth dy muaj, deri në tërheqjen e aplikimit nga kompania zhvilluese.
Sipas AZhT-së, vendimi nuk është finalizuar dhe nuk prodhon efekte juridike sot. Në këtë kuptim, ekzistenca e një miratimi me kusht është një akt administrativ i dokumentuar, ndërsa mungesa e një leje ndërtimi aktive dhe të zbatueshme mbetet statusi aktual juridik i projektit.
Pikërisht dallimi mes këtyre dy elementeve shpjegon pse deklaratat e Kryeministrit përbëjnë vetëm një gjysmë të vërtetë.
Më 6 qershor, ditën e shtatë të protestave masive qytetare në Tiranë, kryeministri Edi Rama iu drejtua mediave ndërkombëtare në Twitter për të shprehur habinë e tij që protestat kishin tërhequr mbulimin e tyrepaçka sasisë së protestuesve, që, sipas Ramës, ishte shumë e vogël për të merituar vëmendje.
Ndër të tjera, ai tha se “protesta e sotme [6 qershor] ka mbledhur rreth 2,000 pjesëmarrës”
Si ilustrim, ai përdori një video të kapur nga lart, që tregon një turmë të dendur që nis nga kryqëzimi i Bulevardit me rrugën “Ismail Qemali”, përpara Kryeministrisë, dhe vijon deri tek fundi i godinave të njohura si Kullat Binjake, duke filluar të rrallohet më prapa.
Duket se Rama ka zgjedhur të marrë për bazë një pamje nga orët e para të protestës, siç vërehet nga ndriçimi në video, duke anashkaluar faktin se protestës që vijon deri në orët e vona shumë qytetarë i bashkohen pas perëndimit, për të shmangur temperaturat e larta ose pasi mbarojnë punën.
Megjithatë, me anë të mjetit të numërimit të turmave, MapChecking, Faktoje gjeti se edhe në pamjet e përzgjedhura nga kryeministri, turma e qytetarëve i kalon dy mijë personat që pretendon ai.
Në varësi të dendësisë të njerëzve, turma në video numëron nga afro 4 mijë persona, nëse supozojmë një dendësi prej 2 personash për metër katror, deri në afro 6700, nëse supozojmë një dendësi prej 3 personash për metër katror. Kjo, duke përllogaritur vetëm sipërfaqen e rrugës, pa përfshirë personat e grumbulluar në anët e saj, nëpër trotuare.
Përllogaritje e madhësisë së turmës nga Faktoje (permes tools-ave) të saj në videon nga nisja e protestës së 6 qershorit
Pamjet nga mbrëmja e 6 qershorit tregojnë se si në mbrëmje turma e ‘vogël’ në videon e përzgjedhur nga Rama është zmadhuar e dendësuar, duke arritur deri në kryqëzimin e Bulevardit “Dëshmorët e Kombit” me Unazën.
Përllogaritje nga Faktoje e madhësisë së turmës në videon e mëvonshme nga protesta e 6 qershorit
Në pamjet e mësipërme, me anë të Mapchecking përllogaritëm se turma numëron nga afro 5700 persona, nëse llogarisim një dendësi prej 2 personash për metër katror, deri në mbi 8 mijë, nëse llogarisim një dendësi prej 3 personash për metër katror.
Më 9 qershor, Taulant Balla, në një replikë kundër senatorit amerikan demokrat Bernie Sanders, përsëriti të njëjtën shifër si Kryeministri kur pretendoi se, edhe më 8 qershor, kishte rreth 2 mijë protestues.
Megjithëse Balla nuk e shoqëroi pretendimin e tij me video apo foto nga protesta, mediat dhe rrjetet sociale tregojnë se pamjet nga 8 qershori janë të ngjashme me ato të ditëve të mëparshme, me një turmë të dendur qytetarësh që shtrihen që në orët e para të protestës nga kryqëzimi pranë Kryeministrisë deri tek lulishtja ku ndodhen bustet e tre vëllezërve Frashëri.
Përllogaritje nga Faktoje e madhësisë së turmës në pamje nga orët e para të protestës së 8 qershorit
Me mjetin Mapchecking, një sipërfaqe e tillë përllogaritet se do të përmbante nga rreth 4500, nëse supozojmë një dendësi prej 2 personash për metër katror, deri në 6 mijë, nëse supozojmë një dendësi prej 3 personash për metër katror.
Megjithëse gjithmonë ka një marzh gabimi me numërimin e turmave, veçanërisht kur dendësia ndryshon në turmë, në të gjitha rastet, si në datën 6 dhe në datën 8 qershor, sasia e protestuesve në Bulevardin Dëshmorët e Kombit i tejkalonte ndjeshëm 2 mijët e pretenduar nga kryetari i grupit të PS Balla dhe kryeministri Rama.
Si rrjedhim, këto deklarata i vlerësojmë si të pavërteta.
Ndërsa protestat hyjnë në ditën e 16-të, krahas thirrjeve për dorëheqjen e Ramës, dhe arrestimit të tij dhe kreut të PD, protestuesit kanë përshtatur dhe pankarta dhe thirrje që i përgjigjen përllogaritjeve të rreme të kryeministrit lidhur me sasinë e tyre.
Në ditën e saj të gjashtëmbëdhjetë, protesta që nisi për të kundërshtuar projektin në Zvërnec vazhdon të mbledhë mijëra qytetarë në shesh.
Paralelisht me protestën në terren, një betejë tjetër zhvillohet në TikTok, Instagram dhe rrjete të tjera sociale, aty ku lindi edhe vetë mobilizimi fillestar.
Krahas kundërshtimit të projektit, në hapësirën digjitale kanë qarkulluar edhe pretendime të paverifikuara.
Një nga më të përhapurit pretendon se pas investimeve të lidhura me Jared Kushner qëndron një plan i Izraelit për të “blerë” Zvërnecin, Vlorën apo edhe Shqipërinë.
Nga videot me dhjetëra e qindra mijëra shikime në TikTok, te postimet në Instagram, Facebook dhe pankartat e shfaqura nga një pjesë e protestuesve, ky pretendim ka kaluar gradualisht nga hapësira digjitale në atë fizike.
“Është parë se zaptimi i tokave kështu ka filluar, me investime të vogla. Sot po e shohim në Lindjen e Mesme ku ka arritur deri në gjenocid. A do ta lejojmë të ndodhë edhe në Shqipëri? Jo.”
Ky është argumenti që një student 20-vjeçar i historisë nga Tirana përdor për të shpjeguar pse ndodhet në protestë. Për të, kundërshtimi ndaj projektit nuk lidhet vetëm me mbrojtjen e një zone të mbrojtur apo me qeverisjen e vendit, por edhe me zhvillimet në Gaza dhe perceptimin e tij për rolin e Izraelit në botë.
I pyetur se pse e lidhte projektin në Zvërnec me Izraelin, ai argumentoi se familja e Jared Kushner ka mbështetur organizata izraelite dhe se investime të tilla duhen parë në një kontekst më të gjerë politik.
Një tjetër i ri, nën 20 vjeç, i cili në një prej mbrëmjeve ishte edhe folës në podiumin e protestës, e lidhi pjesëmarrjen e tij drejtpërdrejt me kundërshtimin ndaj zionizmit.
“Unë protestoj kundër zionizmit dhe interesave të tyre për t’u zgjeruar edhe në Shqipëri”, tha ai për Faktoje.
Konteksti
Eksperti i gjeopolitikës Ledion Krisafi argumenton se klima ndërkombëtare e krijuar pas luftës në Gaza ka luajtur një rol të rëndësishëm në mënyrën se si një pjesë e publikut i ka interpretuar këto zhvillime.
“Veprimet që Izraeli ka kryer sidomos në Gaza vitet e fundit kanë krijuar një antisemitizëm të fshehur në një pjesë të popullsisë që shfaqet pikërisht në raste të tilla”, thotë ai.
Sipas Krisafit, pretendime të ngjashme kanë qarkulluar në Shqipëri edhe përpara nisjes së protestave.
“Edhe para nisjes së protestave flitej për ardhjen e palestinezëve në Shqipëri, për blerje masive tokash nga izraelitët apo për vendosjen e izraelitëve në Shqipëri”, thotë ai.
Sipas ekspertit, projekti i lidhur me Jared Kushner u bë pika ku këto narrativa të mëparshme u bashkuan me debatin e ri publik.
“Është krijuar një dyshim shumë i madh ndaj çdo veprimi që bën Izraeli me idenë që ajo që ka ndodhur në Gaza apo në Bregun Perëndimor mund të ndodhë kudo ku është Izraeli”, shprehet ai.
“Fakti që Kushner është hebre ndikon drejtpërdrejt në perceptim, pavarësisht se Kushner nuk ka lidhje me shtetin e Izraelit dhe nuk e përfaqëson atë”, shton Krisafi.
Nga rrjetet sociale te pankartat
Mesazhe të ngjashme nuk kanë qenë të izoluara.
Gjatë ditëve të protestës, në pankarta, postera, fjalime dhe biseda me pjesëmarrësit është shfaqur vazhdimisht narrativa se pas investimeve të lidhura me Jared Kushner qëndrojnë interesa izraelite për të kontrolluar territor, prona apo burime në Shqipëri.
Një mbrëmje, tre të rinj me pamje gjimnazistësh mbanin një pankartë të madhe ku shfaqej Benjamin Netanyahu duke kontrolluar politikën shqiptare.
Në të njëjtën pankartë paraqitej edhe një hartë e Shqipërisë, ku zona e Vlorës ishte mbuluar me flamurin izraelit. Të rinjtë ua shpjegonin turistëve të huaj pankartën duke folur për investimet, Izraelin dhe atë që e konsideronin si “blerje të Shqipërisë”.
Në ditë të ndryshme të protestës janë parë edhe pankarta të tjera me referenca ndaj Izraelit, flamuj izraelitë të vendosur mbi harta të Shqipërisë, figura të Netanyahut dhe slogane që lidhnin projektin në Zvërnec me humbjen e kontrollit mbi territorin shqiptar.
Kur u pyetën se ku i kishin dëgjuar këto pretendime, shumë prej të rinjve të intervistuar nuk referuan një burim të caktuar.
“Kështu flitet” apo “e kam dëgjuar verdallë” ishin disa prej përgjigjeve më të zakonshme.
Të gjithë të rinjtë e intervistuar nga Faktoje pohuan se kishin hasur përmbajtje të shumta në rrjetet sociale që lidhnin projektin në Zvërnec me Izraelin.
Vëzhgimet e tyre përputhen me përmbajtjet që kanë qarkulluar online. Në TikTok, Instagram, Facebook dhe platforma të tjera janë shpërndarë video, meme dhe imazhe që lidhnin projektin me pretendime se Izraeli po “blinte” Shqipërinë.
Një nga materialet më të shpërndara ishte një imazh i krijuar me inteligjencë artificiale që paraqiste gardhin e vendosur në Zvërnec me një tabelë që tregonte një kufi mes Shqipërisë dhe Izraelit.
Verifikimi i kryer nga Faktoje tregoi se imazhi ishte gjeneruar me inteligjencë artificiale dhe nuk paraqiste një situatë reale në terren. Megjithatë, ai vazhdoi të shpërndahej gjerësisht në rrjetet sociale.
Po ashtu kanë qarkulluar harta të Shqipërisë me flamurin izraelit të vendosur mbi Vlorën, si dhe video që promovonin teori të ndryshme konspirative lidhur me investimet.
Një tjetër episod që e solli temën e Izraelit në qendër të debatit ishte vendosja e flamujve izraelitë në Bulevardin “Dëshmorët e Kombit” në kuadër të Javës së Kulturës Izraelite.
Ambasadorja e Izraelit në Shqipëri, Galit Peleg, deklaroi se shpresonte që protestuesit do t’i respektonin simbolet izraelite, ashtu siç Izraeli respekton simbolet shqiptare.
Më pas flamujt u hoqën dhe u zëvendësuan me materiale të tjera promovuese të javës kulturore. Protestues të ndryshëm bënë gjithashtu thirrje publike që çështja të mos përdorej për përçarje apo provokime.
Roli i rrjeteve sociale
Profesori i sociologjisë, Prof. Dr. Fatos Tarifa, thotë se ndikimi i rrjeteve sociale në formimin e opinionit publik e bën veçanërisht të rëndësishëm verifikimin e informacionit që qarkullon në to.
“Është jo vetëm e mundur, por edhe e zakonshme që informacioni i rremë të pranohet si i vërtetë”, thotë ai.
Tarifa sjell shembullin e një studenteje që, sipas tij, i kishte thënë se kishte dalë në protestë sepse besonte se “kryeministri ia ka shitur Sazanin Izraelit”.
Megjithëse shprehet mbështetës i protestës dhe i kërkesave të saj për qeverisje më të mirë, ai argumenton se, narrativat që nuk mbështeten në fakte të verifikuara mund ta largojnë debatin nga qëllimet fillestare të lëvizjes.
“Flamujt e Izraelit në bulevard, memet dhe parullat kundër Izraelit apo kundër kryeministrit të atij shteti nuk i shërbejnë qëllimit të protestës”, thotë Prof. Dr. Tarifa.
Sipas tij, vetëm informacioni i mbështetur në fakte dhe argumente të verifikueshme mund të ndihmojë një lëvizje qytetare të ruajë legjitimitetin e saj dhe të arrijë objektivat që i ka vënë vetes.
Eksperti i teknologjisë Tomi Kallanxhi argumenton në anën tjetër, se rrjetet sociale kanë luajtur rol kyç në amplifikimin e këtyre pretendimeve.
Sipas Kallanxhit, algoritmet favorizojnë përmbajtjet që krijojnë reagime emocionale dhe polarizim.
“Mjafton një element vizual. Për shembull, imazhi i krijuar me inteligjencë artificiale që paraqiste një gardh apo kufi mes Shqipërisë dhe Izraelit në Zvërnec. Një material i tillë mund të ndihmojë në nisjen, ndërtimin dhe përforcimin e një narrative që më pas shpërndahet online”
Ai shton se TikTok është një nga platformat ku narrativa të tilla gjejnë terren të favorshëm.
“Kemi parë shumë herë që teoritë konspirative ecin në TikTok. Shpesh krijohet ideja se po dëgjon një version alternativ të së vërtetës”
Rrëfimet e tyre zbulojnë përmasat e rrezikut, nga mashtrimet shëndetësore tek ofertat mashtruese në internet
Esmeralda Topi
Nga bisedat e mëngjesit në kafene, tek ekranet e telefonave celularë që shoqërojnë pasditet e gjata në shtëpi, informacioni është bërë pjesë e pandashme e jetës së të moshuarve shqiptarë. Por bashkë me lajmet, këshillat dhe komunikimin me familjarët, në ekranet e tyre kanë hyrë edhe mashtrimet.
Mashtrimet janë kthyer në modë
Fjalia e tij përmbledh gjetjet e studimit “Të moshuarit në epokën digjitale”, realizuar nga Faktoje me 207 të moshuar në Tiranë, Durrës, Shkodër dhe Korçë. Sipas studimit, 57% e tyre janë shumë të shqetësuar për përhapjen e mashtrimeve online, ndërsa gjysma e konsiderojnë veten të ndjeshëm ndaj lajmeve të rreme.
"Mashtrimet janë kthyer në modë", thotë hidrologu në pension Xhafer Dautaj
“Mashtrimet janë kthyer në modë”, thotë hidrologu në pension Xhafer Dautaj, ndërsa ndjek me shqetësim ndryshimet që ka sjellë epoka digjitale.
Në një qendër ditore për të moshuarit në Tiranë, mes bisedave për pensionet, shëndetin dhe fëmijët emigrantë, Lize Ndreu kujton një histori që i kushtoi jo vetëm para, por edhe zhgënjim.
‘Po bleve këto ilaçe këmbët e tua bëhen si balerinë’
“Më doli në internet një fotografi e një balerine dhe thoshte që po bleve këto ilaçet këmbët e tua do bëhen si balerinë. Unë kam 20 vite që vuaj nga këmbët dhe i bleva”, tregon ajo.
Lize jeton me pension. Megjithatë porositi dy kuti ilaçesh me shpreswn për t’u ndjerë më mirë. “Mora dy kuti, ndonëse jam pensioniste dhe mezi i nxjerr ato dy lekë.” Ndonëse rezultati nuk erdhi kurrë, reklama iu shfaq sërish, me një emër tjetër produkti. Këtë herë ajo ruajti kutinë e parë.
“Kur erdhi korrieri e hapa dhe i krahasova. Ishin njësoj. Ia ktheva dhe i thashë: thuaji asaj zonjës mos të na gënjejë më.”
"Më doli në internet një fotografi e një balerine dhe thoshte që po bleve këto ilaçet këmbët e tua do bëhen si balerinë. Unë kam 20 vite që vuaj nga këmbët dhe i bleva"
Historia e saj pasqyron një nga format më të përhapura të dezinformimit që identifikon edhe studimi, mashtrimet që lidhen me shëndetin. Për 71.6% të të anketuarve, shëndeti është ndër temat më të prekura nga informacioni i rremë.
Historia e saj pasqyron një nga format më të përhapura të dezinformimit që identifikon edhe studimi, mashtrimet që lidhen me shëndetin. Për 71.6% të të anketuarve, shëndeti është ndër temat më të prekura nga informacioni i rremë.
‘Do të dërgoj 7 kilogramë lekë’
Në një tjetër qendër të moshuarish në kryeqytet, 68-vjeçarja Lindita Xhaferi na rrëfen një histori krejt tjetër. Tre vite më parë, në Facebook, pranoi një kërkesë miqësie nga një burrë që prezantohej si gjeneral në Kabul.
"Më doli në internet një fotografi e një balerine dhe thoshte që po bleve këto ilaçet këmbët e tua do bëhen si balerinë. Unë kam 20 vite që vuaj nga këmbët dhe i bleva"
“Ai ishte gjeneral në Kabul. Ne kemi shumë lekë, tha. E besova për Zotin, e besova.” Pak ditë më vonë erdhi telefonata. “Për të marrë kutinë duhet të paguash 5 milionë lekë.” Këtu nisi të shembej mashtrimi. “Ore çun, unë s’kam lekë të ha bukë, jo të paguaj 5 milionë lekë.” Rasti i Linditës është shembulli klasik i mashtrimeve romantike që po qarkullojnë në rrjetet sociale. Sipas studimit, WhatsApp dhe Facebook janë ndër platformat më të përdorura nga të moshuarit shqiptarë. Rreth 42% e tyre përdorin rrjetet sociale, duke hyrë në një hapësirë ku informacioni, emocionet dhe mashtrimet shpesh ndërthuren. Por Lindita nuk u përball vetëm me një mashtrim. “Më erdhi një mesazh. Shtype këtu, tha. Keni fituar një laptop.” Këtë herë reagimi ishte ndryshe. “Nuk e besova.” Përvoja e mëparshme e kishte bërë më të kujdesshme. Studimi tregon se megjithëse 25.7% e të moshuarve priren ta besojnë menjëherë një lajm pa e verifikuar, shumë prej tyre zhvillojnë mekanizma mbrojtës pas përballjeve me mashtrime konkrete. Në një stol të qëndrës komunitare në Tiranë, Klement Furxhiu, 73 vjeç, mekanik në pension, rrëshqet me gisht mbi ekranin e telefonit.
"Përdor YouTube. Shoh lajme. Edhe Big Brother, Ferma VIP."
Për të, interneti është dritare informacioni dhe argëtimi. Një realitet që pasqyron transformimin e gjeneratës së tretë në Shqipëri. Edhe pse televizioni mbetet burimi kryesor i informacionit me 96.6% përdorim dhe 83.1% besueshmëri, platformat digjitale po zënë gjithnjë e më shumë vend në përditshmërinë e tyre. Kalimi nga ekrani i televizorit te ai i telefonit po ndodh gradualisht, por jo gjithmonë i shoqëruar me aftësitë e nevojshme për të dalluar të vërtetën nga mashtrimi. Pikërisht këtu qëndron shqetësimi më i madh.
Mbi një e treta e të moshuarve të përfshirë në studim deklarojnë se lajmet e rreme kanë ndikuar në vendime të rëndësishme që lidhen me shëndetin, financat ose votimin. Ndërkohë vetëm 6.3% thonë se e verifikojnë gjithmonë informacionin para se ta ndajnë me të tjerët. Megjithatë, mes historive të mashtrimit dhe pasigurisë, të moshuarit duan të mësojnë. Më shumë se gjysma e tyre shprehin interes për të kuptuar se si funksionojnë lajmet e rreme dhe si mund t’i identifikojnë ato. Ata preferojnë aktivitete komunitare, programe televizive dhe takime me specialistë. Ndoshta sepse, siç tregojnë rrëfimet e Zhuljetës dhe Linditës, askush nuk është imun ndaj mashtrimit. Por të gjithë mund të bëhen më të përgatitur për ta njohur atë.
Të premten, SPAKshpalli 20 masa sigurie në kuadër të një operacioni kundër një grupi kriminal që merrej me trafik narkotikësh dhe pastrim parash. Mes personave të shpallur në kërkim është edhe Artur Shehu, i njohur gjithashtu si poseduesi kryesor i tokave në Zvërnec, ku është dhënë leja e zhvillimit për ndërtimin e një resorti turistik nga një kompani e lidhur me Jared Kushner.
Paralelisht, SPAK ka hapur një tjetër hetim që lidhet drejtpërdrejt me pronat e Shehut në Zvërnec. Ky hetim fokusohet tek mënyra se si janë tjetërsuar sipërfaqe të mëdha toke, duke kaluar nga trashëgimtarët tek vetë Artur Shehu, e më pas në transaksione të tjera me shoqëri si Albania Land Development dhe South Adriatic Development.
Më tej, një lëvizje ndodh mes dy ortakëve. Lopçi i shtet Strugës 10% të aksioneve më 23 dhjetor 2021 për vetëm 5 mijë lekë.
Më datë 14.06.2022, me anë të kontratës së shitjes së kuotave të kapitalit shoqëria “PENINSULA DEVELOPMENT” shet edhe 40% të kuotave të zotëruara prej tij në favor të shoqërisë “Smart Construction Invest”, me çmimin e shitjes 2.000.000 (dy milion) Lekë. Pra, ortaku i vetëm kompanisë, South Adriatic Development, pas shitjes, u bë Redi Struga me 100% të aksioneve.
Fushata e blerjeve në Zvërnec
Kthehemi pak vite më vonë. Më 21 nëntor 2025, sërish Redi Struga, por tashmë në emër të kompanisë Albania Land Development, një kompani kjo e krijuar rishtazi prej tij duke përfshirë si aksionerë edhe dy biznesmenë nga Katari, Mohamadmoataz dhe Ramez Al-Khayyat, nënshkruan një kontratë premtimi për sipërfaqen prej 1,028,641.67 m² në Zvërnec me një vlerë prej 5.5 milionë eurosh.
Më konkretisht, në datë 21.11.2025, është nënshkruar kontrata e premtim shitjes me palë premtuese shitëse shtetasin Artur Shehu të përfaqësuar nga Leonard Bishaj dhe me palë premtuese blerëse, shoqërinë “Albania Land Development” sh.p.k, të përfaqësuar nga administratori, shtetasi Redi Struga.
Pala premtuese shitëse premton të shesë, ndërsa pala premtuese blerëse premton të blejë, pjesën që i korrespondon sipërfaqes prej 1,028,641.67 m³, nga pasuria e paluajtshme me sipërfaqe totale prej 1,089,150 m³, e ndodhur në Zvërnec, Vlorë, regjistruar në Zyrën e Kadastrës.
Çmimi i përcaktuar është në shumën 5,500,000 Euro. Si palë blerëse në kontratën e premtim-shitjes është Leonard Bishaj (përfaqësues i Artur Shehut).
Duhet sqaruar se kjo ishte një marrëveshje paraprake, jo transferim i plotë i pronësisë.
Shitja përfundimtare ndodh më datë 24.04.2026. E njëjta sipërfaqe prej 1,028,641.67 m² por me vlerë shumë më të lartë 122,000,000 euro.
Ky ishte akt shitje i plotë, pra transferim i pronësisë me çmim shumë më të lartë se ai i parashikuar në premtim-shitjen.
Mbetet e paqartë nëse 5.5 milion euro tek kontrata e premtimit ishte kesti i parë për të siguruar të drejtën e blerjes ose për të formalizuar interesin e palëve.
Struga ndërkohë zotëron Smart Construction Invest, dhe South Adriatic Development. Paralelisht në lojë është edhe kjo e fundit. Gjithnjë referuar të dhënave të vendimit të GJKKO-së, më 09.12.2025, lidhet një kontratë premtim-shitje ku South Adriatic Development i shet Albania Land Development një pasuri për 6.4 milion euro.
Më 21.04.2026, kjo marrëveshje formalizohet dhe South Adriatic Development i shet Albania Land Development pasuri me vlerë 70.289.222 euro, ku kësti i parë prej 6.4 milion euro ishte paguar sipas kontratës së mëparshme.
Ndërkohë Artur Shehu ka lidhur kontrata të mëparshme edhe me South Adriatic Development. Gjithnjë referuar vendimit të GJKKO-së më 20.11.2021, South Adriatic Development blen nga Artur Shehu një pronë për 2.4 milion euro (313,584,000 lekë). Po në vendimin e GJKKO-së thuhet se, akti nuk është i ngarkuar në regjistrin noterial dhe në sistemin Nisa.
Një vit më pas më 04.08.2022, lidhet kontratë sipërmarrjeje mes South Adriatic Development dhe Artur Shehut (me saktë përfaqësuesit të tij) për zhvillim të pronave në Akërni dhe Zvërnec. Në vendim specifikohet se disponohet vetëm faqja e parë e kontratës.
SPAK në veprim
Nga sa më sipër, Artur Shehu rezulton të jetë është hallka kryesore e pronësisë fillestare, mbi të cilën janë ndërtuar më pas transaksionet e shit-blerjes me shoqëri si Albania Land Development dhe South Adriatic Development, ku përfshihet Redi Struga.
Sipas vendimit të Gjykatës së Posaçme të Shkallës së parë për Korrupsionin dhe Krimin e organizuar (GJKKO) një kopje të së cilës e disponon edhe Faktoje ne rruge jo zyrtare sa kohë të dhënat i përkasin një hetimi ose procedimi penal në fazën hetimore apo gjyqësore.
Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) ka regjistruar procedimin penal për veprat penale “Pastrim i produkteve të veprës penale ose veprimtarisë kriminale”, “Grupi i strukturuar kriminal” dhe “Kryerja e veprave penale në kuadër të grupit të strukturuar kriminal” . Thënë kjo, në vendim thuhet se, SPAK po zhvillon në mënyrë dinamike disa hetime lidhur me disa veprime dhe transaksione të kryera përgjatë fundit të vitit 2025 e në vitin 2026, ku sipas SPAK, janë konstatuar veprime në lidhje me tjetërsimin e disa pasurive të paluajtshme, sipërfaqe toke, të ndodhura në zonat Akërni/Zvërnec, Vlorë.
“Në lidhje me këto pasuri ka konflikte të hershme dhe të vazhdueshme në kohë, ndërmjet disa personave, banorë të zonës, të cilët pretendojnë përfitimin të këtyre sipërfaqeve me anë AMTPve, ndërkohë që sipërfaqet e tokës rezultojnë të regjistruar në Agjensinë e Kadastrës, në emër fillimisht të trashëgimtarëve të shtetasit Artur Shehu, dhe më pas në emër të këtij të fundit (i cili rezulton ndër të tjerë t’i ketë blerë ato nga trashëgimtarët) dhe në emër të shtetasit Ferdinant Sulaj, trashëgimtar i shtetasit Seit Shehu. Një pjesë e këtyre pronave janë tjetërsuar tek shtetasi Pullumb Petritaj, i cili rezulton të ketë qenë përfaqësues i shtetasit Seit Shehu në proceset gjyqësore dhe administrative për regjistrimin e pasurive. Nga përmbajtja e vendimeve gjyqësore rezultojnë se, konfliktet janë akoma në procese gjyqësore duke mos patur vendimmarrje të formës së prerë, ku edhe për pasurinë me nr. 262, zona kadastrale 1007 vendimi i Gjykatës së Apelit Tiranë, i cili ka shërbyer për regjistrimin e pasurive është prishur nga Gjykata e Lartë”, thuhet ndër të tjera në vendim.
Kompania e lejes së zhvillimit
Vijmë tek kompania që ka marrë zyrtarisht lejen e zhvillimit në zonë, “Zvërnec South Adriatic Development” sh.p.k në fillim të këtij viti. Në vendim thuhet se, shoqëria “Albania Land Development” sh.p.k. me administrator Redi Struga, në datën 25.03.2026 ka lidhur një kontratë sipërmarrje me “Zvernec South Adriatic Development”.
Sipas të dhënave zyrtare, kompania ka adresën në katin e 12-të të kullës European Trade Center në Tiranë (Bulevardi Zhan Dark). Dokumentacioni publik tregon fillimisht vetëm një administrator shqiptar, Andi Jorgji, dhe një kapital fillestar prej 5 milionë lekësh.
Me date 30.07.2025, me vendim te asamblese se ortakut, u largua administratori Andi Jorgji dhe u emerua administratore e shoqerise Isida Çela.
Në gusht 2024 u themelua shoqëria “Zvërnec South Adriatic Development”, e cila ka kaluar nga një zinxhir kompanish guackë nën menaxhimin e trustit holandez “Dutch Trust Management B.V.”
Rrjeta
Rrjeta sa më sipër e transaksioneve është sot pjesë e hetimeve të SPAK, i cili ka regjistruar procedime për pastrim parash dhe veprimtari kriminale të strukturuar. Në këtë kuadër, shpallja në kërkim e Artur Shehut për një tjetër dosje hetimore e vendos atë në qendër të dy linjave paralele: nga njëra anë, dyshimi per posedim dhe tjetërsim te pronave strategjike në bregdetin e Vlorës dhe nga ana tjetër, dyshimet për përfshirje në aktivitete kriminale që SPAK po ndjek me masa sigurie dhe hetime të zgjeruara.
Në një mjedis ku dezinformimi është kudo, sfida nuk është vetëm të informohesh, por të dallosh informacionin e saktë nga ai i rremë. Studimi që prezantuam sot, “Të moshuarit në epokën digjitale”, zbulon se gjenerata e artë mbetet veçanërisht e ekspozuar ndaj lajmeve të rreme dhe mashtrimeve online, sidomos në fushat e shëndetit dhe politikës.
Nga Jona Cenameri
Faktoje prezantoi sot studimin “Të moshuarit në epokën digjitale”, i dedikuar ndikimit të dezinformimit tek gjenerata e artë në Shqipëri. Studimi analizon mënyrën se si të moshuarit informohen, cilave burime iu besojnë dhe sa të ekspozuar janë ndaj lajmeve të rreme dhe mashtrimeve online.
Aktiviteti u zhvillua në kuadër të projektit “Fuqizimi i gjeneratës së artë kundër dezinformimit”, i financuar nga Bashkimi Europian, dhe mblodhi përfaqësues të medias, shoqërisë civile, organizatave partnere, ekspertë dhe bashkëpunëtorë të Faktoje.
Studimi u realizua në Tiranë, Durrës, Shkodër dhe Korçë, përmes intervistave ballë për ballë me 207 të moshuar. Gjetjet tregojnë se televizioni mbetet burimi kryesor i informacionit për këtë grupmoshë: 96.6% e të anketuarve deklarojnë se e përdorin rregullisht, ndërsa 83.1% e konsiderojnë burimin më të besueshëm të lajmeve.
Aktiviteti u moderua nga gazetari Pandi Gjata, i cili theksoi se të moshuarit janë ndër grupet më të ekspozuara ndaj lajmeve të rreme dhe mashtrimeve online në rrjete sociale. Duke iu referuar takimeve me të moshuarit në terren, Gjata tha se projekti e kishte prekur, sepse i kishte treguar nga afër realitetin e të moshuarve të pambrojtur përballë informacion të rremë online.
Në fjalën e saj, drejtoresha ekzekutive e qedndrës Faktoje, Klodiana Kapo, tha se projekti lindi nga nevoja për të kuptuar më mirë mënyrën se si të moshuarit përballen me informacionin në një kohë kur lajmet e rreme janë kthyer në sfidë të përditshme.
Ajo theksoi se Faktoje ka punuar drejtpërdrejt me të moshuarit, jo vetëm për t’i informuar, por edhe për të mësuar prej përvojave të tyre.
“Ne kemi mësuar shumë nga ajo që kemi dëgjuar gjatë këtij procesi. Përmes këtij studimi, të realizuar me mbështetjen e Delegacionit të Bashkimit Europian, kemi komunikuar drejtpërdrejt me 207 të moshuar në katër qytete: Tiranë, Durrës, Korçë dhe Shkodër”, u shpreh Kapo.
Sipas saj, gjetjet tregojnë se dezinformimi nuk ndikon vetëm te mënyra se si njerëzit mendojnë, por edhe te vendimet që marrin për çështje të rëndësishme si shëndeti, financat apo votimi.
“Dezinformimi nuk prek vetëm një person, por ndikon në mënyrën se si qytetarët mendojnë dhe vendosin. Nëse luftojmë dezinformimin, do të kemi qytetarë më të informuar, institucione më të besueshme dhe një demokraci më të mirë”, theksoi Kapo.
Ambasadori i Bashkimit Europian në Shqipëri, Silvio Gonzato, theksoi se shumë të moshuar nuk kanë aftësitë e nevojshme digjitale për të lundruar të sigurt në internet dhe për të dalluar përmbajtjet e besueshme nga ato të rreme.
“Kjo i bën ata veçanërisht të cenueshëm ndaj teorive konspirative dhe informacionit të rremë apo çorientues”, tha ai, duke shtuar se Shqipëria nuk është imune ndaj dezinformimit, qoftë ai i brendshëm apo i ndikuar nga aktorë të jashtëm.
Sipas tij, projekte si ky tregojnë “fytyrën njerëzore të Bashkimit Europian”, sepse bazohen te afërsia me qytetarët dhe dëgjimi i shqetësimeve të tyre.
“Nuk mjafton të bësh disa video dhe t’i postosh. Ato nuk do t’i arrinin këta njerëz. Prandaj e vlerësova faktin që ju kërkuat kontakt të drejtpërdrejtë me ta, jo thjesht për t’i edukuar, por edhe për të dëgjuar shqetësimet e tyre dhe për t’iu përgjigjur atyre”, u shpreh ambasadori i BE-së.
Studimi tregon se, ndërsa televizioni mbetet burimi kryesor i informacionit, platformat digjitale janë bërë gjithnjë e më të pranishme në jetën e përditshme të të moshuarve. WhatsApp, Facebook dhe YouTube rezultojnë ndër rrjetet më të përdorura, duke rritur aksesin në informacion, por edhe ekspozimin ndaj përmbajtjeve të pakontrolluara.
Mbi 87% e të anketuarve shprehen të shqetësuar për përhapjen e lajmeve të rreme, ndërsa politika dhe shëndeti perceptohen si fushat më të prekura nga keqinformimi. Të dhënat tregojnë gjithashtu se praktikat e verifikimit mbeten të kufizuara: 25.7% e të anketuarve e besojnë menjëherë një lajm pa verifikim, ndërsa vetëm 6.3% deklarojnë se e kontrollojnë gjithmonë informacionin përpara se ta shpërndajnë.
Në diskutimin e hapur, ekspertë të shëndetit, përfaqësues institucionesh dhe organizatash të shoqërisë civile ndanë komente mbi gjetjet e studimit dhe mënyrat se si mund të forcohet edukimi mediatik tek moshat e treta.
Doktor Ilir Alimehmeti u ndal te rreziku që lajmet e rreme paraqesin në fushën e shëndetit. Ai theksoi se parimi i parë në mjekësi është “mos bëj dëm” dhe solli shembuj të rasteve kur fytyrat e mjekëve apo ekspertëve janë përdorur në përmbajtje të rreme për të promovuar produkte, kura apo këshilla të pavërteta.
“Shumë lajme fake me fytyrat tona jemi përpjekur t’i përgënjeshtrojmë. Ndonjëherë njerëzve u kërkohet të lënë ilaçet, gjë që mund të shkaktojë pasoja shumë të rënda, deri në vdekje”, tha Alimehmeti.
Ai e përmblodhi shpejtësinë me të cilën përhapet dezinformimi me shprehjen: “Ndërkohë që e vërteta po lidh këpucët, gënjeshtra ka marrë dhenë.”
Gjatë diskutimit, Elsona Agolli nga UNFPA theksoi rëndësinë e edukimit të vazhduar për të moshuarit, jo vetëm për t’i ndihmuar të dallojnë informacionin e rremë, por edhe si hapësirë për socializim, informim dhe përfshirje në jetën komunitare.
Komente dhe mesazhe u ndanë edhe nga përfaqësues të organizatave të tjera, bashkëpunëtorë të Faktoje dhe aktorë të angazhuar në fushën e edukimit mediatik, shëndetit, etj.
Aktiviteti solli në vëmendje nevojën për më shumë dëgjim, komunikim të drejtpërdrejtë, burime të besueshme dhe programe të vazhdueshme që i ndihmojnë të moshuarit të informohen më mirë dhe të ndihen më të mbrojtur përballë dezinformimit.
Një deklaratë e kryeministrit Edi Rama e përcjellë për mediat e huaja pak ditë më parë se Irani qëndron pas fushatave dezinformuese lidhur me protestat në Tiranë ka sjellë një reagim zinxhir mes dy vendesh me protagonist kryeministrin Edi Rama dhe zëdhënësin e ministrit të Jashtëm të Iranit, Esmail Baghaei.
Një përplasje që tregon se si protestat me kauzë mjedisore dhe cështje thelbësisht të brendshme (sot dita e 11-të) po shndërrohen në një arenë të gjerë konfrontimesh politike dhe gjeopolitike, ku narrativat e Tiranës dhe Teheranit po përplasen publikisht. A duhet të themi që kjo përplasje po merr edhe vëmendje ndërkombëtare për shkak të Presidentit amerikan Donald Trump dhe zhvillimeve në Lindjen e Mesme, ndërkohë që protesta në vetvete është një çështje e brendshme?
Rama
Pak para punimeve të Samitit BE-Ballkani Perëndimor në Tivat, javës që kaloi, kryeministri Rama foli për luftë hibride nga Irani
“Të gjithë ata që njohin historinë tonë i njohin ata iranianet të cilët janë angazhuar në sulme kibernetike kunder nesh qysh prej një kohe të gjatë dhe që na kanë bërë kaq shumë dëme sa na kanë detyruar që t’i nxjerrim nga vendi, janë pjesë e saj për të nxitur narrativën se projekti nuk është ajo që thuhet, por është një marrëveshje mes meje dhe Bibi Netanjahut të gatuar nga Jared Kushner për të sjellë palestinezët nga Gaza në Shqipëri”, tha Rama
Irani
Zëdhënësi i ministrisë së së Jashtme të Iranit, Esmail Baghaei, në një dalje publike të hënën, reagoi me tone ironike, duke përfshirë në deklaratën e tij edhe flamingot, simbolin e zgjedhur nga protestuesit në Tiranë
Ai akuzoi Tiranën se po përdor retorikë anti-iraniane për të forcuar lidhjet me Izraelin.
“Ndoshta do të thonë se flamingot ishin agjentë të sigurisë iraniane. Ky pretendim është një model i zakonshëm, ku çdo qeveri që dëshiron të afrohet me regjimin sionist ngre akuza kundër Iranit për t’i bërë qejfin atij”, thuhet ndër të tjera në deklaratën e tij
Në një reagim të dytë, zëdhënësi i ministrisë së Jashtme (pa ndonjë dallim nga i pari) i përcjell një mesazh në shqip kryeministrit: “Rama ik”, ngjashëm me retorikën e protestuesve në Sheshin “Skënderbej”.
Reagimi
Ky veprim u interpretua nga Rama si një bashkim zyrtar i qeverisë iraniane me protestën.
”… Ja edhe qeveria e ajatallohëve të Teheranit i bashkohet zyrtarisht protestës së bulevardit, madje edhe me parrullat në shqip, njësoj si ata që e kthyen nga protestë mjedisore në protestë për rrëzimin e qeverisë!”, reagon ndër radhë Rama ne Facebook
Kryeministri shkruan se, “Shqipëria është shumë e vogël për të rënë në këtë kurth të madh” nga ku, sipas tij vendi rrezikon në pikën që të mos afrohet më asnjë investitor i huaj.
Marrëdhëniet
Kjo përplasjë nuk është e izoluar, por lidhet me një histori më të gjatë tensioni që daton nga qeveria “Berisha”.
Që prej vitit 2013, kur Shqipëria pranoi të strehojë organizatën opozitare iraniane MEK, marrëdhëniet mes dy vendeve kanë qenë të tensionuara.
Sulmet kibernetike të vitit 2022, të atribuuara Iranit, shënuan kulmin e konfliktit dhe çuan në ndërprerjen e marrëdhënieve diplomatike. Që atëherë, Shqipëria është përballur me dhjetëra sulme të tjera, duke nxjerrë në pah dobësitë e saj në sigurinë kibernetike, së fundmi edhe sulmi kibernetik ndaj Kuvendit.