Gjatë vizitës 3-ditore në Izrael midis datave 25-27 janar, kryeministri Edi Rama, udhëtoi vajtje e kthim me një avion privat, dikur në pronësi të themeluesit të bursës së kriptovalutave FTX, e cila falimentoi në mënyrë spektakolare në nëntor 2022.
Avionët privatë reaktivë për distanca të gjata, të cilët përdoren nga elitat globale të biznesit dhe politikës, nuk janë thjesht mjete udhëtimi.
Ata shërbejnë si një metaforë e hendekut midis njerëzve të pasur dhe të pushtetshëm dhe pjesës tjetër të shoqërisë, e cila pret me durim në terminal për të marrë aeroplanin e linjës.
NĂ« ShqipĂ«ri, dikur njĂ« vend i izoluar dhe ende i varfĂ«r â ku vetĂ«m njĂ« grup i vogĂ«l njerĂ«zish udhĂ«tonte jashtĂ« vendit pĂ«r dekada â simbolika e pĂ«rdorimit tĂ« njĂ« aeroplani privat Ă«shtĂ« mĂ« e fortĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« veçantĂ« kur kĂ«to udhĂ«time bĂ«hen nga zyrtarĂ« publikĂ« si kryeministri Edi Rama, shpesh larg syve kureshtarĂ« tĂ« publikut.
UdhĂ«timi i fundit i liderit jetĂ«gjatĂ« shqiptar nĂ« vizitĂ«n shtetĂ«rore tre-ditore nĂ« Izrael me rastin e pjesĂ«marrjes sĂ« tij nĂ« KonferencĂ«n NdĂ«rkombĂ«tare pĂ«r LuftĂ«n kundĂ«r Antisemitizmit, u realizua nĂ«pĂ«rmjet avionit âBombardier Global 5000â, dikur nĂ« pronĂ«si tĂ« Sam Bankman Fried, njĂ« sipĂ«rmarrĂ«s amerikan i dĂ«nuar pĂ«r mashtrim dhe pastrim parash.
Kjo nuk Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« Rama pĂ«rdor njĂ« avion privat pĂ«r udhĂ«timet e tij zyrtare. PĂ«r vite me radhĂ«, ai shfrytĂ«zoi njĂ« Airbus A319-100 tĂ« konfigurimit VIP nga kompania e flamurit âAir Albaniaâ, i pagĂ«zuar me emrin âIsmailâ, nĂ« nder tĂ« themeluesit tĂ« shtetit shqiptar, Ismail Bej Vlora.
PĂ«rfaqĂ«sues tĂ« mazhorancĂ«s argumentojnĂ« se pĂ«rdorimi i njĂ« âavioni qeveritarâ pĂ«r udhĂ«time zyrtare nga kryeministri lidhet me âdinjitetinâ e shtetit shqiptar dhe pĂ«rfaqĂ«simin e tij nĂ« arenĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare.
KritikĂ«t e RamĂ«s nga radhĂ«t e opozitĂ«s mendojnĂ« tĂ« kundĂ«rtĂ«n, ndĂ«rsa theksojnĂ« se dinjiteti qĂ« gĂ«zon njĂ« zyrtar publik â qoftĂ« brenda apo jashtĂ« vendit â nuk lidhet me luksin e mjeteve tĂ« transportit tĂ« pĂ«rdorura prej tij.
âDinjiteti i vendit tonĂ«, fatkeqĂ«sisht, cenohet pĂ«rditĂ« e mĂ« shumĂ« nga njĂ« kryeministĂ«r dhe njĂ« qeveri e korruptuar dhe e papĂ«rgjegjshme, qĂ« kohĂ«t e fundit u kanĂ« hyrĂ« edhe aventurave gjeopolitike pĂ«r hir tĂ« interesave tĂ« ngushta politikeâ, tha Arlind Qori, kreu i LĂ«vizjes BashkĂ«.
I pyetur nga BIRN, Rama e lidhi përdorimin e një avioni privat për udhëtimin e tij në Izrael me çështjen e sigurisë.
âUdhĂ«timi nĂ« Izrael ka pasur edhe elemente tĂ« mirĂ«kuptueshme sigurie tĂ« veçantĂ« dhe transporti ka qenĂ« pjesĂ« e kĂ«tyre elementĂ«veâ, tha ai, nĂ«pĂ«rmjet njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«seje.
âShpenzimet nuk janĂ« mbuluar nga qeveria shqiptareâ, shtoi Rama, pa specifikuar se kush i kishte mbuluar ato.
Qeveria e Izraelit nuk iu përgjigj një kërkese për koment nga BIRN nëse ishte ajo që e kishte paguar fluturimin e kryeministrit shqiptar për në Tel Aviv.
NjĂ« vizitĂ« âhistorikeâ
Â
Tre dekada pas rënies së regjimit komunist, i cili e izoloi vendin për gati gjysmë shekulli, Shqipëria mbetet një nga vendet më të varfra në Europë, me të ardhura për frymë pak më të larta se Moldavia dhe Kosova.
Edi Rama është një nga politikanët që ka shenjuar periudhën e tranzicionit, duke udhëhequr prej vitit 2013 si kryeministër, ndërsa siguroi një mandat të katërt të paprecedentë në zgjedhjet e vitit 2025.
MegjithatĂ«, pavarĂ«sisht sukseseve nĂ« zgjedhje, tĂ« cilat i detyrohen shumĂ« transformimit tĂ« PartisĂ« Socialiste nĂ« njĂ« makineri elektorale, qeveria e drejtuar nga Rama Ă«shtĂ« pĂ«rndjekur nga akuzat pĂ«r korrupsion nĂ« nivelet mĂ« tĂ« larta ekzekutive tĂ« saj â pĂ«rfshirĂ« marrjen tĂ« pandehur tĂ« zĂ«vendĂ«skryeministres Belinda Balluku pĂ«r shkelje tĂ« barazisĂ« nĂ« tendera.
Në klimën e një përballjeje mes pushtetesh për imunitetin e Ballukut, vizita shtetërore në Izrael përbënte një mundësi të artë për kryeministrin për të lëmuar imazhin e tij të dëmtuar.
Së bashku me kryeministrin në Izrael udhëtoi edhe bashkëshortja e tij, Linda Rama, zëvendësministrja e Punëve të Jashtme, Megi Fino, dhe shefja e Shërbimit Informativ Shtetëror (SHISH), Vlora Hyseni.
Stacioni i parĂ« i vizitĂ«s nĂ« Izrael me 25 janar ishte âNova Siteâ, afĂ«r Kibutz Reâim nĂ« jug tĂ« Izraelit, vendi ku nisi sulmi i Hamasit mĂ« 7 tetor 2023 dhe u vranĂ« 378 tĂ« rinj qĂ« merrnin pjesĂ« nĂ« festivalin muzikor.
Më 26 janar, kryeministri shqiptar u prit në një takim në Tel Aviv nga homologu i tij, Benjamin Netanyahu, i cili po përballet gjithashtu me akuza për korrupsion në Izrael dhe është subjekt i një kërkese arresti ndërkombëtar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për krime lufte në Gaza. Ai i ka kundërshtuar me forcë të dyja akuzat.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ditĂ«, kryeministri shqiptar iu drejtua me njĂ« fjalim parlamentit izraelit, ku ai theksoi lidhjet historike midis dy popujve, pĂ«rfshirĂ« ndihmĂ«n qĂ« shqiptarĂ«t dhanĂ« pĂ«r popullin hebre gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore. Media proqeveritare nĂ« TiranĂ« nxituan ta shpallnin fjalimin e tij si âhistorikâ.
Më 27 janar, Rama mori pjesë në një konferencë ndërkombëtare për luftën kundër antisemitizmit, përpara se të kthehej në atdhe.
Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« aplikacionit âFlightradarâ, avioni âBombardier Global 5000â u nis nga âNĂ«nĂ« Terezaâ nĂ« Rinas tĂ« dielĂ«n, mĂ« 25 janar, nĂ« orĂ«n 10:53 dhe arriti nĂ« aeroportin Ben Gurion tĂ« Tel Avivit nĂ« orĂ«n 13:55.
I njĂ«jti mjet fluturues udhĂ«toi tĂ« martĂ«n, mĂ« 27 janar, pĂ«rsĂ«ri drejt TiranĂ«s, ku u ul nĂ« orĂ«n 20:33. MenjĂ«herĂ« pas uljes sĂ« avionit nĂ« aeroportin âNĂ«nĂ« Terezaâ, eskorta e kryeministrit Edi Rama u pa tĂ« largohej nga terminali VIP.
Avioni i multimiliarderit të kriptovalutave
Â
Sam Bankman Fried
Avioni Bombardier Global 5000 me numĂ«r âN410ATâ, i regjistuar nĂ« AdministratĂ«n Federale tĂ« Aviacionit (FAA) nĂ« SHBA, Ă«shtĂ« njĂ« avion reaktiv biznesi i kategorisĂ« âultra long rangeâ, i prodhuar nga kompania kanadeze Bombardier Aerospace nĂ« vitin 2008.
Ky model konsiderohet njĂ« nga avionĂ«t mĂ« luksozĂ« dhe mĂ« tĂ« aftĂ« pĂ«r fluturime ndĂ«rkontinentale nĂ« segmentin e tij. TĂ« dhĂ«nat e pronarit aktual tĂ« avionit janĂ« anonimizuar nga FAA nĂ« bazĂ« tĂ« âTitullit 49 tĂ« Kodit tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara, Seksioni 44114,â, e cila Ă«shtĂ« njĂ« dispozitĂ« e ligjit federal amerikan qĂ« rregullon regjistrimin e avionĂ«ve nĂ« Shtetet e Bashkuara dhe lejon qĂ«, kĂ«ta tĂ« fundit, tĂ« mbeten anonimĂ«.
Ndryshe, pĂ«r pronarĂ«t e mĂ«parshĂ«m tĂ« kĂ«tij mjeti fluturues dihet mĂ« shumĂ«, pasi avioni ka qenĂ« objekt i njĂ« procesi ligjor nĂ« SHBA, pas kolapsit tĂ« bursĂ«s sĂ« kriptovalutave FTX, the arrestimin tĂ« themeluesit tĂ« saj, Sam Bankman Fried, i njohur gjithashtu me nofkĂ«n âSBFâ.
Avioni âBombardierâ ishte blerĂ« nga FTX nĂ«pĂ«rmjet kompanisĂ« Trans Island Airways nĂ« vitin 2021, pĂ«r vlerĂ«n 15.9 milionĂ« dollarĂ«.
FTX gjithashtu, zotĂ«ronte njĂ« tjetĂ«r avion privat tĂ« llojit âEmbraer Legacyâ mĂ« vlerĂ« 11.2 milionĂ« dollarĂ«. TĂ« dy mjetet u sekuestruan nĂ« vitin 2023.
Në mars 2024, Bankman-Fried u dënua në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me 25 vjet burg, i ngarkuar me shtatë akuza penale për mashtrim dhe komplot.
Themeluesi i bursĂ«s FTX dhe kompanisĂ« sĂ« investimeve âAlameda Researchâ, SBF ishte njĂ« nga figurat kyçe tĂ« tregut tĂ« kriptovalutave.
Bursa e kriptovalutave FTX kolapsoi në nëntor 2022, pas publikimit të akuzave për mashtrim dhe korrupsion, të cilat çuan në tërheqje masive të fondeve nga klientët. Bankman-Fried u arrestua dhe u ekstradua në dhjetor të të njëjtit vit në SHBA.
Në shkurt 2025, Gjykata Federale e Distriktit Jugor të Nju Jorkut, nxori një vendimin përfundimtar konfiskimi për pasurinë e SBF, për një vlerë të barabartë me 1 miliard dollarë, përfshirë dy avionët e tij privatë.
Mungesë transparence
Avionët privatë zënë një vend të veçantë në tregun e shërbimeve të luksit, duke qenë një simbol ekskluziviteti, ndaj të cilit shumë pak njerëz mund të kenë qasje.
Kjo industri përfitoi një ngritje të madhe gjatë pandemisë globale të COVID-19 dhe ka regjistruar rritje të fortë edhe në vitet që pasuan.
Sipas kompanisĂ« sĂ« inteligjencĂ«s financiare âWing Xâ, ajo vlerĂ«sohej nĂ« 39.8 miliardĂ« dollarĂ« nĂ« vitin 2025.
Me gjithë zhvillimin e tregut të fluturimeve private, ky sektor ka tërhequr edhe kritika, për shkak të ndikimit në mjedis dhe shkarkimeve të larta të dioksidit të karbonit në atmosferë.
Në Shqipëri, kritikat, të cilat kanë shënjestruar kryesisht kryeministrin Edi Rama për përdorimin e avionëve privatë, kanë qenë më me këmbë në tokë. Ato lidhen gjerësisht me transparencën e shpenzimeve publike për transport nga kreu i qeverisë.
QĂ« kur mori PresidencĂ«n e OSBE-sĂ« pĂ«r njĂ« periudhĂ« 1-vjeçare nĂ« vitin 2020, kryeministri ka pĂ«rdorur pĂ«r udhĂ«time zyrtare njĂ« avion tĂ« kompanisĂ« sĂ« flamurit âAir Albaniaâ, duke pĂ«rfituar nga njĂ« kontratĂ« kuadĂ«r me çmim nĂ« kosto pĂ«r orĂ« fluturimi.
Përdorimi i këtij avioni nga kryeministri dhe shpenzimet për operimin e tij kanë qenë burim akuzash nga opozita e udhëhequr nga Partia Demokratike, e cila ka kërkuar ngritjen e një komisioni parlamentar. Kërkesa e PD-së është hedhur poshtë nga mazhoranca në shkurt 2023.
NĂ« tetor 2025, KĂ«shilli i Ministrave vendosi tâi shpallĂ« sekret tĂ« dhĂ«nat pĂ«r udhĂ«timet e kryeministrit dhe tĂ« zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« jashtĂ« vendit, duke argumentuar se kjo bĂ«hej pĂ«r tĂ« mbrojtur tĂ« dhĂ«nat personale.
âPrej atij momenti, qytetarĂ«t e kanĂ« humbur tĂ« drejtĂ«n tĂ« dinĂ« se me çfarĂ« mjeti, kostoje apo eskorte udhĂ«ton kryeministri i venditâ, shprehet Rigels Xhemollari, drejtues ekzekutiv i âQĂ«ndresa Qytetareâ, njĂ« organizatĂ« kundĂ«r korrupsionit me qendĂ«r nĂ« TiranĂ«.
Sipas Xhemollarit, me këtë vendim nuk kemi të bëjmë vetëm me rënien e një standardi etik, por edhe të një standardi demokratik, pasi sipas tij ka humbur llogaridhënia për taksat publike.
âNĂ« momentin qĂ« njĂ« zyrtar i lartĂ« udhĂ«ton me paratĂ« e pĂ«rbashkĂ«ta, ai ka detyrim tĂ« publikojĂ« minimalisht kostot dhe kontratat e udhĂ«timitâ, tha ai. âFakti qĂ« kryeministri nuk e bĂ«n kĂ«tĂ«, nĂ«nkupton minimalisht fshehje tĂ« kostove dhe maksimalisht abuzim me detyrĂ«nâ, shtoi Xhemollari.
Falimenti i âAir Albaniaâ
Â
MarrĂ«veshjes midis KĂ«shillit tĂ« Ministrave dhe kompanisĂ« âAir Albaniaâ pĂ«r pĂ«rdorimin e âIsmailitâ pĂ«r fluturime zyrtare i erdhi fundi nĂ« dhjetor 2025, pasi kompania ajrore ndaloi sĂ« operuari, nĂ«n barrĂ«n e rreth 50 milionĂ« dollarĂ«ve borxhe tĂ« akumuluara ndĂ«r vite.
Besnik Vathi, themelues i Shoqatës Shqiptare të Turoperatorëve dhe Agjencive Turistike (ATOA), i tha BIRN se falimentimi i Air Albania erdhi si rrjedhojë e faktorëve të jashtëm të tregut dhe menaxhimit të dobët të kompanisë.
Ai theksoi se shumĂ« vende i subvencionojnĂ« kompanitĂ« ajrore tĂ« âflamuritâ, duke u siguruar fluturime pa konkurrencĂ« nĂ« disa destinacione, pasi i konsiderojnĂ« ato shtylla tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« zhvillimit tĂ« turizmit.
âNdĂ«rsa Air Albania u la tĂ« konkurronte nĂ« njĂ« treg shumĂ« tĂ« ashpĂ«r â ku prezentĂ« janĂ« Wizz Air dhe Ryanair â dhe u detyrua tĂ« punonte nĂ« njĂ« situatĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ«â, tha Vathi. âMenaxhimi ishte anadollak, pa vizion dhe pa koncepteâ, shtoi ai, ndĂ«rsa theksoi se âpati mungesĂ« vizioni pĂ«r tĂ« krijuar njĂ« kompani tĂ« suksesshmeâ.
Ndryshe, kreu i Lëvizjes Bashkë, Arlind Qori, fajëson qeverinë për falimentimin e kompanisë ajrore të flamurit.
âE konsideroj, sĂ« paku, politikisht pĂ«rgjegjĂ«s Edi RamĂ«nâ, tha ai, ndĂ«rsa rikujtoi se vite mĂ« parĂ« kryeministri e trumbetonte themelimin e saj si histori suksesi.
Qori ishte gjithashtu kritik pĂ«r pĂ«rdorimin e fluturimeve âcharterâ nga Kryeministria.
âPĂ«rdorimi i çarterave privatĂ« Ă«shtĂ« shpĂ«rdorim i shpenzimeve nga buxheti i shtetit vetĂ«m pĂ«r hir tĂ« komoditetit tĂ« lĂ«vizjes sĂ« njĂ« kryeministri, i cili nĂ« parim, duhet tĂ« ishte kryeshĂ«rbyesi i popullit, por nĂ« fakt pĂ«rditĂ« e mĂ« shumĂ« ka njĂ« stil jetese luksoz, nĂ« sinkron me autokratĂ«t e tĂ« shkuarĂ«s dhe tĂ« tashmes nĂ«pĂ«r botĂ«â, tha ai.
âLuksi Ă«shtĂ« antitezĂ« e demokracisĂ«, e cila, aty ku lulĂ«zon, shkon bashkĂ« me thjeshtĂ«sinĂ« nĂ« paraqitjen publike tĂ« zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« tĂ« shtetit dhe me kursimin e shpenzimeve qeveritareâ, shtoi ai.
Edhe Xhemollari, ishte i mendimit se përdorimi i fluturimeve private nga qeveria shqiptare nuk i bënte nder reputacionit të kryeministrit.
âJustifikimi i [kreut tĂ« Kuvendit Niko] Peleshit pĂ«r âpĂ«rfaqĂ«sim dinjitozâ, apo ai i kryeministrit pĂ«r tĂ« reklamuar kompaninĂ« ajrore, tashmĂ« tĂ« falimentuar, janĂ« hije propagande pĂ«r tĂ« justifikuar luksin e udhĂ«timeve me avionĂ« privatĂ«â, tha ai.
âDinjitoze pĂ«r njĂ« vend tĂ« varfĂ«r si ShqipĂ«ria do tĂ« ishte nĂ«se do tĂ« udhĂ«tonte si çdo qytetar i kĂ«saj republike, me avionĂ«t qĂ« pĂ«rdorin ata qĂ« paguajnĂ« taksat nĂ« kĂ«tĂ« vend, e jo si baron droge apo si drejtues i vendeve diktatorialeâ, pĂ«rfundoi Xhemollari./BIRN
The post BIRN: Rama në Izrael me avionin privat të sekuestruar nga ish-miliarderi i kriptovalutave appeared first on Albeu.com.
Login
