Transparenca dhe aksesi i qytetarëve në informacion në bashkitë e vendit ka patur rritje, por kjo rritje nuk shkon paralel me mbajtjen e premtimeve elektorale nga kryetarët e bashkive.

Kjo është një nga gjetjet kryesore të projektit “40 Premtime, 10 Bashki”, i realizuar nga Faktoje për vitin 2025 dhe i mbështetur nga National Endowment for Democracy.

Për vitin 2025, janë monitoruar 40 premtime elektorale, nga të cilat vetëm 5  janë realizuar plotësisht, 12 pjesërisht, ndërsa 23  rezultojnë të pambajtura ose të shtyra pa afate të qarta

Rezultatet e projektit u bënë publike në një tryezë ku morën pjesë ministri i Shtetit për Pushtetin Vendor, Ervin Demo, kryetarë dhe nënkryetarë të bashkive, agjenci ndërkombëtare, institucione të pavaruara, media dhe shoqëri civile.

Puna  

Ky është viti i 6-të i monotirmit të bashkive nga Faktoje. Drejtoresha Ekzekutive, Klodiana Kapo tha se, “Faktoje, pas gjashtë vitesh monitorimi të bashkive dhe këshillave bashkiakë, e ka vënë theksin tek dy fusha kryesore: zbatimi i ligjit të transparencës dhe përmbushja e premtimeve”.

“Transparenca ka shënuar përmirësime, duke ndihmuar në ndërtimin e besimit të qytetarëve, ndërsa përmbushja e premtimeve mbetet sfidë, sidomos në çështje si uji i pijshëm, hapësirat e gjelbërta, këndet e lojërave, rrugët, shkollat dhe menaxhimi i mbetjeve”, vërejti ajo.

Premtimet

Bashkitë e monitoruara për vitin 2025 janë: Tirana, Elbasani, Durrësi, Kavaja, Fieri, Vlora, Korça, Saranda, Lezha dhe Shkodra. 

Rezulton se premtimet e pambajtura përqendrohen kryesisht në rehabilitimin e rrugëve dytësore, përmirësimin e kanaleve kulluese, investimet në infrastrukturë, menaxhimin e mbetjeve, shërbimet sociale dhe transportin urban.

Shkaqet kryesore lidhen me vonesa disavjeçare, mungesa e investimeve konkrete, varësia nga fonde të jashtme dhe mungesa e planifikimit afatgjatë.

Monitorimi ka evidentuar premtime të ricikluara që përfshijnë: ndërtimin e një resorti skish në Korçë, rehabilitimin e qendrës së Libofshës (Fier), rindërtimi i pallateve DS5 (Durrës), tre pikat e grumbullimit bujqësor në Elbasan si dhe ngritja e një tregu bashkëkohor në Fier.

Ka gjithashtu premtime jashtë kompetencave të bashkive si ndërtimi i rrugës se Bregdetit (Kavajë) apo projekti i gazifikimit të Korçës.

6 vite monitorim

Ndërkohë, në gjashtë vite monitorim nga Faktoje, janë verifikuar premtimet e 22 bashkive. Më shumë premtime të verifikuara i përkasin bashkisë Lezhë (15), Shkodër (13) dhe e njëjta shifër (13) edhe për Durrësin

Më pak premtime i përkasin bashkive Patos, Kukës, Belsh, Pustec, Sarandë, Himarë, Tiranë.

Lezha ka realizuar 8 premtime nga monitorimi ndër vite (më e larta ndër bashkitë e monitoruara).

“Unë e quaj bashkinë si shportë që mbyll një vrimë këtu dhe shpohen  dy të tjera. Është dinamikë e përditshme dhe s’është e thjeshtë të adresosh gjëra. Je përballë kërkesave të njerëzve të cilat jo gjithmonë janë konform ligjit, por presioni rritet dhe nga njohja që ke.

Jetojmë në Shqipëri, kur kryetari del nga shtëpia ka kushërinj, miq, familjarë, komshij, shokë klase pra është një presion i madh…”, tha kryetari i Bashkisë Lezhë, Pjerin Ndreu

Shkodra ndërkohë ka përmbushur 6 premtime në këtë afat kohor.

Bekim Memo nga Bashkia Shkodër tha gjatë tryezës se, “ne përmiqemi gjatë punës tonë që ajo që premtojmë të jetë diçka e realizueshme dhe e matshme”

Durrësi dhe Dibra renditen secila me nga katër premtime të mbajtura ndër vite.

Premtime më shumë të pambajtura ka Durrësi me tetë të tilla.

SHKAQET

Premtimet e pambajtura ndër vite lidhen me projekte madhore infrastrukturore, rikualifikime urbane, investime zhvillimore që kërkojnë fonde të mëdha dhe koordinim me qeverinë qendrore dhe donatorët. Këtu e vuri theksin edhe ministri për Pushtetin Vendor, Ervin Demo, nisur nga eksperienca e tij si ish-kryetar i Bashkisë së Beratit.

“Mund të ketë qenë një donator, mund të ketë qenë një partner, mund të ketë qenë qeveria qendrore. Është një amalgam burimesh që ty të japin mundësinë për të përmbushur nevojat që ka territori, jo thjesht premtimet, se premtimet për mua nuk janë qëllim në vetvete, por çdo kryetar bashkie është atje për të përmirësuar jetën e qytetarëve, dhe për t’i dhënë përgjigje atyre të cilët janë sfidat e territorit…”, tha ai

Shkaqet kryesore të mos mbajtjes së premtimeve gjatë monitorimit 6 vjeçar lidhen me planifikim jo realist gjatë fushatës, kapacitete të kufizuara administrative si dhe, varësi nga transfertat qendrore.

Një problematikë që e preku edhe kryetari i Bashkisë Lezhë, Pjerin Ndreu. “Ne në premtime mundohemi të fokusohemi në ato prioritete që i kanë zona të ndryshme brenda një bashkie. Ne nganjëherë bëjmë rolin e lobuesit, pra nuk e kemi ne në dorë, por detyrohemi ta marrim përsipër se ne na shikojnë si njerëzit që mund ta bëjmë edhe lobimin në qeveri…”, tha Ndreu

Transparenca në rritje

Monitorimi i Faktoje bazuar mbi 16 indikatorë të transparencës dhe konsultimit publik tregoi diferenca mes bashkive që e kanë institucionalizuar tashmë transparencën  (Shkodra, Lezha, Korça) dhe atyre që e trajtojnë si detyrim formal.

Në krye të renditjes 2025 renditen Lezha, Shkodra, Korça, Saranda dhe Durrësi me 100%.

Nënkryetari i bashkisë Durrës, Gentian Kallmi vlerësoi se procesi i transparencës për Bashkinë Durrës ka qenë një sfidë e veçantë.  

“Është një mekanizëm shumë i mirë ky monitorim për qëllimin e pushtetit vendor. Demokracinë vendore, përfshirjen e qytetarëve, jo vetëm nëpërmjet komunikimit transparent, ne kemi si sfidë dhe përfshirjen e tyre në vendimmarrje për të qenë një bashki sa më transparente”, tha ai.

Nivele të larta transparence ka njohur gjatë vitit të monitorimit edhe Elbasani (93.75%), më pas vjen Tirana dhe Fieri (81.25%).

Në fund renditet Bashkia Kavajë, me problematika në publikimin e raporteve të buxhetit dhe dokumenteve vendimmarrëse, por me përmirësim krahasuar me vitet e mëparshme.

Impakti i Faktojes  

Një gjetje e rëndësishme e raportit është se, bashkitë e monitoruara në mënyrë të vazhdueshme nga Faktoje kanë shfaqur përmirësim progresiv, përsa i përket komponentit të transparencës.

Ministri Ervin Demo vlerësoi punën e Faktojes në këtë drejtim duke përcjellë edhe një mesazh:   

“Është e rëndësishme që bashkitë të kuptojnë dita ditës që transparenca punon në favor të tyre. Është e vështirë në fillim, por realisht transparenca punon për bashkinë në momentin që ajo kthehet në një nivel besimi më të madh të qytetarëve dhe patjetër puna e kryetarëve të bashkisë dhe suksesi i tyre pastaj është më i lartë”.

Edhe Znj. Sabine Piccard, Drejtore e Qeverisjes dhe Shëndetësisë, Agjencia Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, tha se, besimi tek institucionet nuk është automatik, ai fitohet.

Fondi Social

Ndërkohë, monitorimi i Fondit Social (2023–2025) ka treguar se ka zgjerim në shtrirjen territoriale dhe mbështetjen financiare nga 33 bashki në vitin 2023 në 53 në vitin 2025, duke rritur numrin e shërbimeve dhe përfshirjen e grupeve vulnerabël

The post Bashkitë mes transparencës dhe sfidës së premtimeve appeared first on Faktoje.al.

Shkodër, 23 shkurt 2026 – Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje, prezantoi të hënën përpara përfaqësuesve të Bashkisë Shkodër, Këshillit Bashkiak, gazetarëve lokalë dhe shoqërisë civile gjetjet e raportit mbi “Transparencën dhe mbajtjen e premtimeve”, pas një viti monitorimi të punës së kësaj bashkie.

Ky proces është pjesë e projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endoëment for Democracy (NED), që prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri.

Pjesë e monitorimit për vitin 2025 ishin 10 bashki; Shkodra, Lezha, Elbasani, Korça, Tirana, Durrësi, Vlora, Fieri, Kavaja dhe Saranda. Monitorimi është bazuar në tre elementë kryesorë: nivelin e transparencës së pushtetit vendor, përmbushjen e premtimeve elektorale si dhe fondin social.

Transparenca

Të dhënat e vitit 2025 tregojnë se bashkitë me performancën më të lartë në transparencë janë Shkodra, Lezha, Korça dhe Saranda, me 100%përmbushje të indikatorëve të matur.

Nisur nga ky monitorim, niveli i transparencës për Bashkinë Shkodër matur përmes 16 indikatorëve që derivojnë nga kuadri ligjor vendas, arriti nivelin 100%.

Nënkryetari i Bashkisë Shkodër, Rudin Beka vlerësoi procesin e monitorimit nga qendra Faktoje.

“Ne e vlerësojmë shumë edhe Faktoje e cila për disa vite radhazi ka pjesë të kërkimit të saj edhe të analizës, edhe Bashkinë Shkodër. Edhe këtë vit ne mbajmë atë traditën e mirë përsa i përket transparencës ndaj publikut,”- u shpreh Beka.

Bilanci i premtimeve

Sa i përket premtimeve elektorale të monitoruara nga qendra Faktoje, në rastin e Bashkisë Shkodër, nga 4 premtime të monitoruara, 3 premtime janë kategorizuar si pjesërisht të mbajtura dhe 1 i përmbushur plotësisht.

“Disa nga premtimet, të cilat kanë qënë pjesë e monitorimit të Bashkisë Shkodër, janë mbaruar. Disa janë në proces dhe disa presin të vazhdojnë shumë shpejt,”- shtoi më tej nënkryetari i bashkisë Shkodër.

Në total, nga 40 premtime të verifikuara në të dhjeta bashkitë vetëm 5 janë realizuar plotësisht, 12 pjesërisht, ndërsa 23 nuk janë përmbushur.

Kjo do të thotë se 57.5% e premtimeve mbeten të pambajtura, duke krijuar një hendek të madh mes retorikës elektorale dhe veprimit konkret. Premtimet u monitoruan përmes analizës së buxhetit, ndjekjes së prokurimeve publike dhe vëzhgimeve në terren.

Ky është viti i gjashtë që Faktoje realizon një raport të tillë, duke sjellë një panoramë të qartë mbi transparencën dhe llogaridhënien e pushtetit vendor në Shqipëri.

Fondi Social

Gjetjet për vitin 2025 tregojnë se Fondi Social ka vijuar të zgjerojë shtrirjen e tij në nivel vendor, duke përfshirë bashki të reja dhe duke mbështetur një gamë më të gjerë shërbimesh sociale. Megjithatë, analiza evidenton edhe sfida të rëndësishme, veçanërisht në lidhje me cilësinë dhe plotësinë e të dhënave të raportuara, mospërputhjet ndërinstitucionale dhe mungesën e planifikimit të qartë për vazhdimësinë e shërbimeve pas përfundimit të financimit.

Në disa raste, shërbimet mbeten të varura nga fondet qendrore dhe të ekspozuara ndaj rrezikut të ndërprerjes, ndërsa shpërndarja e tyre nuk reflekton gjithmonë në mënyrë të balancuar nevojat e të gjitha grupeve vulnerabël. Këto gjetje nënvizojnë nevojën për më shumë transparencë, koordinim dhe planifikim të qëndrueshëm, në mënyrë që investimi publik të përkthehet në shërbime me ndikim real dhe afatgjatë për komunitetet.

Projekti “40 premtime, 10 bashki” është i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED).

The post Faktoje prezanton gjetjet e monitorimit për bashkinë e Shkodrës appeared first on Faktoje.al.

Jona Cenameri

Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje.al, prezantoi sot në Fier gjetjet e raportit mbi “Transparencën dhe mbajtjen e premtimeve”, pas monitorimit të kryer përgjatë një viti mbi punën e Bashkisë Fier.

Prezantimi u zhvillua përpara përfaqësuesve të Bashkisë Fier, Këshillit Bashkiak, gazetarëve lokalë dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile.

Ky monitorim u realizua në kuadër të projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED), i cili prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri.

Monitorimi

Për vitin 2025, monitorimi përfshiu 10 bashki: Shkodër, Lezhë, Elbasan, Korçë, Tiranë, Durrës, Vlorë, Fier, Kavajë dhe Sarandë.

Vlerësimi është bazuar në dy elementë kryesorë:
• nivelin e transparencës së pushtetit vendor,
• përmbushjen e premtimeve elektorale të kryetarëve të bashkive.

Transparenca

Sipas gjetjeve të raportit, Bashkia Fier shënon një nivel transparence prej 81.25%, duke u renditur në grupin e bashkive me performancë mesatare në publikimin e informacionit dhe respektimin e standardeve minimale të transparencës.

Kjo përqindje është llogaritur përmes 16 indikatorëve të matjes së transparencës, që rrjedhin nga kuadri ligjor vendas dhe standardet minimale të informimit publik.

Anëtarët e Këshillit Bashkiak vlerësuan kontributin e monitorimit të Faktoje.al, në përmirësimin e transparencës, duke qenë se kjo e fundit pati një rritje të vazhdueshme që prej fillimit të monitorimit në vitin 2020. 

Mbajtja e premtimeve në Bashkinë Fier

Nga 4 premtime elektorale të verifikuara në Bashkinë Fier:
• asnjë premtim nuk është përmbushur plotësisht,
• 3 premtime janë realizuar pjesërisht,
• 1 premtim rezulton i pambajtur.

Premtimi i pambajtur lidhet me ndërtimin e një tregu bashkëkohor për tregtimin me shumicë të produkteve bujqësore. Punimet për ndërtimin e tij nuk kanë nisur dhe projekti është lënë pezull nga Bashkia me argumentin e mungesës së kërkesës.

Tre premtimet e tjera janë vlerësuar si pjesërisht të mbajtura.

Rehabilitimi i lumit Gjanica dhe ndërtimi i shëtitores përkrah tij vijon të jetë në proces, me punime të papërfunduara dhe me afat përfundimi të parashikuar në vitin 2026.

Rehabilitimi i qendrës së Libofshës ka avancuar vetëm në disa elementë të projektit, si pedonalja dhe një segment rrugor, ndërsa pjesë të tjera mbeten të parealizuara dhe procesi i shpronësimeve vijon prej vitesh.

Ndërkohë, rehabilitimi i rrugëve dhe kanaleve kulluese në njësinë administrative Levan mbetet i pjesshëm, me ndërhyrje të kufizuara në infrastrukturë, mungesë ndriçimi dhe sinjalistike në disa zona, si dhe me kanale kulluese të bllokuara që pastrohen shpesh nga vetë banorët.

Anëtarë të PS në Këshillin Bashkiak Fier theksuan se kryetari i Bashkisë Armando Subashi është duke vijuar me projektet e nisura. Këto projekte janë ambicioze, kërkojnë kohë dhe buxhete, por duke pasur dhe mbështetjen e pushtetit qendror, anëtarë të Këshillit Bashkiak u shprehën optimist për realizimin e tyre.

Raporti

Në total, raporti i Faktoje për 10 bashkitë e monitoruara tregon se nga 40 premtime elektorale:
• vetëm 5 janë realizuar plotësisht,
• 12 janë realizuar pjesërisht,
• ndërsa 23 mbeten të pambajtura.

Kjo do të thotë se 57.5% e premtimeve elektorale nuk janë mbajtur, duke evidentuar një hendek të thellë mes angazhimeve publike dhe veprimit konkret në nivel vendor.

Premtimet u monitoruan përmes analizës së buxheteve, ndjekjes së prokurimeve publike dhe vëzhgimeve në terren.

Monitorimi i realizuar nga gazetarë dhe aktivistë të shoqërisë civile synon rritjen e transparencës, ndarjen e informacionit me publikun dhe forcimin e llogaridhënies së pushtetit vendor ndaj qytetarëve.

The post Faktoje prezanton raportin e monitorimit për Bashkinë Fier appeared first on Faktoje.al.

Elbasan, 19 shkurt 2026 – Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje, prezantoi të enjten e 19 shkurtit përpara përfaqësuesve të Bashkisë Korçë, Këshillit Bashkiak, gazetarëve lokalë dhe shoqërisë civile gjetjet e raportit mbi “Transparencën dhe mbajtjen e premtimeve”, pas një viti monitorimi të punës së kësaj bashkie.

Ky proces është pjesë e projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED), që prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri.

Pjesë e monitorimit për vitin 2025 ishin 10 bashki; Shkodra, Lezha, Elbasani, Korça, Tirana, Durrësi, Vlora, Fieri, Kavaja dhe Saranda.

Monitorimi është bazuar në tre elementë kryesorë: nivelin e transparencës së pushtetit vendor, përmbushjen e premtimeve elektorale si dhe fondin social.

Transparenca

Të dhënat e vitit 2025 tregojnë se bashkitë me performancën më të lartë në transparencë janë, Korça, Shkodra, Lezha dhe Saranda, me 100%përmbushje të indikatorëve të matur.

Nisur nga ky monitorim, niveli i transparencës për Bashkinë Elbasan matur përmes 16 indikatorëve që derivojnë nga kuadri ligjor vendas, arriti nivelin 87.5%, nga 68.8% vitin e kaluar.

Bilanci i premtimeve

Sa i përket premtimeve elektorale të monitoruara nga qendra Faktoje, në rastin e Bashkisë Elbasan, nga 4 premtime të monitoruara në tre vitet e fundit, 3 premtime janë kategorizuar si të pambajtura, dhe 1 pjesërisht të mbajtur.

Nga 4 premtime të verifikuara në Elbasan:

• rindërtimi i shkollës 9-vjeçare “Jonuz Çarçiu” në fshatin Tregan dhe rikonstruksioni i shkollës “Naim Frashëri” në qytetin e Elbasanit është përmbushur pjesërisht,

• pastrimi i përroit Gurrë në Shushicë mbetet i papërmbushur,

• ndërtimi i pikave të grumbullimit të prodhimit bujqësor në Shushicë, Bradashesh, dhe Gjergjan mbetet i papërmbushur,

• rregullimi i rrugës së Funarit mbetet i papërmbushur,

Në total, nga 40 premtime të verifikuara në të dhjeta bashkitë vetëm 5 janë realizuar plotësisht, 12 pjesërisht, ndërsa 23 nuk janë përmbushur.

Kjo do të thotë se 57.5% e premtimeve mbeten të pambajtura, duke krijuar një hendek të madh mes retorikës elektorale dhe veprimit konkret. Premtimet u monitoruan përmes analizës së buxhetit, ndjekjes së prokurimeve publike dhe vëzhgimeve në terren.

Ky është viti i gjashtë që Faktoje realizon një raport të tillë, duke sjellë një panoramë të qartë mbi transparencën dhe llogaridhënien e pushtetit vendor në Shqipëri.

Fondi Social

Gjetjet për vitin 2025 tregojnë se Fondi Social ka vijuar të zgjerojë shtrirjen e tij në nivel vendor, duke përfshirë bashki të reja dhe duke mbështetur një gamë më të gjerë shërbimesh sociale. Megjithatë, analiza evidenton edhe sfida të rëndësishme, veçanërisht në lidhje me cilësinë dhe plotësinë e të dhënave të raportuara, mospërputhjet ndërinstitucionale dhe mungesën e planifikimit të qartë për vazhdimësinë e shërbimeve pas përfundimit të financimit.

Në disa raste, shërbimet mbeten të varura nga fondet qendrore dhe të ekspozuara ndaj rrezikut të ndërprerjes, ndërsa shpërndarja e tyre nuk reflekton gjithmonë në mënyrë të balancuar nevojat e të gjitha grupeve vulnerabël. Këto gjetje nënvizojnë nevojën për më shumë transparencë, koordinim dhe planifikim të qëndrueshëm, në mënyrë që investimi publik të përkthehet në shërbime me ndikim real dhe afatgjatë për komunitetet.

Projekti “40 premtime, 10 bashki” është i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED).

The post “40 premtime, 10 bashki” Faktoje prezanton raportin e monitorimit në Elbasan appeared first on Faktoje.al.

Sebi Alla Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje.al, prezantoi të hënën dhe të martën në datat 16 dhe 17 shkurt gjetjet e raportit të monitorimit për dy bashki të rëndësishme në Jug të vendit, Vlorë dhe Sarandë. Me pjesëmarrjen e përfaqësuesve të bashkive, këshillave bashkiakë, shoqërisë civile dhe medias lokale, në qendër të diskutimeve ishin kryesisht matja e transparencës së pushtetit vendor, përmbushja e premtimeve elektorale si dhe fondi social.

Bashkia Vlorë

Nga 16 indikatorët e transparencës, Bashkia Vlorë përmbushi 13. Niveli i transparencës për Bashkinë Vlorë rezultoi i përmbushur 81.25%, me performancë mesatare të saj. Bashkia Vlorë rezulton se nuk ka realizuar detyrimin për publikimin në faqen zyrtare të urdhërave dhe vendimeve të kryetarit të bashkisë; nuk ka vendosur në faqen zyrtare të internetit njoftime lidhur me zhvillimin e dëgjesave publike nga këshilli bashkiak dhe e nuk ka publikuar raportet për monitorimin për zbatimin e buxhetit vetëm për periudhën Janar – Prill 2025. Gjatë diskutimeve në sallë, përfaqësuesit e bashkisë u shprehen se shpesh herë informacioni për qytetarët gjendet afishuar në faqen zyrtare, por u pranua, që materialet nuk janë të publikuara në kategoritë e duhura dhe se shpesh herë kjo sjellë vështirësi në gjetjen e tyre.

4 premtimet e Vlorës

Faktoje mori në shqyrtim edhe katër premtimet kryesore të Bashkisë Vlorë, si çështja e ujit të pijshëm; trajtimi i mbetjeve në vendgrumbullimin e vjetër; ngritja e qendrave sociale për të moshuar në katër rajone dhe ndërtimi i terminalit të autobusëve interurbanë. Nga verifikimet në terren, rezultoi se të katër premtimet janë të pambajtura. Përfaqësues të bashkisë, premtimet për realizimin e veprave publike i cilësuan në tre raste si në proces ose në pritje të projekteve dhe finacimit, ndërsa për terminalin e autobusëve pranuan se nuk ka ende projekt dhe nuk përfshihet në veprat publike afatmesme.

Bashkia Sarandë

Në paraditën e 17 shkrtit në ambientet e Këshillit Bashkiak të Sarandës u zhvillua takimi për prezantimin e gjetjeve të raportit për transparencën, procesin e konsultimit publik dhe mbajtjen e premtimeve elektorale. Me interes të shtuar, përfaqësues të Bashkisë Sarandë, Këshillit Bashkiak nga dy forcat politike, pozitë-opozitë, përfaqësues të shoqërisë civile dhe mediat lokale u njohën me gjetjet e raportit përgjatë vitit 2025.

Transparenca

Nga 16 indikatorët e matur, Bashkia Sarandë rezulton se i ka të përmbushura të gjitha, në masën 100 % të transparencës. Publikimi i buxhetit, vendimeve dhe procesverbaleve të Këshillit Bashkiak, njoftimin paraprak të mbledhjeve dhe publikimin dhe raporteve të zbatimit të buxhetit konsiderohen si të përmbushura dhe janë të afishuara në faqen zyrtare të bashkisë.

“Ky rezultat na nxit që të punojmë më shumë dhe të mundohemi të sigurojmë sa më shumë transparencë ndaj qytetarëve”,  u shpreh nënkryertari i bashkisë Sarandë, Florjan Sali.

Por në diskutimet e hapura, përfaqësues të shoqërisë civile dhe gazetarë lokalë  ngritën shqetësimin se edhe pse bashkia publikon informacionin në faqen zyrtare,  përfshirja e qytetarëve në vendimmarrje mbetet e kufizuar, ndërsa kanë munguar dëgjesat publike, sidomos në vendimet e marra në mbledhjet e Këshillit Bashkiak. Një nga vendimet lidhej me projektin e parkut fotovoltaik në Nivicë, ku banorët që e kundërshtojnë, thanë se u penguan nga policia për të marrë pjesë në mbledhje. Ky projekt u miratua me 22 vota pro dhe asnjë votë kundër në korrik të vitit të kaluar.

4 premtimet e Sarandës

Faktoje mori në shqyrtim dhe verifikoi në terren katër premtimet kryesore të drejtuesit të Bashkisë Sarandë që lidhen kryesisht me infrastrukturën rrugore si: ndërtimi i rrugës së gjashtë; ngritja e katër parkimeve në qytet; ndërtimi i plotë dhe në kohë i rrugëve të brendshme në Sarandë dhe Ksamil si dhe ndërtimi i terminalit të autobusëve. Të katër premtime elektorale rezultojnë të pambajtura.

Nënkryetari i Bashkisë Florjan Sali, u shpreh se pengesë për realizimin në kohë të këtyre projekteve kryesisht ka qenë ndërprerja e punimeve përgjatë sezonit turistik.

Ky proces është pjesë e projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED), që prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri. Pjesë e monitorimit për vitin 2025 ishin 10 bashki; Shkodra, Lezha, Elbasani, Korça, Tirana, Durrësi, Vlora, Fieri, Kavaja dhe Saranda.

The post Faktoje prezanton gjetjet për Bashkinë Vlorë dhe Sarandë appeared first on Faktoje.al.

Korçë, 10 shkurt 2026 –Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje, prezantoi të marten e 10 shkurtit përpara përfaqësuesve të Bashkisë Korçë, Këshillit Bashkiak, gazetarëve lokalë dhe shoqërisë civile gjetjet e raportit mbi “Transparencën dhe mbajtjen e premtimeve”, pas një viti monitorimi të punës së kësaj bashkie.

Ky proces është pjesë e projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endoëment for Democracy (NED), që prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri.

Pjesë e monitorimit për vitin 2025 ishin 10 bashki; Shkodra, Lezha, Elbasani, Korça, Tirana, Durrësi, Vlora, Fieri, Kavaja dhe Saranda.

Monitorimi është bazuar në tre elementë kryesorë: nivelin e transparencës së pushtetit vendor, përmbushjen e premtimeve elektorale si dhe fondin social.

Transparenca

Të dhënat e vitit 2025 tregojnë se bashkitë me performancën më të lartë në transparencë janë, Korça, Shkodra, Lezha dhe Saranda, me 100%përmbushje të indikatorëve të matur.

Nisur nga ky monitorim, niveli i transparencës për Bashkinë Korçë matur përmes 16 indikatorëve që derivojnë nga kuadri ligjor vendas, arriti nivelin 100%, nga 87.5% vitin e kaluar.

Bilanci i premtimeve

Sa i përket premtimeve elektorale të monitoruara nga qendra Faktoje, në rastin e Bashkisë Korçë, nga 4 premtime të monitoruara në dy vitet e fundit, 2 premtime janë kategorizuar si të pambajtura, 1 i mbajtur dhe 1 tjetër pjesërisht të mbajtur.

Nga 4 premtime të verifikuara në Korçë:

• 1 është përmbushur,

• 1 pjesërisht,

• 2 mbeten të papërmbushur.

Në total, nga 40 premtime të verifikuara në të dhjeta bashkitë vetëm 5 janë realizuar plotësisht, 12 pjesërisht, ndërsa 23 nuk janë përmbushur.

Kjo do të thotë se 57.5% e premtimeve mbeten të pambajtura, duke krijuar një hendek të madh mes retorikës elektorale dhe veprimit konkret. Premtimet u monitoruan përmes analizës së buxhetit, ndjekjes së prokurimeve publike dhe vëzhgimeve në terren.

Ky është viti i gjashtë që Faktoje realizon një raport të tillë, duke sjellë një panoramë të qartë mbi transparencën dhe llogaridhënien e pushtetit vendor në Shqipëri.

Fondi Social

Gjetjet për vitin 2025 tregojnë se Fondi Social ka vijuar të zgjerojë shtrirjen e tij në nivel vendor, duke përfshirë bashki të reja dhe duke mbështetur një gamë më të gjerë shërbimesh sociale. Megjithatë, analiza evidenton edhe sfida të rëndësishme, veçanërisht në lidhje me cilësinë dhe plotësinë e të dhënave të raportuara, mospërputhjet ndërinstitucionale dhe mungesën e planifikimit të qartë për vazhdimësinë e shërbimeve pas përfundimit të financimit.

Në disa raste, shërbimet mbeten të varura nga fondet qendrore dhe të ekspozuara ndaj rrezikut të ndërprerjes, ndërsa shpërndarja e tyre nuk reflekton gjithmonë në mënyrë të balancuar nevojat e të gjitha grupeve vulnerabël. Këto gjetje nënvizojnë nevojën për më shumë transparencë, koordinim dhe planifikim të qëndrueshëm, në mënyrë që investimi publik të përkthehet në shërbime me ndikim real dhe afatgjatë për komunitetet.

Projekti “40 premtime, 10 bashki” është i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED).

The post Faktoje prezanton gjetjet e monitorimit për bashkinë e Korçës appeared first on Faktoje.al.

Jona Cenameri

Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje.al, prezantoi sot në Durrës gjetjet e raportit mbi “Transparencën dhe mbajtjen e premtimeve”, pas monitorimit të kryer përgjatë një viti mbi punën e dy bashkive respektive.

Prezantimi u zhvillua përpara përfaqësuesve të Bashkisë Durrës dhe Kavajë, këshilltarëve bashkiak, drejtorë të bashkive, gazetarëve lokalë dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile.

Ky monitorim u realizua në kuadër të projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED), i cili prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri.

Monitorimi

Për vitin 2025, monitorimi nga Faktoje përfshiu 10 bashki: Shkodër, Lezhë, Elbasan, Korçë, Tiranë, Durrës, Vlorë, Fier, Kavajë dhe Sarandë.

Vlerësimi është bazuar në dy elementë kryesorë:

• nivelin e transparencës së pushtetit vendor,
• përmbushjen e premtimeve elektorale të kryetarëve të bashkive.

Transparenca

Sipas gjetjeve të raportit, Bashkia Durrës shënon një nivel transparence prej 87.5%, duke u renditur mbi mesataren e bashkive të monitoruara, megjithëse me rënie krahasuar me vitin paraardhës.

Gjatë konsultimit të gjetjeve të raportit, kryetarja e Bashkisë Durrës, Emiriana Sako u shpreh se:

“Programi i transparencës është shumë ambicioz dhe do përpiqemi t’i realizojmë të gjithë indikatorët, siç i ka kërkuar ky program. Unë kam dëshirë që ne, të kthehemi në një nga Bashkitë me transparencën më të lartë”

Ndërkohë, Bashkia Kavajë shënon një nivel transparence prej 75%, duke u renditur e fundit mes 10 bashkive të përfshira në projekt.

Përfaqësuesit e Bashkisë Kavajë po ashtu u shprehën të interesuar për të përmirësuar treguesit e munguar.

Këto përqindje janë llogaritur përmes 16 indikatorëve të matjes së transparencës, që rrjedhin nga kuadri ligjor vendas dhe standardet minimale të informimit publik.

Mbajtja e premtimeve në Bashkinë Durrës

Nga 4 premtime elektorale të verifikuara në Bashkinë Durrës:

• 1 premtim është përmbushur plotësisht,
• 1 premtim është realizuar pjesërisht,
• 2 premtime rezultojnë të pambajtura.

Premtimi i përmbushur lidhet me ndërtimin e një godine parkimi publik në qendër të qytetit, e cila është funksionale që prej nëntorit 2025.

Ndërsa ndërtimi i Parkut Urban në Spitallë është vlerësuar si premtim pjesërisht i mbajtur. Sipas verifikimeve në terren, punimet kanë avancuar, por projekti ende nuk ka përfunduar dhe parku nuk është funksional për qytetarët.

Dy premtime të tjera rezultojnë të pambajtura. Rindërtimi i pallateve me dëmtime DS5 në lagjen nr. 5, në të njëjtin vend, nuk ka avancuar sipas angazhimit të dhënë, pasi gjashtë vite pas tërmetit është rindërtuar vetëm një pallat, ndërsa për tetë të tjerë punimet nuk kanë nisur ende.

Po ashtu, rikonstruksioni i Pallatit të Sportit “Ramazan Njala” mbetet i parealizuar, pavarësisht ekzistencës së projektit, ndërkohë që në terren nuk konstatohet ndërhyrje konkrete.

Në përfundim të prezantimit të gjetjeve, Kryetarja e Bashkisë Durrës, Emiriana Sako shtoi se:

“Transparenca është një proces thelbësor jo vetëm për informimin mbi buxhetin, por edhe për rritjen e komunikimit me qytetarët dhe për dhënien e llogarisë për punën e bërë përpara tyre”, duke e vënë theksin tek funksioni i monitorimit në përmirësimin e performancës së vet Bashkisë.

Mbajtja e premtimeve në Bashkinë Kavajë

Nga 4 premtime elektorale të verifikuara në Bashkinë Kavajë:

• asnjë premtim nuk është përmbushur plotësisht,
• 1 premtim është realizuar pjesërisht,
• 3 premtime rezultojnë të pambajtura.

Premtimi pjesërisht i mbajtur lidhet me pastrimin e qytetit të Kavajës. Ndërsa koshat e mbeturinave pastrohen rregullisht, hapësirat përreth tyre dhe zonat periferike të qytetit mbeten shpesh të papastra, duke reflektuar një zbatim të pjesshëm të shërbimit.

Tre premtime të tjera rezultojnë të pambajtura. Ofrimi i bonuseve mujore prej 5 mijë lekësh për çdo lindje të re gjatë vitit të parë të jetës nuk është zbatuar, pasi bashkia ka konfirmuar se aktualisht nuk jep bonuse të tilla dhe nuk ka fonde të dedikuara për këtë skemë.

Po ashtu, zgjidhja përfundimtare e furnizimit me ujë të pijshëm 24 orë për fshatrat Rrakull dhe Karpen mbetet e parealizuar, me furnizim të ndërprerë dhe pa masa konkrete për zgjidhjen e problemit.

Ndërtimi i Rrugës së Bregdetit, një premtim i përsëritur ndër vite, nuk ka nisur dhe në terren nuk konstatohet asnjë shenjë punimesh apo planifikimi.

Raporti

Në total, raporti i Faktoje për 10 bashkitë e monitoruara tregon se nga 40 premtime elektorale:

• vetëm 5 janë realizuar plotësisht,
• 12 janë realizuar pjesërisht,
• ndërsa 23 mbeten të pambajtura.

Kjo do të thotë se 57.5% e premtimeve elektorale nuk janë mbajtur, duke evidentuar një hendek të thellë mes angazhimeve publike dhe veprimit konkret në nivel vendor.

Premtimet u monitoruan përmes analizës së buxheteve, ndjekjes së prokurimeve publike dhe vëzhgimeve në terren.

Monitorimi i realizuar nga gazetarë dhe aktivistë të shoqërisë civile synon rritjen e transparencës, ndarjen e informacionit me publikun dhe forcimin e llogaridhënies së pushtetit vendor ndaj qytetarëve.

The post “40 premtime, 10 bashki” Faktoje prezanton raportin e monitorimit për Durrësin dhe Kavajën appeared first on Faktoje.al.

Esmeralda Topi

Lezhë, 4 shkurt 2026 – Qendra e verifikimit të fakteve, Faktoje, prezantoi këtë të mërkurë përpara përfaqësuesve të Bashkisë Lezhë, Këshillit Bashkiak, gazetarëve lokalë dhe shoqërisë civile gjetjet e raportit mbi “Transparencën dhe mbajtjen e premtimeve”, pas një viti monitorimi të punës së kësaj bashkie.

Ky proces është pjesë e projektit “40 premtime, 10 bashki”, i mbështetur nga National Endowment for Democracy (NED), që prej gjashtë vitesh mat performancën e pushtetit vendor në Shqipëri.

Transparenca,  Lezha në krye të renditjes

Rezultatet e monitorimit treguan se Bashkia Lezhë arriti nivelin 100% transparencë, duke u renditur e para mes 10 bashkive të përfshira në projekt (Shkodër, Lezhë, Elbasan, Korçë, Tiranë, Durrës, Vlorë, Fier, Kavajë dhe Sarandë).

Kryetari i Bashkisë, Pjerin Ndreu, e cilësoi këtë si një standard që duhet mbajtur.

“Në një mënyrë apo një tjetër ju na keni vendosur në një garë që duhet të jemi 100% transparentë. Dhe kjo performancë duhet ruajtur, sepse vitin tjetër rrezikon të biesh. Është përgjegjësi dhe unë mendoj se Bashkia e Lezhës duhet të jetë gjithmonë 100% transparente, sepse ky është një premtim ndaj qytetarëve”, tha Ndreu.

Bilanci i premtimeve

Nga 4 premtime të verifikuara në Lezhë:

• 2 janë përmbushur,

• 1 pjesërisht,

• 1 mbetet i papërmbushur.

Edhe pse transparenca rezulton maksimale, kryebashkiaku Ndreu pranoi se ka vend për përmirësime.

“Ajo që më pëlqen është që ne monitorohemi. Na bën të matemi me veten dhe të shohim si në një pasqyrë se si dukemi në të vërtetë. Ju falenderoj për kontributin që jepni, sepse unë e quaj kontribut”, theksoi ai.

Raporti

Raporti i Faktoje në 10 bashkitë e monitoruara tregon se nga 40 premtime të verifikuara vetëm 5 janë realizuar plotësisht, 12 pjesërisht, ndërsa 23 nuk janë përmbushur.

Kjo do të thotë se 57.5% e premtimeve mbeten të pambajtura, duke krijuar një hendek të madh mes retorikës elektorale dhe veprimit konkret. Premtimet u monitoruan përmes analizës së buxhetit, ndjekjes së prokurimeve publike dhe vëzhgimeve në terren.

Ky është viti i gjashtë që Faktoje realizon një raport të tillë, duke sjellë një panoramë të qartë mbi transparencën dhe llogaridhënien e pushtetit vendor në Shqipëri.

The post “40 premtime, 10 bashki” Faktoje prezanton raportin e monitorimit në Lezhë appeared first on Faktoje.al.

Një muaj para zgjedhjeve lokale të majit 2023, kryebashkiaku i Lezhës, Pjerin Ndreu, premtoi se do të rimbursonte gjysmën e biletës së transportit urban për të moshuarit dhe kategoritë në nevojë.

“Në buxhetin e vitit 2024 do vlerësohet rimbursimi i gjysmës së biletës së transportit urban për moshën e tretë dhe kategoritë e tjera në nevojë,” deklaronte Ndreu gjatë një takimi elektoral.

Në vitin 2024, verifikimet e Faktoje.al treguan se Bashkia Lezhë nuk kishte asnjë fond të planifikuar për premtimin e kryebashkiakut Ndreu. Edhe vitin e kaluar, Bashkia Lezhë konfirmoi se situata nuk kishte ndryshuar. Në buxhetin afatmesëm 2025–2027 nuk figuronte rimbursimi i biletës.

Sipas Bashkisë, e vetmja masë që lidhej me çmimin e biletave ishte një vendim i Këshillit Bashkiak që prekte invalidët e punës, miratuar vite para premtimit elektoral të Ndreut.

“Me Vendimin e Këshillit Bashkiak Nr.36, datë 28.03.2018 është parashikuar që vetëm invalidët e punës të përfitojnë 50 % ulje në çmimin e biletës,” sqaronte Bashkia Lezhë. 

Bashkia bënte me dije se ishte partnere në projektin ndërkombëtar SMART LAND, të financuar nga Interreg South Adriatik, nëpërmjet të cilit janë zhvilluar dy trajnime për të analizuar gjendjen e transportit publik dhe për të propozuar zgjidhje afatgjata.

Megjithatë, deri më nëntor të 2025, kur ne verifikuam premtimin, nuk ishte miratuar asnjë plan konkret apo afat për krijimin e një shërbimi urban.

Fakt

Këtë vit, situata ndryshoi. Pas verifikimeve të Faktoje.al, Bashkia Lezhë njoftoi se ka përfunduar një projekt ndërkombëtar (SMARTLAND1) dhe tashmë ka nisur zbatimi i (SMARTLAND 2).

Në kuadër të këtij projekti është parashikuar blerja e një automjeti për transportin publik, i cili do të përdoret posaçërisht për nevojat e moshës së tretë.

Blerja është e miratuar në Vendimin e Këshillit Bashkiak Nr.113, datë 15.12.2025, ndërsa masa për rimbursimin e biletës do të përfshihet në Planin e Transportit që pritet të hartohet gjatë këtij viti.

Përfundim

Premtimi i kryebashkiakut Pjerin Ndreu për rimbursimin e gjysmës së biletës së transportit urban për të moshuarit dhe kategoritë në nevojë, bazuar në informacionet e fundit të Bashkisë Lezhë, kategorizohet si premtim pjesërisht i mbajtur.

*Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Premtimi për rimbursimin e biletës së transportit në Lezhë, në pritje të zbatimit appeared first on Faktoje.al.

Sebi Alla Unik e quajtën një copë tub, por po aq unike është qëndrimi i institucioneve përgjegjëse që vështirë të gjendet një “rast i dytë”, për justifikimin e prag katasrofës higjenike në qytetin e Vlorës. “Pajisjet janë duke ardhur nga Stambolli”, thanë ekspertët, “kjo është një fatkeqësi natyrore, 15 bote po furnizojnë institucionet”, tha kryebashkiakja, “ujin e boteve mos e pini”, deklaroi UKV, “as unë nuk jam larë”, u “ankua” drejtori i AKUK.

Ndërsa numri një i qytetit të Vlorës flet për “fatkeqësi natyrore”, vendi po kalon prej dy javësh një mot të kthjellët, pa reshje, pa ngrica e rrëshqitje… Megjithatë “rrëshqitjet institucionale” janë të dukshme në qëndrimet që mbajnë për këtë rast të paprecedent, ku në mesin e dimrit uji i pijshëm mungon prej pesë ditësh në të gjithë Vlorën.

Defekti në tubacionin kryesor të shpërndarjes së ujit ndodhi mesnatën e 24 dhjetorit, ndërsa tentativat për ta riparuar në kohë dështuan, duke ia faturuar problemin “tubit që vetëm Vlora e ka”. 

E ka kush e ka

Dita e pestë e mungesës së ujit solli “revoltën e vonë” të pak qytetarëve që protestuan në mbrëmjen e së dielës ku zyrtarë të bashkisë ishin mbledhur në një “shfaqje artistike”, për të festuar me muzike e shfaqje të përzgjedhura fundin e vitit. Po ashtu mëngjesin e sotëm qindra banorë kërkuan mbajtjen e përgjegjësive dhe dorëheqje të drejtuesve të bashkisë, ndërsa lëshuan akuza për vjedhje të fondeve publike dhe në shenjë revolte hodhën letra higjenike dhe vezë.

“Në këtë situatë, ajo që bie më shumë në sy nuk është vetëm mungesa e ujit, por mungesa e qartësisë institucionale mbi përgjegjësinë”, thotë për Faktoje.al, eksperti i çështjeve të pushtetit lokal, Agron Haxhimali. Kryebashkiakja e Vlorës Brunilda Mersini hoqi përgjegjësinë nga institucioni që drejton duke ia faturuar Agjencisë Kombëtare të Ujësjellës Kanalizimeve.

“Bashkia nuk ka varësi ndaj ujësjellësit, ujësjellësi i ka kaluar prej dy vitesh AKUK-së, por është momenti të menaxhojmë këtë fatkeqësi natyrore”, tha Mersini.

“Fakti që Bashkia Vlorë, së bashku me bashkitë e tjera të qarkut, zotërojnë 49% të aksioneve, nuk i përjashton nga përgjegjësia. Pjesëmarrja në pronësi do të thotë edhe detyrim për të reaguar, për të informuar qytetarët dhe për të ushtruar presion institucional mbi aksionarin shumicë, edhe pse përgjegjësia e bashkisë mbetet aty edhe me mungesën e shumicës vendimmarrëse”, sugjeron eksperti Haxhimali.

Premtim i ricikluar

Ndërkohë Faktoje ishte në muajin Gusht në Vlorë dhe u përball me të njëjtin problem të përsëritur.

Të paktën në dekadën e fundit, kryetarët e bashkive në Vlorë kanë kërkuar votën e qytetarëve duke përfshire si prioritet të programit furnizmin me ujë të pijshëm.

Në mesin e gushtit, nga verifikimi në terren i Faktoje.al rezultoi se Vlora vijonte të kishte probleme me furnizimin normal me ujë të pijshëm.

Situata e ditëve të fundit vetëm sa ka rënduar mungesën e një premtimi të pambajtur prej vitesh në këtë qytet për ujë 24 orë.       

Botet me ujë që s’pihet

Në këtë çoroditje qëndrimesh dhe mungese të theksuar të reagimit në kohë, në Vlorë është shfaqur një tjetër problem, sa higjenik, aq edhe shëndetësor.

Pas tre ditësh që një pjesë e banorëve janë furnizuar me autobotë erdhi qëndrimi i Ujesjellës Kanalizimeve Vlorë. “Ujësjellës Kanalizime Rajoni Vlorë, njofton qytetarët se ujin të cilin po e marrin nga autobotet, duhet t’a përdorin për nevoja emergjente dhe jo për përdorim oral”, thuhet në njoftim.

Për të qetësuar revoltën qytetare tentoi të komunikonte edhe Drejtori i Përgjithshëm i Agjencisë Kombëtare të Ujësjellës Kanalizimeve Flauers Shoshi. “E di shqetësimin tuaj, ju kuptoj. Kemi tentuar tre herë ta rregullojmë defektin por nuk kemi mundur ta rregullojmë. Pajisjet janë duke ardhur. Sonte në mesnatë nis furnizimi me ujë. Kjo është fjala jonë”, tha ai, ndërsa deklaratave të qytetarëve se nuk mund të shkojnë në tualet e as të lahen për shkak të mungesës së ujit, ai iu përgjigj: “As unë nuk jam larë dot”.

Shumë institucione, pak ujë

Më shumë se zgjidhje konkrete për furnizimin me ujë, në vitet e fundit janë trumbetuar “strategji kombëtare”, duke e copëtuar përgjegjësinë në disa institucione, sa qëndrore aq edhe lokale.

“Sipas modelit aktual të riorganizimit të sektorit të ujësjellës-kanalizimeve, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë është aksionari kryesor, duke kontrolluar 51% të aksioneve me të drejtë vote, përmes strukturave të saj dhe AKUM”, thotë eksperti Haxhimali.

Sipas tij, politikat kryesore dhe përgjegjësia e parë për funksionimin e shërbimit janë qendrore. “Problemi real është modeli i ndërtuar: një shërbim i centralizuar në vendimmarrje, por i decentralizuar në faj. Bashkitë mbeten adresa e parë e zemërimit qytetar, ndërsa pushteti real qëndron larg kamerave dhe përgjegjësisë publike”, thekson Haxhimali.

Rama: Fajin e ka Saliu

Pas katër ditësh reagoi edhe kryeministri Edi Rama me historinë e vjetër të reagimit se fajin e ka Saliu (Berisha).

“Drejt aeroportit të Stambollit për të ardhur sot brenda ditës, pjesët e reja hidraulike për riparimin e difektit të rëndë në ujësjellësin e Vlorës, ku në vitin 2009-2010 janë instaluar pjesë  hidraulike jashtë standarteve, që nuk e kanë mbajtur dot më presionin e ujit dhe për pasojë tubacioni ka shpërthyer…

Vlonjatëve të mi u them ndjesë për tërë këtë peripeci të pamerituar dhe siç thoshin gjyshet tona plasi më në fund edhe syri i keq pas tërë këtyre viteve të mira për Vlorën, e ja që kush i do të keqen Vlorës, veç të keqen do i marrë”, shkruan Rama.

Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Vlora në katastrofë higjenike, tubi apo keqmenaxhimi “unik”? appeared first on Faktoje.al.

Nga Jona Cenameri e Dejan Rakita – Mbi Vareš, një qytet me traditë të gjatë minerare në Bosnjen dhe Hercegovinën qendrore, po bëhen plane për hapjen e një miniere të re kromi. Projekti ka nxitur kundërshtime të forta tek banorët lokalë dhe organizatat mjedisore, si edhe shqetësim te një pjesë e komunitetit të ekspertëve.

Në zonat e fshatrave Duboštica dhe Tribija, në kodrat pyjore mbi këtë qytet boshnjak, planifikohet nxjerrja e kromit, një metal që Bashkimi Evropian e konsideron strategjikisht të rëndësishëm për tranzicionin e gjelbër. Megjithatë, për një pjesë të komunitetit lokal, projekti mbart rrezikun e ndikimeve të përhershme mbi burimet ujore, ekosistemet pyjore dhe shëndetin publik. 

Ndërsa autoritetet dhe investitori flasin për vende pune dhe zhvillim, 49 organizata dhe komunitete lokale nga pellgu i lumit Krivaja kanë kërkuar së fundmi ndërprerjen e menjëhershme të koncesionit, duke paralajmëruar se pasojat mund të shtrihen edhe në zonat përreth. Ekspertët thonë se zona e prekur mund të shtrihet në një rreze deri në 120 kilometra, duke përfshirë të gjitha qytetet kryesore në Bosnje dhe Hercegovinë.

Në këto paralajmërime, shpesh përmendet Bulqiza, një qytet minerar në Shqipërinë lindore, i vendosur pothuajse në të njëjtën distancë nga Tirana sa Vareši nga Sarajeva, rreth 40 kilometra në vijë ajrore.

Edhe pse kromi është nxjerrë në Bulqizë për më shumë se shtatë dekada, ky rast nuk shërben si analogji e drejtpërdrejtë apo si parashikim i rezultateve në Vareš. Përkundrazi, Bulqiza përdoret këtu si një rast praktik i dokumentuar, një ilustrim i rreziqeve që shfaqen kur nxjerrja e burimeve natyrore ecën më shpejt sesa mbikëqyrja institucionale dhe mekanizmat e llogaridhënies publike.

Është e rëndësishme të theksohet se Vareši sot nuk është Bulqiza. Janë dy vende të ndryshme, me kuadër ligjor të ndryshëm dhe me faza të ndryshme të zhvillimit minerar. Pikërisht për këtë arsye, krahasimi ka kuptim, jo për shkak të vetë qyteteve, por për shkak të mekanizmave institucionalë të përfshirë. Fokusi i këtij investigimi është te transparenca e koncesioneve, ekzistenca e monitorimit mjedisor dhe shëndetësor, veçanërisht për kromin gjashtëvalent Cr(VI), menaxhimi i mbetjeve minerare dhe i ujërave të minierës, si edhe balanca mes përfitimeve dhe dëmeve lokale.

Në letër, projekti duket i thjeshtë: një mineral strategjik që i duhet Evropës dhe një investitor që premton vende të reja pune. Pyetja kyçe, paralajmërojnë ekspertët, është nëse institucionet kanë kapacitetin t’i bëjnë këto projekte të ligjshme, të sigurta dhe të përgjegjshme ndaj publikut.

Nga hekuri te kromi: ndryshim i modelit minerar në Vareš

Në zonën malore Duboštica-Tribija, mbi pellgun e lumit Krivaja, kompanisë “Vareški minerali” d.o.o. Vareš, e regjistruar deri së fundmi si “Seven Plus” d.o.o. Sarajevo, iu dha një koncesion për kërkime gjeologjike dhe nxjerrje të ardhshme të mineralit të kromit. Ndërkohë, projekti është kthyer në një nga çështjet më kontroverse në Kantonin Zenica-Doboj: nga negociata fillestare të fshehta dhe prerje pyjore “në heshtje”, te ndalimet e përsëritura për inspektim dhe, më pas, te thirrja publike për ndërprerjen urgjente të koncesionit.

Për dekada, Vareši ishte i lidhur ngushtë me minierat. Qyteti u zhvillua paralelisht me minierën dhe uzinën e hekurit, ndërsa infrastruktura dhe hapësirat publike u ndërtuan me të ardhurat e gjeneruara nga sektori. Kjo lidhje mbetet ende e pranishme simbolikisht, nga trashëgimia urbane te vitrazhi i Shën Barbarës, shenjtëreshës mbrojtëse të minatorëve, në kishën lokale.

Prifti Leon Pendić, i cili shërben prej vitesh në atë kishë në Vareš, beson se modelet bashkëkohore të nxjerrjes së burimeve nuk ofrojnë më ndjenjë sigurie afatgjatë për komunitetin lokal.

“Është thellësisht e trishtueshme të shohësh kompani që vijnë në zonën tonë dhe fokusohen vetëm te nxjerrja e sa më shumë burimeve dhe largimi i tyre nga komuniteti. Si është e mundur që natyra jonë, toka, pyjet dhe xeherori të merren, ndërsa asnjë përfitim i qëndrueshëm të mos mbetet në këmbim?” thotë Pendić në një intervistë për një gazetar të portalit Gerila.

Sot, disa banorë të Varešit e perceptojnë minierimin si një proces që kryhet pa përfshirje kuptimplotë të komunitetit lokal. Kjo ndjenjë është përforcuar edhe nga përvoja me minierën ekzistuese Rupice, e vendosur në periferi të qytetit, e cila, pas një sërë ndryshimesh pronësie, iu shit në qershor të këtij viti kompanisë kanadeze Dundee Precious Metals për 1,25 miliardë dollarë amerikanë, pa asnjë përfitim financiar të drejtpërdrejtë për Komunën e Varešit.

Ishte pronari aktual i “Vareški minerali”, Miloš Bošnjaković, ai që e nisi projektin minerar në Rupice, të cilin më pas e rishiti. Banorët e fshatrave Pržići dhe Daštansko dyshojnë se janë helmuar nga plumbi për shkak të afërsisë së vend-depozitimit të mbetjeve të minierës me shtëpitë e tyre, një shqetësim që mbështetet nga analiza të kryera në fillim të dhjetorit të këtij viti, të cilat treguan praninë e plumbit në gjak te të 44 personat e testuar.

Si pasojë, segmente të komunitetit të ekspertëve dhe mjedisor paralajmërojnë se një model i ngjashëm mund të përsëritet në zonën Duboštica-Tribija, me një rrezik shtesë: xeherori i kromit, i cili mund të ketë ndikime mjedisore dhe shëndetësore më të rënda sesa mineralet e mëparshme.

Për këtë arsye, në bisedat me banorët lokalë, po dëgjohet gjithnjë e më shpesh termi “minierim invaziv”, i përdorur për të përshkruar një model ku përfitimet ekonomike arrihen në një afat të shkurtër, ndërsa pasojat afatgjata i ngarkohen territorit dhe popullsisë lokale.

Çfarë nënkupton realisht nxjerrja e mineralit të kromit?

Në deklarata të dhëna ekskluzivisht për këtë artikull investigativ, ekspertë të njohur ndërkombëtarisht në toksikologji, kimi mjedisore, pylltari dhe hidrologji paralajmërojnë se minierimi i kromit në zonën Duboštica-Tribija mbart rreziqe të konsiderueshme afatgjata për mjedisin dhe shëndetin publik.

Profesori emeritus i Toksikologjisë, në disa universitete ndërkombëtare, Dr. Jasenko Karamehić, paralajmëron se kromi gjashtëvalent Cr(VI) është forma më e rrezikshme e këtij metali dhe një kancerogjen i provuar.

“Format më të zakonshme të kromit janë kromi metalik, trivalent dhe gjashtëvalent, ku kromi gjashtëvalent është shumë toksik dhe i klasifikuar si substancë kancerogjene. Kromi gjashtëvalent dëmton materialin gjenetik dhe nuk ka prag të sigurt ekspozimi,” deklaron Karamehić.

Ai paralajmëron se aktivitetet minerare mund të çojnë në transformimin e kromit trivalent në formën më toksike gjashtëvalente, edhe kur Cr(VI) nuk është i pranishëm fillimisht në xeheror.

“Ekspozimi nuk ndodh vetëm në vendin e punës, por edhe përmes pluhurit, ujit dhe ushqimit,” thekson Karamehić, duke nënvizuar se rreziku nuk mbetet domosdoshmërisht i kufizuar në sitin minerar.

Një vlerësim të ngjashëm jep edhe Dr. Ulla B. Vogel, toksikologe dhe profesore në Qendrën Kombëtare Kërkimore për Mjedisin e Punës (NFA) në Kopenhagen.

Vogel shpjegon se kromi gjashtëvalent konsiderohet veçanërisht toksik dhe i rrezikshëm në biomonitorim pikërisht për shkak të kancerogjenitetit.

Ajo thekson se Cr(VI) është kancerogjen i provuar për njeriun, i rregulluar në mënyrë të rreptë në Bashkimin Evropian dhe i klasifikuar si kancerogjen pa prag (non-threshold).

“Kjo do të thotë se nuk ka nivel të sigurt ekspozimi; përkundrazi, vlerat kufi bazohen në një nivel të pranueshëm rreziku,” shpjegon ajo.

Ajo paralajmëron gjithashtu se rreziku nuk kufizohet vetëm në mjediset profesionale.

“Nëse kromi gjashtëvalent çlirohet në ajër ose në ujë, mund të përbëjë kërcënim për popullsinë e përgjithshme që jeton pranë impianteve industriale ose zonave minerare,” thotë Vogel, duke kujtuar rastin e njohur të ndotjes së ujërave nëntokësore në Hinkley, Kaliforni, i cili u bë i njohur gjerësisht përmes filmit Erin Brockovich.

Sipas Vogel, lidhja shkakësore midis thithjes së kromit gjashtëvalent dhe rrezikut për kancer të mushkërive është e dokumentuar mirë, gjë që lejon vlerësime të rrezikut në nivele të ndryshme ekspozimi. Ajo përfundon se vlerësimi i rrezikut kimik është thelbësor dhe se çdo tregues i mundshëm i çlirimit të Cr(VI) në mjedis duhet të nxisë vlerësim më të detajuar të ekspozimit dhe shqyrtim të masave parandaluese.

Dr. Dragana Đorđević, kërkuese kryesore dhe drejtuese e Qendrës së Ekselencës për Kiminë dhe Inxhinierinë Mjedisore në Universitetin e Beogradit, paralajmëron se kromi gjashtëvalent mund të përhapet përmes ujit, ajrit dhe tokës, duke përfshirë edhe reaksione kimike dytësore që burojnë nga kromi trivalent i pranishëm natyrshëm.

“Reshjet shpëlajnë mbetjet minerare, ndotja hyn në ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore, pastaj kalon në zinxhirin ushqimor,” shpjegon Đorđević, duke paralajmëruar se pasojat afatgjata të ekspozimit shpesh janë të pakthyeshme.

Ajo thekson se rreziku është i lidhur me vetë natyrën e xeherorit të kromit, edhe në miniera të kufizuara vetëm në nxjerrje dhe thërrmim.

Veçanërisht, ajo paralajmëron se vend-depozitimet e vjetra dhe grumbullimet e braktisura të mbetjeve shpesh janë burim më i madh ndotjeje sesa objektet aktive, sepse kanë qenë të ekspozuara për dekada ndaj shiut, borës, erës dhe kushteve të tjera atmosferike.

Ajo e përshkruan ekspozimin afatgjatë ndaj kromit gjashtëvalent si rrezik shëndetësor me pasoja shpesh të pakthyeshme, nga kanceri i mushkërive, sinuseve dhe traktit gastrointestinal, te dëmtimet e mëlçisë, veshkave dhe ADN-së, si edhe çrregullime të tiroides dhe dëmtime në zhvillimin e fëmijëve.

Lumi Krivaja si ekosistem i ndjeshëm

Dalibor Ballian, profesor në Fakultetin e Pylltarisë të Universitetit të Sarajevës dhe anëtar korrespondent i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Bosnjes dhe Hercegovinës, paralajmëron se ndërtimi i një miniere kromi në pellgun e lumit Krivaja do të kishte pasoja serioze për ekosistemet lokale.

“Me ndërtimin e një miniere të re kromi, do të humbnim florën dhe faunën, si edhe ajrin dhe ujin e pastër. Gjendja e lumit Krivaja do të ishte e tillë që nuk do të kishte as peshq e as karavidhe, madje nuk do të kishte as baktere. Nëse kjo minierë ndërtohet, do të jetë një bombë atomike ekologjike për zonën përreth dhe për lumin Krivaja, sepse çdo gjë brenda një rrezeje prej 120 kilometrash, përfshirë të gjitha qytetet kryesore në Bosnjes dhe Hercegovinë, do të kontaminohej me krom gjashtëvalent, i cili është jashtëzakonisht toksik për shëndetin e njeriut,” thekson Ballian.

Profesori Karamehić pajtohet me të: “Ndotja mund të përhapet në një zonë të gjerë, veçanërisht kur bëhet fjalë për një territor të madh, nga Vareši brenda një rrezeje 50, e ndoshta deri në 100 kilometra, ku ndotja mund të ketë pasoja serioze dhe afatgjata për shëndetin e njeriut dhe mjedisin”

Paralajmërime të ngjashme vijnë nga Muriz Spahić, një nga hidrologët kryesorë në Bosnjes dhe Hercegovinë dhe ish-profesor në Fakultetin e Shkencave të Natyrës në Universitetin e Sarajevës. Ai shpjegon se kromi gjashtëvalent mund të shfaqet si nënprodukt i aktivitetit minerar dhe të përhapet shpejt nëpër formacionet karbonike shkëmbore, duke arritur burimet e ujit të pijshëm.

“Toksina grumbullohet në sedimente, hyn në zinxhirin ushqimor dhe dëmi mund të jetë afatgjatë dhe i vështirë për t’u kthyer mbrapsht,” paralajmëron Spahić.

Organizatat mjedisore, për rrjedhojë, këmbëngulin që projekti të mos shihet thjesht si investim, por si çështje e shëndetit publik që prek të gjithë pellgun e Krivajës, nga Vareši deri te komunitetet në rrjedhën e poshtme.

Një mineral kritik në një peizazh kritik

Kromi është lëndë e parë kyçe për çelikun inox, infrastrukturën e energjisë së rinovueshme, automjetet elektrike dhe industrinë ushtarake, ndaj është përfshirë në listën e Bashkimit Evropian të lëndëve të para kritike.

Në teori, një minierë kromi në Bosnje dhe Hercegovinë mund të përshtatet me strategjinë zhvillimore të BE-së. Në praktikë, Ballian paralajmëron se projekti i planifikuar ndodhet në një nga zonat pyjore, ekologjikisht më të vlefshme të vendit.

“Këto nuk janë toka të degraduara, por pyje shumë produktive. Pasi të hiqet baza minerale, rikuperimi i tyre kërkon breza,” thekson Ballian.

Sipas të dhënave të disponueshme, zona e koncesionit mbulon rreth 3,200 hektarë midis minierës ekzistuese Rupice dhe sitit të planifikuar në Duboštica.

Në praktikën evropiane, projekte të tilla shoqërohen me koncesione të aksesueshme publikisht, monitorim të pavarur mjedisor dhe shëndetësor, përfshirë matjet e kromit gjashtëvalent, si edhe garanci financiare për rehabilitim.

Mungesa e këtyre mekanizmave në fazat e hershme shpesh më vonë rezulton të jetë dobësi strukturore në qeverisjen e burimeve natyrore.

Koncesion pa akses, pyetje pa përgjigje

Ndërsa në terren po hapen rrugë pyjore dhe po kryhen punime kërkimore, kontrata e koncesionit për Duboštica-Tribija pranë qytetit boshnjak të Varešit mbetet e paarritshme për publikun.

Organizatat e shoqërisë civile dhe gazetarët kanë muaj që përpiqen të sigurojnë kontratën e nënshkruar midis Seven Plus (tani Vareški minerali) dhe Qeverisë së Kantonit Zenica-Doboj. Përgjigjet institucionale, që variojnë nga refuzime të drejtpërdrejta deri te referencat për “sekret tregtar”, kanë penguar aksesin në një dokument që, sipas ligjit, duhet të jetë publik.

Si rezultat, 49 organizata dhe komunitete lokale nga pellgu i Krivajës i dorëzuan një letër të hapur qeverisë kantonale, duke kërkuar ndërprerjen e koncesionit. Njëri prej nënshkruesve, Davor Šupuković nga shoqata ekologjike Fojničani, thotë se çështja kyçe është mosrespektimi i afateve kontraktuale.

“Punimet nuk nisën brenda afatit të dakordësuar, por më vonë u paraqitën si të nisura. Kjo jep një bazë të qartë për ndërprerjen e koncesionit,” thotë Šupuković.

Sipas tij, publiku di vetëm se tarifa e koncesionit është 0.76 euro për ton xeheror dhe 76.7 euro për hektar tokë, ndërsa përmbajtja e plotë e kontratës mbetet e fshehur.

Sipas vendimeve të Gjykatës Kushtetuese të Bosnjes dhe Hercegovinës dhe të Përfaqësuesit të Lartë, tjetërsimi i pronës shtetërore, përfshirë pyjet, tokën dhe burimet natyrore, është i kufizuar derisa të miratohet një ligj shtetëror për pronën shtetërore; ky regjim zbatohet në të gjithë vendin. Zyra e Përfaqësuesit të Lartë (OHR) ka të drejtë të ndërhyjë pikërisht kur mungon marrëveshja politike, çka e bën pronën shtetërore një nga çështjet më të ndjeshme kushtetuese në Bosnje.

Pavarësisht këtij kuadri, punimet në Vareš, në tokë pyjore në pronësi të shtetit, nisën pa pëlqimin e Zyrës së Avokatit të Shtetit të Bosnjes dhe Hercegovinës. Më 20 gusht 2025, Inspektorati Federal i Pylltarisë kërkoi nga kjo zyrë një opinion ligjor lidhur me ligjshmërinë e lejeve për prerje drurësh dhe për ndryshimin e përdorimit të tokës. Deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi, nuk është dhënë asnjë përgjigje, ndërsa investitori vazhdon aktivitetin.

Disa ekspertë juridikë dhe organizata të shoqërisë civile pretendojnë se në këtë situatë ka pasur shkelje të vendimeve të Gjykatës Kushtetuese dhe të mandatit të Përfaqësuesit të Lartë.

“Vendimet u morën pa dëgjesa publike dhe pa pjesëmarrjen e komunitetit lokal, duke u bazuar vetëm në një vendim të Këshillit Komunal të Varešit. Kjo ngre pyetje serioze për përputhshmërinë me kuadrin ligjor ekzistues,” thotë Šupuković.

Përgjigjet ndaj pyetjeve të dërguara nga portali Gerila, te Ministria e Ekonomisë e Kantonit Zenica-Doboj ishin të përgjithshme, dhe nuk sqaronin pikat kryesore të kontestuara. Zyra e Kryeministrit Kantonal, si edhe Vareški minerali, nuk kanë kthyer përgjigje deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi.

Një vakum ligjor si model

Për Davor Šupuković, rasti Duboštica-Tribija nuk është incident i izoluar, por pjesë e një modeli më të gjerë ku boshllëqet ligjore dhe mbikëqyrja e dobët institucionale shfrytëzohen si kornizë për nisjen e investimeve në zona mjedisore të ndjeshme.

Sipas tij, plani hapësinor ende në fuqi, që daton nga koha e ish-Jugosllavisë, e kishte përcaktuar këtë zone, përfshirë edhe lumin Krivaja, si zonë të mbrojtur. Ndërkohë, Federata e Bosnjës dhe Hercegovinës nuk ka miratuar ende një plan të ri hapësinor. Ky boshllëk ligjor, argumenton ai, krijon hapësirë për interpretime të ndryshme dhe për zbatim selektiv të rregullave, sidomos kur bëhet fjalë për burimet natyrore më të vlefshme.

Šupuković kujton se përpjekje të ngjashme investimi janë regjistruar edhe në vende të tjera, si Mali Ozren, ku projektet u ndalën pas rezistencës së komuniteteve lokale. Presione ndaj aktivistëve dhe banorëve në disa zona janë dokumentuar tashmë përmes kallëzimeve penale dhe regjistrave zyrtarë, ndaj disa burime kërkuan anonimitet.

“Nuk po vihet në dyshim zhvillimi si i tillë; po kërkohen investime të ligjshme, transparente dhe të kontrolluara institucionalisht,” përfundon Šupuković.

Vlerësimet e ekspertëve dhe kufijtë e “minierimit të gjelbër”

Ndërsa autoritetet kantonale e paraqesin projektin si mundësi zhvillimi, një pjesë e komunitetit të ekspertëve paralajmëron se terma si “modern” dhe “minierim i gjelbër” shpesh përdoren pa mekanizma të qartë dhe të verifikueshëm për mbrojtjen e mjedisit.

Profesori Dalibor Ballian vë në dukje se Bosnja dhe Hercegovina ka tashmë rreth 100 mijë hektarë tokë të shpallur zyrtarisht si e rehabilituar, por që në praktikë ka tiparet e një terreni të degraduar nga aktiviteti industrial. Me zbatimin e koncesionit të ri, këtyre hektarëve do t’u shtohen edhe 3,2 mijë të tjerë, që shtrihen nga Rupice deri në Duboštica.

“Rikthimi i ekosistemeve pyjore dhe ujore pas minierimit kërkon dekada, dhe kthimi i plotë në gjendjen origjinale nuk është realist brenda kornizave ekzistuese institucionale,” paralajmëron Ballian.

Rezerva të ngjashme shprehen edhe nga profesionistë të minierave. Azid Kaknjašević, inxhinier minierash nga Olovo, thekson se projekti i planifikuar përfshin disa burime të mundshme ndotjeje, krahas pyetjeve ende të pazgjidhura mbi ligjshmërinë dhe përputhshmërinë me vendimet e Gjykatës Kushtetuese të Bosnjes dhe Hercegovinës.

Sipas ekspertëve, pretendimet për minierim “të kontrolluar” ose “të gjelbër” të kromit në ekosisteme të ndjeshme janë thellësisht problematike dhe, në praktikë, pothuajse të paarritshme. Siç shpjegon Dr. Dragana Đorđević, këto pretendime bazohen në përpjekje për të reduktuar teknikisht disa rreziqe, jo për t’i eliminuar ato, sidomos kur bëhet fjalë për kromin gjashtëvalent.

Edhe në rastet kur nxirret vetëm kromiti si mineral kryesor mbartës i kromit, dhe kur mbetjet minerare depozitohen formalisht në mënyrë “të kontrolluar”, vetë ekspozimi i mineralit ndaj ajrit, ujit dhe tokës nxit reaksione kimike natyrore që nuk mund të ndalen. Mbetjet minerare, thekson ajo, mbeten në mjedis për dekada apo edhe shekuj, ndërsa masat e ashtuquajtura të kontrollit zakonisht projektohen vetëm për disa dekada.

“Garantimi i stabilitetit kimik të miliona tonëve mbetje për periudha kaq të gjata, nën ndikimin e reshjeve, ngricave, ndryshimeve të ph-it dhe proceseve biologjike, është jorealist,” nënvizon Đorđević.

Kontrolli i erozionit dhe i rrjedhjeve sipërfaqësore, shton ajo, është i mundur vetëm me mirëmbajtje aktive të vazhdueshme dhe mbikëqyrje edhe pas mbylljes së minierës, ç’ka ngre një pyetje themelore për përgjegjësinë.

Kush do t’i financojë dhe mbikëqyrë këto sisteme për 100 apo 1 mijë vjet? Përvoja ndërkombëtare, vëren ajo, tregon se “mirëmbajtja pasive” pasi investitorët largohen shpesh kthehet në braktisje, veçanërisht përballë motit ekstrem, përmbytjeve të mëdha, tërmeteve, kolapsit institucional ose falimentimit të kompanive.

“Atëherë bëhet e qartë se ‘minierimi i gjelbër’ ekziston kryesisht në letër,” përfundon ajo.

Perspektiva lokale: përvojë dhe mosbesim

Shqetësimet se Bosnja dhe Hercegovina po trajtohet gjithnjë e më shumë si hapësirë për nxjerrje intensive të burimeve ndahen gjerësisht nga banorët e Varešit.

Miroslav Pejčinović, kryetar i komitetit nismëtar të shoqatës Opstanak, e cila u krijua pikërisht nga frika ndaj minierës së kromit, thotë se kundërshtimi ndaj projektit buron nga përvojat me minierën ekzistuese Rupice.

Ai i referohet edhe një modeli që, sipas tij, synon pranimin shoqëror të projektit, përmes donacioneve për organizata sportive dhe kulturore lokale, ndërkohë që vlera e burimeve të nxjerra nuk rikthehet te komuniteti përmes tarifave të koncesionit.“Nëse ky model vazhdon, Bosnja dhe Hercegovina rrezikon të bëhet një vend ku i jepet prioritet shfrytëzimit, jo zhvillimit afatgjatë dhe ruajtjes së komuniteteve,” thotë ai.

Kromi dhe industria ushtarake: një pyetje e hapur

Përveç shqetësimeve mjedisore dhe ligjore, disa nënshkrues të nismës ngrenë edhe pyetjen e përdorimit përfundimtar të xeherorit. Sipas informacioneve të disponueshme, kromi nga miniera e planifikuar mund të përdoret në industrinë ushtarake, veçanërisht për prodhimin e çeliqeve të specializuara.

Të dhënat nga Shërbimi Gjeologjik i SHBA-së (USGS) konfirmojnë se kromi dhe ferrokromi konsiderohen materiale strategjike për shkak të përdorimit në mjete të blinduara, struktura ushtarake, motorë reaktivë dhe turbina gazi.

Në këtë kontekst, aktivisti Davor Šupuković shtron një pyetje që shkon përtej konsideratave teknike dhe ekonomike:

“A duhet Bosnja dhe Hercegovina, si një shoqëri pas lufte, të marrë pjesë në zinxhirët e furnizimit të prodhimit ushtarak?”

Reagimi institucional

Nisma për ndërprerjen e marrëveshjes së koncesionit për zonën Duboštica-Tribija, e nisur nga komunitetet lokale dhe organizatat e shoqërisë civile nga pellgu i Krivajës, së fundmi ka marrë edhe vazhdim institucional në Kuvendin e Kantonit Zenica-Doboj.

Në seancën e 46-të të Kuvendit Kantonal, mbajtur më 27 nëntor, Damir Memić, kryetar i grupit parlamentar të SDP-së, e futi zyrtarisht nismën në procedurë parlamentare, duke iu referuar kërkesave të qytetarëve dhe kundërshtimeve të dokumentuara lidhur me procesin e dhënies dhe zbatimit të koncesionit.

Kjo shënoi herën e parë që miniera e planifikuar e kromit u trajtua formalisht në nivel politik kantonal. Ecuria e mëtejshme do të varet nga qëndrimi i shumicës parlamentare dhe vlerësimi i institucioneve kompetente për ligjshmërinë e kontratës ekzistuese.

Çfarë na tregon Shqipëria: Bulqiza si pasqyrë e së ardhmes

Disa qindra kilometra në jugperëndim, në Bulqizë, minierimi i kromit vazhdon prej dekadash dhe shpesh citohet si shembull i asaj që ndodh kur nxjerrja e mineralit ndodh më shpejt sesa mbikëqyrja institucionale. Bulqiza nuk është një histori e së shkuarës, por e pasojave të akumuluara të shfrytëzimit afatgjatë brenda një sistemi të karakterizuar nga dhjetëra operatorë dhe një mozaik kompleks lejesh.

Me të mbërritur në qytet, përshtypja më e fortë nuk vjen nga galeritë, por nga fytyrat e njerëzve.

“A i pe fytyrat e njerëzve kur hyre në qytet?” e pyeti reporteren minatori Luli Alla.

“Të rrudhura, të lodhura, të rraskapitura. Të gjithë këtu kanë të paktën një familjar që punon në minierë”

Minatori përshkruan një komunitet ku “pothuajse çdo familje” ka dikë që punon në minierë, duke shtuar se, sipas përvojës së tij, shumë minatorë nuk arrijnë moshë të thyer pas viteve të punës së rëndë.

Në qarkun e Dibrës, nën qytet shtrihet një nga depozitat më të mëdha të kromit në Evropë, ndërsa në sipërfaqe shihet një kontrast i ashpër mes pasurisë minerare dhe kushteve sociale.

Në të njëjtën kohë, kapaciteti institucional për monitorim sistematik të ndikimeve mjedisore dhe sociale mbetet i kufizuar. Bashkia e Bulqizës konfirmon se nuk mban një regjistër zyrtar të ankesave të qytetarëve lidhur me ndikimin e minierës në jetën e përditshme.

Megjithëse Shqipëria ka hapur negociatat nën Klasterin 4, përfshirë Kapitullin 27 të acquis të BE-së, i cili kërkon transparencë më të madhe, mbikëqyrje më të fortë mjedisore dhe inspektime më efektive, Bulqiza tregon se sa kompleks është ky proces në mjedise ku aktivitetet minerare kanë paraprirë prej kohësh mekanizmat e kontrollit.

Bulqiza: qyteti dhe miniera si një sistem i vetëm

Bulqiza shtrihet në një luginë të ngushtë të vargmaleve të Dibrës, në një terren të përbërë nga shkëmbinj ultrabazikë serpentinitë. Galeritë minerare fillojnë direkt mbi bërthamën urbane, ndërsa shpatet dhe hapësirat mes lagjeve rrethohen nga grumbuj sterilësh dhe mbetjesh të akumuluara ndër dekada. 

Minierimi i kromit nisi në vitin 1948. Në 75 vjet, nga masivi i Bulqizës u nxorën më shumë se 15 milionë ton krom, duke e bërë zonën qendrën kryesore minerare të Shqipërisë për më shumë se gjysmë shekulli.

Pas viteve 1990, me kalimin në ekonomi tregu, masivi minerar u fragmentua në dhjetëra parcela dhe u dhanë një numër i madh licencash. Një ekspert minierash dhe banor i Bulqizës, i cili kërkoi anonimitet për shkak të pasojave profesionale dhe institucionale, e përshkruan këtë kthesë kështu:

“Pas viteve 1990, miniera u copëtua dhe zinxhiri teknik u shemb. Galeritë e vjetra përdoren pa kontroll, me hyrje të përbashkëta, dhe shumë kompani nuk zbatojnë protokollet bazë. Kjo ka rritur rreziqet si për punëtorët, ashtu edhe për mjedisin”

Sipas tij, pjesë të galerive të vjetra mbeten të pasigurta.

“E dimë që kromi është shtylla kurrizore e ekonomisë së Bulqizës, por jeta në qytet është bërë gjithnjë e më e vështirë,” shton ai.

116 licenca në një masiv të vetëm

Agjencia Kombëtare e Burimeve Natyrore (AKBN), u përgjigj për Faktoje.al se aktualisht janë 116 licenca minerare aktive në masivin e Bulqizës. 

“Kur miniera u nda në njësi të vogla, zinxhiri teknik u shemb. Kjo rriti rreziqet si për punëtorët, ashtu edhe për mjedisin,” thotë eksperti nga Bulqiza.

Mbikëqyrja 

Në letër, kuadri rregullator duket i plotë, por sa është efektive në praktikë? 

AKBN mbikëqyr dhënien e licencave, planet teknike dhe ekonomike, si edhe garancitë financiare për rehabilitim. Megjithatë, sipas deklarimeve të institucionit, ajo nuk monitoron ndotjen apo menaxhimin e mbetjeve minerare, duke e kufizuar rolin e saj në verifikimin e përputhjes teknike me licencat.

Ndërkohë, Agjencia Kombëtare e Mjedisit (AKM) kryesisht mbikëqyr operatorët që kanë leje mjedisore të vlefshme.

Nga ana tjetër, Inspektoriati i Punës dhe Mbrojtjes Sociale fokusohet te siguria në punë dhe të drejtat e punës.

Të dhënat e AKM tregojnë se nuk ka stacione monitorimi të cilësisë së ajrit dhe ujit në Bulqizë. 

Ndërkohë, gjatë tremujorit të fundit të vitit 2024, AKM vendosi 26 masa administrative ndaj kompanive në Bulqizë për mosrespektim të rregullave mjedisore. 

Autoritetet vendore

Bashkia e Bulqizës deklaron se nuk ka organizuar dëgjesa publike lokale me qytetarët mbi minierat në zonë. Bashkia pretendon se aktivitetet minerare “kryesisht zhvillohen në zona të largëta malore”, gjë që, sipas tyre, shpjegon mungesën e ankesave të regjistruara në nivel lokal. Bashkia nuk ka kompetencë mbi lejet mjedisore, të cilat janë në juridiksionin e Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit.

Bashkia Bulqizë deklaron gjithashtu se nuk ka të dhëna mbi ndotjen e ujit të pijshëm ose kontaminimin e tokës si rezultat i aktivitetit minerar. 

Inspektorati Kombëtar i Mbrojtjes së Territorit (IKMT) vëren se Drejtoria për Inspektimin e Mjedisit dhe Ujit u krijua vetëm në fund të vitit 2020. 

Që nga krijimi i Drejtorisë, IKMT ka kryer 12 inspektime në zonën minerare të Bulqizës, duke vendosur masa administrative ndaj tetë kompanive, për shkelje si depozitimi i paligjshëm i mbetjeve minerare dhe shkelje të tjera të rregullave mjedisore. Në të njëjtën kohë, Inspektorati konfirmon se asnjë aktivitet minerar nuk është pezulluar ndonjëherë për shkak të ndotjes mjedisore ose rreziqeve të sigurisë.

Siguria 

Pamja më e detajuar institucionale mbi kushtet e sigurisë në sektorin minerar të Bulqizës vjen nga të dhënat e Inspektoratit të Punës dhe Shërbimeve Sociale. Sipas statistikave zyrtare, në sektorin e minierave dhe guroreve në qarkun Dibër u kryen 804 inspektime midis janarit 2016 dhe shtatorit 2025.

Shumica e inspektimeve (73%) ishin të planifikuara, 26% u kryen pas aksidenteve në punë dhe vetëm 2% u nisën mbi bazën e raportimeve të vetë punëtorëve. Në të njëjtën periudhë u regjistruan 194 aksidente në punë, 31 prej tyre me pasojë vdekjen.

Inspektorati raporton se masa administrative u vendosën në 85% të rasteve pas aksidenteve, duke variuar nga paralajmërime dhe ndalim i përkohshëm pune deri te gjobat. Në total u dhanë 596 sanksione, ku shumica ishin paralajmërime (63%), ndërsa pezullimet për shkelje të sigurisë dhe shkelje serioze të të drejtave të punës përbënin rreth një të tretën e masave. Vlera totale e gjobave arriti 7,73 milionë lekë (rreth 73 mijë euro).

Shkeljet më të shpeshta përfshinin mungesën ose vjetërsimin e vlerësimeve të rrezikut, mosfunksionimin e mekanizmave të sigurisë në punë, mungesën e shërbimeve mjekësore dhe përdorimin e pamjaftueshëm të pajisjeve mbrojtëse. 

Mbikëqyrja

Instituti i Shëndetit Publik (ISHP) konfirmon se në Bulqizë nuk janë kryer analiza të ujit të pijshëm për kromin gjashtëvalent për të paktën dhjetë vjet. Në vend të kësaj, analizat janë kufizuar te kromi total. Sipas ISHP, të gjitha mostrat e testuara kanë qenë brenda kufijve të lejuar sipas standardeve kombëtare.

ISHP deklaron gjithashtu se nuk kryen ekzaminime mjekësore sistematike të minatorëve dhe nuk zbaton programe të shëndetit në punë apo rehabilitimi. Monitorimi epidemiologjik kufizohet në regjistrat e përgjithshëm të sëmundjeve jo të transmetueshme. 

Ministria e Shëndetësisë konfirmoi se nuk ka të dhëna për sëmundjet profesionale te minatorët, duke deklaruar se kjo përgjegjësi i takon Inspektoratit të Punës.

Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, përgjegjëse për licencat, inspektimet teknike, nënkontraktorët, planet e mbylljes së minierës dhe vlerësimet e rezervave të kromit, nuk iu përgjigj kërkesave për informacion të paraqitura nga Faktoje.al më 29 tetor 2025.

Eksperti i mjedisit, Danjel Bica paralajmëron se, edhe pse kompanitë janë të detyruara ligjërisht të paguajnë tarifa mjedisore dhe të sigurojnë garanci financiare, asnjë galeri apo zonë e degraduar në Bulqizë nuk është rehabilituar plotësisht pas dekadash minierimi. Ai identifikon “vetë-raportimin e kompanive, inspektimet e rralla dhe mungesën e verifikimit të pavarur si dobësi kyçe”.

Edhe pse kromi në Bulqizë është kryesisht në formën trivalente, asnjë institucion nuk ka vlerësuar mundësinë e oksidimit të tij në krom gjashtëvalent në ujërat e minierave.

“Pa analizë të synuar për kromin gjashtëvalent, është e pamundur të vlerësohet ndikimi real i minierimit në cilësinë e ujit,” paralajmëron Bica.

Mbetjet 

Një çështje veçanërisht serioze është depozitimi i pakontrolluar i mbetjeve minerare, të cilat janë grumbulluar për dekada, në shpate të pjerrëta dhe pranë zonave të banuara. 

Dokumentimi në terren nga Faktoje.al tregon grumbuj masivë sterilësh.

AKBN konfirmon se kompanitë janë përgjegjëse për monitorimin e vetë mbetjeve të tyre, ndërsa sistemi mbështetet fort te vetë-raportimi.

Gazetari lokal Sami Curri, i cili ka mbuluar Bulqizën për më shumë se një dekadë, e përshkruan qytetin si të formësuar nga varësia ekonomike, frika dhe “padukshmëria” institucionale.

Sipas tij, hapësira për kundërshtim publik është shumë e kufizuar dhe aksidentet në punë rrallë hetohen plotësisht. 

Edhe pse institucionet shëndetësore janë të detyruara të raportojnë dëmtimet e rënda, minatorët rrallë flasin publikisht nga frika se do të humbasin punën ose do të stigmatizohen. 

Curri vëren se, ndotja e ajrit dhe degradimi i tokës janë të dukshme, por asnjë institucion nuk ka lëshuar ndonjë paralajmërim formal për metalet e rënda në ujin e pijshëm.

I pyetur nëse Bulqiza përfiton realisht nga minierat, përgjigjja e tij është e shkurtër: “Jo.”

Sipas Currit, një rentë vjetore minerare prej 150-200 mijë euro nuk mjafton as për të shtruar 2 kilometra rrugë.

Pse njerëzit heshtin

Minatori i hershëm Luli Alla shpjegon se njerëzit rrallë flasin sepse një numër i madh familjesh varen drejtpërdrejt nga miniera.

“Është qytet i vogël. Njerëzit e mbajnë mend kush tha çfarë”

Familjet e minatorëve, viktima të aksidenteve fatale, gjithashtu heshtin. 

E veja e një minatori refuzoi të fliste, duke thënë se vëmendja mediatike e mëparshme nuk i solli ndryshim, por vetëm sa i rihapi traumën personale.

Minatorë pa status ligjor

Lëvizja Bashkë (LB) ka kërkuar miratimin e një statusi të veçantë ligjor për minatorët në Shqipëri, me synim garantimin e mbrojtjes statutore dhe sociale për punëtorët në një nga sektorët më të rrezikshëm të vendit.

“Minator është profesioni më i rrezikshëm në Shqipëri dhe është e papranueshme të funksionojë pa garanci të posaçme ligjore,” thotë aktivisti i LB, Emiljando Kita.

Sipas Kitës, arsyeja kryesore e mungesës së reformës janë kostot politike dhe fiskale, pasi një legjislacion i tillë do të rriste detyrimet si për shtetin, ashtu edhe për kompanitë e mëdha private që dominojnë sektorin.

Të ardhura të mëdha, por për kë?

AlbChrome, operatori më i madh në sektorin e kromit në Bulqizë, u ble në janar 2022 nga grupi turk Yıldırım, përmes filialit të tij minerar Yılmaden Holding.

Sipas Ministrisë së Financave të Shqipërisë, renta minerare e transferuar në Bashkinë e Bulqizës arriti 213 milionë lekë (2,13 milionë euro) nga viti 2015 deri në shtator 2025. Duke qenë se Ligji nr. 9975 “Për taksat kombëtare” i alokon vetëm 5% të të ardhurave nga renta minerare pushtetit vendor ku kryhet nxjerrja, kjo nënkupton se qeveria ka mbledhur rreth 4,26 miliardë lekë (42,6 milionë euro) në atë periudhë.

Ministria nuk ka të dhëna mbi rehabilitimin mjedisor, përdorimin e garancive financiare apo riinvestimin lokal të të ardhurave. Gazetari Sami Curri vëren se shumat që merr bashkia janë të pamjaftueshme për ndonjë investim domethënës në infrastrukturë.

Shqipëria është e detyruar formalisht të harmonizojë legjislacionin me direktivat mjedisore të BE-së, përfshirë rregullat për Vlerësimin e Ndikimit në Mjedis (EIA), Direktivën për Mbetjet Minerare (Mining Waste Directive) dhe Direktivën Kuadër të Ujit (Water Framework Directive). Komisioni Evropian ka bërë thirrje të përsëritura për inspektime dhe mbikëqyrje më të fortë.

Detyrimet 

Përvojat nga Bosnja dhe Hercegovina dhe Shqipëria nxjerrin në pah marrëdhënien komplekse midis ambicieve mjedisore të Evropës dhe realiteteve të nxjerrjes minerare. Kromi është lëndë e parë kyçe për teknologjitë moderne, përfshirë sistemet e energjisë së rinovueshme dhe automjetet elektrike, por shembuj si Bulqiza tregojnë se shfrytëzimi i tij mund të ketë pasoja për burimet ujore, ekosistemet pyjore dhe cilësinë e ajrit, sidomos kur mungojnë studime sistematike dhe monitorim i vazhdueshëm.

Në dokumente strategjike, Bashkimi Evropian thekson zinxhirë furnizimi të qëndrueshëm dhe integrimin e rajonit në tranzicionin e gjelbër. Në praktikë, megjithatë, zbatimi i këtyre parimeve në terren mbetet i pasigurt, veçanërisht në mjedise me institucione më të dobëta dhe mekanizma të kufizuar mbikëqyrjeje publike.

Në këtë kontekst, Bosnja dhe Hercegovina ndodhet në një udhëkryq. Ndryshe nga Shqipëria, e cila i ka përjetuar pasojat e minierimit intensiv të kromit për dekada, BiH vetëm tani po hyn në këtë fazë. Kjo krijon një mundësi për të vendosur standarde dhe procedura të qarta, ose, nëse mbikëqyrja dështon, për të përsëritur modele të njohura tashmë.

Tranzicioni i gjelbër, pra, nuk është vetëm çështje teknike, por edhe demokratike: sa përfshihen komunitetet lokale në vendimmarrje, a janë publike kontratat e koncesionit dhe kush e përcakton interesin publik.

Në rastin e Varešit, të dhënat e disponueshme nuk tregojnë një reagim të fortë institucional. Autoritetet lokale e mbështesin projektin, por njëkohësisht mbajnë të fshehta informacione kyçe nga popullsia lokale, të cilës do i duhet të jetojë pranë minierës. Për më tepër, komuniteti lokal ka pasur pothuajse asnjë, ose përfitim shumë të kufizuar financiar nga shitja e minierës Rupice.

Në nivel kantonal, institucionet për një periudhë të gjatë kanë përdorur argumentin e “sekretit tregtar” për t’i mohuar publikut në Bosnje dhe Hercegovinë aksesin në kontratën e koncesionit, ndërsa reagimet e institucioneve shtetërore, përfshirë Prokurorinë e Shtetit dhe Gjykatën Kushtetuese, erdhën me vonesë ose, në disa raste, munguan krejtësisht.

Për këto arsye, organizatat e shoqërisë civile dhe komunitetet lokale këmbëngulin se minierimi i kromit duhet trajtuar si çështje sistemike, jo thjesht lokale, me pasoja në nivel kombëtar.

Para se pasojat të bëhen të pakthyeshme…

Për një pjesë të komunitetit lokal dhe organizatave të shoqërisë civile në Vareš, kërkesa është e qartë: ndërprerja e koncesionit, pezullimi i të gjitha aktiviteteve nga kompania “Vareški minerali” dhe rishqyrtimi i modeleve të zhvillimit që sjellin rreziqe afatgjata mjedisore dhe për shëndetin publik.

Për investitorin, një rezultat i tillë do të nënkuptonte humbje kapitali të investuar dhe dëmtim reputacioni. Për autoritetet kantonale, do të nënkuptonte pranim se procesi i koncesionit është zhvilluar me mangësi serioze procedurale dhe ligjore, përfshirë mosrespektim afatesh dhe shpërfillje të vendimeve të Gjykatës Kushtetuese.

Për banorët e luginës së Krivajës, dilema është shumë më pak abstrakte. Ajo lidhet me cilësinë e ujit, tokës dhe jetës në dekadat që vijnë: a do të mbetet lumi pjesë e përdorimit të përditshëm apo do të kthehet në një enë industriale; a do të mbeten ekosistemet pyjore të paprekura apo do të ndryshohen përgjithmonë.

Në këtë kuptim, nisma e 49 organizatave dhe komuniteteve lokale shkon përtej një projekti të vetëm. Ajo ngre një pyetje më të gjerë mbi llogaridhënien institucionale dhe kapacitetin e shtetit për të menaxhuar burimet natyrore në interes publik.

Përvoja e Bulqizës tregon se çfarë ndodh kur nxjerrja e mineralit ecën më shpejt se mbikëqyrja.

Nëse Vareši do të ndjekë të njëjtën rrugë, apo nëse rezultati do të jetë ndryshe, mbetet një vendim që po merret tani, me pasoja që do të zgjasin shumë më tepër se sa një marrëveshje koncesionare.

Ky investigim ndërkufitar u realizua nga gazetarët Jona Cenameri (Tiranë, Shqipëri) dhe Dejan Rakita (Banja Luka, Bosnje dhe Hercegovinë), si pjesë e një projekti të gazetarisë hulumtuese.

The post Bosnja, Shqipëria dhe Kromi: Sa “i Gjelbër” është “Minierimi i Gjelbër” kur bëhet në Ballkan? appeared first on Faktoje.al.

Sebi Alla Një muaj pasi kishte marrë detyrën e kryebashkiakut të Tiranës, Erion Veliaj u la afat një javë të gjithë subjekteve që kishin bllokuar hapësirat publike, veçanërisht lokaleve nga tavolinat dhe çadrat në trotuare. “Të gjithë ata që kanë okupuar hapësirat publike kanë një javë afat për t’i liruar këto hapësira. Në fund të javës tjetër do të nxjerrim urdhër ekzekutiv që ata që shesin në rrugë, lokalet që kanë nxjerrë karrige dhe tavolina në mes të rrugës, ata që kanë zënë parkingjet, çdo gjë do të sekuestrohet”, deklaroi Veliaj në gusht të vitit 2015.

Më pas në dy fushatat zgjedhore lokale, 2019 dhe 2023, Veliaj ripremtonte lirimin e hapësirave publike në kryeqytet dhe relativisht ajo ndodhi, plot dhjetë vite më pas.

Në muajin gusht 2025 nisi akioni masiv për lirimin e hapësirave publike, por me urdhër të kryeministrit Rama, ndërsa Veliaj që nga 10 shkurti i këtij viti ndodhet në burg, me 9 akuza në 13 raste të dyshuara.

Aksioni

“Sot është 1 gusht, ka skaduar afati për heqjen e rraqeve buzë rrugëve kombëtare dhe nga sot do fillojë hap pas hapi ndërhyrja e forcave përkatëse të kontrollit me territorin. Ambicia jonë është që të jemi kampionë të Ballkanit në turizëm. Forcat përkatëse do duhet të angazhohen shumë më tepër tash e mbrapa sepse na duhet të jetojmë dhe të bashkëjetojmë më idenë që të gjithë së bashku duhet t’i japim një cilësi të re vendit tonë si një destinacion turistik, por edhe si një shtet i së drejtës për tu bërë anëtarë të BE”, tha Rama.

Duke iu referuar Tiranës ai tha se do të shkonte deri në 20 mijë metra katrorë lirim të hapësirave publike.

Çlirim, por edhe devijim

Në Tiranë aksioni për lirimin e hapësirave publike përfshiu strukturat e Policisë Bashkiake, asaj të rendit dhe Inspektoriatin e Mbrojtjes së Territorit, Tiranë.

Në një përgjigje zyrtare për Faktoje, IMT tha se “ishin liruar në total 1483 hapësira publike nga të cilat 1,214 çmontime vullnetare dhe 269 ekzekutime vendimesh, 56,421 m2 sipërfaqe e liruar në total, ndërkohë 1791 subjekte ishin njoftuar për të kryer lirimin vullnetar”.

Në disa zona të Tiranës lirimi i hapësirave publike, nga vetë subjektet, apo me ndërhyrjen e IMT-së ka ndodhur duke liruar kryesisht trotuaret, por edhe hapësirat e përbashkëta ndërmjet apartamenteve. Pavarësisht aksionit masiv disa subjekte tregtare vijojnë të zhvillojnë aktivitet

Përfundimi

Premtimi për lirimin e hapësirave publike në Tiranë do e konsiderojmë gjysmë të mbajtur, pasi në kryeqytet ka ende hapësira publike të zëna nga subjekte private. Premtimet e njëpasnjëshme u vunë në zbatim në fund të verës së këtij viti. 

Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Hapësirat publike në Tiranë, zaptim dhe gjysmë lirim appeared first on Faktoje.al.

U premtua gaz natyror, por Korça vazhdon të ngrohet me dru. Dy vite pas fushatës elektorale dhe “lajmit fantastik” për gazifikimin, Faktoje.al gjeti në terren tym, soba druri dhe qytetarë që nuk dinë asgjë për ecurinë e projektit. Dokumentet tregojnë vonesa, kosto të larta për banorët dhe afate të shtyra deri në 2027.

Esmeralda Topi

Pak ditë para se korçarët t’i drejtoheshin kutive të votimit, kryebashkiaku socialist Sotiraq Filo, në kërkim të mandatit të tretë, premtoi zgjidhjen përfundimtare të problemit të ngrohjes përmes gazifikimit të qytetit. Një “lajm fantastik”, siç e quajti ai vetë, i shoqëruar me garancinë politike të kryeministrit Edi Rama.

“Lajmi fantastik i zgjidhjes përfundimtare të problemit të ngrohjes për Korçën përmes projektit të madh të GAZIFIKIMIT jo rastësisht ishte sot në fjalën e kryeministrit Rama në takimin e tij në Korçë me mijëra vajza e gra!”, premtoi Filo. 

Në fushatë, korçarëve ju premtua gaz natyror në çdo shtëpi, fund i druve të zjarrit, ajër më i pastër dhe kosto më të ulëta. Kryeministri Edi Rama dhe ministrja Belinda Balluku prezantuan publikisht projektin, ndërsa Rama shkoi edhe më tej, duke folur për “hapjen e çelësit të gazit” dhe duke hedhur si afat fundin e vitit 2026. 

Por dy vite më vonë premtimet janë larg realitetit. Faktoje udhëtoi drejt juglindjes në muajin tetor.  

Edhe këtë vit, ngrohja në qytet vazhdonte me dru. Banorët e qendrës dhe të lagjeve përreth nuk kishin asnjë dijeni për ecurinë e projektit të gazifikimit, as për afate dhe as për hapa konkretë. Ajo që dinin me siguri ishte i ftohti i mbrëmjeve të tetorit dhe sobat që duhej të ndizeshin herët. 

“Kemi nisur t’i ndezim stofat që para një muaji, se bën ftohtë në darkë”, na tregoi një banor.  

Tymi ndihej kudo. Oxhaqet lëshonin shtellunga të dendura që mbulonin rrugët dhe oborret, duke e kthyer ajrin e Korçës në një përzierje të rëndë druri të djegur, si dëshmi se premtimi i ngrohjes moderne mbetej ende larg realitetit.

Një metër kub dru këtë vit shkonte në 55 mijë lekë të vjetra. 

“Mua më duhen deri në 15 metër”, pohoi një pensioniste, duke bërë llogaritë e dimrit që ende s’kishte hyrë mirë. 

Shkelje afatesh

Në nëntor 2024, qeveria njoftoi nga Azerbajxhani nënshkrimin e një Memorandumi Mirëkuptimi me kompaninë shtetërore SOCAR dhe Albgaz-in, duke e paraqitur gazifikimin e Korçës si gur themeli të zhvillimit të sektorit të gazit në Shqipëri. 

Edhe Filo, në intervista publike, fliste për zbatim të shpejtë dhe për rezultate të dukshme “brenda dy viteve”.

Një vit më vonë, një përgjigje zyrtare nga Bashkia Korçë tregon se projekti ndodhet ende në fazën e parafizibilitetit. 

“Studimi nga SOCAR ka përfunduar, por pritet ende marrëveshja mes qeverisë shqiptare dhe asaj azerbajxhanase”, tha për Faktoje.al Bashkia e Korçës.

Pa këtë hap, nuk ka afate konkrete dhe as punime në terren.

Kosto e gazifikimit

Ndërkohë, plani 10-vjeçar i investimeve të Albgaz-it parashikon nisjen e projektit në vitin 2025 dhe dorëzimin në 2027. Pra, më vonë se afatet optimiste të përmendura në fushatë dhe, si zakonisht, me rrezikun e shtyrjeve të mëtejshme.

Sipas skenarit bazë, kostoja totale e gazifikimit të Korçës është rreth 20.8 milionë euro. Prej tyre, 13.3 milionë euro pritet të investohen nga vetë rezidentët, ndërsa bashkia parashikon rreth 7 milionë euro për zëvendësimin e burimeve aktuale të ngrohjes dhe instalacionet përkatëse. Me fjalë të tjera, barra kryesore financiare bie mbi qytetarët që sot mezi përballojnë drutë e dimrit.

Projekti parashikon një rrjet të gjerë tubacionesh dhe stacionesh, si dhe furnizimin me gaz të rreth 6 mijë banesave dhe 30 institucioneve. Por edhe këtu ka një kusht kritik, bashkia duhet të sigurojë buxhet për instalimet e brendshme të gazit në shkolla, kopshte, muze dhe zyra publike. 

“Është kritike për suksesin e projektit që Bashkia të sigurojë buxhet për ndërtimin e instalimeve të brendshme të gazit për institucionet nën drejtimin e tij (shkolla, kopshte, muze, zyra publike), si këto, së bashku me industriale kompanitë, do të përbëjnë konsumatorët ankorues rreth të cilëve do të ndërtohen tubacionet kryesore”, thekson plani. 

Përfundim

Gazifikimi i Korçës është listuar si projekt prioritar në zonën e juglindjes. Në letër, gjithçka duket premtuese. Në terren, oxhaqet vazhdojnë të nxjerrin tym, pensionistët numërojnë metrat e druve dhe dimri vjen çdo vit, pa pritur memorandume.

Deri sa gazi të mbërrijë realisht në shtëpitë e korçarëve, “lajmi fantastik” mbetet një premtim elektoral, ndërsa ngrohja vazhdon të matet me dru, tym dhe fatura që rriten.

Nisur nga informacionet e mbledhura dhe verifikimi në terren, premtimin e kryebashkiakut Sotiraq Filo për zgjidhjen përfundimtare të problemit të ngrohjes përmes gazifikimit të qytetit, e kategorizojmë të pambajtur. 

*Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Ngrohja që u premtua me gazifikimin e Korçës appeared first on Faktoje.al.

Jona Cenameri Më 20 nëntor 2025, kryeministri Edi Rama dhe kryebashkiakja Emiriana Sako përmes rrjeteve sociale njoftuan hapjen e parkimit publik me kate në Durrës. 

Rama e prezantoi objektin si një strukturë moderne me rreth 400 vende parkimi, energji të vetëprodhuar nga panelet diellore, hapësira për biçikleta, ambiente për zyra dhe hapësira social-kulturore.

Kryebashkiakja Sako e cilësoi objektin si “Qendra Multimodale e Mobilitetit në Durrës”, një investim që, sipas saj, rigjeneron një zonë të tërë dhe shërben si nyje e re mobiliteti, komuniteti dhe sipërmarrjeje.

Premtimi i prezantuar në 2022-2023

Parkimi publik me kate në qendër të Durrësit u prezantua fillimisht në tetor 2022 nga kryebashkiakja Emiriana Sako, e cila konfirmoi se investimi do të financohej nga qeveria përmes FSHZH-së. Projekti u rikthye si premtim elektoral gjatë fushatës së prillit 2023 dhe u paraqit si zgjidhja kryesore për trafikun e rënduar, mungesën e hapësirave të parkimit dhe nevojën për një qendër moderne të mobilitetit urban.

Sipas Bashkisë Durrës, objekti do të shërbente për të lehtësuar qarkullimin në qendër, për të ofruar një infrastrukturë të dedikuar për biçikleta, për të krijuar ambiente të reja publike dhe për të mbështetur transformimin e qytetit drejt një modeli të ri lëvizshmërie.

Tetor 2023

Në tetor 2023, gjatë verifikimit të parë të “Faktoje”, u konstatua se punimet ishin ende në fazë fillestare. 

Në tabelën e kantierit ishte shënuar një afat i ri përfundimi: prill 2024. Banorët e qendrës së Durrësit vijonin të përballeshin me mungesë vendesh parkimi, ndërsa objekti i premtuar mbetej ende larg përfundimit.

Tetor 2024

Në vitin 2024, FSHZH raportoi për “Faktoje” se punimet kishin avancuar deri në rreth 75% dhe njoftoi një afat të tretë për përfundimin e projektit: tetorin 2024. Por verifikimi i dytë tregoi se, pavarësisht progresit në strukturë, godina mbetej e mbyllur, e papërfunduar dhe jo funksionale për publikun.

Tetor 2025

Në tetor 2025, “Faktoje” u rikthye për verifikimin e tretë. Së jashtmi, godina dukej e përfunduar, por mbetej e mbyllur dhe në brendësi kryheshin ende punime teknike, pastrim i ndërtesës dhe testime të rrjeteve të brendshme. FSHZH njoftoi se procesi i kolaudimit ishte në fazën përfundimtare, ndërsa Bashkia Durrës sqaroi se nuk ishte institucioni zbatues i projektit, por vetëm përfitues.

Afatet e zvarritura

Sipas Open Procurement, kontrata për ndërtimin e parkimit publik u lidh më 13 dhjetor 2022, me një kohëzgjatje 12-mujore, duke përcaktuar dhjetorin 2023 si afat të parë përfundimi. Afatet u shtynë disa herë: fillimisht në prill 2024, më pas në tetor 2024, ndërsa objekti u hap realisht vetëm më 20 nëntor 2025.

Kjo vonesë e konsiderueshme u dokumentua gjatë tre verifikimeve të “Faktoje”, që evidentuan jofunksionalitetin e objektit përtej çdo afati të shpallur më herët nga institucionet përgjegjëse.

Përfundimi

Pas tri verifikimeve dhe më shumë se dy vite shtyrjesh të afateve zyrtare, parkimi publik me kate në qendër të Durrësit u hap përfundimisht, duke përmbushur premtimin. “Faktoje” e kategorizon këtë premtim si të mbajtur.

Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Parkingu publik me kate në Durrës u hap përfundimisht appeared first on Faktoje.al.

Kryebashkiaku i Korçës, Sotiraq Filo, gjatë fushatës për mandatin e tretë premtoi investime në fshatin Melçan, për të përmirësuar lëvizjen e banorëve dhe aksesin në zonë. Rruga që lidh fshatin me Teqenë “Baba Abdulla” ishte një prej tyre. Verifikimet tregojnë se segmenti me gjatësi 1.2 km, ka përfunduar.

Esmeralda Topi 

Fushatën për mandatin e tretë në krye të bashkisë Korçë kandiati i socialistëve Sotiraq Filo e përqëndroi tek fshati dhe problematikat e zonave rurale të juglindjes. Nga takimet me banorët e Melçanit, Filo premtoi investime edhe për rrugën, që bashkon fshatin me Teqenë “Baba Abdulla”. 

Më pas, angazhimi u reflektua me ndërhyrje konkrete në terren. Në qershor të këtij viti, kryebashkiaku i Korçës premtoi rikonstruksion të plotë të shtresave asfaltike të kësaj rruge.

“Ky investim lidh me rrugë të re gjithë unazën Lumalas–Melçan–Porodinë, duke përmirësuar lëvizjen e banorëve dhe aksesin drejt zonave përreth,” premtonte Filo gjatë një inspektimi në terren.

Rruga me gjatësi 1.2 kilometra dhe gjerësi 4.5 metra, sipas tij, po realizohej në bashkëpunim me Fondin Shqiptar të Zhvillimit. 

Verifikim

Faktoje iu drejtua Bashkisë së Korçës dhe Fondit Shqiptar të Zhvillimit për të kuptuar nëse rruga e Melçanit ishte një tjetër premtim në proces apo një investim i përfunduar. Përgjigjet zyrtare konfirmuan se punimet në këtë segment kishin përfunduar në muajin qershor. 

Investimi me vlerë 12,8 milionë lekë (pa TVSH), është zbatuar nga kompania “Shkëlqimi 07”, si financim i Fondit Shqiptar të Zhvillimit. 

Në tetor, Faktoje verifikoi në terren investimin në këtë segment. Rruga ishte e përfunduar, e shtruar dhe funksionale duke lidhur fshatin Melçan me Teqenë “Baba Abdulla”.

Përfundim 

Nisur nga informacioni i mbledhur dhe verifikimi i kryer në terren, premtimin e kryebashkiakut Sotiraq Filo për rrugën që lidh fshatin Melçan me Teqenë “Baba Abdull”, e kategorizojmë të mbajtur. 

*Faktoje, e mbështetur nga National Endowement for Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Rruga drejt Teqesë së Melçanit, premtim i mbajtur appeared first on Faktoje.al.

Nga premtimet e përsëritura tek vizualizimet 3D, Bashkia e Korçës ka dhjetë vite që nuk ka bërë asnjë hap konkret për t’i dhënë jetë ndërtimit të pistës së skive dhe resortit dimëror. Faktoje rikthen në vëmendje premtimin e pambajtur të kryebashkiakut Sotiraq Filo. 

Esmeralda Topi 

Prej një dekade, pista e skive bashkë me një resort dimëror në Korçë mbetet një nga premtimet më të ricikluara të kryebashkiakut Sotiraq Filo. 

Që prej vitit 2015, Faktoje e ka ndjekur nga afër këtë angazhim publik, i cili është shfaqur në fushata të njëpasnjëshme, herë me skica projektesh, herë me prezantime 3D, por asnjëherë me punime konkrete në terren.

Ndërsa vitet kanë kaluar, dhe Korça është kthyer një nga destinacionet më të rëndësishme turistike të vendit, premtimi për zhvillimin e turizmit dimëror përmes një piste skish ka mbetur në vendnumëro. 

Në zgjedhjet vendore të vitit 2023, Filo e riktheu projektin, duke publikuar një vizualizim virtual të një resorti modern në zonat malore të Korçës. Ai e prezantoi atë si një investim që do të gjallëronte ekonominë, do të zgjaste sezonin turistik gjatë gjithë vitit dhe do të sillte të ardhura të reja për zonën.

Mirëpo pas premtimeve, realiteti ka qenë krejt tjetër.

Bashkia ‘dorëzohet’: S’kemi informacion

Dy vite më parë, Bashkia e Korçës i konfirmoi Faktoje-s se nuk kishte arritur të gjente mënyrën e financimit për projektin e pistës së skive dhe resortit dimëror. I njëjti problem vijoi edhe gjatë vitit të kaluar. Bashkia argumentonte se përmasat e mëdha të investimit kërkonin bashkëpunim shumëpalësh mes qeverisë, bashkive të tjera të rajonit, Federatës Shqiptare të Skive dhe investitorëve privatë.

Në komunikimin zyrtar të një viti më parë, institucioni pohonte se kishte piketuar malin e Gramozit si një nga zonat më të mundshme ku mund të ndërtohet resorti bashkë me pistën e skive. 

Për këtë arsye, në malin e Gramozit po monitoroheshin kushtet klimatike përmes një stacioni meteorologjik, si një hap i domosdoshëm për të identifikuar zonën e përshtatshme për ndërtimin e pistës së skive.

Ky informacion krijoi përshtypjen se projekti mund të ishte në një fazë studimore, megjithëse pa një plan të qartë financimi.

Për të kuptuar nëse projekti kishte pësuar ndonjë zhvillim këtë vit, Faktoje i drejtoi Bashkisë Korçë një kërkesë të re për informacion. Mirëpo, përgjigjja e këtij viti ishte e shkurtër dhe shterpë.

“Në lidhje me pistën e skive nuk kemi informacion”, pohon Bashkia e Korçës për Faktoje.al

Asnjë shpjegim për fazën në të cilën ndodhet projekti, asnjë referencë për monitorimin e kushteve klimatike, asgjë për financimin ose për hapat e ndërmarrë. 

Projekt me potencial, por pa drejtim

Ekspertët e turizmit e konsiderojnë prej vitesh këtë projekt si shumë të rëndësishëm për diversifikimin e ofertës turistike të Korçës, sidomos në sezonin dimëror. 

Zak Topuzi nga Shoqata e Hoteleri-Turizmit ka theksuar se mungesa e pistave të skive është një nga boshllëqet më të mëdha që ka Shqipëria për sa i përket sporteve dimërore. 

Sipas tij, investimi në infrastrukturën e pistave është kusht i domosdoshëm për ndërtimin e resorteve dhe zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm për 365 ditë.

Por edhe pse potenciali ekziston, mungesa e një strategjie të qartë, e financimit dhe e prioritetit institucional ka bërë që projekti të mbetet në letër. Edhe më problematike është fakti që këtë vit, Bashkia nuk ka më as informacion bazë për nismën.

Përfundim

Duke nisur nga viti 2015, kur Filo premtoi për herë të parë ndërtimin e një kompleksi turistik dhe një piste skish, e deri te vitet e fundit kur projekti u paketua me imazhe 3D, premtimi ka kaluar nga një fazë në tjetrën pa asnjë hap konkret.

Pas verifikimeve të vazhdueshme, dhe sidomos pas deklaratës së këtij viti ku Bashkia thotë se “nuk ka informacion”, Faktoje e kategorizon sërish këtë premtim si të pambajtur.

*Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Një dekadë pritje për pistën e skive në Korçë, premtimi mbeti 3D appeared first on Faktoje.al.

Esmeralda Topi 

Në fushatën elektorale të vitit 2023, kryetari i Bashkisë së Korçës, Sotiraq Filo, prezantoi për qytetarët projektin e aeroportit Turistik dhe Sportiv në Lumalas, përmes një videoje 3D që tregonte pistën, terminalin, godinën e administratës dhe hapësirat për aktivitete ajrore. Premtimi ishte se aeroporti do të bëhej “realitet i prekshëm” dhe do të nxisë turizmin rajonal dhe sportet e aventurës. 

Pas një viti e gjysmë, Bashkia e Korçës e cilëson projektin 1.1 milionë euro të përfunduar fizikisht. Sipas institucionit, aeroporti ndodhet në fazën e çertifikimit, një proces i domosdoshëm për të mundësuar operimin e fluturimeve. 

“Përgjegjës për mirëmbajtjen dhe operimin e tij do të jetë Bashkia Korçë me mbështetjen e Autoritetit të Aviacionit Civil, të cilët bëjnë dhe çertifikimin e fushës”, pohon Bashkia e Korçës për Faktoje.al.

Aeroporti ndodhet në fshatin Lumalas, rreth 7.5 kilometra larg Korçës dhe ndërhyrja u bë në pistën historike ekzistuese të aviacionit të këtij qyteti. Investimi do të shërbejë për sporte ajrore, aktivitete turistike dhe raste emergjencash. Megjithatë, bashkia pranon se ende nuk ka marrëveshje me Shoqatën Shqiptare të Aeronautikës apo operatorë të tjerë. 

Sipas bashkisë, plani për funksionimin e aeroportit dhe për aktivitetet sportive do të bëhet i ditur pasi të përfundojë çertifikimi. 

Verifikim në terren 

Verifikimi i Faktoje këtë vjeshtë tregoi se pamja reale e aeroportit është shumë larg asaj që u prezantua në video 3D të kryebashkiakut Sotiraq Filo.

I vetmi element që përputhet me projektin 3D është godina e administratës dhe kontrollit, e cila është përfunduar fizikisht. Megjithatë, edhe asaj i mungojnë shumë detaje që shfaqen në vizualizimin e fushatës, veçanërisht në ambjentin e jashtëm.

Kur krahasojmë pamjen reale të terrenit me projektin 3D të prezantuar nga Filo në fushatë, bien në sy ndryshimet e mëdha.

Pista, e cila në 3D duket e pasur me çdo element, në terren ka vetëm një gardh rrethues rrjete metalike që mund të ngatërrohet me rrethimet e zakonshme që bëjnë fermerët për të ndarë tokat nga njëri tjetri.

Pista nuk është aspak e dallueshme si në videon 3D, ndërkohë që bie në sy veçanërisht mungesa e vijëzimeve. 

Për më tepër, gjatë shirave të rrembyeshëm të nëntorit, pjesa e pistës u përmbyt nga uji, duke e shndërruar hapësirën e aeroportit pothuajse në një port të vogël. Situatë kjo që nxori në pah mungesën e përgatitjes për kushte të tilla atmosferike. 

Përfundim

Edhe pse Bashkia e Korçës e konsideron projektin fizikisht të përfunduar, krahasimi me video 3D tregon qartë se realiteti është shumë larg vizionit të fushatës. Premtimi i kryebashkiakut për një aeroport “të prekshëm” mbetet pjesërisht i mbajtur, pasi infrastruktura ka progres fizik, por funksionimi praktik dhe aktivitetet ajrore nuk kanë filluar ende.

*Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Aeroporti 1,1 milionë € në Korçë shumë larg vizionit 3D të fushatës appeared first on Faktoje.al.

Kryebashkiaku i Elbasanit, Gledjan Llatja, gjatë fushatës zgjedhore, prezantoi planin e tij për turizmin. 

Ndërsa kërkonte mandatin e dytë, Llatja theksonte rëndësinë e rimëkëmbjes të rrugës së Funarit, fshatit turistik 22 km larg Elbasanit.

Në Maj 2023, gjatë një takimi elektoral, kryebashkiaku Llatja u premtoi banorëve të Funarit se “këtë vit do të rregullojmë pjesën e parë të rrugës ekzistuese” 

Krah tij, Sekretari i Përgjithshëm i PS në atë kohë, Damian Gjiknuri, premtoi mbështetjen e qeverisjes qendrore, specifikisht kryeministrit Rama, me “4-fish më shumë investime”

Në faqen zyrtare të bashkisë Elbasan, Funari promovohet si një perlë turistike e pazbuluar me 4 liqene dhe 7 fshatra në administrim.

Megjithatë, për të tretin vit radhazi, premtimi për rimëkëmbjen e rrugës drejt kësaj perle mbetet i pambajtur.

Bazuar në përgjigjen e kërkesës për informacion dërguar Bashkisë Elbasan këtë vit, duket se premtimi është harruar fare.

Në përgjigjen e dërguar në Shtator 2025, Bashkia e Elbasanit kursen fjalët e tepërta duke na orientuar ta gjejmë informacionin e kërkuar “të publikuar tek regjistri i kërkesave për vitin 2024 në webin e Bashkisë Elbasan, pasi kjo është një kërkesë e ripërsëritur disa herë nga ana juaj”

Ndërkaq në përgjigjen e vitit 2024, Bashkia Elbasan refuzoi t’u përgjigjej pyetjeve për projektin e rrugës së Funarit duke deklaruar se “ky investim është kompetencë e Këshillit të Qarkut Elbasan” 

Ndërkaq, Këshilli i Qarkut Elbasan na informoi se “nuk ka kryer asnjë investim për rrugën e Funarit dhe nuk ka parashikuar fond për këtë rrugë”

Nga verifikimi në terren në Tetor 2025, Faktoje vëzhgoi se rruga e Funarit ishte shtruar në disa segmente, ndërsa në pjesë të tjera të saj ende nuk ishte vënë dorë. Koha dhe kushtet atmosferike kanë lënë gjurmën e tyre të dukshme. 

Rruga e Funarit, Bashkia Elbasan, 6 tetor 2025

Rruga e Funarit, Bashkia Elbasan, 6 tetor 2025

Rruga e Funarit, Bashkia Elbasan, 6 tetor 2025

Rruga e Funarit, Bashkia Elbasan, 6 tetor 2025

Pjesa më e dëmtuar e rrugës, ku kishte rrëshqitje dheu, kishte të njëjtën pamje si 2 vitet paraardhëse, kur Faktoje vizitoi rrugën për të verifikuar mbajtjen e premtimit të kryebashkiakut.

Rruga e Funarit, Bashkia Elbasan, 6 tetor 2025

Në fund të rrugës lodhëse, gjetëm një infopoint të zbrazët dhe një liqen të tkurrur. 

Funar, Bashkia Elbasan, 6 tetor 2025

Kështu, për të tretin vit radhazi, premtimi zgjedhor i kryebashkiakut të Elbasanit mbetet i pambajtur.

The post Nga “perla turistike” tek rrëshqitjet e dheut, premtimi i harruar për Funarin appeared first on Faktoje.al.

Jona Cenameri

Më 25 nëntor 2024, kryeministri Edi Rama njoftoi publikisht nisjen e punimeve për ndërtimin e Parkut Urban në Spitallë, një projekt që synon ta transformojë zonën në një hapësirë rekreative moderne për qytetarët e Durrësit.

“Ka nisur puna për ndërtimin e Parkut Urban në Spitallë, që do ta kthejë këtë zonë në një hapësirë rekreative në shërbim të qytetarëve, me gjelbërim të shtuar, zonë për këmbësorët, pistë biçikletash, terrene sportive dhe zonë të dedikuar për fëmijë”,  shkroi Rama në një postim në Facebook.

Ky projekt parashikon një park linear me gjatësi gati 1,3 kilometra, ndërtuar mbi një kanal të mbyllur të ujërave të larta, i cili ishte aktiv që prej viteve ’90 dhe kishte shkaktuar probleme mjedisore për banorët e zonës. Parku do të përfshijë sipërfaqe të gjelbra, shtigje për biçikleta e këmbësorë, terrene sportive, kënde për fëmijë dhe hapësira për aktivitete komunitare.

Në mars 2025, kryebashkiakja e Durrësit, Emiriana Sako, publikoi pamje nga kantieri, duke theksuar se punimet “po vijojnë me ritme të mira dhe do të sjellin një hapësirë të re publike për qytetarët e Durrësit”.

Në prill 2025, Rama dhe Sako rikthyen sërish vëmendjen tek kantieri, duke theksuar progresin dhe duke prezantuar më në detaje elementët e parkut, që do të shtrihen përgjatë gjithë gjatësisë së kanalit të mbyllur.

Verifikimi në terren

Gjatë verifikimit të kryer më 7 tetor 2025, “Faktoje” konstatoi se punimet në terren nuk ishin përfunduar. Punonjësit në kantier thanë se realizimi deri në atë moment ishte “rreth 60-70%”, ndërsa përfundimi parashikohej për në nëntor.

Në rikthimin e dytë në terren në 20 nëntor 2025, situata mbeti e njëjtë: parku ishte ende në ndërtim, pjesë të terrenit ishin të pa përfunduara dhe nuk kishte ende elementë përfundimtarë si gjelbërimi, ndriçimi dhe instalimet dekorative. Punëtorët pohuan se punimet pritet të përfundojnë më 5 dhjetor 2025.

Në tabelën e punimeve, financues figuron Qeveria Shqiptare dhe Ministria e Financave, zhvillues Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FSHZH) dhe përfitues Bashkia Durrës.

Afati i kontratës, sipas Open Procerement dhe tabelës së punimeve, është 12 muaj, me një vlerë totale prej 109,579,163.94 lekësh me TVSH.

Përgjigjet zyrtare

Në përgjigjen për “Faktoje”, Bashkia Durrës konfirmon se punimet “kanë filluar sipas zbatimit të kontratës” dhe janë ende në proces.

Ndërsa Fondi Shqiptar i Zhvillimit, që luan rolin e agjencisë zbatuese të projektit, deklaron:

“Sa i përket Parkut Urban Spitallë, duke konsideruar sezonin veror dhe temperaturat e larta të periudhës, realizimi fizik i punimeve të zbatimit ishte rreth 45% në muajin korrik dhe pritet të përfundojnë brenda muajit nëntor”

Megjithatë, verifikimi në fund të muajit nëntor tregoi se projekti nuk është ende i dorëzuar, duke tejkaluar afatin e kontraktuar.

Përfundimi

Edhe pse punimet kanë avancuar ndjeshëm dhe projekti pritet të sjellë një hapësirë moderne për komunitetin e Spitallës, Parku Urban ende nuk është përfunduar, megjithëse kanë kaluar 12 muaj nga nisja e zbatimit.

Duke u bazuar në të dhënat zyrtare dhe verifikimin në terren, “Faktoje” e kategorizon premtimin për përfundimin e Parkut Urban në Spitallë si pjesërisht të mbajtur.

Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Parku Urban në Spitallë, punimet nuk kanë përfunduar ende appeared first on Faktoje.al.

Jona Cenameri 

Tre vite pas premtimit për “përfundimin e rehabilitimit të rrugëve dhe kanaleve kulluese në njësinë administrative Levan”, situata në terren mbetet larg përmbushjes së plotë të premtimit.

Rrugët dytësore në disa fshatra janë të amortizuara, ndriçimi publik është i pamjaftueshëm, mungon vijëzimi, sinjalistika rrugore dhe trotuaret, ndërsa shumë nga kanalet kulluese janë ende të bllokuara ose të pastruara pjesërisht nga vetë banorët.

Premtimi

Në prill 2023, pak javë para zgjedhjeve vendore, kryebashkiaku i Fierit, Armando Subashi, premtoi “përfundimin e rehabilitimit të infrastrukturës rrugore dhe pastrimin e kanaleve kulluese” në njësinë administrative Levan, që përfshin fshatrat Peshtan i Madh, Peshtan i Vogël, Qarr, Bishan, Shtyllas, Bashkim, Pishë Poro, Boçovë dhe Ferras.

Dy verifikimet e mëparshme të “Faktoje”, në nëntor 2023 dhe tetor 2024, treguan se ky premtim ishte pjesërisht i mbajtur, pasi ndërhyrjet ishin të pjesshme dhe shumë zona vijonin të përmbyteshin sa herë kishte reshje.

Verifikimi në terren (nëntor 2025)

 “Faktoje” konstatoi se infrastruktura në pjesën më të madhe të fshatrave të njësisë administrative Levan mbetet e paplotë dhe e amortizuar, me ndryshime të vogla nga një zonë në tjetrën.

Pamja e përgjithshme tregon se ndërhyrjet për përmirësimin e rrugëve dhe pastrimin e kanaleve kulluese kanë qenë të pjesshme, dhe të pamjaftueshme. 

Në Peshtan të Madh, ndonëse rruga kryesore është e shtruar, ndriçimi i rrallë, tek tuk jo funksional sipas banorëve, dhe mungesa e trotuareve dhe sinjalistikës rrugore e bën qarkullimin të vështirë. Një mësuese e zonës e përshkruan situatën “veçanërisht problematike pranë shkollës”, ku këto mungesa rrisin rrezikun për aksidente.

Në Peshtan të Vogël, gjendja është më e rënduara nga gjithë njësia: rrugët janë të dëmtuara, pa ndriçim dhe sinjalistikë, ndërsa mungon lidhja me fshatin fqinj. Kanalet janë të mbuluara me bimësi të dendur, dhe për pastrimin e tyre kujdesen vetëm disa banorë të moshuar. “Të rinjtë janë larguar, ne të vjetrit s’kemi më fuqi ta bëjmë vetë,”  thotë një çift i moshuar.

Në Shtyllas situata përsëritet: fshati përmbytet pas çdo shiu për shkak të kanaleve të bllokuara. “Kanalet i kemi pastruar vetë, se bashkia nuk ka ardhur,” shprehet një banor. Rrugët janë të shtruara, por pa trotuare, me ndriçim të pakët dhe sinjalistikë minimale. 

Në Qarr, kushtet janë disi më të mira, rrugët janë të shtruara dhe kanë trotuare, ndriçim, ndonëse jo të shpeshtë dhe sinjalistikë minimale, ndërsa kanalet kryesore janë nën tokë dhe funksionale sipas banorëve.

Në Martin, ndriçimi ekziston, por është i pakët dhe vijëzimi mungon, ndërsa kanalet duken të pastruara nga vetë banorët.

Në Bishan, kanalet janë të mbushura me mbeturina dhe kallamishte. Edhe pse rruga është e shtruar, banorët ankohen për mungesën e trotuareve, ndriçimit dhe sinjalistikës rrugore.

Fshatrat Poro dhe Pishë Poro kanë rrugë kryesore të shtruara dhe ndriçim funksional, por mungojnë trotuaret, sinjalistika dhe sistemet e kanalizimit. Ndërkohë, në fshatrat Bashkim dhe Boçovë, rrugët janë të shtruara, por pa trotuare e ndriçim të mjaftueshëm.

Kanalet janë të zëna dhe pastrimi bëhet nga banorët. “Vetëm rruga kryesore është bërë, pjesa tjetër është harruar,” tha një banore e Boçovës.

Në Ferras, rrugët janë të shtruara, por pa vijëzim e sinjalistikë, ndriçimi është i rrallë dhe kanalizimet mungojnë. Banorët pohojnë se pastrimi nuk është bërë prej muajsh, ndërsa gjatë reshjeve uji del në sipërfaqe duke rrezikuar banesat pranë rrugës.

Në tërësi, pamja e njësisë Levan tregon për një model të përsëritur: rrugë të shtruara pjesërisht, ndriçim të kufizuar, sinjalistikë të munguar dhe kanale që pastrohen vetëm falë banorëve. 

Përgjigjja e Bashkisë Fier

Në përgjigjen zyrtare për “Faktoje”, Bashkia Fier deklaron se: “Aktualisht, të gjitha qendrat e fshatrave të Njësisë Administrative Levan janë të lidhura me rrjet rrugor të shtruar/asfaltuar. Rehabilitimi i infrastrukturës rrugore ka filluar që në vitin 2015 dhe do të vazhdojë deri në vitin 2030.

Në sistemin vaditës/kullues të kësaj njësie ka filluar ndërhyrja për pastrimin dhe rehabilitimin që prej vitit 2016, duke sjellë ndryshime të konsiderueshme”

Institucioni shton se “kanalet e para dhe të dyta janë pastruar dhe sistemuar, ndërsa për kanalet e treta kërkohet bashkëpunimi me banorët për mirëmbajtjen e tyre”

Megjithatë, verifikimi në terren tregon se shumë nga kanalet janë ende të bllokuara nga bimësia dhe mbeturinat, çka tregon se ndërhyrjet janë të pjesshme, dhe të pamjaftueshme.

Përfundimi

Nga krahasimi i të dhënave zyrtare me gjendjen reale në terren, “Faktoje” konstaton se premtimi për përfundimin e rehabilitimit të rrugëve dhe pastrimin e kanaleve kulluese në njësinë Levan mbetet pjesërisht i mbajtur.

Edhe pse Bashkia Fier raporton për “punë të vazhdueshme deri në vitin 2030”, situata aktuale tregon një proces të ngadalshëm, me ndërhyrje të pjesshme dhe mungesë mirëmbajtjeje.

Problemet e përmbytjeve, mungesa e ndriçimit dhe sinjalistikës, si edhe pastrimi i kufizuar i kanaleve, dëshmojnë se banorët e Levanit vazhdojnë të përballen me të njëjtat sfida.

Njësia Administrative Levan; Fshatrat: Peshtan i Madh, Peshtan i Vogël, Qarr, Bishan, Shtyllas, Bashkim, Pishë Poro, Boçovë dhe Ferras.

Faktoje, e mbështetur nga National Endowment Democracy (NED) po monitoron 10 bashki në vend dhe po verifikon nëse janë mbajtur ose jo premtimet e dhëna nga kryebashkiakët.

The post Levan, infrastrukturë rrugore e munguar dhe kanale kullimi të bllokuara appeared first on Faktoje.al.