Gjermania u bë blerësi më i madh në botë i kafesë nga Brazili në vitin 2025, duke tejkaluar Shtetet e Bashkuara, të cilat ranë në vendin e dytë pas vendosjes së tarifave të larta të importit.
SHBA-të, tradicionalisht klienti më i madh i kafesë në Brazil, ranë në vendin e dytë me importe prej 5.3 milionë qesesh, 33% më pak se një vit më parë.
Trump vendosi tarifat për një gamë të gjerë produktesh ushqimore braziliane në përgjigje të procedurave penale kundër ish-presidentit brazilian Jair Bolsonaro, një aleat politik i presidentit amerikan.
Bolsonaro është dënuar që atëherë dhe po vuan një dënim me burg prej më shumë se 27 vitesh për përpjekje për grusht shteti.
Ndërsa çmimet e ushqimeve në SHBA u rritën, Trump i tërhoqi kryesisht tarifat në nëntor.
Brazili thuhet se eksportoi gjithsej 40 milionë qese kafeje vitin e kaluar, rreth 20% më pak se një vit më parë.
Pavarësisht vëllimit më të ulët, të ardhurat nga eksporti u rritën me 24% në një rekord prej 15.5 miliardë dollarësh.
Ferreira tha se dërgesat më të dobëta pasqyruan gjithashtu rezerva më të ulëta pas eksporteve rekord një vit më parë dhe humbjeve të lidhura me motin, duke shtuar se çmimet më të forta globale e kompensuan më shumë se rënien.
Brazili është i vetmi vend prodhues që eksporton kafe në më shumë se 120 vende dhe përbën mbi një të tretën e tregut global.
Pas Gjermanisë dhe SHBA-së, blerësit kryesorë përfshijnë Italinë, Japoninë dhe Belgjikën. /Telegrafi/
Deputetët e pavendosur në Parlamentin Evropian mund të vendosin nëse do të arrihet një marrëveshje për krijimin e zonës më të madhe të tregtisë së lirë në botë, sipas një analize të votimit të publikuar nga Politico.
Kryetarja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe kryetari i Këshillit Evropian, Antonio Costa, nënshkruan marrëveshjen e shumëpritur tregtare me Argjentinën, Brazilin, Paraguain dhe Uruguain me shumë pompë gjatë fundjavës së kaluar.
Marrëveshja Mercosur, e cila është përgatitur për 25 vjet, përfshin 700 milion njerëz, dhe Brukseli e konsideron atë si një mjet kyç strategjik për të forcuar lidhjet tregtare të BE-së me Amerikën Latine, ndërsa marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe Kinën janë përkeqësuar.
Megjithatë, mega-marrëveshja ende duhet të marrë miratimin e Parlamentit Evropian për të hyrë në fuqi, transmeton Telegrafi.
Gazetarët e Politico kontaktuan grupet e partive dhe deputetë individualë dhe përcaktuan qëllimet e votimit të 673 nga 719 deputetë të Parlamentit. Rezultatet tregojnë se marrëveshja rrezikon të ngecë.
Të paktën 301 nga këta deputetë pritet të jenë kundër marrëveshjes Mercosur kur ajo të paraqitet në Parlament, ndërsa 319 deputetë do të votonin për të.
Ky është një numër që deputetët e pavendosur dhe të paqartë mund ta ndryshojnë lehtësisht.
Ky është një moment kyç për marrëveshjen tregtare
Parlamenti nuk do të votojë për marrëveshjen vetë për disa muaj, ndoshta jo para majit. Por të mërkurën deputetët do të vendosin nëse do të dërgojnë tekstin e marrëveshjes për kontroll ligjor në Gjykatën e BE-së.
Ky proces mund të shtyjë vendimin përfundimtar deri në dy vjet.
Ky votim është në thelb një votim provë që tregon se ku do të qëndronte shumica në miratimin përfundimtar. Shumë deputetë që mbështesin marrëveshjen pritet të refuzojnë dërgimin e tekstit në Gjykatë.
Megjithatë, kjo nuk është e vërtetë për të gjithë. Për shembull, 12 deputetë nga Partia e Gjelbër gjermane mbështesin marrëveshjen, por gjithashtu mbështesin dërgimin e tekstit në Gjykatë për të kontrolluar ligjshmërinë e tij, gjë që e bën votimin edhe më të pasigurt.
Në Këshillin e BE-së, degën ndërqeveritare të bllokut, marrëveshja mori shumicë të kualifikuar pavarësisht kundërshtimit të Francës, Polonisë, Austrisë, Irlandës dhe Hungarisë. Belgjika u tërhoq, ndërsa Italia mbështeti marrëveshjen vetëm pasi siguroi mbrojtje dhe angazhime financiare për fermerët e saj.
Një votim i Parlamentit kundër marrëveshjes do të ishte një goditje e madhe për Brukselin dhe fushatën për marrëveshjen që udhëhiqet nga Gjermania.
âNuk duhet ta humbasim kĂ«tĂ« mundĂ«si. Nuk ka nevojĂ« tĂ« flasim mĂ« shumĂ« pĂ«r sovranitetin evropian ose pĂ«r aftĂ«sinĂ« e EvropĂ«s pĂ«r tĂ« vepruar nĂ«se nuk arrijmĂ« tâi çojmĂ« kĂ«to marrĂ«veshje tregtare tĂ« lira nĂ« njĂ« pĂ«rfundim pozitivâ, tha javĂ«n e kaluar ministri i JashtĂ«m Johann Wadephul, duke ftuar Parlamentin Evropian qĂ« tĂ« mbĂ«shtesĂ« marrĂ«veshjen.
KundĂ«rshtimi nĂ« Parlament vjen nga drejtime tĂ« ndryshme politike: pritet qĂ« deputetĂ«t e ekstremit tĂ« djathtĂ« âPatriots for Europeâ dhe grupet e majta tĂ« votojnĂ« kundĂ«r marrĂ«veshjes.
Grupet e tjera politike janë të ndara. Edhe brenda radhëve të Partisë Popullore Evropiane (EPP) të Ursulas von der Leyen, pritet që një e pesta e deputetëve të votojë kundër tekstit të Mercosur.
Gjithashtu ka përçarje brenda grupit liberal Renew dhe të Gjelbërve, ndërsa analiza tregon se marrëveshja tregtare ndan konservatorët dhe reformistët e djathtë evropianë në mes.
Një pyetje e madhe qëndron mbi delegacionin spanjoll brenda EPP-së. Me 22 deputetë, ata më parë konsideroheshin si një nga promovuesit kryesorë të marrëveshjes. Por, presioni i fermerëve kundër Mercosur para zgjedhjeve rajonale ka vënë në dyshim nëse ata do të qëndrojnë në kampin e marrëveshjes. Zyrtarët e lartë të EPP-së ende mbështeten në mbështetjen e tyre pavarësisht dyshimeve të fundit. /Telegrafi/
Përvetësimi i inteligjencës artificiale ka qenë në rritje në nivel global, por të dhënat e reja tregojnë se disa vende e tejkalojnë ndjeshëm të tjerat, ndërsa hendeku midis vendeve të përparuara dhe atyre në zhvillim po zgjerohet.
Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Singapori dallohen dukshëm, me mbi 60 për qind të popullsisë që përdor ndonjë mjet të inteligjencës artificiale gjeneruese gjatë vitit të kaluar, sipas një raporti të kohëve të fundit nga Microsoft, i cili vlerëson përhapjen e inteligjencës artificiale në të gjithë botën.
Të dy vendet po ashtu po rrisin numrin e qendrave të të dhënave, pavarësisht temperaturave të larta që e bëjnë funksionimin e tyre më sfidues, raporton theeconomist.
Në kontrast, në Amerikën Jugore dhe Qendrore, 14 nga 24 vendet kanë norma adoptimi nën 20 për qind, përfshirë Meksikën, Venezuelën dhe Brazilin.
Sipas raportit, pjesa më e madhe e përdorimit të inteligjencës artificiale në rajon vjen nga agjencitë qeveritare, ndërsa kompanitë private mbeten pas për shkak të kostove të larta dhe mungesës së aftësive teknike.
Ndërsa Koreja e Jugut renditet e 18-ta për përdorimin e inteligjencës artificiale, ajo regjistroi rritjen më të madhe vitin e kaluar, kryesisht falë përdorimit në rritje në vendin e punës.
Shkalla e përhapjes në vend u rrit nga gati 26 për qind në gjysmën e parë të vitit 2025 në 30 për qind deri në fund të vitit. I inkurajuar nga ky ritëm i shpejtë, OpenAI hapi një zyrë në Seul në shtator.
Deri në fund të vitit 2025, ChatGPT u bë aplikacioni më i popullarizuar për telefonat inteligjentë në vend.
Vende të tjera në rajon, si India, Filipinet dhe Malajzia, panë rritje të lehta në përdorimin e inteligjencës artificiale, me mjete si ChatGPT dhe Gemini ndër më të përdorurat.
Megjithatë, përvetësimi i përgjithshëm i inteligjencës artificiale në vendet aziatike dhe afrikane mbetet ende pas homologëve të tyre në Perëndim.
Pavarësisht dominimit të ChatGPT, DeepSeek ka arritur të përfitojë nga tregjet ku mjetet e bazuara në SHBA mund të jenë të kufizuara.
Ai ka siguruar një pjesë të konsiderueshme të tregut në vende të ndryshme, përfshirë tregun e saj vendas në Kinë (89 për qind), si dhe Bjellorusinë (56 për qind), Rusinë (43 për qind), Kubën (49 për qind) dhe disa vende afrikane, ku përvetësimi i përgjithshëm i inteligjencës artificiale mbetet ende i ulët. /Telegrafi/
Ky është momenti kur zhytëse me maskë u sulmua dhe u kafshua në këmbë nga një peshkaqen ndërsa po zhytej në Brazil.
Pamjet e tmerrshme tregojnë disa peshkaqenë që notojnë rreth Tayane Dalazen, përpara se njëri prej tyre të hidhet drejt saj dhe t'i kapë këmbën.
36-vjeçarja mund të shihet duke u lëkundur, në një përpjekje të dëshpëruar për t'u larguar nga grabitqari që kishte filluar ta tërhiqte poshtë drejt shtratit të detit, transmeton Telegrafi.
Duke folur pas sulmit, në arkipelagun Fernando de Noronha të Brazilit, Dalazen tha se e kuptoi menjëherë se çfarë kishte ndodhur dhe shpjegoi se si kafsha ia mbajti këmbën.
"E dija që më kishin kafshuar. E ndjeva duke më tundur nga këmba. Guida duhej ta godiste që të më linte të shkoja", tha ajo.
Dalazen ishte me dy shoqe dhe e shoqëruar nga një guidë turistike kur ndodhi sulmi.
Pasi doli nga uji, ajo u ndihmua nga guida dhe nga zhytësit që ishin në anije aty pranë përpara se të merrte ndihmën e parë nga miku i saj dermatolog, i cili ia pastroi plagën.
36-vjeçarja u dërgua më pas në spital, ku mori trajtim dhe më vonë u lirua.
Fotografitë e shpërndara më pas tregojnë dëmtimin, të cilin Dalazen pretendoi se nuk ishte shumë i thellë.
Megjithatë, fotot e tmerrshme tregojnë plagë të shumta shpimi në këmbën e saj nga dhëmbët e peshkaqenit. /Telegrafi/
Në disa vende të Evropës janë zhvilluar protesta të gjera të fermerëve kundër marrëveshjes tregtare mes Bashkimit Evropian dhe bllokut të Mercosurit, që përfshin Argjentinën, Brazilin, Paraguain dhe Uruguain.
Fermerët shprehin shqetësimin se marrëveshja do të hapë tregun evropian për produkte bujqësore më të lira nga Amerika e Jugut, duke vënë në rrezik prodhimin vendas dhe të ardhurat e fermerëve evropianë.
Protestat janë shoqëruar me bllokime rrugësh, marshime me traktorë dhe tubime masive në kryeqytete dhe nyje të rëndësishme rrugore. Fermerët thonë se produktet e importuara nga vendet e Mercosurit prodhohen sipas standardeve më të ulëta mjedisore dhe të sigurisë ushqimore, gjë që krijon konkurrencë të padrejtë për prodhuesit evropianë.
Në Poloni, mijëra fermerë kanë mbërritur në Varshavë për të protestuar kundër marrëveshjes, duke paralajmëruar se ajo mund të dëmtojë rëndë bujqësinë polake dhe të rrisë varësinë nga importet ushqimore. Protestuesit kërkojnë nga qeveria dhe institucionet e BE-së të mos miratojnë marrëveshjen pa garanci të forta mbrojtëse për sektorin bujqësor.
Pakënaqësi të ngjashme janë shprehur edhe në vende të tjera si Franca, Irlanda, Austria dhe Hungaria, ku fermerët kërkojnë politika tregtare më të drejta dhe mbrojtje të prodhimit lokal. Sipas tyre, pa masa konkrete, shumë ferma familjare rrezikojnë të mbyllen, duke ndikuar negativisht në sigurinë ushqimore dhe ekonominë rurale të Evropës.
Protestat e fundit janĂ« pjesĂ« e njĂ« vale mĂ« tĂ« gjerĂ« reagimesh tĂ« fermerĂ«ve evropianĂ« ndaj politikave tĂ« tregtisĂ« dhe bujqĂ«sisĂ« sĂ« Bashkimit Evropian, ndĂ«rsa debati pĂ«r marrĂ«veshjen BEâMercosur vazhdon tĂ« mbetet i ndezur. /Telegrafi/
Votuesit në të gjithë kontinentin evropian do të përballen me zgjedhje të rëndësishme këtë vit, duke vendosur për të ardhmen politike dhe gjeopolitike të Bashkimit Evropian.
Euronews sjell një pasqyrë të testeve kryesore elektorale që presin BE-në dhe vendet e tjera europiane në vitin 2026.
Viti 2025 rezultoi vendimtar për zgjedhjet në shumicën e vendeve të BE-së. Rumania u përfshi në qendër të fushatave të koordinuara të ndërhyrjes së huaj në rrjetet sociale, ndërsa kryeministri i Polonisë, Donald Tusk, nuk arriti të konsolidojë pozicionin e partisë së tij kundër konservatorëve në garën presidenciale.
NdĂ«rkohĂ«, KristiandemokratĂ«t rikthyen pushtetin nĂ« Gjermani, ndĂ«rsa miliarderi i djathtĂ« Andrej BabiĆĄ u rizgjodh nĂ« RepublikĂ«n Ăeke.
Ndërsa BE-ja hyn në vitin 2026, lufta e Rusisë në Ukrainë vazhdon të dominojë skenën në krahun lindor të bllokut. Shtetet anëtare mbeten të ndara mbi mënyrën më të mirë për të mbështetur Kievin, dhe tensionet në rritje midis BE-së dhe SHBA-së shtojnë pasiguri strategjike.
Zgjedhjet kryesore të këtij viti mund të ndryshojnë përsëri ekuilibrin politik dhe gjeopolitik të Evropës, duke përcaktuar jo vetëm udhëheqësit e ardhshëm, por edhe kursin e bllokut në një kohë sfidash të shumta ndërkombëtare.
Hungaria - Fundi i epokës Orban?
Viti 2026 mund të shënojë përfundimin e periudhës më të gjatë të vazhdueshme në pushtet në Bashkimin Evropian.
Viktor Orbån shërbeu për herë të parë si kryeministër i Hungarisë midis viteve 1998 dhe 2002, dhe ka qëndruar në pushtet që nga rizgjedhja e tij në 2010. Ndërsa kërkon një mandat të gjashtë, ai përballet me një sfidues serioz: Peter Magyar, një ish-udhëheqës i brendshëm i partisë Fidesz që tashmë është bërë lider i opozitës.
Partitë e Orbånit, Fidesz, dhe të Magyarit, Tisza, nuk ndryshojnë shumë në çështjet shoqërore, si të drejtat e komunitetit LGBTQ+ apo politikat e migracionit. Megjithatë, Magyar argumenton fuqishëm për rritjen e fuqisë blerëse të qytetarëve hungarezë, e cila aktualisht është një nga më të ulëtat në Evropë, dhe për përmirësimin e marrëdhënieve me Brukselin, i cili ende lidh pagesat miliona euro të fondeve të kohezionit me respektimin e sundimit të ligjit.
Kampanja e Magyar duket se po prek zemrat e votuesve: sondazhet e fundit e vendosin partinë Tisza 13 për qind përpara. Por, pavarësisht rezultatit, zgjedhjet do të kenë pasoja shumë përtej kufijve të Hungarisë.
Orbån qëndron në qendër të kampit nacional-konservator evropian, duke u lidhur ngushtë me pikëpamjet e presidentit amerikan, Donald Trump, dhe duke sfiduar hapur qëndrimet kryesore të BE-së mbi migracionin, standardet demokratike, dhe veçanërisht mbi luftën në Ukrainë.
Ngurrimi i Budapestit për të sanksionuar Moskën ose për të mbështetur Kievin ka thelluar ndarjet brenda bllokut. Një ndryshim në udhëheqje mund të riformulojë dinamikat e pushtetit brenda Këshillit Evropian në një moment kritik për të ardhmen e Ukrainës.
Spanja, Gjermania, Franca dhe Italia â LlogaridhĂ«nie lokale pĂ«r qeveritĂ« kombĂ«tare
KatĂ«r nga fuqitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« Bashkimit Evropian po pĂ«rgatiten pĂ«r zgjedhje rajonale dhe komunale qĂ« do tĂ« tregojnĂ« sa shumĂ« po pĂ«rparon e djathta ekstreme dhe do tĂ« japin njĂ« âmatĂ«sâ tĂ« nivelit tĂ« mosbesimit ndaj autoriteteve nĂ« Madrid, Berlin, Paris dhe RomĂ«.
Në Spanjë, partia socialiste PSOE e kryeministrit, Pedro Sanchez po përballet me pasojat e humbjes në zgjedhjet rajonale të 21 dhjetorit në Extremadura, duke regjistruar rezultatin më të dobët ndonjëherë në një bastion tradicional të saj.
Ndërkohë, në Madrid, koalicioni qeverisës i Sanchez është nën presion pas disa skandaleve të korrupsionit dhe po përpiqet të miratojë një buxhet për vitin e tretë radhazi.
Zgjedhjet rajonale qĂ« po afrojnĂ« nĂ« SpanjĂ« â nĂ« Aragon mĂ« 8 shkurt, nĂ« Castilla y LeĂłn mĂ« 15 mars, dhe nĂ« Andalusia, rajoni mĂ« i madh i vendit pĂ«r nga sipĂ«rfaqja dhe popullsia, mĂ« sĂ« voni mĂ« 30 qershor â do tĂ« jenĂ« prova kyçe jo vetĂ«m pĂ«r PSOE-nĂ«, por edhe pĂ«r PartinĂ« Popullore (PP), opozita qendrore e djathtĂ«.
Pyetja kryesore është nëse PP mund të sigurojë shumicën para zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2027 pa u mbështetur tek partia ekstreme e djathtë Vox.
Po më 15 dhe 22 mars, francezët do të shkojnë gjithashtu në votime për të zgjedhur kryetarët e bashkive në të gjithë vendin. Ashtu si në Spanjë, këto zgjedhje lokale do të shërbejnë si një tregues i fortë për klimën politike para zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027.
Franca përballet aktualisht me një krizë politike për shkak të paqëndrueshmërisë së gjatë të qeverisë, me mbështetje rekord të ulët për presidentin Emmanuel Macron dhe me rritjen e vazhdueshme të partisë ekstreme të djathtë, National Rally (RN), edhe pse liderja e saj, Marine Le Pen, është ndaluar të kandidojë për detyrë publike.
Në Itali, zgjedhjet komunale në qytetet kryesore si Roma, Milano, Bologna dhe Torino u shtynë gjatë pandemisë dhe janë caktuar përsëri për pranverën e vitit 2027. Për vitin 2026, votuesit do të shkojnë në kutitë e votimit vetëm në një numër më të vogël qytetesh, përfshirë Venezia, Reggio Calabria, Arezzo, Andria dhe Pistoia.
Italianët gjithashtu do të votojnë për një referendum mbi reformën kushtetuese të sistemit të drejtësisë. Ai pritet të mbahet në pranverën e ardhshme, edhe pse data ende nuk është përcaktuar. Ky referendum do të shihet si një test i mbështetjes publike për koalicionin e kryeministres, Giorgia Meloni para zgjedhjeve të përgjithshme të vitit 2027.
NĂ« Gjermani, disa lande po pĂ«rgatiten pĂ«r zgjedhje rajonale: Baden-WĂŒrttemberg dhe Rheinland-Pfalz nĂ« mars, dhe Sachsen-Anhalt, Berlini dhe Mecklenburg-Vorpommern nĂ« shtator.
Këto zgjedhje shtetërore do të testojnë popullaritetin e kancelarit Friedrich Merz, i cili është në detyrë që nga maji, dhe gjithashtu do të matin rritjen e ekstremit të djathtë jo vetëm në ish-Gjermaninë Lindore të deindustrializuar, por edhe në perëndimin më të pasur të vendit.
Suedia - Hija e ndërhyrjes së huaj
Duke shkuar drejt zgjedhjeve tĂ« pĂ«rgjithshme nĂ« muajin shtator, kryeministri suedez Ulf Kristersson shkroi nĂ« X se âkur Suedia tĂ« shkojĂ« nĂ« votime vitin e ardhshĂ«m, do ta bĂ«jmĂ« kĂ«tĂ« nĂ« njĂ« situatĂ« serioze sigurie qĂ« duhet ta marrim parasyshâ.
Kristersson po qeveris një koalicion qendror që përfshin social-demokratët, liberalët dhe Kristiandemokratët, i cili aktualisht renditet në sondazhe në nivele të ngjashme me rezultatet e zgjedhjeve të vitit 2023.
Që atëherë, Suedia ka përjetuar një rritje të kriminalitetit të dhunshëm, fenomen që ushqen retorikën e djathtë e cila dëgjohet në të gjithë Evropën, ku shpesh përdoret për të mbështetur argumente anti-migracioni.
MegjithatĂ«, âsituata serioze e sigurisĂ«â qĂ« shqetĂ«son kryeministrin nuk lidhet vetĂ«m me kriminalitetin e brendshĂ«m, por edhe me kĂ«rcĂ«nimin e ndĂ«rhyrjes sĂ« huaj.
â (@)
NĂ« muajin nĂ«ntor, Ministria e Mbrojtjes sĂ« SuedisĂ« njoftoi se kishte forcuar kapacitetet mbrojtĂ«se kibernetike dhe ishte nĂ« gatishmĂ«ri pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar ndĂ«rhyrje elektorale tĂ« ngjashme me ato tĂ« vĂ«rejtura nĂ« Gjermani, e cila kĂ«tĂ« vit deklaroi se Rusia do tĂ« âpagojĂ« njĂ« çmimâ pĂ«r âsulmet hibrideâ ndaj infrastrukturĂ«s zgjedhore.
Operacionet e tilla të ndërhyrjes së huaj ka të ngjarë të favorizojnë partitë kritike ndaj imigracionit, skeptike ndaj integrimit në BE dhe më ambigue në qëndrimin e tyre ndaj Moskës - një prirje që pasqyrohet tek Demokratët suedezë.
Zgjedhjet në Suedi pritet të jenë gjithashtu një test i qëndrueshmërisë demokratike të BE-së, pas zbatimit të Ligjit për Shërbimet Digjitale (DSA), i cili trajton ndërhyrjen zgjedhore në rrjetet sociale, dhe Mburojës së propozuar të Demokracisë nga blloku evropian.
Danimarka - nën presion, brenda dhe jashtë vendit
Pas humbjes historike në Kopenhagen, për herë të parë që nga viti 1938, kryeministrja Mette Frederiksen dhe Social Demokratët e saj do të përballen tani me një votim kombëtar.
Analistët vënë në dukje se qëndrimi i ashpër i Frederiksen ndaj imigracionit nuk dha rezultat.
Sondazhet tregojnë se kryeministrja, e cila është në pushtet që nga viti 2019, mund të humbasë pozicionin e saj, ndërsa koalicionit qeverisës - i përbërë nga parti që shtrihen nga e majta e mesme deri tek e djathta e mesme - duket gjithnjë e më i brishtë.
Danimarka gjithashtu Ă«shtĂ« e shqetĂ«suar pĂ«r integritetin e saj territorial. NĂ« fillim tĂ« kĂ«tij muaji, presidenti amerikan, Donald Trump, pĂ«rsĂ«riti pretendimet pĂ«r âpushtiminâ e GreenlandĂ«s, njĂ« territor autonom i MbretĂ«risĂ« sĂ« DanimarkĂ«s.
Votimi duhet të zhvillohet para tetorit 2026, megjithëse data ende nuk është konfirmuar.
Bullgaria - Pa qeveri, por euroja ka ardhur
Që nga 1 janari 2026, Bullgaria ka adoptuar zyrtarisht euron si monedhën e saj.
Megjithatë, vendi ka përjetuar një paqëndrueshmëri të konsiderueshme politike që nga muaji nëntor, pas dorëheqjes së qeverisë për shkak të protestave masive në rrugë kundër korrupsionit dhe ndikimit oligarkik.
Një zgjedhje presidenciale është caktuar tashmë për më 8 nëntor, dhe pritet gjithashtu një votim parlamentar për të zgjidhur bllokadën politike në vend.
Letonia dhe Sllovenia - Krerët e ri të mundshëm të shtetit
Sllovenia dhe Letonia do të mbajnë zgjedhjet parlamentare në muajin mars, gjegjësisht në tetor.
Në Slloveni, sondazhet tregojnë se opozita qendrore e djathtë, Partia Demokratike, ka një avantazh të lehtë ndaj Lëvizjes Freedom Movement, partia qendrore e majtë që aktualisht qeveris dhe që udhëhiqet nga kryeministri Robert Golob.
Analistët parashikojnë se formimi i një qeverie pas zgjedhjeve mund të jetë i vështirë, pasi disa parti të reja dhe më të vogla po hyjnë në garë.
NĂ« Letoni, zgjedhjet do tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« se kush do tĂ« pasojĂ« koalicionin aktual qendĂ«r-djathtas tĂ« kryeministres Evika SiliĆa.
Partia e saj aktualisht renditet e dyta në sondazhe, pak pas aleancës konservatore National Alliance.
Në fillim të vitit 2025, zgjedhjet lokale zbuluan dobësi në sistemin IT të votimeve, por Komisioni Qendror Zgjedhor i Letonisë njofton se ato janë zgjidhur përpara votimit të tetorit 2026.
SHBA-ja, Brazili, Izraeli dhe Rusia: Zgjedhje globale me ndikim në BE
BE-ja nuk është vetëm në mëshirën e votuesve të vet.
Në muajin nëntor, qytetarët amerikanë do të shkojnë në kutitë e votimit për zgjedhjet e gjysmës së mandatit kongresional, që përcaktojnë përbërjen e Dhomës së Përfaqësuesve dhe një të tretën e vendeve në Senatin amerikan.
Rezultati i këtyre zgjedhjeve mund të përcaktojë sa pushtet do të ketë administrata e Donald Trump, brenda dhe jashtë vendit. Evropianët do të ndjekin me kujdes zhvillimet.
NĂ« fillim tĂ« kĂ«tij muaji, administrata amerikane publikoi njĂ« Strategji KombĂ«tare tĂ« SigurisĂ«, ku premtoi tĂ« âkultivojĂ« rezistencĂ« ndaj rrjedhĂ«s aktuale tĂ« EvropĂ«s brenda vendeve evropianeâ pĂ«r tĂ« ndalur atĂ« qĂ« e pĂ«rshkruan si ârĂ«nien civilizueseâ.
Brazilianët do të shkojnë në kutitë e votimit në muajin tetor.
Presidenti aktual, Luiz Inacio Lula da Silva, i favorizuar në sondazhe, kërkon rizgjedhjen e tij.
Interesi i Bashkimit Evropian në këtë votim lidhet kryesisht me të ardhmen e marrëveshjes tregtare Mercosur, e cila ka mbi dy dekada që është në zbatim.
Edhe Izraeli do të mbajë zgjedhje parlamentare dhe do të votojë për kryeministrin e tij, duke pasur potencialin të ndryshojë dinamikat e pushtetit që kanë formësuar konfliktet në rajon.
Nga ana tjetër, Rusia do të zhvillojë zgjedhje parlamentare, por pritet që rezultati të manipulohet në favor të presidentit Vladimir Putin, me partitë opozitare kryesisht të heshtura dhe me një liri të shtypit gjithnjë e më të kufizuar. /Telegrafi/
Një aeroplan ultra i lehtë që tërhiqte një banderolë reklamuese u rrëzua në det pranë plazhit Copacabana në Rio de Janeiro të Brazilit shtunën pasdite, ku si pasojë humbi jetën piloti, thanë autoritetet lokale.
Trupi i pilotit u dërgua në zyrën e një ekzaminuesi ligjor për identifikim, thanë zyrtarët, transmeton Telegrafi.
Ekipet e shpëtimit të zjarrfikësve po punonin në vendngjarje duke përdorur motorë uji, varka të fryra, zhytës dhe mbështetje ajrore.
Kërkimi përfshin gjithashtu pajisje sonare për të ndihmuar në gjetjen e viktimave të mundshme shtesë dhe rrënojave.
Pamjet e kamerave të sigurisë të publikuara nga autoritetet tregojnë aeroplanin duke u zhytur me hundën në det pranë plazhit rreth orës 12:30 të pasdites.
Forca ajrore braziliane tha se hapi një hetim për shkakun e rrëzimit. Aeroplani ishte një Cessna 170A në pronësi të një kompanie reklamash. /Telegrafi/
Një kopje gati 40 metra e lartë e Statujës së Lirisë u rrëzua pasi një stuhi e fortë goditi qytetin brazilian të Guaibas të hënën pasdite.
Nuk u raportuan të lënduar, sipas autoriteteve lokale dhe kompanisë që zotëronte strukturën, transmeton Telegrafi.
Erëra të forta goditën statujën, e instaluar në parkingun e një mega-dyqani me pakicë në Havan pranë një dyqani ushqimi të shpejtë, ndërsa një varg stuhish lëviznin nëpër Brazilin jugor.
Pamjet treguan bustin e gjatë të anuar nën forcën e erës përpara se të binte dhe të thyhej. Koka e statujës u shtyp në copa pas goditjes.
Kopja ishte rreth 40 metra e lartë dhe ishte një nga disa struktura të ngjashme të vendosura jashtë dyqaneve të Havanit në të gjithë Brazilin.
Video footage shows a forty-meter-tall replica of the Statue of Liberty, located across from a McDonald's within the parking lot of a Havan in the Brazilian city of GuaĂba, one of several dozen replicas of the statue located throughout the country, collapsing during a wind and⊠pic.twitter.com/kUid9lwA3b â OSINTdefender (@sentdefender) December 15, 2025
Zyrtarët e kompanisë deklaruan se vetëm pjesa e sipërme, me përmasa afërsisht 24 metra, u prek nga shembja, ndërsa piedestali 11 metra mbeti i paprekur.
Havan konfirmoi në një deklaratë se statuja kishte qenë në vend që nga hapja e dyqanit në vitin 2020 dhe se kishte certifikimin teknik të kërkuar.
Kompania tha se zona u rrethua menjëherë për të mbrojtur klientët dhe stafin, dhe ekipe specialistësh u dërguan për të hequr mbeturinat brenda disa orësh.
Kryebashkiaku i Guaibas, Marcelo Maranata, tha se nuk kishte viktima dhe vlerësoi reagimin e shpejtë në vendngjarje.
Ai shtoi se ekipet lokale punuan së bashku me zyrtarët e Mbrojtjes Civile të shtetit, për të siguruar perimetrin dhe për të kontrolluar për çdo dëmtim shtesë aty pranë.
Incidenti ndodhi rreth orës 3 pasdite, në kulmin e stuhisë. Autoritetet e motit regjistruan erëra që tejkalonin 90 km/orë në rajon.
Mbrojtja Civile e shtetit lëshoi më parë një paralajmërim për mot të ashpër për zonën metropolitane, duke njoftuar banorët për rrezikun e erërave të forta dhe shiut të rrëmbyeshëm përmes mesazheve emergjente të dërguara direkt në telefonat celularë. /Telegrafi/
Ronald Montenegro, 55 vjeç, një peshëngritës amator nga Brazili, humbi jetën tragjikisht gjatë stërvitjes në palestër.
Ai po përpiqej të ngrinte një shtang të rëndë, por gishti i tij nuk e mbajti të sigurt barrën, e cila rrëshqiti dhe ra mbi të.
Si pasojë, barra rrëshqiti papritur dhe ra mbi gjoksin e tij.
â (@)
Goditja e fortë shkaktoi ndalimin e menjëhershëm të zemrës, dhe përpjekjet për të shpëtuar jetën e tij rezultuan të pasuksesshme.
Ngjarja ka tronditur komunitetin lokal të peshëngritjes, duke rikujtuar rëndësinë e teknikës së duhur dhe të masave të sigurta gjatë stërvitjeve me pesha të rënda.
Familja dhe miqtë e tij kanë shprehur dhimbjen e thellë për humbjen e papritur të Ronaldit. /Telegrafi/
Miliarderi brazilian, Joesley Batista, bashkëpronar i një perandorie të gjerë biznesi të udhëhequr nga gjiganti i përpunimit të mishit JBS NV, po e pozicionon veten në heshtje si një ndërmjetësues duke u përpjekur të qetësojë tensionet politike midis administratës së Donald Trump dhe regjimit qeverisës të Venezuelës.
Batista udhëtoi për në Karakas javën e kaluar në një përpjekje për të bindur presidentin Nicolås Maduro që t'i kushtonte vëmendje thirrjes së Trump për t'u larguar dhe për të lejuar një tranzicion paqësor të pushtetit, sipas njerëzve që kanë dijeni për udhëtimin.
Ai u takua me Maduron më 23 nëntor, disa ditë pasi presidenti i SHBA-së, Donald Trump zhvilloi një telefonatë me udhëheqësin e vendit për ta nxitur atë të largohej nga Venezuela, sipas njerëzve, të cilët kërkuan të mos identifikoheshin pa leje për të folur publikisht, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Zyrtarët e administratës Trump ishin në dijeni të planeve të Batistës për të vizituar Karakasin dhe për të përforcuar mesazhin e presidentit, por ai shkoi me iniciativën e tij dhe nuk iu kërkua të shkonte në emër të SHBA-së, sipas disa personave të njohur me udhëtimin.
"Joesley Batista nuk është përfaqësues i asnjë qeverie", tha J&F SA, kompania mbajtëse e familjes Batista, në një deklaratë.
Shtëpia e Bardhë nuk pranoi të komentojë e as Ministria e Informacionit e Venezuelës dhe as zyra e Zëvendëspresidentes Delcy Rodriguez nuk iu përgjigjën kërkesave për koment në lidhje me vizitën e Batistës.
Udhëtimi, i cili nuk është raportuar më parë, shënon përpjekjen e fundit për të ulur tensionet pasi Trump kërcënoi me sulme tokësore në Venezuelë pas muajsh sulmesh vdekjeprurëse kundër anijeve të dyshuara për trafik droge.
SHBA-të thonë se regjimi i Maduros është i paligjshëm, një grup kriminal që vodhi zgjedhjet vitin e kaluar dhe lehtësoi eksportin e kokainës nga Kolumbia, duke rezultuar në vdekjen e amerikanëve.
Përpjekja e Batistës për të ndërmjetësuar me Maduron pasoi vendosjen më të madhe ushtarake amerikane në ujërat përreth Amerikës Latine në dekada dhe më shumë se 20 sulme amerikane ndaj anijeve të dyshuara për trafik droge pranë brigjeve të Venezuelës dhe Kolumbisë që vranë më shumë se 80 persona.
Trump të mërkurën përsëriti se sulmet në tokë do të fillojnë shumë shpejt.
"Ne e dimë çdo rrugë, ne e dimë çdo shtëpi, ne e dimë se ku prodhojnë ata", tha Trump në një aktivitet në Shtëpinë e Bardhë. /Telegrafi/
Një burrë është sulmuar për vdekje nga një luan në një kopsht zoologjik brazilian, pasi u ngjit në kafazin e tij para familjeve të tmerruara.
Viktima, e identifikuar si 19-vjeçari Gerson Machado, u fut në kafazin e luanit të madh në një përsëritje tronditëse të përpjekjeve të mëparshme për t'u afruar me luanët si pjesë e obsesionit të tij për t'u bërë trajner.
Machado, i cili dikur ishte përpjekur të arrinte Afrikën si një udhëtar i fshehtë me aeroplan në një përpjekje të dëshpëruar për të ndjekur ëndrrën e tij, ishte i njohur për policinë pasi kishte shkelur vazhdimisht sigurinë për shkak të fiksimit të tij me këto kafshë, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Adoleshenti problematik - i cili kaloi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« jetĂ«s sĂ« tij ânĂ«n kujdesâ dhe luftoi me probleme tĂ« rĂ«nda tĂ« shĂ«ndetit mendor - u filmua duke u ngjitur poshtĂ« njĂ« peme brenda kafazit pasi u ngjit nĂ« njĂ« mur 6 metra tĂ« lartĂ« nĂ« kopshtin zoologjik nĂ« JoĂŁo Pessoa, nĂ« verilindje tĂ« Brazilit.
Pamjet video horror kapën momentin kur luani, që thuhet nga veterinerët e kopshtit zoologjik se kishte mbetur 'i stresuar' dhe 'i shokuar' pas incidentit, u sulmua nga ai ndërsa ai i afrohej tokës.
Punonjësja e mbrojtjes së fëmijëve, Veronica Oliveira, e cila punoi me Gersonin për tetë vjet, tha se ai ishte rritur në varfëri ekstreme pa një strukturë të duhur mbështetëse familjare dhe e përshkroi atë si dikë që kishte probleme të shëndetit mendor si nëna e tij, e cila ishte diagnostikuar me skizofreni.
Problemet e tij nënkuptonin se ai ishte i vetmi nga vëllezërit e motrat e tij që nuk u mor nga familjet adoptuese. /Telegrafi/
Këtë të martë, kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, pas kthimit nga Brazili ku u zgjodh zëvendëspresident i Internacionales Demokrate të Qendrës (CDI), zhvilloi një konferencë për shtyp në selinë blu.
Berisha informoi gazetarët mbi rezultatet e punimeve të asamblesë së përgjithshme të CDI-së, mbajtur në San Paolo, ku Shqipëria ishte një nga temat kryesore të diskutimit.
Ai e krahasoi situatën politike në vend, me atë në Venezuelë, duke e krahasuar kryeministrin Edi Rama me Nicolas Maduron dhe duke e akuzuar atë për lidhje me kartelet e drogës.
Ai theksoi se kjo organizatë, e cila grupon rreth 118 parti politike të qendrës së djathtë në mbarë botën dhe ka të federuara organizata si Partia Popullore Europiane (EPP), i kushtoi një vëmendje të veçantë gjendjes së demokracisë dhe shtetit ligjor.
âSot jam para jush pĂ«r tĂ« informuar shqiptarĂ«t lidhur me rezultatet e punimeve tĂ« asamblesĂ« sĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« Internacionales Demokrate tĂ« QendrĂ«s nĂ« San Paolo tĂ« Brazilit, punime nĂ« tĂ« cilat ShqipĂ«ria ishte njĂ« nga temat qendrore tĂ« organizatĂ«s politike tĂ« qendrĂ«s sĂ« djathtĂ« mĂ« tĂ« madhe nĂ« botĂ«, e cila grupon nĂ« gjirin e saj rreth 118 parti politike dhe ka tĂ« federuara nĂ« gjirin e saj organizata tĂ« tjera siç Ă«shtĂ« EPP, etj.
NĂ« kĂ«tĂ« organizatĂ«, kushtuar gjendjes sĂ« demokracisĂ« dhe shtetit ligjor nĂ« botĂ«, natyrisht njĂ« vend kryesor zinte Ukraina, pĂ«rpjekjet e kombit ukrainas pĂ«r tâu çliruar, pĂ«r tĂ« çliruar territoret nga pushtuesi rus dhe dĂ«nimi i kĂ«tij agresioni nga ana e CDI, solidaritet i plotĂ« me kombin ukrainas.
Venezuela, narkoshteti i rrezikshëm i Amerikës Latine, ishte çështje tjetër madhore dhe rezoluta e miratuar nga CDI bën thirrje për rikthimin, rivendosjen në detyrë të presidentit të zgjedhur të popullit venezuelas, i cili jeton në Spanjë për shkak të grabitjes së zgjedhjeve nga Maduro, ky diktator i narkoshtetit.
Por njĂ« vend qendror kishte edhe narkoshteti shqiptar. Presidenti Pastrano, Sekretari i PĂ«rgjithshĂ«m Isturiz dhe njĂ« seri personalitetesh morĂ«n fjalĂ«n pas ekspozesĂ« dhe miratimit tĂ« rezolutĂ«s pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, duke dĂ«nuar me forcĂ«n mĂ« tĂ« madhe, shpreh shqetĂ«simin mĂ« tĂ« madh pĂ«r zhvillimet dramatike nĂ« ShqipĂ«ri, konsolidimin e narkoshtetit nĂ« drejtimin e Edi RamĂ«s. Lidhjet direkte tĂ« Edi RamĂ«s me kartelet mĂ« tĂ« rrezikshme si tĂ« Sinaloas apo kartelet e tjera tĂ« AmerikĂ«s Latineâ, tha Berisha.
Berlini është zotuar të mbështesë Tropical Forest Forever Facility (TFFF) të Presidentit brazilian Luiz Inåcio Lula da Silva, i cili synon të shpërblejë financiarisht vendet për ruajtjen e pyjeve të tyre tropikale në një përpjekje për të luftuar shpyllëzimin.
Në anën tjetër, vendet do të përballen me penalitete për çdo hektar pyll të shkatërruar, të monitoruar përmes imazheve satelitore.
"Kjo ka të bëjë me mbrojtjen e pyjeve tropikale, mushkëritë e planetit tonë", thanë Ministri gjerman i Mjedisit, Carsten Schneider, dhe Ministrja e Zhvillimit, Reem Alabali Radovan.
Sipas vlerësimeve të Brazilit, fondi, me një vëllim të synuar prej 125 miliardë dollarësh, mund të shpërndajë rreth 4 miliardë dollarë në vit pas një periudhe fillestare, gati tre herë më shumë se vëllimi aktual i ndihmës financiare ndërkombëtare për pyjet.
Pyjet konsiderohen si "mushkëri të gjelbra" jetësore të Tokës, sepse ato thithin sasi të mëdha të gazrave serrë që dëmtojnë klimën, ftohin atmosferën përmes avullimit të ujit dhe strehojnë biodiversitet të gjerë.
Ato janë nën presion nga shpyllëzimi për t'i hapur rrugë bujqësisë, kullotave ose minierave të arit.
Norvegjia tashmë ka premtuar 3 miliardë dollarë për fondin gjatë 10 viteve, ndërsa Brazili dhe Indonezia do të shtojnë nga 1 miliard dollarë secila.
Fondi do të mbikëqyret nga një bord ekzekutiv prej 18 anëtarësh, i ndarë në mënyrë të barabartë midis vendeve me pyje tropikale dhe vendeve investitore, me Bankën Botërore që fillimisht do të shërbejë si administrator. /Telegrafi/
Aty, gati 200 vende po përpiqen të bien dakord se si të bëjnë përparim në trajtimin e ndryshimeve klimatike.
Një anëtar i delegacionit të Mbretërisë së Bashkuar tha se po ktheheshin në banesën e tyre dhe se zjarri kishte ndërprerë negociatat. /Telegrafi/
Duke folur në një konferencë tregtare në Berlin pas kthimit të tij, Merz sugjeroi se as ai dhe as ndonjë nga delegacioni i tij nuk donin të qëndronin në qytetin brazilian të Amazonës, duke veçuar gazetarët që e shoqëronin.
"Zonja dhe zotërinj, ne jetojmë në një nga vendet më të bukura në botë," tha Merz në konferencë, transmeton Telegrafi.
"Javën e kaluar, pyeta disa nga gazetarët që ishin me mua në Brazil: Cili prej jush do të donte të qëndronte këtu? Askush nuk ngriti dorën. Të gjithë ishin të lumtur që, mbi të gjitha, ne u kthyem nga ky vend në Gjermani natën nga e premtja në të shtunë", shtoi kancelari gjerman.
Presidenti Luiz Inåcio Lula da Silva u përgjigj ashpër, duke sugjeruar që Merz duhet të kishte eksploruar ofertat kulturore të qytetit përpara se të bënte vlerësimin e tij.
Komentet shkaktuan kritika të ashpra në internet. Përdoruesit e akuzuan Merz-in për vrazhdësi, racizëm dhe shfaqje të superioritetit të të bardhëve, me disa që kërkuan një falje dhe të tjerë që thanë se ai nuk ishte më i mirëpritur në Brazil. Mediat braziliane gjithashtu i dënuan komentet.
Kritikët vunë në dyshim vendimin për të mbajtur COP30 në qytet, një çështje që kishte tërhequr kritika para komenteve të Merz-it.
Ministri Federal i Mjedisit, Carsten Schneider, i cili udhëhoqi delegacionin e Gjermanisë në COP30 së bashku me Sekretarin e Shtetit, Jochen Flasbarth, u përpoq të përmbante pasojat duke postuar mesazhe pozitive për Brazilin në mediat sociale.
Schneider ndau foto nga një vizitë në xhungël dhe vlerësoi mikpritjen braziliane.
"Brazili është një vend i mrekullueshëm me njerëz miqësorë dhe mikpritës të mirë. Më vjen keq që nuk mund të qëndroj më gjatë pas COP", shkroi ai.
Incidenti i shtohet një serie deklaratash publike kontraverse nga Merz, duke përfshirë vërejtjet e fundit në lidhje me demografinë urbane që shkaktuan debat të nxehtë në Gjermani.
Gjermania është një donator kyç i Fondit të Amazonës, një iniciativë e qeverisë braziliane për të luftuar shpyllëzimin.
Merz u zotua më 7 nëntor në Belem të bëjë një investim "të konsiderueshëm" në Fondin e Pyjeve Tropikale Përgjithmonë, një projekt i hartuar nga administrata e Lulës që synon të mbështesë më shumë se 70 vende në zhvillim që angazhohen për ruajtjen e tyre. /Telegrafi/
Një natë, rreth orës tre e gjysmë të mëngjesit, brazilianen Luciana Castello Branco e zgjoi nga gjumi sjellja e çuditshme e qenushes së saj Pinga.
Kur u ngrit për të parë se çfarë po ndodhte, e priti një pamje që do ta mbante mend gjatë. Nga ballkoni pa një paradë të kapibarëve që marshonin përgjatë rrugës së saj.
Gjithçka nisi kur Pinga papritmas u hodh nga shtrati dhe vrapoi drejt ballkonit. Luciana e ndoqi, dhe kur shikoi përmes gardhit, menjëherë kuptoi se çfarë kishte shqetësuar qenin.
Në një rresht të rregullt, rrugën po e kalonte një grup kapibarash. Këto kafshë të qeta dhe simpatike janë gjitarët më të mëdhenj gjethorë në botë dhe natyrshëm jetojnë në këtë zonë të Brazilit.
âIshin aty, tĂ« gjithĂ« nĂ« rresht,â rrĂ«feu Luciana pĂ«r The Dodo. âMenjĂ«herĂ« mora telefonin dhe i filmovaâ.
Ndryshe, Kapibara është gjitar i madh, më i madhi midis gjitarëve gjethorë (glodharëve) në botë. /Telegrafi/
Brazili ka filluar të reduktojë importet e karburantit dizel rus pas sanksioneve të SHBA-së.
Megjithëse Brazili është një nga prodhuesit kryesorë të naftës në botë, ai importon rreth një të tretën e dizelit për shkak të kapacitetit të kufizuar të rafinimit.
Në fillim të vitit 2025, Rusia furnizonte rreth 60 për qind të importeve të dizelit të Brazilit, por deri në tetor kjo pjesë kishte rënë vetëm në 17 për qind.
Në të njëjtën kohë, kompania shtetërore kineze Yanchang Petroleum ka refuzuar të blejë naftë të papërpunuar ruse në tenderin e saj më të fundit për furnizime midis dhjetorit dhe shkurtit, raporton reuters.
Tregtarët i atribuojnë këtë lëvizje sanksioneve më të ashpra perëndimore që synojnë sektorin e naftës rus dhe eksportuesit kryesorë. Nga frika e sanksioneve dytësore, si kompanitë kineze ashtu edhe ato indiane kanë filluar të shmangin marrëveshjet me Moskën - edhe pse Yanchang kishte qenë më parë një blerës i rregullt i naftës ESPO dhe Sokol.
Yanchang, një nga rafineritë më të mëdha kineze, përpunon rreth 348 mijë fuçi në ditë.
Analistët vënë në dukje se, pavarësisht bashkëpunimit të vazhdueshëm të Pekinit me Moskën, edhe Kina po fillon të ndjejë presionin në rritje të sanksioneve perëndimore. /Telegrafi/
Në bregun verilindor të Brazilit, ku uji i mbushur me sedimente i madhësisë së madhe të Lumit Amazon derdhet në Oqeanin Atlantik, ndodhen dy lloje shumë të ndryshme thesare.
I pari Ă«shtĂ« njĂ« gur ekologjik: njĂ« ârecifâ koralesh i thellĂ«, me sipĂ«rfaqe 5793 kilometra katrorĂ«, i zbuluar pak mĂ« shumĂ« se njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«. Thesari i dytĂ« e vendos tĂ« parin nĂ« rrezik tĂ« menjĂ«hershĂ«m.
Miliarda fuçi nafte mund të jenë të vendosura në sedimentet e lashta nën shtratin detar dhe janë miratuar tashmë leje për të filluar shpimin atje, raporton cnn.
Disa qindra kilometra më në veri, pranë bregut të Guajanës, kompanitë tashmë nxjerrin rreth 650 mijë fuçi nafte në ditë nga një rezervuar i madh i thellë ujor, i zbuluar në vitin 2015. Ky zbulim e ka transformuar këtë vend të mbuluar me pyje në shtetin më të ri të naftës në planet dhe prodhuesin më të madh të naftës për frymë banori, transmeton Telegrafi.
Disa mijĂ«ra kilometra mĂ« nĂ« jug, nĂ«pĂ«r fushat e gjera dhe tĂ« pluhurosura tĂ« perĂ«ndimit tĂ« ArgjentinĂ«s, Vaca Muerta - âlopĂ« e vdekurâ nĂ« anglisht - janĂ« tĂ« mbushura me puse tĂ« naftĂ«s. Prodhimi i karburanteve fosile nga ky depozitim i madh ka njohur njĂ« bum gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit, duke e vendosur nĂ« rrugĂ«n pĂ«r tĂ« prodhuar mĂ« shumĂ« se njĂ« milion fuçi nĂ« ditĂ« deri nĂ« vitin 2030, sipas parashikimeve tĂ« analistĂ«ve.
Mirë se vini në fronin e ri të naftës në Amerikën e Jugut
âĂshtĂ« vĂ«rtet e pabesueshme se sa shpejt dhe sa shumĂ« po zgjerohetâ, tha Nicole Figueiredo de Oliveira, drejtoreshĂ« ekzekutive e organizatĂ«s mjedisore jo-fitimprurĂ«se Arayara.
Vendimet në gjithë rajonin po rrisin nxjerrjen e naftës, por Brazili, Guajana dhe Argjentina janë në krye - ndër pesë vendet kryesore që shtojnë prodhimin global të naftës jashtë OPEC-ut, grupit të eksportuesve të mëdhenj të naftës.
Janë tre vende shumë të ndryshme: një gjigant ekonomik me një president që angazhohet për mbrojtjen e mjedisit, një pikë kyçe e biodiversitetit me nivele të larta varfërie, dhe një vend ekonomikisht i paqëndrueshëm, i udhëhequr nga një mohuese e ndryshimeve klimatike që përdor sëpatën për prerjen e pemëve. Megjithatë, të tre janë të bashkuar në përpjekjen për të zgjeruar prodhimin e naftës, duke argumentuar se kjo është thelbësore për zhvillimin e tyre ekonomik dhe social.
Ky bum i ri i karburanteve fosile po ndodh pikërisht ndërsa ndikimet e krizës klimatike - të shkaktuara nga karburantet fosile - po bëhen gjithnjë e më shqetësuese. Njerëzit në Amerikën e Jugut po vdesin nga zjarret, përmbytjet, stuhitë dhe thatësirat, të cilat janë bërë më të gjata dhe katastrofike nga ndryshimi i klimës.
Roli i Brazilit si mikpritës i konferencës klimatike COP30, që supozohet të jetë një samit historik ku vendet caktojnë qëllime për të reduktuar ndotjen që ngroh planetin, i shton një disonancë të veçantë këtij rritjeje të naftës.
Por, ndërsa kërkesa globale për naftë mbetet e fortë, dhe vendet e tjera, më të pasura, nuk tregojnë shenja të tërheqjes, argumenti i tyre është: Pse furnizimi me naftë të mos vijë nga Amerika e Jugut?
Kontinenti ka një histori të gjatë të nxjerrjes së karburanteve fosile; ai mban rezervat e dyta më të mëdha të naftës dhe gazit pas Lindjes së Mesme.
MegjithatĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« nga pak rajonet qĂ« nuk pĂ«rfitoi nga bumi i naftĂ«s nĂ« fillim tĂ« kĂ«tij shekulli pĂ«r shkak tĂ« rrezikut politik dhe mospranimit tĂ« investimeve private, tha Francisco Monaldi, drejtor i Programit pĂ«r EnergjinĂ« nĂ« AmerikĂ«n Latine nĂ« Universitetin Rice. âPor, kjo po ndryshon ndjeshĂ«mâ, i tha ai CNN-it.
Zbulimet e fundit kanë shkaktuar entuziazëm, sidomos sepse nafta në Amerikën e Jugut zakonisht është më e lirë se mesatarja - burimet e thella detare, veçanërisht, prodhojnë sasi të mëdha me kosto më të ulët - dhe gjithashtu zakonisht lëshon pak më pak ndotje klimatike për fuçi, pasi shpesh kërkon më pak përpunim dhe prodhohet duke përdorur infrastrukturë më të re dhe energji më të pastër. Kompani të mëdha të naftës, përfshirë Exxon dhe Chevron, kanë investuar shumë, duke parë fitime të mëdha në oqeanet e thella dhe fushat shëllesh (fusha e thatë, e fortë dhe me pak bimësi) të Amerikës së Jugut, pikërisht ndërsa bumi i shëlleshit në SHBA po stabilizohet.
Brazili Ă«shtĂ« njĂ« yll: prodhuesi mĂ« i madh i naftĂ«s dhe gazit nĂ« rajon. Prodhimi ka âarritur nivele qĂ« kurrĂ« nuk janĂ« parĂ« nĂ« rajonâ, tha Monaldi. Kjo kryesisht pĂ«r shkak tĂ« rezervave ultra-tĂ«-thella tĂ« naftĂ«s âpre-saltâ tĂ« zbuluara nĂ« vitin 2006, tĂ« varrosura nĂ«n shtresa tĂ« trasha kripĂ« tĂ« lashtĂ« nĂ«n oqean.
Nafta bruto u bë eksportoja kryesore e vendit për herë të parë në 2024, duke kaluar sojën, dhe ka shpresa që prodhimi të rritet edhe më shumë.
Në muajin gusht, BP njoftoi se kishte bërë zbulimin e saj më të madh të naftës dhe gazit në 25 vitet e fundit pranë bregut të Rio de Janeiros. Më në jug, pranë Uruguait, kompanitë e naftës shpresojnë që Baseni i Pelotas mund të jetë një fron tjetër i ri.
Ndoshta projekti mĂ« kontrovers Ă«shtĂ« ai nĂ« gojĂ«n e Lumit Amazon - baseni Foz do Amazonas - pjesĂ« e asaj qĂ« njihet si âMargjina Ekuatoriale,â njĂ« shtrirje e oqeanit pĂ«rgjatĂ« bregut verior tĂ« Brazilit.
Në muajin qershor, Brazili vendosi në ankand disa blloqe nafte jashtë bregut në këtë rajon, 19 prej të cilave ndodhen në Basenin e Amazonës, për kompani si Chevron, Exxon dhe kompania shtetërore braziliane e naftës Petrobras.
Petrobras ka pĂ«rpjekur prej shumĂ« vitesh tĂ« bĂ«jĂ« shpime kĂ«tu. NĂ« 2023, agjencia mjedisore e Brazilit, IBAMA, i refuzoi njĂ« leje pĂ«r shpim jashtĂ« bregut, duke cituar shqetĂ«sime mjedisore. Por, muajin e kaluar, agjencia dha dritĂ«n jeshile pĂ«r shpime eksploruese âpas njĂ« procesi rigoroz tĂ« licencimit mjedisor,â sipas njĂ« deklarate tĂ« IBAMA-s.
Detyra e agjencisĂ« ishte tĂ« vlerĂ«sonte vetĂ«m âmundĂ«sinĂ« teknikeâ tĂ« projektit, jo aspektin politik apo strategjik tĂ« shfrytĂ«zimit tĂ« naftĂ«s, tha njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit dhe Ndryshimeve Klimatike tĂ« Brazilit, e cila mbikĂ«qyr IBAMA-n. Ădo proces qĂ« pĂ«rfshin zona me rrezik tĂ« lartĂ«, si Foz do Amazonas, âduhet tĂ« pĂ«rputhet me standardet mĂ« tĂ« rrepta teknike, shkencore dhe mjedisoreâ, shtuan ata.
Vendimi âĂ«shtĂ« njĂ« arritje e shoqĂ«risĂ« brazilianeâ, tha Magda Chambriard, presidente e Petrobras, nĂ« njĂ« deklaratĂ«.
Avokatët e mjedisit janë fuqimisht kundër, duke argumentuar se shpimet në këtë pjesë të ndjeshme ekologjikisht të oqeanit - me recifet e saj të veçanta dhe shtrirjet e gjera të pyjeve të mangroveve - mund të shkaktojnë pasoja katastrofike për mjedisin.
Uji ultra i thellë dhe rrymat e forta nënkuptojnë se çdo rrjedhje nafte mund të shpërndahet shpejt për milje të tëra në oqean dhe në breg, dhe largësia e vendit të shpimeve nga vendbanimet e mëdha mund të vonojë operacionet e pastrimit, tha Figueiredo de Oliveira nga Arayara.
Miratimi i shpimeve këtu vetëm disa javë para fillimit të COP30 në qytetin Belem - i njohur si dera hyrëse e Amazonës - paraqet një situatë të ndërlikuar për Brazilin, i cili po përpiqet të ecë mbi një litar të hollë midis statusit të tij si kampion mjedisor dhe fuqisë së karburanteve fosile.
Lumëbardhët e mëdhenj të vendit dhe reshjet e bollshme bëjnë që pjesa më e madhe e energjisë elektrike të vijë nga hidrocentralet e pastra. Presidenti i Brazilit, Luiz Inacio Lula da Silva, ka mbikëqyrur një rënie të ndjeshme të shpyllëzimit dhe një rritje të përdorimit të energjive të rinovueshme.
Por Lula ka qenĂ« gjithmonĂ« pro-naftĂ«s, tha Figueiredo de Oliveira. Ai e pĂ«rshĂ«ndeti zbulimin e madh tĂ« naftĂ«s âpre-saltâ tĂ« Brazilit, tĂ« bĂ«rĂ« gjatĂ« mandatit tĂ« tij tĂ« mĂ«parshĂ«m presidencial, me fjalĂ«t âZoti Ă«shtĂ« brazilianâ. NjĂ« foto e famshme e tregon duke ngritur duart e njomura me naftĂ« nĂ« njĂ« ngjarje tĂ« Petrobrasit nĂ« vitin 2010.
Lula ka mohuar me vendosmĂ«ri akuzat pĂ«r hipokrizi. âNuk dua tĂ« jem njĂ« udhĂ«heqĂ«s mjedisor. Nuk e kam pretenduar kurrĂ« kĂ«tĂ«â, tha ai gjatĂ« njĂ« takimi tĂ« COP30 javĂ«n e kaluar, duke shtuar se do tĂ« ishte âe pakujdesshmeâ tĂ« hiqte dorĂ« nga nafta. Ai argumenton se pasuria nga nafta mund tĂ« ndihmojĂ« nĂ« financimin e kalimit tĂ« Brazilit te energjia e pastĂ«r, edhe pse disa frikĂ«sohen se pĂ«rpjekja pĂ«r tâu bĂ«rĂ« njĂ« fuqi e madhe e naftĂ«s do ta vonojĂ« kĂ«tĂ« tranzicion.
âĂdo zbulim i ri vonon pĂ«rpjekjen pĂ«r tĂ« larguar botĂ«n nga karburantet fosile; ka njĂ« humbje tĂ« momentitâ, tha Michael Ross, profesor i shkencave politike nĂ« Universitetin e KalifornisĂ«, Los Angeles.
Ndoshta rrĂ«fimi kryesor i Lulas Ă«shtĂ« se tĂ« ardhurat nga nafta do tĂ« ofrojnĂ« njĂ« rrugĂ« drejt zhvillimit dhe njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« dalĂ« nga varfĂ«ria, veçanĂ«risht pĂ«r shtetet mĂ« tĂ« varfra tĂ« AmazonĂ«s. Por Brazili Ă«shtĂ« tashmĂ« njĂ« fuqi âme shumĂ« mundĂ«si tĂ« tjera ekonomikeâ, tha Ross pĂ«r CNN. Argumenti se nafta Ă«shtĂ« jetike pĂ«r zhvillim mund tĂ« jetĂ« mĂ« i lehtĂ« pĂ«r tâu bĂ«rĂ« nĂ« njĂ« vend si Guajana, ku rreth 48 pĂ«r qind e popullsisĂ« jeton me mĂ« pak se 5.50 dollarĂ« nĂ« ditĂ«, sipas BankĂ«s BotĂ«rore.
Guajana, e cila ka një gjeologji të ngjashme me Margjinën Ekuatoriale të Brazilit, po përjeton një bum të jashtëzakonshëm të naftës.
Zbulimi nĂ« det nĂ« vitin 2015 âpĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga momentet mĂ« transformueseâ nĂ« historinĂ« moderne tĂ« vendit, tha presidenti Irfaan Ali.
Ai ka transformuar vendin me rreth 820 mijĂ« banorĂ« nĂ« ekonominĂ« mĂ« shpejt nĂ« rritje nĂ« botĂ«. âNe kurrĂ« nuk kemi parĂ« njĂ« vend tĂ« prodhojĂ« kaq shumĂ« fuçi pĂ«r frymĂ« nĂ« historinĂ« e (rajonit)⊠tani ata i pĂ«rkasin kategorisĂ« sĂ« vendeve tĂ« Lindjes sĂ« Mesmeâ, tha Monaldi.
Qeveria ka këmbëngulur se mund të balancojë shfrytëzimin e naftës me prioritetet mjedisore. Guajana është një nga pak vendet që ruan më shumë ndotje që ngroh planetin sesa prodhon, për shkak të pyjeve të saj të mëdha tropikale. Ajo gjithashtu thotë se të ardhurat do të nxisin rritjen socio-ekonomike.
âNe nuk shohim ndonjĂ« kontradiktĂ« midis zhvillimit tĂ« pĂ«rgjegjshĂ«m tĂ« sektorit tonĂ« tĂ« naftĂ«s dhe gazit dhe angazhimit tonĂ« pĂ«r tĂ« mbrojtur klimĂ«n e planetitâ, i tha Ali CNN-it. TĂ« dyja janĂ« âpjesĂ« integrale tĂ« njĂ« misioni kombĂ«tarâ pĂ«r tĂ« ulur varfĂ«rinĂ«, pĂ«r tĂ« rritur ekonominĂ« dhe pĂ«r tĂ« mbrojtur mjedisin, shtoi ai.
Por, ekzistojnĂ« shqetĂ«sime se Guajana mund tĂ« bĂ«het viktimĂ« e âmallkimit tĂ« burimeve,â ku fitimet e mĂ«dha mund ta pĂ«rkeqĂ«sojnĂ« jetĂ«n pĂ«r banorĂ«t. PĂ«r shembull, Venezuela mban rezervat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« provuara tĂ« naftĂ«s nĂ« botĂ«, dhe ka rĂ«nĂ« nĂ« autoritarizĂ«m dhe krizĂ« ekonomike.
Ali insiston se âmallkimi i burimeveâ nuk Ă«shtĂ« njĂ« fat i pashmangshĂ«m dhe se pasuria nga nafta do tĂ« pĂ«rkthehet nĂ« âpĂ«rfitime pĂ«r çdo familje.â MegjithatĂ«, disa banorĂ« thonĂ« se pĂ«rballen me kosto jetese shumĂ« tĂ« larta, tĂ« cilat i atribuojnĂ« zhvillimit tĂ« naftĂ«s, dhe rezultatet shĂ«ndetĂ«sore tĂ« vendit mbeten nĂ«n mesataren rajonale, sipas BankĂ«s BotĂ«rore.
Nafta në Amerikën e Jugut nuk është vetëm për ujin e thellë. Rajoni i madh shëllesh i Argjentinës, Vaca Muerta, shpesh krahasohet me Basenin Permian në Teksas, dhe mban rezervat e dyta më të mëdha në botë të gazit shëllesh dhe të katërtat më të mëdha të naftës shëllesh.
Ky Ă«shtĂ« shpresa e madhe e ArgjentinĂ«s pĂ«r rikuperim ekonomik nĂ«n presidentin liberal, Javier Milei. âGati gjithçka ka tĂ« bĂ«jĂ« me zgjerimin e Vaca Muertaâ, tha Gabriel Blanco, profesor nĂ« Fakultetin e InxhinierisĂ« nĂ« Universitetin KombĂ«tar tĂ« Buenos Airesit Qendror dhe ish-drejtor kombĂ«tar i ndryshimeve klimatike nĂ« ArgjentinĂ«.
Nafta dhe gazi janĂ« shumĂ« tĂ« lehtĂ« pĂ«r tâu shitur brenda vendit, tha Blanco pĂ«r CNN. Ndryshimi i klimĂ«s âkurrĂ« nuk ka qenĂ«â nĂ« agjendĂ«n publike ose politike, shtoi ai. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, ânarrativa thotĂ« se ne do tĂ« bĂ«hemi tĂ« pasur dhe do tĂ« zhvillohemiâ.
Vaca Muerta Ă«shtĂ« njĂ« propozim tĂ«rheqĂ«s pĂ«r kompanitĂ« e karburanteve fosile. ShĂ«lleshi Ă«shtĂ« njĂ« lloj investimi shumĂ« i ndryshĂ«m nga shpimet nĂ« ujĂ« tĂ« thellĂ«, tha Monaldi. KompanitĂ« mund tĂ« shpenzojnĂ« shuma relativisht tĂ« vogla pĂ«r tĂ« parĂ« nĂ«se mund tĂ« rikuperojnĂ« paratĂ« e tyre pĂ«rpara se tĂ« investojnĂ« mĂ« shumĂ«. Kjo nxit investimet nĂ« ArgjentinĂ«, njĂ« vend me ârrezik tĂ« lartĂ« politik dhe rregullatorâ, shtoi ai.
Por, ekspertĂ«t mjedisorĂ« shqetĂ«sohen pĂ«r ndikimet e kĂ«tij fushe tĂ« shĂ«lleshit qĂ« po lulĂ«zon. Karburantet fosile nxirren pĂ«rmes âfracking,â njĂ« proces qĂ« pĂ«rfshin shpimin nĂ« TokĂ« dhe injektimin e lĂ«ngjeve me presion tĂ« lartĂ«. âAta pĂ«rdorin shumĂ« ujĂ«, shumĂ« rĂ«rĂ« dhe kimikate, dhe prandaj Ă«shtĂ« njĂ« rrĂ«mujĂ«â, tha Blanco.
Saktësisht se si do të zhvillohet e ardhmja e naftës në Amerikën e Jugut ende nuk është e qartë. Zbulimet e reja në Brazil mund të rezultojnë më pak të qëndrueshme nga sa pritej. Për projektet që tashmë po bëjnë shpime dhe po nxjerrin naftë, rezervat shpesh mbarojnë më herët se sa parashikohej, tha Ross nga UCLA.
KĂ«rkesa pĂ«r naftĂ« gjithashtu pritet tĂ« arrijĂ« kulmin nĂ« fillim tĂ« dekadĂ«s tjetĂ«r, qĂ« mund tĂ« nĂ«nkuptojĂ« se vendet qĂ« mbĂ«shteten shumĂ« nĂ« karburante fosile do tĂ« gjenden tĂ« lidhura nĂ« njĂ« industri jo fitimprurĂ«se. âKĂ«to vende po arrijnĂ« nĂ« festĂ« pikĂ«risht kur baret po mbyllenâ, tha Ross.
PĂ«r momentin, megjithatĂ«, kĂ«rkesa mbetet. âNdĂ«rsa ende ka njĂ« hendek midis prodhimit aktual dhe kĂ«rkesĂ«s, do tĂ« ketĂ« investime nĂ« projekte tĂ« rejaâ, tha Flavio Ferreira Menten, analist nĂ« firmĂ«n e kĂ«rkimeve Rystad Energy.
EkzistojnĂ« edhe konsiderata gjeopolitike. NĂ«se prodhimi i naftĂ«s nĂ« SHBA nuk vazhdon tĂ« rritet, Amerika e Jugut âbĂ«het shumĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmeâ, tha Monaldi, pĂ«rndryshe bota rrezikon tĂ« bĂ«het e varur nga vende si Arabia Saudite dhe Rusia.
Ajo që po ndodh në Amerikën e Jugut pasqyron diçka më të madhe, sipas Blanco. Dashuria e rajonit për karburantet fosile është pjesë e një lëvizjeje globale, tha ai: një konsensus i nënkuptuar - dhe ndonjëherë i shprehur hapur - se shfrytëzimi i naftës mund dhe duhet të vazhdojë për dekada, edhe përballë një krize klimatike në zhvillim.
âDuket sikur udhĂ«heqĂ«sit kanĂ« vendosur tĂ« shtypin fuqishĂ«m gazin dhe tĂ« ecin pĂ«rpara me karburantet fosile kudo. Pa marrĂ« parasysh çfarĂ«doâ, tha ai. /Telegrafi/
Në bregun verilindor të Brazilit, ku uji i mbushur me sedimente i madhësisë së Madhe të Lumit Amazon derdhet në Oqeanin Atlantik, ndodhen dy lloje shumë të ndryshme thesare.
I pari Ă«shtĂ« njĂ« gur ekologjik: njĂ« ârecifâ koralesh i thellĂ«, me sipĂ«rfaqe 5793 kilometra katrorĂ«, i zbuluar pak mĂ« shumĂ« se njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«. Thesari i dytĂ« e vendos tĂ« parin nĂ« rrezik tĂ« menjĂ«hershĂ«m.
Miliarda fuçi nafte mund të jenë të vendosura në sedimentet e lashta nën shtratin detar dhe janë miratuar tashmë leje për të filluar shpimin atje, raporton cnn.
Disa qindra kilometra më në veri, pranë bregut të Guajanës, kompanitë tashmë nxjerrin rreth 650 mijë fuçi nafte në ditë nga një rezervuar i madh i thellë ujor, i zbuluar në vitin 2015. Ky zbulim e ka transformuar këtë vend të mbuluar me pyje në shtetin më të ri të naftës në planet dhe prodhuesin më të madh të naftës për frymë banori, transmeton Telegrafi.
Disa mijĂ«ra kilometra mĂ« nĂ« jug, nĂ«pĂ«r fushat e gjera dhe tĂ« pluhurosura tĂ« perĂ«ndimit tĂ« ArgjentinĂ«s, Vaca Muerta - âlopĂ« e vdekurâ nĂ« anglisht - janĂ« tĂ« mbushura me puse tĂ« naftĂ«s. Prodhimi i karburanteve fosile nga ky depozitim i madh ka njohur njĂ« bum gjatĂ« dekadĂ«s sĂ« fundit, duke e vendosur nĂ« rrugĂ«n pĂ«r tĂ« prodhuar mĂ« shumĂ« se njĂ« milion fuçi nĂ« ditĂ« deri nĂ« vitin 2030, sipas parashikimeve tĂ« analistĂ«ve.
Mirë se vini në fronin e ri të naftës në Amerikën e Jugut
âĂshtĂ« vĂ«rtet e pabesueshme se sa shpejt dhe sa shumĂ« po zgjerohetâ, tha Nicole Figueiredo de Oliveira, drejtoreshĂ« ekzekutive e organizatĂ«s mjedisore jo-fitimprurĂ«se Arayara.
Vendimet në gjithë rajonin po rrisin nxjerrjen e naftës, por Brazili, Guajana dhe Argjentina janë në krye - ndër pesë vendet kryesore që shtojnë prodhimin global të naftës jashtë OPEC-ut, grupit të eksportuesve të mëdhenj të naftës.
Janë tre vende shumë të ndryshme: një gjigant ekonomik me një president që angazhohet për mbrojtjen e mjedisit, një pikë kyçe e biodiversitetit me nivele të larta varfërie, dhe një vend ekonomikisht i paqëndrueshëm, i udhëhequr nga një mohuese e ndryshimeve klimatike që përdor sëpatën për prerjen e pemëve. Megjithatë, të tre janë të bashkuar në përpjekjen për të zgjeruar prodhimin e naftës, duke argumentuar se kjo është thelbësore për zhvillimin e tyre ekonomik dhe social.
Ky bum i ri i karburanteve fosile po ndodh pikërisht ndërsa ndikimet e krizës klimatike - të shkaktuara nga karburantet fosile - po bëhen gjithnjë e më shqetësuese. Njerëzit në Amerikën e Jugut po vdesin nga zjarret, përmbytjet, stuhitë dhe thatësirat, të cilat janë bërë më të gjata dhe katastrofike nga ndryshimi i klimës.
Roli i Brazilit si mikpritës i konferencës klimatike COP30, që supozohet të jetë një samit historik ku vendet caktojnë qëllime për të reduktuar ndotjen që ngroh planetin, i shton një disonancë të veçantë këtij rritjeje të naftës.
Por, ndërsa kërkesa globale për naftë mbetet e fortë, dhe vendet e tjera, më të pasura, nuk tregojnë shenja të tërheqjes, argumenti i tyre është: Pse furnizimi me naftë të mos vijë nga Amerika e Jugut?
Kontinenti ka një histori të gjatë të nxjerrjes së karburanteve fosile; ai mban rezervat e dyta më të mëdha të naftës dhe gazit pas Lindjes së Mesme.
MegjithatĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« nga pak rajonet qĂ« nuk pĂ«rfitoi nga bumi i naftĂ«s nĂ« fillim tĂ« kĂ«tij shekulli pĂ«r shkak tĂ« rrezikut politik dhe mospranimit tĂ« investimeve private, tha Francisco Monaldi, drejtor i Programit pĂ«r EnergjinĂ« nĂ« AmerikĂ«n Latine nĂ« Universitetin Rice. âPor, kjo po ndryshon ndjeshĂ«mâ, i tha ai CNN-it.
Zbulimet e fundit kanë shkaktuar entuziazëm, sidomos sepse nafta në Amerikën e Jugut zakonisht është më e lirë se mesatarja - burimet e thella detare, veçanërisht, prodhojnë sasi të mëdha me kosto më të ulët - dhe gjithashtu zakonisht lëshon pak më pak ndotje klimatike për fuçi, pasi shpesh kërkon më pak përpunim dhe prodhohet duke përdorur infrastrukturë më të re dhe energji më të pastër. Kompani të mëdha të naftës, përfshirë Exxon dhe Chevron, kanë investuar shumë, duke parë fitime të mëdha në oqeanet e thella dhe fushat shëllesh (fusha e thatë, e fortë dhe me pak bimësi) të Amerikës së Jugut, pikërisht ndërsa bumi i shëlleshit në SHBA po stabilizohet.
Brazili Ă«shtĂ« njĂ« yll: prodhuesi mĂ« i madh i naftĂ«s dhe gazit nĂ« rajon. Prodhimi ka âarritur nivele qĂ« kurrĂ« nuk janĂ« parĂ« nĂ« rajonâ, tha Monaldi. Kjo kryesisht pĂ«r shkak tĂ« rezervave ultra-tĂ«-thella tĂ« naftĂ«s âpre-saltâ tĂ« zbuluara nĂ« vitin 2006, tĂ« varrosura nĂ«n shtresa tĂ« trasha kripĂ« tĂ« lashtĂ« nĂ«n oqean.
Nafta bruto u bë eksportoja kryesore e vendit për herë të parë në 2024, duke kaluar sojën, dhe ka shpresa që prodhimi të rritet edhe më shumë.
Në muajin gusht, BP njoftoi se kishte bërë zbulimin e saj më të madh të naftës dhe gazit në 25 vitet e fundit pranë bregut të Rio de Janeiros. Më në jug, pranë Uruguait, kompanitë e naftës shpresojnë që Baseni i Pelotas mund të jetë një fron tjetër i ri.
Ndoshta projekti mĂ« kontrovers Ă«shtĂ« ai nĂ« gojĂ«n e Lumit Amazon - baseni Foz do Amazonas - pjesĂ« e asaj qĂ« njihet si âMargjina Ekuatoriale,â njĂ« shtrirje e oqeanit pĂ«rgjatĂ« bregut verior tĂ« Brazilit.
Në muajin qershor, Brazili vendosi në ankand disa blloqe nafte jashtë bregut në këtë rajon, 19 prej të cilave ndodhen në Basenin e Amazonës, për kompani si Chevron, Exxon dhe kompania shtetërore braziliane e naftës Petrobras.
Petrobras ka pĂ«rpjekur prej shumĂ« vitesh tĂ« bĂ«jĂ« shpime kĂ«tu. NĂ« 2023, agjencia mjedisore e Brazilit, IBAMA, i refuzoi njĂ« leje pĂ«r shpim jashtĂ« bregut, duke cituar shqetĂ«sime mjedisore. Por, muajin e kaluar, agjencia dha dritĂ«n jeshile pĂ«r shpime eksploruese âpas njĂ« procesi rigoroz tĂ« licencimit mjedisor,â sipas njĂ« deklarate tĂ« IBAMA-s.
Detyra e agjencisĂ« ishte tĂ« vlerĂ«sonte vetĂ«m âmundĂ«sinĂ« teknikeâ tĂ« projektit, jo aspektin politik apo strategjik tĂ« shfrytĂ«zimit tĂ« naftĂ«s, tha njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit dhe Ndryshimeve Klimatike tĂ« Brazilit, e cila mbikĂ«qyr IBAMA-n. Ădo proces qĂ« pĂ«rfshin zona me rrezik tĂ« lartĂ«, si Foz do Amazonas, âduhet tĂ« pĂ«rputhet me standardet mĂ« tĂ« rrepta teknike, shkencore dhe mjedisoreâ, shtuan ata.
Vendimi âĂ«shtĂ« njĂ« arritje e shoqĂ«risĂ« brazilianeâ, tha Magda Chambriard, presidente e Petrobras, nĂ« njĂ« deklaratĂ«.
Avokatët e mjedisit janë fuqimisht kundër, duke argumentuar se shpimet në këtë pjesë të ndjeshme ekologjikisht të oqeanit - me recifet e saj të veçanta dhe shtrirjet e gjera të pyjeve të mangroveve - mund të shkaktojnë pasoja katastrofike për mjedisin.
Uji ultra i thellë dhe rrymat e forta nënkuptojnë se çdo rrjedhje nafte mund të shpërndahet shpejt për milje të tëra në oqean dhe në breg, dhe largësia e vendit të shpimeve nga vendbanimet e mëdha mund të vonojë operacionet e pastrimit, tha Figueiredo de Oliveira nga Arayara.
Miratimi i shpimeve këtu vetëm disa javë para fillimit të COP30 në qytetin Belem - i njohur si dera hyrëse e Amazonës - paraqet një situatë të ndërlikuar për Brazilin, i cili po përpiqet të ecë mbi një litar të hollë midis statusit të tij si kampion mjedisor dhe fuqisë së karburanteve fosile.
Lumëbardhët e mëdhenj të vendit dhe reshjet e bollshme bëjnë që pjesa më e madhe e energjisë elektrike të vijë nga hidrocentralet e pastra. Presidenti i Brazilit, Luiz Inacio Lula da Silva, ka mbikëqyrur një rënie të ndjeshme të shpyllëzimit dhe një rritje të përdorimit të energjive të rinovueshme.
Por Lula ka qenĂ« gjithmonĂ« pro-naftĂ«s, tha Figueiredo de Oliveira. Ai e pĂ«rshĂ«ndeti zbulimin e madh tĂ« naftĂ«s âpre-saltâ tĂ« Brazilit, tĂ« bĂ«rĂ« gjatĂ« mandatit tĂ« tij tĂ« mĂ«parshĂ«m presidencial, me fjalĂ«t âZoti Ă«shtĂ« brazilianâ. NjĂ« foto e famshme e tregon duke ngritur duart e njomura me naftĂ« nĂ« njĂ« ngjarje tĂ« Petrobrasit nĂ« vitin 2010.
Lula ka mohuar me vendosmĂ«ri akuzat pĂ«r hipokrizi. âNuk dua tĂ« jem njĂ« udhĂ«heqĂ«s mjedisor. Nuk e kam pretenduar kurrĂ« kĂ«tĂ«â, tha ai gjatĂ« njĂ« takimi tĂ« COP30 javĂ«n e kaluar, duke shtuar se do tĂ« ishte âe pakujdesshmeâ tĂ« hiqte dorĂ« nga nafta. Ai argumenton se pasuria nga nafta mund tĂ« ndihmojĂ« nĂ« financimin e kalimit tĂ« Brazilit te energjia e pastĂ«r, edhe pse disa frikĂ«sohen se pĂ«rpjekja pĂ«r tâu bĂ«rĂ« njĂ« fuqi e madhe e naftĂ«s do ta vonojĂ« kĂ«tĂ« tranzicion.
âĂdo zbulim i ri vonon pĂ«rpjekjen pĂ«r tĂ« larguar botĂ«n nga karburantet fosile; ka njĂ« humbje tĂ« momentitâ, tha Michael Ross, profesor i shkencave politike nĂ« Universitetin e KalifornisĂ«, Los Angeles.
Ndoshta rrĂ«fimi kryesor i Lulas Ă«shtĂ« se tĂ« ardhurat nga nafta do tĂ« ofrojnĂ« njĂ« rrugĂ« drejt zhvillimit dhe njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« dalĂ« nga varfĂ«ria, veçanĂ«risht pĂ«r shtetet mĂ« tĂ« varfra tĂ« AmazonĂ«s. Por Brazili Ă«shtĂ« tashmĂ« njĂ« fuqi âme shumĂ« mundĂ«si tĂ« tjera ekonomikeâ, tha Ross pĂ«r CNN. Argumenti se nafta Ă«shtĂ« jetike pĂ«r zhvillim mund tĂ« jetĂ« mĂ« i lehtĂ« pĂ«r tâu bĂ«rĂ« nĂ« njĂ« vend si Guajana, ku rreth 48 pĂ«r qind e popullsisĂ« jeton me mĂ« pak se 5.50 dollarĂ« nĂ« ditĂ«, sipas BankĂ«s BotĂ«rore.
Guajana, e cila ka një gjeologji të ngjashme me Margjinën Ekuatoriale të Brazilit, po përjeton një bum të jashtëzakonshëm të naftës.
Zbulimi nĂ« det nĂ« vitin 2015 âpĂ«rfaqĂ«son njĂ« nga momentet mĂ« transformueseâ nĂ« historinĂ« moderne tĂ« vendit, tha presidenti Irfaan Ali.
Ai ka transformuar vendin me rreth 820 mijĂ« banorĂ« nĂ« ekonominĂ« mĂ« shpejt nĂ« rritje nĂ« botĂ«. âNe kurrĂ« nuk kemi parĂ« njĂ« vend tĂ« prodhojĂ« kaq shumĂ« fuçi pĂ«r frymĂ« nĂ« historinĂ« e (rajonit)⊠tani ata i pĂ«rkasin kategorisĂ« sĂ« vendeve tĂ« Lindjes sĂ« Mesmeâ, tha Monaldi.
Qeveria ka këmbëngulur se mund të balancojë shfrytëzimin e naftës me prioritetet mjedisore. Guajana është një nga pak vendet që ruan më shumë ndotje që ngroh planetin sesa prodhon, për shkak të pyjeve të saj të mëdha tropikale. Ajo gjithashtu thotë se të ardhurat do të nxisin rritjen socio-ekonomike.
âNe nuk shohim ndonjĂ« kontradiktĂ« midis zhvillimit tĂ« pĂ«rgjegjshĂ«m tĂ« sektorit tonĂ« tĂ« naftĂ«s dhe gazit dhe angazhimit tonĂ« pĂ«r tĂ« mbrojtur klimĂ«n e planetitâ, i tha Ali CNN-it. TĂ« dyja janĂ« âpjesĂ« integrale tĂ« njĂ« misioni kombĂ«tarâ pĂ«r tĂ« ulur varfĂ«rinĂ«, pĂ«r tĂ« rritur ekonominĂ« dhe pĂ«r tĂ« mbrojtur mjedisin, shtoi ai.
Por, ekzistojnĂ« shqetĂ«sime se Guajana mund tĂ« bĂ«het viktimĂ« e âmallkimit tĂ« burimeve,â ku fitimet e mĂ«dha mund ta pĂ«rkeqĂ«sojnĂ« jetĂ«n pĂ«r banorĂ«t. PĂ«r shembull, Venezuela mban rezervat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« provuara tĂ« naftĂ«s nĂ« botĂ«, dhe ka rĂ«nĂ« nĂ« autoritarizĂ«m dhe krizĂ« ekonomike.
Ali insiston se âmallkimi i burimeveâ nuk Ă«shtĂ« njĂ« fat i pashmangshĂ«m dhe se pasuria nga nafta do tĂ« pĂ«rkthehet nĂ« âpĂ«rfitime pĂ«r çdo familje.â MegjithatĂ«, disa banorĂ« thonĂ« se pĂ«rballen me kosto jetese shumĂ« tĂ« larta, tĂ« cilat i atribuojnĂ« zhvillimit tĂ« naftĂ«s, dhe rezultatet shĂ«ndetĂ«sore tĂ« vendit mbeten nĂ«n mesataren rajonale, sipas BankĂ«s BotĂ«rore.
Nafta në Amerikën e Jugut nuk është vetëm për ujin e thellë. Rajoni i madh shëllesh i Argjentinës, Vaca Muerta, shpesh krahasohet me Basenin Permian në Teksas, dhe mban rezervat e dyta më të mëdha në botë të gazit shëllesh dhe të katërtat më të mëdha të naftës shëllesh.
Ky Ă«shtĂ« shpresa e madhe e ArgjentinĂ«s pĂ«r rikuperim ekonomik nĂ«n presidentin liberal, Javier Milei. âGati gjithçka ka tĂ« bĂ«jĂ« me zgjerimin e Vaca Muertaâ, tha Gabriel Blanco, profesor nĂ« Fakultetin e InxhinierisĂ« nĂ« Universitetin KombĂ«tar tĂ« Buenos Airesit Qendror dhe ish-drejtor kombĂ«tar i ndryshimeve klimatike nĂ« ArgjentinĂ«.
Nafta dhe gazi janĂ« shumĂ« tĂ« lehtĂ« pĂ«r tâu shitur brenda vendit, tha Blanco pĂ«r CNN. Ndryshimi i klimĂ«s âkurrĂ« nuk ka qenĂ«â nĂ« agjendĂ«n publike ose politike, shtoi ai. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, ânarrativa thotĂ« se ne do tĂ« bĂ«hemi tĂ« pasur dhe do tĂ« zhvillohemiâ.
Vaca Muerta Ă«shtĂ« njĂ« propozim tĂ«rheqĂ«s pĂ«r kompanitĂ« e karburanteve fosile. ShĂ«lleshi Ă«shtĂ« njĂ« lloj investimi shumĂ« i ndryshĂ«m nga shpimet nĂ« ujĂ« tĂ« thellĂ«, tha Monaldi. KompanitĂ« mund tĂ« shpenzojnĂ« shuma relativisht tĂ« vogla pĂ«r tĂ« parĂ« nĂ«se mund tĂ« rikuperojnĂ« paratĂ« e tyre pĂ«rpara se tĂ« investojnĂ« mĂ« shumĂ«. Kjo nxit investimet nĂ« ArgjentinĂ«, njĂ« vend me ârrezik tĂ« lartĂ« politik dhe rregullatorâ, shtoi ai.
Por, ekspertĂ«t mjedisorĂ« shqetĂ«sohen pĂ«r ndikimet e kĂ«tij fushe tĂ« shĂ«lleshit qĂ« po lulĂ«zon. Karburantet fosile nxirren pĂ«rmes âfracking,â njĂ« proces qĂ« pĂ«rfshin shpimin nĂ« TokĂ« dhe injektimin e lĂ«ngjeve me presion tĂ« lartĂ«. âAta pĂ«rdorin shumĂ« ujĂ«, shumĂ« rĂ«rĂ« dhe kimikate, dhe prandaj Ă«shtĂ« njĂ« rrĂ«mujĂ«â, tha Blanco.
Saktësisht se si do të zhvillohet e ardhmja e naftës në Amerikën e Jugut ende nuk është e qartë. Zbulimet e reja në Brazil mund të rezultojnë më pak të qëndrueshme nga sa pritej. Për projektet që tashmë po bëjnë shpime dhe po nxjerrin naftë, rezervat shpesh mbarojnë më herët se sa parashikohej, tha Ross nga UCLA.
KĂ«rkesa pĂ«r naftĂ« gjithashtu pritet tĂ« arrijĂ« kulmin nĂ« fillim tĂ« dekadĂ«s tjetĂ«r, qĂ« mund tĂ« nĂ«nkuptojĂ« se vendet qĂ« mbĂ«shteten shumĂ« nĂ« karburante fosile do tĂ« gjenden tĂ« lidhura nĂ« njĂ« industri jo fitimprurĂ«se. âKĂ«to vende po arrijnĂ« nĂ« festĂ« pikĂ«risht kur baret po mbyllenâ, tha Ross.
PĂ«r momentin, megjithatĂ«, kĂ«rkesa mbetet. âNdĂ«rsa ende ka njĂ« hendek midis prodhimit aktual dhe kĂ«rkesĂ«s, do tĂ« ketĂ« investime nĂ« projekte tĂ« rejaâ, tha Flavio Ferreira Menten, analist nĂ« firmĂ«n e kĂ«rkimeve Rystad Energy.
EkzistojnĂ« edhe konsiderata gjeopolitike. NĂ«se prodhimi i naftĂ«s nĂ« SHBA nuk vazhdon tĂ« rritet, Amerika e Jugut âbĂ«het shumĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmeâ, tha Monaldi, pĂ«rndryshe bota rrezikon tĂ« bĂ«het e varur nga vende si Arabia Saudite dhe Rusia.
Ajo që po ndodh në Amerikën e Jugut pasqyron diçka më të madhe, sipas Blanco. Dashuria e rajonit për karburantet fosile është pjesë e një lëvizjeje globale, tha ai: një konsensus i nënkuptuar - dhe ndonjëherë i shprehur hapur - se shfrytëzimi i naftës mund dhe duhet të vazhdojë për dekada, edhe përballë një krize klimatike në zhvillim.
âDuket sikur udhĂ«heqĂ«sit kanĂ« vendosur tĂ« shtypin fuqishĂ«m gazin dhe tĂ« ecin pĂ«rpara me karburantet fosile kudo. Pa marrĂ« parasysh çfarĂ«doâ, tha ai. /Telegrafi/
Në Francë, në vitin 2015, kombet u zotuan ta mbanin ngrohjen globale shumë poshtë dy gradëve Celsius deri në fund të shekullit, dhe idealisht në 1.5 gradë.
Për ta arritur këtë, ato paraqitën plane veprimi për klimën çdo pesë vjet, të cilat ndryshonin vazhdimisht.
Konkluzioni i OKB: Kemi marrë drejtimin e duhur, por nevojitet shumë më tepër shpejtësi. Përndryshe kërcënon rritje dramatike e ngrohjes globale. Pa masa të mëtejshme mbrojtëse, objektivi prej 1.5 gradësh ka të ngjarë të tejkalohet së shpejti, njoftoi së fundmi Programi i OKB-së për Mjedisin (UNEP), me seli në Nairobi.
Sfida dhe një rreze shprese
Vendimet e Parisit vërtet e kanë ngadalësuar rritjen e emetimeve, por jo në masën e nevojshme.
Sipas Kombeve të Bashkuara, pa bashkëpunim ndërkombëtar mbi politikën klimatike, bota do të shkonte drejt njëngrohjeje globale prej pesë gradësh Celsius. Aktualisht, pritet një ngrohje prej rreth tre gradësh Celsius.
Objektivat klimatikë të vendeve në veçanti ende nuk janë ambicioze sa duhet për të luftuar në mënyrë adekuate ngrohjen globale. Ato duhet të eliminojnë më shpejt e hap pas hapi përdorimin e lëndëve djegëse fosile dhe të zgjerojnë energjitë e rinovueshme.
Sipas OKB-së ka edhe një rreze shprese: të dhënat e fundit tregojnë se energjia diellore, e erës dhe hidroenergjia kanë tejkaluar qymyrin si burimi më i madh i energjisë në botë.
Por progresi pengohet nga ndryshimi gjeopolitik në botë që nga koha e Marrëveshjes së Parisit.
Pandemia e Coronavirusit dhe lufta e agresionit e Rusisë kundër Ukrainës e kanë lënë në plan të dytë çështjen e mbrojtjes së klimës.
Bashkëpunimi midis dy ndotësve më të mëdhenj të klimës, SHBA-së dhe Kinës, të cilët e bënë të mundur Marrëveshjen e Parisit në fillim, tani është vështirë të imagjinohet.
Në vend të kësaj, SHBA-të, nën Presidentin Donald Trump tërhiqen sërish nga kjo marrëveshje.
Bashkimi Evropian që dëshiron ta portretizojë veten si një pionier i politikave klimatike, nuk po udhëheq më si dikur.
BE duhet ta kishte paraqitur premtimin e tij të përditësuar në OKB që në shkurt.
Kontributi evropian për mbrojtjen ndërkombëtare të klimës deri në vitin 2035 rrjedh nga objektivi i brendshëm i BE-së për vitin 2040. Franca dhe Polonia, ndër të tjera, bllokuan një marrëveshje për këtë.
Ndryshe nga BE-ja hezituese, Pekini paraqiti një objektiv klimatik në fund të shtatorit, duke demonstruar kështu pretendimin e tij për lidership, edhe pse ekspertët janë kritikë ndaj përmbajtjes së premtimit kinez.
Login
