Pretendimi: Kjo video tregon një teknologji HAARP që mund të shkaktojë tërmete me intensitet të lartë

Verdikti: E pavërtetë

————————————————————–

Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon një “teknologji HAARP” që “mund të shkaktojë tërmete me intensitet të lartë.”

Si zakonisht, për të mbështetur këtë pretendim të jashtëzakonshëm nuk sillet asnjë provë, burim apo referencë.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video origjinale është botuar në Youtube më 24 mars 2023.

Megjithatë, as në titull, as në përshkrimin e videos nuk përmendet HAARP apo tërmete intensive.

Sipas përshkrimit të videos, ajo tregon “Radarin me Bazë Detare X-Band (SBX-1), një stacion radari paralajmërues i hershëm lundrues, vetëlëvizës, i lëvizshëm dhe me skanim elektronik aktiv, që po largohet nga Pearl Harbor duke u tërhequr më 23 Mars 2023.”

Radari SBX-1 u zhvillua si pjesë e Sistemit të Mbrojtjes nga Raketat Balistike të Agjencisë së Mbrojtjes nga Raketat të Departamentit të Mbrojtjes së Shteteve të Bashkuara (MDA). Zyrtarisht ai është i bazuar në Ishullin Adak në Alaska, por ka kaluar kohë të konsiderueshme në baën ushtarake Pearl Harbor në status prove.

Sipas MDA, SBX-1 është radari i lëvizshëm më i madh dhe më i fuqishëm në botë i këtij lloji.

Më 2 mars 2023, MDA organizoi një tur të SBX-1 në Hawaii. Mediave vendase iu dha mundësia të vizitonin SBX-1, i njohur nga vendasit si “topi gjigant i golfit.”

Profesore Helene Galiegue nga Shkolla Kombëtare e Aviacionit Civil francez tha për AFP se radarët X-band përdoren zakonisht nga ushtria, aviacioni civil, shërbimet meteorologjike dhe misionet hapësinore. 

Ajo shpjegoi gjithashtu se radarët nuk mund të shkaktojnë ndryshime në klimë apo në mot. “Valët elektromagnetike në këto frekuenca nuk ndryshojnë strukturën e grimcave të shiut apo reve, dhe atmosfera është plotësisht transparente ndaj valëve të frekuencave të larta. Nga ana tjetër, radarët me brez X përdoren nga meteorologët për të zbuluar dhe hartuar grimcat e shiut në distanca shumë të gjata,” tha Galiegue.

Maria Sabrina Greco, profesore në Universitetin e Pizës konfirmoi për AFP se “nuk ka radarë të aftë për të shkaktuar ndryshime klimaterike ose manipulime të motit.”

Projekti studimor shkencor amerikan i quajtur HAARP shfaqet shpesh në narrativat konspiracioniste si një veprimtari djallëzore që përfshin shkaktimin e tërmeteve, uraganëve, përmbytjeve, thatësirave, stuhive, ndërprerjeve të energjisë, rrëzimit të avionëve apo sëmundjeve.

HAARP është një projekt i përbashkët i Forcave Ajrore Amerikane dhe Marinës Amerikane i kijuar në vitin 1993, i cili i ka kaluar më vonë Universitetit të Alaskës Fairbanks (UAF) në vitin 2015.

Karakteristika e tij kryesore është një transmetues me frekuencë të lartë që përdoret për të studiuar jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Duke analizuar se si valët e radios ndërveprojnë me elektronet në jonosferë, studiuesit në HAARP janë në gjendje të studiojnë fenomene, të tilla si efektet e aurora borealis, ose dritat veriore, në sistemet radio dhe komunikimet e avionëve në lartësi të mëdha.

HAARP ka si objekt studimi dhe eksperimentimi jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. HAARP nuk ka si të ndikojë në tërmete.

Që në krijimin e tij, HAARP ka qenë në shënjestrën e teorive konspirative. Fakti që puna studimore që kryen HAARP nuk është lehtësisht e kuptueshme nga publiku i gjerë, bën që këtij projekti t’i vishen fuqi mbinatyrore. Në 2016, dy burra nga Georgia, ShBA, u arrestuan me një arsenal masiv armësh. Ata kishin në plan të shkatërronin HAARP sepse besonin se instituti kërkimor manipulonte motin, kontrollonte mendjet e njerëzve, madje edhe rrëmbente shpirtra.

Sipas shkrimtarit të shkencës, Mick West, “mënyra për të përgënjeshtruar teoritë konspirative rreth HAARP është të përpiqesh t’i shpjegosh njerëzve ekzaktësisht çfarë HAARP bën. Shpjegoi se është thjesht një radiotransmetues që është në një vend në Alaska dhe mund të ndikojë vetëm në një sasi të vogël ajri mbi të. Shpjegoji se fuqia e përdorur nga ky radiotransmetues është shumë shumë e vogël krahasuar me çfarë do të duhesh për të bërë disa nga gjërat që po pretendohen.”

Faktoje ka verifikuar dhe më parë pretendimin se radari SBX-1 është një pajisje e HAARP.

The post Asnjë lidhje mes radarit “top golfi” dhe sistemit HAARP appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Avullimi i uthullës pastron qiellin nga vazhdat kimike ose kemtrajlet dhe ndikimet e HAARP

Verdikti: E paprovuar

———————————————————–

Në rrjetet konspiracioniste, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon pretendimi se avullimi i uthullës përdoret për të pastruar qiellin nga “chemtrails dhe ndikimet e HAARP.”

Si zakonisht, ky pretendim nuk shoqërohet me ndonjë provë, burim apo referencë për ta mbështetur. 

Spërkatja e kimikateve nga avionët (chemtrails) është një teori konspirative që pretendon se qeveria apo palë të tjera janë të angazhuar në një program sekret për të futur kimikate toksike në atmosferë nëpërmjet avionëve në një mënyrë që formon vazhda në qiell, si ato që duken pas avionëve.

Sipas Agjencisë amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit dhe NASA, vazhdat e bardha që duken pas avionëve në qiell quhen vazhda kondensimi (contrails), përbëhen kryesisht nga uji, dhe “nuk janë të rrezikshme për shëndetin e njeriut.”

Vazhdat e kondesimit formohen kur avulli dhe grimcat e hirit të imët nga djegia e karburantit të avionit ngrijnë në kristale akulli. Në ajër me lagështi të ulët, kristalet thjesht shpërbëhen. Nëse ajri ka më shumë lagështi, ato mbeten, dhe krijojnë vazhdat e avullit që duken me sy nëpër qiell. Ky ndryshim në nivelin e lagështisë së ajrit shpjegon pse disa avionë kanë vazhdë kondensimi dhe disa jo.

Spërkatja e uthullës në ballkon nuk ka asnjë efekt tek këto vazhda, ashtu siç nuk do të kishte efekt tek retë. Vazhdat e kondensimit janë fenomene fizike që ndodhin në lartësi prej mijëra metrash. Një lëng i spërkatur nga disa metra lartësi nuk mund të ndikojë në asnjë mënyrë në formimin ose shpërndarjen e tyre.

Uthulla nuk posedon ndonjë veti të veçantë lidhur me agjentët kimikë të dëmshëm, përveçse është dezinfektues i butë dhe heqës i gëlqeres.

Kimisti Dario Bressanini me shaka e quajti uthullën “një nga katër kalorësit e apokalipsit të pastrimit”, së bashku me sodën e bukës, kripën dhe limonin, përbërës që shpesh shiten në mënyrë të rreme si kura çudibërëse për gjithëfarëlloj problemi.

Teoria se uthulla pastron qiellin nga kemtrajlet është në qarkullim të paktën që nga viti 2012. 

Më 22 nëntor 2016, një sondazh i shkencëtarëve atmosferikë u botua nga Environmental Research Letters. 76 nga 77 (98.7%) e shkencëtarëve që morën pjesë në këtë studim thanë se nuk kishte prova të ekzistencës së një programi sekret të spërkatjes atmosferike në shkallë të gjerë dhe se të dhënat e cituara si prova mund të shpjegoheshin përmes faktorëve të tjerë.

Siç shpjegon skuadra kërkimore e fizikantit David Keith në Universitetin e Harvardit, nuk ka prova për ekzistencën e vazhdave kimike (chemtrails). Nëse do të ekzistonte vërtet një program qeveritar i kësaj shkalle, ai do të përfshinte një program po aq masiv për prodhimin, ngarkimin dhe shpërndarjen e materialeve. Mijëra ose edhe dhjetëra mijëra njerëz do duhej të punonin për këto programe. Kjo do të thotë se do të ishte tmerrësisht shumë e vështirë që kjo të mbetej sekrete për shumë gjatë, pasi do të mjaftonte vetëm një njeri i përfshirë në program të dilte hapur i pajisur me prova si fotografi, dokumente, apo pajisje fizike për ta dekonspiruar.

Këto prova ende nuk kanë dalë.

Në fjalët e skuadrës së Keith:

“Nëse beson në kemtrajle, pyete veten si mund të jesh kaq i sigurt që ka vërtet një konspiraci të madhe. Merr në konsideratë shpjegime alternative, të thjeshta. Ki parasysh që interneti është plot me njerëz që janë krejt të sigurt për gjëra që thjesht nuk janë të vërteta. Ki parasysh që edhe pse qeveritë mund të mbajnë sekrete që përfshijnë vetëm pak njerëz, ato nuk arrijnë të mbajnë sekret programe të mëdha. Rusët, për shembull, dinin detaje specifike mbi projektin e bombës atomike që përpara se të ndodhte testimi i parë i armëve bërthamore, dhe në atë rast njerëzit e përfshirë në atë projekt kishin motivin e qartë patriotik të mbanin sekretin.

Nëse mendon se vazhdat e kondensimit të avionëve “duken ndryshe” ose “po sillen çuditshëm” konsidero që vazhdat e zakonshme të kondensimit nganjëherë mbeten për një kohë të gjatë dhe mënyra se si duken mund të ndryshojë papritur përgjatë të njejtës rrugë sepse avionët fluturojnë përmes vendeve me temperatura dhe lagështi të ndryshme. […] Sigurisht që ka mundësi që diçka tjetër po ndodh, por për ta provuar duhet më shumë se thjesht fotografi të diçkaje që duket njësoj me vazhdat normale të kondesimit”.

Projekti studimor shkencor amerikan i quajtur HAARP është një projekt i përbashkët i Forcave Ajrore Amerikane dhe Marinës Amerikane i kijuar në vitin 1993, i cili i ka kaluar më vonë Universitetit të Alaskës Fairbanks (UAF) në vitin 2015.

HAARP shfaqet shpesh në narrativat konspiracioniste si një veprimtari djallëzore që përfshin shkaktimin e tërmeteve, uraganëve, përmbytjeve, thatësirave, stuhive, ndërprerjeve të energjisë, rrëzimit të avionëve apo sëmundjeve.

Karakteristika e tij kryesore është një transmetues me frekuencë të lartë që përdoret për të studiuar jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Duke analizuar se si valët e radios ndërveprojnë me elektronet në jonosferë, studiuesit në HAARP janë në gjendje të studiojnë fenomene, të tilla si efektet e aurora borealis, ose dritat veriore, në sistemet radio dhe komunikimet e avionëve në lartësi të mëdha.

HAARP ka si objekt studimi dhe eksperimentimi jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Gati të gjithë fenomenet e motit ndodhin më poshtë jonosferës, në troposferë. Kështu, HAARP nuk ka si të ndikojë në fenomenet e motit.

Që në krijimin e tij, HAARP ka qenë në shënjestrën e teorive konspirative. Fakti që puna studimore që kryen HAARP nuk është lehtësisht e kuptueshme nga publiku i gjerë, bën që këtij projekti t’i vishen fuqi mbinatyrore. Në 2016, dy burra nga Georgia, ShBA, u arrestuan me një arsenal masiv armësh. Ata kishin në plan të shkatërronin HAARP sepse besonin se instituti kërkimor manipulonte motin, kontrollonte mendjet e njerëzve, madje edhe rrëmbente shpirtra.

Sipas shkrimtarit të shkencës, Mick West, “mënyra për të përgënjeshtruar teoritë konspirative rreth HAARP është të përpiqesh t’i shpjegosh njerëzve ekzaktësisht çfarë HAARP bën. Shpjegoi se është thjesht një radiotransmetues që është në Alaskë dhe mund të ndikojë vetëm në një sasi të vogël ajri mbi të. Shpjegoji se fuqia e përdorur nga ky radiotransmetues është shumë shumë e vogël krahasuar me çfarë do të duhej për të bërë disa nga gjërat që po pretendohen.”

Faktoje ka verifikuar edhe më parë pretendime lidhur me të ashtuquajturat kemtrajle dhe sistemin HAARP.

The post Zierja e uthullës pak shanse për të pastruar qiellin nga kimikatet appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon një shkëmbim real në aeroplan

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

————————————————

Një video që ka marrë mbi njëmijë pëlqime në Instagram pretendon se tregon një mësuese pogradecare, e cila ka vendosur këmbët mbi kokën e pasagjeres para saj dhe përplaset me të përtej çdo norme normale etike.

Megjithatë, video qesharake nuk tregon një ngjarje të vërtetë. Ajo është gjeneruar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

Origjina e gjeneruar e videos është veçanërisht e dukshme në mënyrën e panatyrshme dhe shqipen e çalë që flet pasagjerja e avionit. 

Më tej, me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video është postuar fillmisht në TikTok nga një llogari që poston përmbajtje të gjeneruara me AI.

Këto imazhe janë shembuj i çfarë është quajtur ‘AI slop’ që përkthehet në “llum AI.” 

Llum AI quhen imazhe, video apo shkrime me cilësi të ulët të krijuara duke përdorur teknologjinë gjeneruese të inteligjencës artificiale dhe të karakterizuara nga një mungesë e theksuar e përpjekjes, logjikës ose kuptimit.

Llumi AI në Facebook zakonisht ka për qëllim mbledhjen e sa më shumë komenteve, e kështu zakonisht konsiston në imazhe, dhe histori shoqëruese, që ngjallin emocione të forta tek njerëzit. Llumi AI që nxit zemërim, ofendim dhe skandalizim merr shumë angazhim. 
Për të parandaluar që përmbajtje të tilla të keqinterpretohen, është e rëndësishme që çdo video, foto ose material tjetër i gjeneruar ose i manipuluar me inteligjencë artificiale të shënohet si i tillë. Kjo do të ndihmojë në informimin e audiencës dhe në mbrojtjen e tyre nga dezinformimi. Facebook i detyron përdoruesit të etiketojnë videot e gjeneruara me AI si të tilla.

The post E gjeneruar mësuesja harbute pogradecare në avion appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon një grup njerëzish në dalje të Forumit të Davosit, duke rrethuar makinën e miliarderit Bill Gates 

Verdikti: E pavërtetë

—————————————————————-

Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon një turmë në Davos, Zvicër, që rrethon makinën e milarderit Bill Gates ndërsa e quajnë atë vrasës dhe kërkojnë arrestimin e tij.

Megjithatë, ky pretendim është i rremë.

Video e mësipërme nuk është xhiruar në Davos, në Zvicër, por në Downing Street, Londër. Kjo dëshmohet nga një krahasim pamor i videos me pamje të rezidencës zyrtare të Kryeministrit britanik në Londër.

Në tetor 2021, miliarderi Bill Gates vizitoi Londrën për të darkuar me Kryeministrin e atëhershëm Boris Johnson, i cili ftoi 20 figura më me ndikim të biznesit në botë për të ndihmuar në promovimin e interesave britanike në nivel ndërkombëtar.

Sipas revistës Newsweek, më 18 tetor 2021, protestues në Londër u mblodhën rreth një makine dhe bllokuan rrugën që të çonte në Downing Street me disa që bërtisnin “arrestoni Bill Gates” dhe mbanin pankarta kundër vaksinimit. Policia përfundimisht e shoqëroi automjetin në një hyrje tjetër të Downing Street. Nuk dihet se kush ishte në makinë.

Pamje të këtij incidenti u botuan në rrjet që në 2021. Në to, vërehen ngjashmëri me videon e mësipërme, si veshja e oficerëve të policisë.

Takimi vjetor i Forumit Ekonomik Botëror 2026 u zhvillua në Davos të Zvicrës, midis 19 dhe 23 janarit. Pamje filmike tregojnë se Gates ishte i pranishëm. 

Bill Gates flet në Forumin Ekonomik Botëror

Megjithatë, nuk ka patur asnjë raportim të besueshëm se ai është sulmuar nga ndonjë turmë që kërkon arrestimin e tij.

Video e mësipërme tregon një incident që ka ndodhur në Londër 5 vite më parë.

The post Bill Gates nuk u rrethua nga protestues në Forumin e Davosit appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Rusia ka rrëzuar dy satelitë sekretë ushtarakë amerikanë. Trump është i tmerruar.

Verdikti: E paprovuar

—————————————————————

Në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon lajmi se Rusia ka rrëzuar dy satelitë sekretë ushtarakë amerikanë, gjë që e ka “tmerruar” presidentin amerikan Trump.

Si zakonisht, për të mbështetur këtë pretendim të jashtëzakonshëm, nuk jepet asnjë provë, burim apo referencë.

Postimi i mësipërm i referohet një videoje në gjuhën italiane të botuar në Youtube nga një llogari që duket se poston video të shumta të ngjashme me ‘lajme’ sensacionaliste (dhe të pabesueshme) pro-Rusi.

Video 24-minutëshe nis me çfarë ajo quan një “fakt të thatë, por thelbësor” se “sistemet e kontrollit hapësinor të Shteteve të Bashkuara kanë regjistruar humbjen e komunikimit stabël me dy mjete hapësinore me përdorim ushtarak.”

Megjithatë, ky “fakt i thatë” mbetet i pakonfirmuar. Video nuk jep ndonjë burim, zyrtar ose jo, që vërteton këtë “fakt.”

Humbja e komunikimit me dy satelitë të orbitës së ulët nuk është njoftuar nga Administrata Kombëtare e Aeronautikës dhe Hapësirës (NASA) amerikane, Departamenti i Mbrojtjes amerikan apo ndonjë institucion tjetër zyrtar.

Njësoj, asnjë lajm i tillë nuk është raportuar në mediat ndërkombëtare apo vendase. Logjikisht, nëse një veprim i tillë do të kishte ndodhur vërtet ai do të ishte raportuar gjerësisht.

Në vitin 2021, Rusia shkatërroi vërtet një satelit jo-funksional sovietik për të testuar një armë anti-satelit, duke lëshuar në hapësirë mbi 1500 copëza mbeturinash mjaftueshëm të mëdha për t’u gjurmuar dhe qindra mijëra copëza më të vogla.

Përpara operacionit, Rusia nxorri një njoftim për pilotët (NOTAM) që i paralajmëronte ata të qëndronin larg hapësirës ajrore mbi Kozmodromin Plesetsk, një strukturë në bregdetin verior të vendit që është e njohur për lëshimin e raketave anti-satelit.

Në 2007, Kina shpërtheu një nga satelitët e saj, duke prodhuar mijëra copëza mbeturinash. Shtetet e Bashkuara vazhduan në vitin 2008, duke shkatërruar një satelit zbulimi që po dështonte në një orbitë shumë të ulët, një ngjarje që rezultoi në rreth 400 copëza mbeturinash orbitale. India bëri të njëjtën gjë në Mars 2019, duke u bërë vendi i katërt që demonstroi atë që njihet si aftësi armësh kundërhapësinore. India qëllimisht shënjestroi një satelit në orbitën shumë të ulët të Tokës, dhe shumica e mbeturinave u dogjën në atmosferën e planetit pak më vonë. Vetëm tre copëza të gjurmueshme mbeten duke rrethuar planetin.

Sisteme të shumta anti-satelitore ose ekzistojnë ose janë në zhvillim. Disa shkatërrojnë në mënyrë aktive satelitët me shpërthim, ndërsa të tjerë i çaktivizojnë satelitët në mënyrë më pasive. Këto teknologji përfshijnë mikrovalë me fuqi të lartë që mund të prishin elektronikën, pajisje që bllokojnë sistemet e komunikimit dhe sisteme lazeri me bazë tokësore. Ekspertët e Projektit të Sigurisë Hapësinore në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare raportojnë se sistemet anti-satelitorë të Kinës tani janë aq të fuqishme sa vendi “mund të kërcënojë çdo satelit amerikan në LEO, dhe ndoshta edhe orbitën mesatare të Tokës dhe GEO [orbitën gjeostacionare]”.

Rusia ka testuar sisteme anti-satelitore që nga vitet 1960, duke filluar me sisteme anti-satelitore bashkë-orbitale që takohen me dhe shkatërrojnë objektivat nga hapësira në vend të tokës. Ajo ka testuar raketa Nudol në hapësirë ​​që nga viti 2014, pa goditur asgjë deri më tani.

The post Asnjë provë për rrëzimin e dy satelitëve amerikanë nga Rusia appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon projektin HAARP, një “fabrikë lundruese e tornadove dhe fatkeqësive të ndryshme.”

Verdikti: E pavërtetë

————————————————————-

Video e një anijeje që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon famëkeqin projektin HAARP, një “fabrikë lundruese e tornadove dhe fatkeqësive të ndryshme.”

Si zakonisht, nuk sillet asnjë provë, burim, apo referencë që mbështet pretendimin e jashtëzakonshëm.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video e mësipërme është postuar fillimisht në Youtube në vitin 2016 me titullin “Stacioni elektrik lundrues Osman Khan në Detin e Zi, Kantieri Detar i Tuzla.”

Anija e mësipërme, e quajtur Osman Khan, nuk ka të bëjë fare me projektin HAARP. Ajo është një anije me motor që prodhon energji elektrike dhe i përket kompanisë Karadeniz, e cila zotëron një flotë të madhe anijesh të tilla.

Ajo ka aftësinë të gjenerojë 470 Mw energji elektrike, të mjaftueshme për të furnizuar me energji afërsisht 235 mijë shtëpi (duke supozuar një përdorim mesatar prej 2 kw për shtëpi gjatë 24 orëve).

Më 13 nëntor 2016, anija Osman Khan, lundroi për në Gana në një ceremoni ku morën pjesë presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan, dhe zyrtarë të tjerë turq. Ajo u ngarkua me detyrën për të furnizuar me energji elektrike rrjetin elektrik në Gana. 

Projekti studimor shkencor amerikan i quajtur HAARP është një projekt i përbashkët i Forcave Ajrore Amerikane dhe Marinës Amerikane i krijuar në vitin 1993, i cili i ka kaluar më vonë Universitetit të Alaskës Fairbanks (UAF) në vitin 2015.

HAARP shfaqet shpesh në narrativat konspiracioniste si një veprimtari djallëzore që përfshin shkaktimin e tërmeteve, uraganëve, përmbytjeve, thatësirave, stuhive, ndërprerjeve të energjisë, rrëzimit të avionëve apo sëmundjeve.

The post Kjo anije gjenerator energjie asnjë lidhje me projektin HAARP appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Ky imazh i Statujës së Lirisë provon se ngrohja globale dhe rritja e nivelit të oqeaneve janë mashtrime

Verdikti: Mungon konteksti

————————————————————–

Dy foto të Statujës së Lirisë në Nju Jork, të cilat pretendohet se janë bërë me më shumë se 100 vjet diferencë, po qarkullojnë në rrjete sociale me pretendimin se ato janë prova të mjaftueshme për të vërtetuar se nuk ka patur ndonjë rritje të ndjeshme të nivelit të detit, një pasojë e njohur e ngrohjes globale.

Megjithatë, ekspertët e oqeanografisë dhe ndryshimeve klimatike paralajmërojnë se krahasimi fotografik nuk mund të përdoret si provë e sjelljes së nivelit të detit. 

Problemi me imazhin e mësipërm qëndron pikërisht në mungesën e kontekstit. Pa e ditur nëse fotot janë bërë në baticë të lartë apo të ulët, nuk ka asnjë mënyrë për t’i krahasuar ato. 

Metodat shkencore të matjes mund të përshkruajnë ndryshimet në nivelin e detit me shumë saktësi dhe ato tregojnë se ai është rritur ndjeshëm në Gjirin e Nju Jorkut gjatë njëqind viteve të fundit.

Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike (NOAA) amerikane thekson se mënyra e saktë për të matur ndryshimet afatgjata është me anë të nivelit mesatar të detit, i llogaritur nga seritë historike që eliminojnë efektet momentale të baticave dhe kushteve të motit. 

Sipas Shërbimit Kombëtar të Oqeaneve të qeverisë amerikane, niveli i detit mund të rritet me dy mekanizma të ndryshëm si pasojë e ndryshimeve klimatike. Së pari, ndërsa oqeanet ngrohen për shkak të një temperature globale në rritje, uji i detit bymehet, duke zënë më shumë hapësirë ​​në pellgun e oqeanit dhe duke shkaktuar një rritje të nivelit të ujit. Mekanizmi i dytë është shkrirja e akullit mbi tokë, e cila më pas shton ujë në oqean.

“Batica në Nju Jork ndryshon me rreth 1.5 metra. Në varësi të kohës së ditës kur është bërë fotografia, ndryshimi i dukshëm mund të jetë i madh ose praktikisht i papërfillshëm”, shpjegoi për Metsul Jacqueline Austermann, një profesore në universitetin Columbia e cila hulumton ndryshimet në nivelet e oqeanit. 

Më tej, që nga viti 1856, NOAA ka mbajtur matje të vazhdueshme në Battery Park, të vendosur në majën jugore të Manhattanit, vetëm pak kilometra nga Statuja e Lirisë. Këto të dhëna konsiderohen si një pikë referimi për monitorimin e nivelit të detit në rajon.

Sipas NOAA, niveli relativ i detit në zonë është rritur rreth 30 centimetra në 100 vitet e fundit, me një shpejtësi mesatare prej afërsisht 3 milimetrash në vit. Në dekadat e fundit, kjo shpejtësi është përshpejtuar, duke arritur në rreth 4.5 milimetra në vit në Nju Jork. 

Në shkallë globale, NOAA dhe NASA vlerësojnë se nivelet e oqeaneve janë rritur midis 20 dhe 25 centimetrave që nga viti 1880. Vetëm që nga viti 1993, rritja mesatare globale ka qenë pothuajse 10 centimetra, duke demonstruar intensifikimin të fenomenit kohët e fundit.

Rritja e nivelit të detit nuk është një fenomen teorik. Ndikimet e tij po ndihen. 

Një studim i botuar pas Uraganit Sandy në vitin 2012 arriti në përfundimin se rritja e nivelit të oqeaneve shtoi afërsisht 8 miliardë dollarë dëme shtesë në rajonin e Nju Jorkut. Për më tepër, parashikimet nga Paneli i Ndryshimeve Klimatike të qytetit tregojnë se, deri në vitin 2050, nivelet e detit mund të rriten me 28 deri në 53 centimetra shtesë. Kjo do të rrisë frekuencën e të ashtuquajturave “përmbytje të ditëve me diell”, kur baticat jashtëzakonisht të larta shkaktojnë përmbytje edhe pa shi ose stuhi. 

Sipas Kenneth G. Miller, profesor i Shkencave të Tokës dhe Planetare në universitetin Rutgers, mohimi i rritjes së nivelit të detit bazuar në imazhe të izoluara injoron dekada hulumtimi. “Rritja globale prej 3.3 mm në vit dhe rritja lokale në Nju Jork prej 4.5 mm në vit është një fakt i dokumentuar nga satelitët dhe matësit e baticës,” tha ai.

The post Krahasimi i nivelit të ujit në Statujën e Lirisë nuk rrëzon ngrohjen globale appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon njerëzit në Rusi që rrëshqasin nga kati i katërt pas një stuhie dëbore

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

————————————————————

Një video që po qarkullon në rrjete sociale dhe media, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon njerëz në Rusi duke rrëshqitur poshtë nga kati i katërt i një godine pasi një stuhi e kishte çuar nivelin e borës në lartësi ekstreme.

Gadishulli Kamchatka i Rusisë u godit nga stuhi dëbore që nga mesi i janarit, të shkaktuara nga një seri ciklonesh nga deti i Okhotskut. Këto stuhi bllokuan hyrjet e shtëpive, duke bllokuar banorët brenda, duke paralizuar transportin dhe aeroportet, dhe duke detyruar mbylljen e shkollave. Sipas Shërbimit Kombëtar Meteorologjik rus, hera e fundit që kishte rënë një dëborë e tillë ishte para më shumë se 30 vitesh.

Si fillim, që në pamje të parë vërehet që njerëzit në video nuk rrëshqasin nga kati i katërt i godinës, por nga shumë më lart, të paktën nga kati i tetë. 

Nëse kjo ju duket e jashtëzakonshme, keni instinkte të mira. Video e mësipërme nuk tregon ngjarje të vërteta. Ajo është krijuar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

Kjo tregohet nga elementë të videos që duken të pamundur ose alogjikë. Me një grumbull bore kaq të pjerrët dhe të lartë, njerëzit që përpiqen të rrëshqasin poshtë tij ka shumë të ngjarë të fundosen në dëborë ose të shkaktojnë shembjen e formacionit të brishtë të dëborës.

Gjithashtu, një sy i vëmendshëm mund të konstatojë se dy personat që qëndrojnë në tarracën e pallatit mbajnë të njëjtat ngjyra veshjesh me ata që duken se rrëshkasin në pjesën e poshtme të borës. Këto gabime logjike janë një tjetër shenjë e përdorimit të inteligjencës artificiale. 

Videot AI karakterizohen nga një kinematografi shumë perfekte dhe një metodë dukshëm e panatyrshme e kuadrimit. Ato janë shumë të pastra dhe u mungojnë detajet si elementë të vegjël të qytetit. Detajet e vogla zhduken ose anashkalohen. 

Pamjet reale nga gadishulli tregojnë katet përdhese të mbuluara dhe njerëzit që përpiqen të hapin dyert. Në videon e mësipërme, grumbulli i borës shkon deri në lartësinë e një ndërtese nëntëkatëshe, që do ta bënte atë mbi 60 metra të lartë. Megjithatë, sipas autoriteteve vendase, shtresa e dëborës kishte arritur lartësinë maksimale 2,5 metra në pikat më ekstreme.

Më tej, në Kamchatka, nuk ka ndërtesa banimi shumëkatëshe. Për shkak të rreziqeve, përfshirë ato gjeologjike, Kamchatka karakterizohet nga ndërtesa të ulëta deri në rreth 5 kate.

The post E gjeneruar bora masive në Rusi që ka kthyer pallatet në pista skish appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Komisioni Qendror i Zgjedhjeve të Kosovës ka vendosur të mbahen zgjedhje të parakohshme

Verdikti: E pavërtetë

——————————————————————————

Një postim i 19 janarit në Facebook jep lajmin: “Zgjedhje të parakohshme! KZQ sapo mori vendimin e PAPRITUR”, ndërsa fton lexuesit të marrin vesh më shumë duke klikuar lidhjen në komente.

Lajmi patjetër do të sjellë interes për publikun kosovar, i cili votoi në zgjedhjet e parakohshme parlamentare më 28  dhjetor 2025, më pak se një muaj më parë, zgjedhje që u mbajtën pasi legjislatura e dalë nga zgjedhjet e 9 shkurtit 2025 dështoi të konstituonte përbërjen e re të Kuvendit për muaj të tërë, duke e lënë vendin pa parlament funksional.

Megjithatë, votuesit kosovarë nuk duhet të gëzohen apo hidhërohen. Lajmi nuk është i vërtetë. 

Artikulli që referohet në komente përmban tekstin identik të një artikulli të Radio Evropa e Lirë me titull: “KQZ vendos për rinumërim të plotë të votave.” Sipas tij, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve i Kosovës ka vendosur që do të ketë rinumërim të plotë të të gjitha votave në 28 komuna për këto zgjedhje. 

Qartazi, në titull të artikullit është përmendur tërthorazi emërtimi “zgjedhje të parakohshme”, i cili i referohet zgjedhjeve të 28 dhjetorit, dhe vendimit të fundit të KQZ në Kosovë për të rinumëruar votat e këtyre zgjedhjeve. 

Titulli i paqartë i lajmit që synon të krijojë idenë e zgjedhjeve të parakoshme, keqinformon me qëllim mbledhjen e sa më shumë klikimeve, reagimeve dhe komenteve.

The post Vendimi i KQZ në Kosovë për rinumërim dhe jo zgjedhje të parakohshme appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon presidentin rus Vladimir Putin duke u zhytyr në ujë me rastin e festës së Epifanisë në janar 2026

Verdikti: Mungon konteksti

Më 19 janar 2026, ditën kur të krishterët orotdoksë festojnë Epifaninë, në rrjete sociale dhe mediat shqipfolëse u shpërnda një video e presidentit rus Vladimir Putin duke u zhytyr në një pishinë me ujë. Video shoqërohej me pretendimin se ajo tregonte zhytjen tradicionale që Putin kishte bërë në janar 2026. Kjo përmendet si një provë e mëtejshme e shëndetit të plotë që gëzon lideri rus, përkundër zërave në Perëndim se ai është i sëmurë. 

Agjensia shtetërore ruse e lajmeve Tass raportoi më 19 janar 2026 se Putin e kishte bërë zhytjen tradicionale me rastin e Epifanisë. Megjithatë, lajmi i konfirmuar për agjensinë nga zëdhënësi i tij, Dmitry Peskov, nuk shoqërohej me pamje filmike apo fotografike.

Video e mësipërme është nga 5 vite më parë.

Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video origjinale është transmetuar më 19 janar 2021 nga televizioni shtetëror rus.

Çdo vit për Epifaninë, besimtarët ortodoksë zhyten në lumenj dhe liqene për të përkujtuar pagëzimin e Krishtit në lumin Jordan.

Putini ka krijuar një reputacion prej vitesh me foto që e tregojnë duke bërë aktivitete pa bluzë, si noti, kalërimi ose gjuetia, të cilat janë etiketuar si përpjekje për të forcuar imazhin e tij si një personalitet mashkullor dhe burrë i fortë.

The post Të hershme këto pamje të zhytjes së Putin në ujit e akullt appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon një amerikane indigjene Cherokee duke u ndeshur me një oficer të policisë amerikane të emigracionit (ICE)

Verdikti: E pavërtetë

———————————————————-

Një video që ka marrë 15 mijë shikime në Facebook pretendohet se tregon një grua amerikane indigjene Cherokee duke u ndeshur me një oficer të policisë së emigracionit (ICE), i cili përpiqet ta arrestojë dhe ta deportojë si emigrante e paligjshme.

Populli Cherokee jetoi në pjesën më të madhe të Shteteve të Bashkuara juglindore para kolonizimit europian që nisi në shekullin e XV.

Në disa qytete amerikane, përfshirë Minneapolis, ka pasur përplasje midis qytetarëve dhe agjentëve të ICE pas bastisjeve të ndryshme dhe operacioneve të kontrollit të imigracionit, dhe veçanërisht vrasjes së Renee Nicole Good nga një agjent federal më 7 janar 2026.

Megjithatë, kjo video nuk tregon një incident real. Ajo është gjeneruar me anë të programeve kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

Video u postua fillimisht më 3 janar nga një llogari që ndan përmbajtje të gjeneruar artificialisht në media sociale, kryesisht duke shfaqur agjentë të ICE që bllokohen ose shtyhen nga qytetarë, protestues ose oficerë të tjerë të zbatimit të ligjit.

Këto variacione të temave që ngjallin zemërim, të gjeneruara nga IA, postohen shpesh njëra pas tjetrës. Një shembull tematik janë pastorë të zinj që përballen me agjentë të ICE në shkallët e kishës duke bërtitur: “Jo sot, dhe jo në këtë kishë!” Në një seri tjetër, shitëset e frutave thonë: “Mos më prek, jam amerikane, o racist!”

Seria e videove të përballjes fiktive në “Grand Central Market” paraqet sinjalistikë të një tregu të gjeneruar nga AI. Që nga viti 1917 ka pasur një treg të vërtetë të Los Angeles me këtë emër. 

Udhëzimi i dhënë programit AI duket se ka kërkuar që gruaja në secilën prej videove të jetë me lëkurë kafe, me flokë të gjatë të zinj, dhe që agjenti i ICE të jetë një burrë i bardhë me veshje taktike. Në shumicën e videove, gruaja mban çantë dhe mund të ketë veshur stile tradicionale veshjesh të Amerikës së Jugut ose Qendrore. Në shumicën e videove ajo bërtet një përzierje frazash angleze dhe spanjolle.

Në video mund të identifikojmë edhe disa gabime tipike të programeve gjeneruese AI. Për shembull, në sfond, një burrë tregohet duke ecur mbrapsht, dhe kur gruaja e godet agjentin në fytyrë, syzet e diellit që ai mban duket sikur zhduken në ajër.

Më tej, etiketa në krahun e majtë të gruas ka shkronja të padëshifrueshme, dhe rripi i çantës ndryshon nga shpatulla e djathtë në të majtën, dhe nga brenda në jashtë xhaketës kur gruaja kthehet.

Këto video janë shembuj i çfarë është quajtur ‘AI slop’ që përkthehet në “llum AI.”
Llumi AI në Facebook zakonisht ka për qëllim mbledhjen e sa më shumë komenteve, e kështu zakonisht konsiston në imazhe, dhe histori shoqëruese, që ngjallin emocione të forta tek njerëzit, si zemërimi. Llumi AI që nxit zemërim merr shumë angazhim.

The post E gjeneruar kjo përplasje mes indigjenes dhe policit të ICE appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Një zyrtar i NATO ka kërcënuar ShBA se nëse ata marrin Groenlandën, të gjitha bazat amerikane në Europë do të konfiskohen dhe ShBA “do të duhet të largohej.”

Verdikti: E pavërtetë

—————————————————————————–

Në ditët e para të vitit 2026, pasi forcat speciale amerikane rrëmbyen presidentin venezuelian Maduro, presidenti amerikan Donald Trump rideklaroi ambicien e ShBA për të marrë Groenlandën, duke mos përjashtuar edhe ndërhyrje ushtarake.

Një numër mediash shqipfolëse njoftuan më 9 janar se një zyrtar i NATO kishte kërcënuar ShBA duke thënë: “Nëse merrni Groenlandën, ne do të marrim çdo bazë amerikane nga Aviano në Ramstein, nga Rumania e të gjitha bazat e tjera ushtarake, do të konfiskohen.”

Artikujt e mësipërm shpesh shoqërohen dhe me imazhe ilustruese që përmbajnë foton e Trump dhe të Mark Rutte, Sekretar i Përgjithshëm i NATO, duke lënë të nënkuptohet se Rutte mund të jetë zyrtari i NATO në fjalë.

Megjithatë, në brendinë e artikujve citohet një postim i Gunther Fehlinger-Jahn, i cili përshkruhet si zyrtar i NATO.

Në videon e postuar më 5 janar, Gunther Fehlinger-Jahn, një ekonomist austriak dhe mbështetës i integrimit evropian, kritikon dëshirën e administratës Trump për të marrë në zotërim Groenlandën, një ishull që ka qenë pjesë e Danimarkës që nga viti 1953.

Në profilet e tij në rrjete sociale, Fehlinger-Jahn e përshkruan veten si “kryetar i Komitetit Austriak për Zgjerimin e NATO.” Artikujt e mësipërm e marrin të mirëqenë që ky vetëpërshkrim e bën austriakun zyrtar të NATO.

Megjithatë, një thellim i vogël do të zbulonte se ky komitet nuk duket se ka lidhje as me organet zyrtare të BE dhe as me NATO. 

Në vitin 2023, kur u kontaktua nga Reuters, Fehlinger-Jahn sqaroi se komiteti në fjalë përbëhet nga ai vetë dhe “disa miq nga vendet që duan të bashkohen me NATO për t’u mbrojtur nga Rusia” dhe se ai nuk ka lidhje me NATO. 

“Nuk kam asnjë lidhje me NATO. Asnjë nga postimet e mia nuk përfaqëson ndonjë qëndrim zyrtar,” deklaroi Fehlinger-Jahn. Në një deklaratë, NATO gjithashtu konfirmoi për median se Fehlinger nuk ka lidhje zyrtare me organizatën.

Më 16 janar 2026, përsëri për Reuters, zyrtarët e institucioneve europiane sqaruan se Fehlinger-Jahn nuk punon për dhe nuk flet në emër të Këshillit Evropian, Këshillit të BE, Parlamentit Europian apo Komisionit Europian. 

Një zyrtar i NATO përsëriti për Reuters se Fehlinger-Jahn nuk kishte lidhje zyrtare me organizatën. “Ai nuk është punonjës i NATO”, tha zyrtari. “Pikëpamjet dhe opinionet e tij janë personale dhe nuk pasqyrojnë ato të Aleancës. Gjithashtu, pavarësisht titullit – ‘Komiteti Evropian për Zgjerimin e NATO-s’ – ky nuk është një komitet apo organ i NATO.”

Ministria e jashtme e Austrisë tha se Fehlinger-Jahn nuk kishte asnjë rol me qeverinë dhe as me misionin e saj në NATO, i cili menaxhon marrëdhëniet e Vjenës me aleancën si një vend jo-anëtar.

Fehlinger-Jahn është ekonomist, konsulent menaxhimi dhe punonjës zhvillimi, sipas faqes së tij të internetit. Nuk ka asnjë tregues nga përvoja e tij profesionale se ai flet në emër të BE ose NATO. Ai aktualisht është i përfshirë në promovimin e bashkëpunimit ekonomik midis Austrisë dhe Shqipërisë. Në fillim të viteve 2000, ai ishte sekretar i përgjithshëm i Unionit të Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme të Partisë Popullore Evropiane, i cili promovon interesat e bizneseve të vogla dhe të mesme.

NATO është një aleancë politike dhe ushtarake kombesh. Një nga angazhimet e saj kryesore është që një sulm kundër njërit prej anëtarëve të saj të konsiderohet një sulm kundër të gjithëve. ShBA dhe Danimarka janë të dyja anëtare të NATO. Kryeministrja daneze Mette Frederiksen paralajmëroi më parë se një sulm i ShBA ndaj Groenlandës do të shënonte fundin e NATO.

The post Austriaku që foli për konfiskimin e bazave amerikane asnjë lidhje me NATO-n appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon dëborën masive që ra në Kamchatka të Rusisë në janar 2026

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

——————————————————————

Një video që duket se tregon një grumbull gjigand bore që mbulon pjesën e poshtme të pallateve të banimit po qarkullon në media dhe rrjete sociale me pretendimin se ajo tregon borën që ka rënë në Kamchatka, Rusi në janar 2026.

Gadishulli Kamchatka i Rusisë u godit nga stuhi dëbore që nga mesi i janarit, të shkaktuara nga një seri ciklonesh nga Deti i Okhotskut. Këto stuhi bllokuan hyrjet e shtëpive, duke bllokuar banorët brenda, duke paralizuar transportin dhe aeroportet, dhe duke detyruar mbylljen e shkollave. Sipas Shërbimit Kombëtar Meteorologjik rus, hera e fundit që kishte rënë një dëborë e tillë ishte para më shumë se 30 vitesh.

Kjo situatë ekstreme e motit është ndarë si lajm në të gjitha mediat botërore dhe më pas edhe në ato shqiptare. Megjithatë, videot e mësipërme që janë publikuar nuk tregojnë rekordet e borës në Kamchatka. Ato janë gjeneruar me programe kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

Fotot reale nga gadishulli tregojnë katet përdhese të mbuluara dhe njerëzit që përpiqen të hapin dyert. Në videot e inteligjencës artificiale, grumbullimet e borës shpesh shkojnë deri në lartësinë e një ndërtese nëntëkatëshe, që do t’i bënte ato mbi 60 metra të larta. Megjithatë, sipas autoriteteve vendase, shtresa e dëborës kishte arritur 2,5 metra në pikat më ekstreme.

Videot reale tregojnë pajisje të rënda për heqjen e borës, ndërsa videot e inteligjencës artificiale tregojnë pamje të banorëve që rrëshkasin nga dritaret e kateve të larta me slita plastike që fluturojnë vetë tëposhtë shpateve vertikale.

Gjithashtu, në videot e gjeneruara, dritaret dhe muret e ndërtesave “fluturojnë” ose ndryshojnë formë me lëvizjen e kamerës. Në një prej tyre, pjesa e poshtme e një shtylle ndriçimi duket e shkëputur nga pjesa e sipërme. Ndërsa dy makina të mbuluara nga bora duket sikur janë vendosur njëra mbi tjetrën.

Video e mësipërme u postua fillimisht në TikTok, ku ishte etiketuar nga krijuesi si e gjeneruar me AI.

Videot AI karakterizohen nga një kinematografi shumë perfekte dhe një metodë dukshëm e panatyrshme e kuadrimit. Ato janë shumë të pastra dhe u mungojnë detajet si elementë të vegjël të qytetit. Detajet e vogla zhduken ose anashkalohen. 

Më tej, në Kamchatka, nuk ka ndërtesa banimi shumëkatëshe. Për shkak të rreziqeve, përfshirë ato gjeologjike, Kamchatka karakterizohet nga ndërtesa të ulëta deri në rreth 5 kate.

Mediat serioze që ranë pre e këtyre imazheve të gjeneruara korigjuan gabimin pas pak kohësh, ndërsa në mediat shqiptare pamjet apokaliptike vijojnë të ngjallin habi mes lexuesve.

The post Të gjeneruara pamjet apokaliptike të borës rekord në Kamchatka appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Gjermania tërhoqi papritur trupat e saj nga Groenlanda pasi dërgoi 13 ushtarë për të mbrojtur Groenlandën nga kërcënimet e presidentit amerikan Trump për të pushtuar ishullin.

Verdikti: Mungon konteksti

————————————————————

Më 18 janar 2025, në media dhe rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, qarkulloi lajmi se Gjermania kishte tërhequr papritur 13 ushtarë që kishte dërguar për të mbrojtur Groenlandën nga kërcënimet e presidentit amerikan Trump për të pushtuar ishullin.

Megjithatë, largimi i togës gjermane nuk ishte i fshehtë, i papritur apo i ndikuar nga frika e tarifave që kërcënoi Trump. Largimi i misionit ishte parashikuar dhe njoftuar që në kohën e dërgimit të tij në Groenlandë. 

Ministria e Mbrojtjes gjermane kishte njoftuar paraprakisht se 13 ushtarët do të kishin një mision zbulues, i planifikuar të zgjaste për tri ditë nga 15 deri më 17 janar. Ushtarët gjermanë shkuan atje me ftesë të Danimarkës.

Ekipi kishte për qëllim të vlerësonte kushtet për ushtrime të mundshme të NATO, ndërsa zëdhënësi i qendrës së kontrollit të komandës tha më 18 janar se misioni kishte përfunduar. “Rezultatet e zbulimit do të analizohen në ditët në vijim,” tha ai.

Ndërkaq, Trump kërcënoi se Danimarka, Norvegjia, Suedia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, Hollanda dhe Finlanda do të përballen me tarifa 10% mbi të gjitha mallrat duke nisur nga shkurti dhe se ajo do të rritet në 25% më 1 qershor nëse nuk arrihet një marrëveshje për “blerjen e plotë dhe totale të Groenlandës” nga Shtetet e Bashkuara.

Ky kërcënim erdhi më 17 janar, ndërsa kohëzgjatja e misionit zbulues gjerman ishte lajmëruar tri ditë më parë, më 14 janar.

Deklarata e Ministrisë gjermane së Mbrojtjes shtoi se qëllimi i misionit, i cili përfshinte disa vende të tjera evropiane, ishte të shqyrtonte kushtet për një stërvitje të përbashkët ushtarake në territorin sfidues të ishullit si dhe vlerësuar kontribute të mundshme ushtarake për të mbështetur Danimarkën në shtimin e sigurisë në rajon.

Ushtarët gjermanë gjithashtu u larguan nga Groenlanda më 18 janar, sipas një zëdhënësi të komandës operative të Forcave të Armatosura të Gjermanisë, një ditë më vonë se sa ishte njoftuar fillimisht.

Vizita e planifikuar tri-ditore u zhvendos një ditë më vonë në mënyrë që ushtria e Gjermanisë të mund të përfitonte nga oferta e Danimarkës për të fluturuar së bashku në Groenlandë më 16 janar, tha Ministria e Mbrojtjes e Gjermanisë, në një deklaratë online.

The post Ushtarët gjermanë nuk u tërhoqën nga Groenlanda prej presionit të Trump appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Një gotë me ujë që shihet në videot e astronautëve kinezë vërteton se pamjet nuk janë filmuar në të vërtetë në hapësirë

Verdikti: E pavërtetë

————————————————————————–

Një gotë uji e palëvizshme në një video që tregon disa astronautë kinezë po përdoret në rrjetet konspiracioniste si provë se “NASA po gënjen.”

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se pamjet origjinale janë nga një leksion shkencor i vitit 2021 nga ekuipazhi i Shenzhou-13 i Tiangong, stacionit hapësinor kinez. 

Megjithatë, gota me ujë të palëvizshëm në video nuk është provë mashtrimi: Ekziston një fenomen themelor shkencor që shpjegon sjelljen e ujit.

Në mikrogravitet, objekte si uji dhe enët qëndrojnë në vend përveç nëse diçka i shtyn ose i tërheq. Meqenëse asgjë nuk e shqetësoi ujin në video, ai mbeti i palëvizshëm në gotën e tij. Ky është një shembull i Ligjit të Parë të Njutonit: objektet në qetësi qëndrojnë në qetësi përveç nëse veprohet mbi to nga një forcë e jashtme.

“Molekulave të ujit u pëlqen të ngjiten në xham dhe në molekula të tjera uji më shumë sesa të shpërndahen në ajër”, tha për Associated Press Jordan Bimm, një studiues postdoktoral dhe historian i hapësirës në Universitetin e Çikagos. “Pra, nëse nuk ka forcë të jashtme, uji mbetet në ‘grumbullime’ në mjedisin pa peshë, dhe në këtë rast brenda xhamit.”

Ai shtoi se tensioni sipërfaqësor, një veti e sipërfaqes së një lëngu që ndihmon në përcaktimin e formës së tij dhe i lejon atij t’i rezistojë forcave të jashtme, “gjithashtu punon për të ndihmuar në ruajtjen e formës statike dhe paraqet iluzionin se si do të vepronte uji në tokë”.

Një video e postuar në Weibo, një media sociale popullore në Kinë, në qershor 2022 nga programi hapësinor i Kinës tregon pamje prapa skenave të ekuipazhit Shenzhou-13 duke u përgatitur për mësimin e tyre duke derdhur me kujdes ujë në gotë përmes një pipe në mënyrë që ajo të qëndrojë në vend. Gjithashtu tregon qartë shirita që ngjitin gotën në tavolinë.

Gjatë mësimit të tyre, astronautët demonstruan gjithashtu një sjellje tjetër të ujit unike për mjediset me gravitet zero duke zhytur një top pingpongu në gotë. Topi do të pluskonte në sipërfaqe të ujit nëse do të ishin në Tokë për shkak të lundrueshmërisë së ujit, por në hapësirë ​​ai mbetet i zhytur.

Astronautë të tjerë nga e gjithë bota kanë postuar gjithashtu video rreth mënyrës se si funksionojnë lëngjet në hapësirë, duke përfshirë se si bëjnë kafe ose çfarë ndodh kur shtrydhin një peshqir të lagur.

The post Sjellja e ujit në hapësirë nuk provon “gënjeshtrat e NASA” appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kryeministri Edi Rama jep njoftimin për rritje pensionesh që po trondit pensionistët

Verdikti: E pavërtetë

——————————————————————

“Rritje pensionesh?! Edi Rama jep njoftimin që po trondit pensionistët – Shpresë apo zhgënjim i ri?”, lajmëron një postim në Facebook më 14 janar 2026, ndërsa lexuesit ftohen të klikojnë një lidhje në komente për të mësuar më shumë.

Megjithatë, pensionistët dhe dashamirësit e tyre nuk duhet të gëzohen para kohe. Ky lajm, dhe gjithë artikulli, janë të rreme.

Në brendinë e artikullit pretendohet se në një komunikim publik, Rama ka lënë të kuptohet se qeveria “po shqyrton mundësinë e një ndërhyrjeje të re në skemën e pensioneve.” Rama gjithashtu citohet të ketë thënë se “pensionistët janë një shtresë që ka dhënë shumë për këtë vend dhe meriton më shumë dinjitet.”

Një tregues fillestar që duhet të na bëjë dyshues është mungesa e ndonjë burimi, reference, apo detaji identifikues si data dhe vendi i deklaratës së Ramës. 

Artikulli flet gjithashtu për debat në opinion publik pa iu referuar ndonjë burimi specifik, përdor fjalë të pacaktuara si “disa” dhe “shumëkush” dhe flet për “ekspertë të ekonomisë” pa dhënë asnjë emër apo institucion.

Termat e vagullt dhe të përgjithshëm të përdorur në artikull, si dhe mungesave e detajeve specifike, na bën të dyshojmë më tej se artikulli jo vetëm që është i rremë, por me gjasa është gjeneruar me programe të inteligjencës artificiale. 

Është e vërtetë se Rama foli për pensionet së fundmi në podkastin e tij të 11 janarit. Megjithatë, ai nuk foli për ndonjë ndryshim në skemën e pensioneve dhe nuk tha se pensionistët kanë dhënë shumë për vendin dhe meritojnë më shumë dinjitet, siç pretendohet në artikull.

Çfarë tha Rama për pensionet në podkastin e 11 janarit 2026

Më herët, në tetor 2025, Rama ka deklaruar se nga janari 2026, pensionet do të rriteshin çdo muaj me 600-1800 lekë në varësi të llojit.

Profili i Facebook që ka ndarë këtë lajm të rremë ka ndarë dhe më parë lajme të rreme të ngjashme, duke pretenduar se gazetari shqiptar Enkel Demi kishte ndërruar jetë dhe se vrasësi i politikanit të ndjerë Sokol Olldashi ishte zbuluar.

The post I rremë titulli për rritje tronditëse pensionesh këtë fillimviti appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon gratë në Iran që protestojnë kundër regjimit duke hequr perçet dhe duke i djegur në 2026

Verdikti: Mungon konteksti

———————————————————-

Një video që po qarkullon në rrjete sociale shqipfolëse pretendohet se tregon gratë në Iran që protestojnë kundër regjimit duke hequr perçet dhe duke i djegur gjatë protestave masive në vend në janar 2026.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti një video të ngjashme të të njëjtit grup grash që heqin perçet ndërsa bërtasin “Liberté!” (liri) të botuar nga media franceze Frontières në shtator 2025. 

Sipas përshkrimit të videos, ajo është xhiruar në sheshin Place de la Bastille, në Paris.

Nëse krahasojmë pamjet e sheshit Bastille nga Google Earth me pamjet e videos, vërejmë se shfaqen të njejtat godina.

Prandaj, nuk është e vërtetë që video tregon gratë në Iran, gjatë protestave të janarit 2026. Ajo tregon një protestë të mbajtur në Paris në shtator 2025.

Pjesa e dytë e videos tregon një grua duke kërcyer pasi hedhi perçen në një zjarr të madh.

Një kërkim me Google Lens zbuloi se video origjinale është postuar, ndër të tjerë, nga Zëri i Amerikës në Youtube në shtator 2022. 

Sipas përshkrimit të medias amerikane, video tregon protesta në një rrugë në Sari, Iran. Protestat në atë kohë erdhën për shkak të vdekjes së 22-vjeçares Jina Mahsa Amini pas arrestimit nga policia e moralit, e cila zbaton kodin e rreptë të veshjes për gratë.

The post Këto djegie të ferexheve jo nga protestat në Iran appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Çmendet kryediplomatja e Bashkimit Europian Kaja Kallas duke thënë se bota po shkon keq kështu që tani është momenti për të pirë alkool

Verdikti: Mungon konteksti

———————————————————————

Një batutë e shefes së politikës së jashtme të BE, Kaja Kallas, po qarkullon në media, përfshi ato shqipfolëse, si një “çmenduri” e kryediplomates.

Mediat i referohen një artikulli të revistës amerikane Politico, i cili citon dy persona që ishin të pranishëm në takimin e Konferencës së Presidentëve në fund të dhjetorit, një takim i udhëheqësve të grupeve të Parlamentit Europian, ku Kallas citohet të ketë thënë “çmendurinë” se gjendja aktuale e botës do të thotë se ky mund të jetë një “moment i mirë” për të filluar të pinte.

Sipas artikullit të Politico, Kallas e bëri shakanë pasi eurodeputetët filluan t’i uronin njëri-tjetrit një vit të ri të lumtur. Ata më pas shtuan se ngjarjet globale nuk e bëjnë aq vit të ri të lumtur, sipas njerëzve në dhomë. Në vazhdën e këtyre shkëmbimeve informale, Kallas bëri shaka se, edhe pse ajo nuk pi shumë alkool zakonisht, tani mund të jetë koha për të filluar duke pasur parasysh ngjarjet në të gjithë botën.

Ndryshe nga ç’nënkuptohet në raportimet mediatike, Kallas nuk këshilloi udhëheqësit evropianë të tjerët të fillonin alkoolin si një zgjidhje e problemeve aktuale me të cilën përballet BE. Ajo po fliste për vete dhe si një urim në mbledhjen e fundit të vitit para festave.

Ngjarjet globale të referuara më sipër me gjasa konsistojnë në kërcënimet e presidentit amerikan Trump për të aneksuar Groenlandën nga Danimarka, protesta masive kundër regjimit islamist në Iran, konfliktet e vazhdueshme në Ukrainë dhe Gaza dhe ndërhyrja e ShBA në Venezuelë.

Batuta informale e Kallas, e cila shprehu një ndjenjë të ndarë nga shumëkush në këtë situatë globale të nderë, u përfol nëpër media, duke u interpretuar qëllimisht si deklaratë serioze. Drejtori politik i kryeministrit hungarez Orban madje bëri thirrje që ajo të japë dorëheqjen prej kësaj deklarate.

The post E keqinterpretuar batuta e kryediplomates Kallas për t’u bërë tapë appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon pamje reale nga një muze i braktisur dylli me temë pedofilin dhe trafikantin e fëmijëve Jeffrey Epstein

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

————————————————————

Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, duket se tregon një muze dylli të braktisur, në të cilin shfaqen statuja dylli të vendosura në skena që kanë lidhje me çështjen e pedofilit dhe trafikantit të fëmijëve Jeffrey Epstein dhe ishullit të tij privat ku ndodhte abuzim seksual i të miturve.

Video përmban skena të rikrijuara me statuja dylli, të bazuara në fotografi reale, dhe skena të imagjinuara.

Megjithatë, vetë video është e gjeneruar me anë të programeve të inteligjencës artificiale (AI).

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video është postuar fillmisht në TikTok më 30 dhjetor 2025 nga llogaria emri i së cilës shfaqet dhe si mbishkrim në video, @demonflyingfox.

Siç vërehet, vetë autori i videos e ka etiketuar atë në TikTok si të gjeneruar me AI.

Në fakt, i tërë profili i demonflyingfox, që sipas përshkrimit në Youtube dëshiron “të tregojë se çfarë është e mundur me inteligjencën artificiale”, përbëhet nga përmbajtje të gjeneruara me AI.

Për të parandaluar që përmbajtje të tilla të keqinterpretohen, është e rëndësishme që çdo video, foto ose material tjetër i gjeneruar ose i manipuluar me inteligjencë artificiale të shënohet si i tillë. Kjo do të ndihmojë në informimin e audiencës dhe në mbrojtjen e tyre nga dezinformimi. Facebook i detyron përdoruesit të etiketojnë imazhet dhe videot e gjeneruara me AI si të tilla.

The post I gjeneruar muzeu i dyllit i politikanëve miq të famëkeqit Epstein appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon rezultatin e një vendimi të marrë së fundmi nga autoritetet gjermane për të ndaluar kripën për shkrirjen e akullit sepse dëmton mjedisin

Verdikti: Mungon konteksti

Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, duket se tregon një sërë njerëzish duke u mbajtur në parmakët e shkallëve të mbuluara me borë, për të mos rrëshkitur. Video shoqërohet me pretendimin se kjo situatë ka ndodhur sepse “autoritetet gjermane tani kanë vendosur të ndalojnë kripën për shkrirjen e akullit sepse “nuk është miqësore me mjedisin’”. Video dhe pretendimi është ndarë më pas në rrjet kryesisht nga kanale ruse duke vënë në lojë fokusin e Gjermanisë tek Agjenda e Gjelbër dhe “sakrificave” që u kërkohen qytetarëve në vendet evropiane ne emër të ndryshimeve klimatike. 

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video e mësipërme u filmua nga një gazetar i Morgen Post më 4 janar 2026 dhe tregon tifozë të hokejit në Berlin.

Eshtë e vërtetë se një pjesë e madhe e komunave gjermane e kanë kufizuar përdorimin e kripës për shkrirjen e akullit për arsye mjedisore, tha Ministria gjermane e Mjedisit për kolegët spanjollë të verifikimit të fakteve Maldita. 

Kripa shkakton inflamacion në putrat e kafshëve shtëpiake nëse ecin mbi të për periudha të gjata dhe mund të çojë në tharjen e pemëve, ndotjen e depozitave të ujit në tokë dhe dëmtimin e ndërtesave historike, shpjegon Agjencia Federale Gjermane e Mjedisit (UBA).

Megjithatë, ndalimi i përdorimit të kripës nuk është një vendim i marrë së fundmi dhe në nivel federal në Gjermani. Debati rreth kësaj rregulloreje daton që nga vitet 1980, thekson UBA. Gjermania vepron në një mënyrë “mozaike” dhe disa qytete “vazhdojnë ta përdorin atë në rrugët kryesore, por e ndalojnë përdorimin e saj në shtëpi private”. Për më tepër, në raste të jashtëzakonshme, kripa përdoret edhe në shkallë ose në “sipërfaqe të tjera kritike”, si në videon e mësipërme.

Në qytete si Berlin dhe Bonn, rregulloret kanë qenë në fuqi të paktën që nga viti 2013, ndërsa marrëveshja ndërkombëtare të cilës i referohen rregulloret u nënshkrua në vitin 2015. Autoritetet gjermane këshillojnë trajtimin e akullit me materiale të tjera, të tilla si zhavorri, granulat ose rëra, të cilat, megjithëse nuk e shkrijnë akullin, zvogëlojnë rrezikun e rrëshqitjes.

Megjithatë, në situata të motit ekstrem, qeveritë komunale mund ta heqin kufizimin. Kjo ka ndodhur në Hamburg, ku është autorizuar përdorimi i kripës deri më 21 janar 2026, për shkak të një rreziku që “nuk mund të adresohet në mënyrë adekuate me pajisje mekanike të mirëmbajtjes dimërore”.

Gjobat për shkeljen e ndalimit të përhapjes së kripës ndryshojnë sipas vendndodhjes dhe mund të variojnë nga 500 deri në 50,000 euro në raste si Berlini.

The post Gjermania nuk ndaloi së fundmi hedhjen e kripës kundër akullit appeared first on Faktoje.al.