Viti 2025 po shënon hapa të jashtëzakonshëm në shkencë dhe teknologji, duke ngritur njëkohësisht shpresë, kuriozitet dhe debate.
Nga përpjekjet për të rikthyer specie të zhdukura, te inteligjenca artificiale që “lexon” emocionet e kafshëve dhe robotët që mund të bëjnë sport apo kujdesen për të moshuarit, kufijtë mes shkencës dhe fantashkencës po bëhen gjithnjë e më të paqarte.
Një kompani amerikane e bioteknologjisë, Colossal Biosciences, pretendon se ka krijuar tre ujqër të ashtuquajtur “dire wolves”, një specie e zhdukur prej më shumë se 10 mijë vitesh. Sipas kompanisë, ADN-ja e gjetur në fosile është përdorur për të modifikuar ujkun gri modern.
Pamjet e publikuara tregojnë këlyshë të vegjël, të quajtur Romulus dhe Remus, që ulërijnë dhe ushqehen me biberon. Por komuniteti shkencor mbetet skeptik.
“Nuk mund të rikrijosh plotësisht një specie të zhdukur. ADN-ja degradohet me kalimin e mijëra viteve. A kemi një ujk gri pak të modifikuar? Po. A është ujk i zhdukur? Jo”, shprehet Corey Bradshaw, profesor i ekologjisë globale.
Ekspertët thone se kjo është më shuumë një eksperiment gjenetik sesa ringjallje e vërtetë e një specieje.
E njëjta kompani ka bërë bujë edhe me krijimin e ashtuquajturve “minj leshtorë”, të modifikuar gjenetikisht për të pasur qime të gjata, si hap i parë drejt rikrijimit të mamuthit. Sipas Colossal, kjo është vetëm faza fillestare e një projekti ambicioz.
Në Britani, një startup i quajtur Better Dairy po synon të ndryshojë industrinë ushqimore duke prodhuar djathë dhe kos pa qumësht lope. Produktet krijohen në laborator, me ndikim shumë më të ulët në mjedis.
Sipërmarrësit thonë se shija është identike.
Në Londër, studiuesit e King’s College kanë zhvilluar një trajtim revolucionar dentar duke përdorur keratinë, proteinë që gjendet në flokë dhe lesh.
“Keratinën e nxjerrim nga leshi i deles. Ideja është që smalti i dhëmbëve, si shtresë mbrojtëse, mund të forcohet dhe riparohet.”, shprehet Dr. Sherif Elsharkawy.
Produktet e para, si pasta apo xhel dentar, mund të dalin në treg brenda pak vitesh.
Një student dizajni në Londër ka krijuar papuçe nga pluhuri i shtëpisë, duke ricikluar mbetjet e fshesës me korrent në material të ndjeshëm si felt.
Ndërkohë, në Mançester, një grup muzikor përdor kërpudha dhe bimë për të prodhuar muzikë. Sensorët përkthejnë sinjalet elektrike biologjike në nota muzikore, një bashkim i natyrës dhe teknologjisë.
Në Britani, sistemi IntelliPig përdor kamera dhe inteligjencë artificiale për të analizuar fytyrën e derrave, duke identifikuar stresin apo shqetësimet shëndetësore. Studiuesit thonë se kjo mund të revolucionarizojë mirëqenien e kafshëve në ferma.
Në Kanada, një robot AI i quajtur Kia mirëpret studentët në universitet, bisedon, debaton dhe ndërvepron në kohë reale.
Ndërsa në Japoni, roboti Moflin, një shoqërues artificial, sillet si një kafshë shtëpiake dhe krijon lidhje të ngushtë me pronarin.
Nga droidët e Star Wars të ekspozuar në Kaliforni, te lojërat botërore të robotëve humanoidë në Kinë, ku robotët luajnë futboll dhe vrapojnë, teknologjia po avancon me shpejtësi.
Në Japoni, roboti AIREC po zhvillohet për të ndihmuar të moshuarit, ndërsa në Stanford, roboti OceanOneK eksploron thellësitë e oqeanit.
Në Itali, për herë të parë, një robot humanoid ka fluturuar me jetpack.
Dronë ultra të shpejtë në Hong Kong, dronë që transportojnë oksigjen dhe mbeturina në Everest, dhe një makinë elektrike britanike që mund të ecë përmbys, janë disa nga risitë më të pazakonta të vitit.
Ndërkohë, shkencëtarët në Oksford kanë krijuar një suplement ushqimor që ndihmon në shpëtimin e bletëve.
Në fushën e shëndetit, inteligjenca artificiale po ndihmon mjekët të zbulojnë çrregullimet në tru që shkaktojnë epilepsi, duke hapur rrugën për kura të reja.
Shkencëtarët që përdorin teleskopin James Webb thonë se kanë gjetur shenjat më të forta deri tani të mundësisë së jetës jashtë sistemit tonë diellor.
Në atmosferën e planetit K2-18 b janë zbuluar gazra që në Tokë prodhohen vetëm nga organizma të gjallë.
“Kemi gjetur prova të forta për molekula që lidhen me jetën biologjike. Është evidenca më e fortë deri më sot për jetë jashtë Tokës.”, shprehet Prof. Nikku Madhusudhan.
Nga ADN-ja e lashtë, te inteligjenca artificiale. A jemi gati për të ardhmen që po ndërtojmë, është një pyetje që mbetet për të gjithë ne.