Nga Elton Laska Fajin pĂ«r ngrirjen e vizave emigruese nga Amerika pĂ«r shqiptarĂ«t duhet ta kĂ«rkojmĂ« te qeveria jonĂ«. Ja arsyet: Na vjedhin duke u fshehur pas âmjekĂ«sisĂ« falasâ, ndaj detyrohemi tĂ« kĂ«rkojmĂ« shĂ«rim nĂ« SHBA apo nĂ« EuropĂ«. Na vjedhin buxhetin, dhe nuk ka para pĂ«r pensionet, arsimin, punonjĂ«sit e policisĂ«, zjarrfikĂ«sit, etj. Kemi [âŠ]
The post Ja pse duhet të bashkohemi nesër appeared first on BoldNews.al.
Nga: Douglas Murray / New York Post
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Për 46 vjet me radhë, Qeveria Islamike Revolucionare ka torturuar popullin e Iranit. Që nga momenti kur Ajatollah Khomeini u kthye nga ekzili në Paris, ai arriti të hedh njërën nga kulturat më të mëdha të botës në një epokë të re të errësirës.
QĂ« nga viti 1979, ky regjim ka masakruar dhe ekzekutuar kundĂ«rshtarĂ«t e vet tĂ« brendshĂ«m politikĂ«. Ka varur publikisht njerĂ«zit e dĂ«nuar pĂ«r âkrime kundĂ«r moralitâ, pĂ«rfshirĂ« edhe ata tĂ« dĂ«nuar pĂ«r âkriminâ e tĂ« qenit homoseksual. Ka sponsorizuar terrorizmin nĂ« tĂ« gjithĂ« Lindjen e Mesme, nĂ« EvropĂ« dhe nĂ« AmerikĂ«.
Ky regjim ka qenë fuqia më e madhe kolonialiste dhe imperialiste në Lindjen e Mesme. Dhe, ka tentuar të vrasë një president amerikan, një sekretar Shteti amerikan dhe një këshilltar për siguri kombëtare të ShBA-së - ndër të tjerë - në tokën amerikane.
Duke i pasur parasysh këto, mund të mendohej se do të kishte marshime kundër ajatollahëve, për disa javë në qytetet perëndimore. Por, nuk ndodhi kështu. Kur njerëzit iranianë u ngritën më parë (si në Revolucionin e Gjelbër të vitit 2009), e bënë këtë të vetëm. Atëherë, presidenti Obama nuk bëri asgjë për të mbështetur lëvizjen pro-demokracisë në Iran. Ai thjesht u zmbraps dhe lejoi që gratë protestuese të qëlloheshin në kokë nga milicia e ndyrë Basixh dhe forcat e tjera qeveritare.
Dekada dobësie
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« ndryshe kĂ«tĂ« herĂ«?
Dy gjëra. Së pari është shkalla e protestave kundër regjimit brenda Iranit. Gjatë ditëve të fundit, qeveria iraniane ka ndërprerë internetin në përpjekje për të ndaluar popullin nga koordinimi. Por, populli trim iranian po del në rrugë me qindra-mijëra. Ata kanë rrëzuar simbolet e regjimit dhe kanë sulmuar ndërtesat e tij. Kjo tashmë është më e madhe se çdo kryengritje e mëparshme.
Gjëja e dytë që është ndryshe këtë herë është se Donald Trumpi është në Shtëpinë e Bardhë.
Në vitin 1979, kur ndodhi Revolucioni Iranian, një lloj tjetër presidenti ndodhej në Zyrën Ovale. Jimmy Carter jo vetëm që lejoi që revolucioni të ndodhte, por në mënyrë poshtëruese dështoi të lirojë 66 amerikanët që u morën peng nga forcat që kishin përmbysur Shahun.
Ishte kohë e një dobësie të tmerrshme në politikën e jashtme amerikane. Ajatollahët e dinin këtë - dhe e shfrytëzuan. Po ashtu, ata e dinin se Obama nuk do të bënte asgjë në vitin 2009, për të mbështetur protestuesit pro-perëndimorë, pro-amerikanë që dolën në rrugët e Iranit.
Mbase ishte e pashmangshme që udhëheqja amerikane të ishte kaq e dobët. Mbi të gjitha, që nga nisja e Revolucionit Iranian më 1979, ngjarja u keqkuptua në një pjesë të madhe të Perëndimit.
PĂ«r shembull, intelektuali i njohur i sĂ« majtĂ«s, Michel Foucault - ende njĂ« nga âidiotĂ«tâ mĂ« tĂ« cituar nĂ« akademinĂ« amerikane - pretendonte se Khomeini do tĂ« sillte njĂ« revolucion shpirtĂ«ror nĂ« Iran qĂ« do tâi eliminonte ato âmĂ«kateâ tĂ« tmerrshme perĂ«ndimore - si kapitalizmi dhe materializmi.
New York Times botoi njĂ« artikull qĂ« thoshte se pĂ«rshkrimi i Ajatollah Khomeinit âsi fanatik dhe bartĂ«s i paragjykimeve tĂ« ashpra, sigurisht dhe fatmirĂ«sisht duket i pavĂ«rtetĂ«â. NdĂ«rsa revista Foreign Affairs shkroi se âRepublika Islamike e Khomeinit pritet tĂ« ketĂ« njĂ« doktrinĂ« tĂ« drejtĂ«sisĂ« sociale nĂ« qendĂ«r tĂ« saj; sipas tĂ« gjithĂ« treguesve, ai do tĂ« jetĂ« fleksibil nĂ« interpretimin e Kuranitâ.
TĂ« gjitha kĂ«to opinione dhe shumĂ« tĂ« tjera ranĂ« poshtĂ«. Khomeini dhe pasardhĂ«si i tij, Ajatollah Khamenei, ishin dhe janĂ« fanatikĂ«. Ata masakruan nĂ« burgjet iraniane me qindra kundĂ«rshtarĂ« tĂ« tyre tĂ« majtĂ« dhe sindikalistĂ«. Ata detyruan njĂ« shoqĂ«ri liberale tĂ« bĂ«hej njĂ« vend ku tĂ« gjitha gratĂ« do tĂ« duhej tĂ« mbulonin kokĂ«n. âPolicia e moralitâ e tyre patrullonte vendin duke kĂ«rkuar gratĂ« tĂ« mund tâi arrestonin dhe rrihnin. Ata rrĂ«mbyen, pĂ«rdhunuan, torturuan dhe vranĂ« studentĂ«t qĂ« i kundĂ«rshtonin. Dhe, PerĂ«ndimi, gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s, nuk bĂ«ri asgjĂ«.
Opsionet e Trumpit
Natyrisht, pyetja prej shumĂ« vitesh ishte âçfarĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ«â?
NjĂ«ra pĂ«rgjigje - e dhĂ«nĂ« nga liderĂ« tĂ« dobĂ«t nĂ« ShBA dhe EvropĂ« - ishte tĂ« pĂ«rpiqeshim ta pranonin Revolucionin Iranian. Por, regjimi nĂ« Iran nuk donte tĂ« ishte pjesĂ« e tĂ« njĂ«jtĂ«s botĂ« si ne. Ata donin tĂ« vazhdonin tĂ« thĂ«rrisnin âVdekje AmerikĂ«s. Ata donin tĂ« vazhdonin tĂ« premtonin shkatĂ«rrimin e AmerikĂ«s dhe tĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« PerĂ«ndimit. Donin ta mbanin revolucionin e tyre islamik fundamentalist dhe ta zgjeronin atĂ« nĂ« gjithĂ« rajonin dhe mĂ« pas nĂ« botĂ«.
Tani qĂ« populli trim i Iranit Ă«shtĂ« nĂ« rrugĂ«, Ă«shtĂ« koha e duhur pĂ«r tâu treguar atyre se kĂ«tĂ« herĂ« nuk janĂ« tĂ« vetĂ«m.
Nuk është vetëm në interesin më të mirë të rajonit, por në interesin më të mirë të botës që qeveria më e madhe terroriste në botë të bjerë.
Por, si mund të arrihet kjo?
Presidenti Trump tashmë ka dhënë një paralajmërim të qartë ndaj Ajatollahut. Pamjet që janë kontrabanduar jashtë Iranit ofrojnë dëshmi të mijëra qytetarëve iranianë të cilët regjimi tashmë i ka masakruar. Kërcënimi i regjimit për të nisur ekzekutimet publike të protestuesve solli një reagim të ashpër nga presidenti Trump, i cili paralajmëroi se nëse kjo do të ndodhte, Amerika do të ndërhynte.
Megjithatë, siç kanë treguar disa informacione nga qarqet kundër Trumpit, ekziston një frikë e thellë në Uashington dhe në kryeqytete të tjera që ka origjinën që nga Afganistani dhe Iraku.
Rregulli nĂ« atĂ« kohĂ« ishte ai i vjetri i [shitores] âPottery Barnâ: âNĂ«se e thyen, e jotja Ă«shtĂ«â.
Por, siç mund të shihet nga veprimi i guximshëm i Trumpit në Venezuelë, ai vepron ndryshe.
Politika e tij Ă«shtĂ« se ndonjĂ«herĂ« gjĂ«rat janĂ« veçse tĂ« thyera dhe ti duhet tĂ« bĂ«sh ndĂ«rhyrje minimale pĂ«r tâi rregulluar ato. Ose, tâua lejosh vetĂ« njerĂ«zve tĂ« vendit tâi rregullojnĂ« ato.
ShBA-ja mund të ndihmojë aktivistët dhe aleatët brenda Iranit për të goditur qendrat kryesore të regjimit të terrorit. Ne mund të godasim selitë e Gardës Revolucionare Iraniane dhe të milicisë Basixh që po bëjnë luftë kundër popullit iranian.
Amerika gjithashtu mund të ndihmojë njerëzit brenda Iranit që të kenë cak ata që janë përgjegjës për terrorin.
Duke vepruar kështu, mund të tregojmë se njerëzit që duan lirinë në Iran kanë një mik në Shtetet e Bashkuara. Dhe se ata që vrasin popullin e vet dhe përhapin terror në të gjithë botën, nuk do të mbeten të pandëshkuar.
Presidenti Trump ka një mundësi historike. Ai mund të ndihmojë në përfundimin e makthit gjysmë-shekullor të Iranit dhe të kompensojë 46 vjetët me dështime në politikën e jashtme. Duke e bërë këtë, do të dëshmojë se - ndryshe nga paraardhësit e tij - ai është presidenti që qëndroi në krah të lirisë përballë terrorit. /Telegrafi/
Burimi: The Guardian (titulli: Whether or not Trump invades Greenland, this much is clear: the western order we once knew is history)
PĂ«rkthimi:Telegrafi.com
Donald Trumpi po kërcënon të pushtojë Grenlandën - territor i një aleati në NATO - ndoshta edhe me forcë ushtarake, ashtu siç po përpiqet Vladimir Putini të pushtojë Ukrainën. Edhe nëse nuk e bën këtë realisht, kjo tashmë është një epokë e re: një botë post-perëndimore me çrregullim ndërkombëtar joliberal.
ĂshtĂ« e dyfishtĂ« detyra e tashme pĂ«r demokracitĂ« liberale nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, dhe pĂ«r EvropĂ«n nĂ« veçanti: tĂ« shohim botĂ«n ashtu siç Ă«shtĂ« dhe tĂ« kuptojmĂ« çfarĂ« dreqin duhet tĂ« bĂ«jmĂ« pĂ«r kĂ«tĂ«.
Një sondazh ndërkombëtar i opinionit publik, i publikuar sot, është pikënisje e dobishme. Ai u realizua në nëntor të vitit kaluar, në 21 vende - për Këshillin Evropian për Marrëdhënie të Jashtme (ECFR) - në bashkëpunim me projektin tonë kërkimor Evropa në një botë që ndryshon në Universitetin e Oksfordit (ju lus ta lexoni raportin e plotë, të cilin e kam shkruar bashkë me Ivan Krastevin dhe Mark Leonardin). Ky është sondazhi i katërt në një seri që kemi bërë çdo vit, që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Putini në vitin 2022, ndaj mund të shohim se si gjërat kanë evoluar - nga shumë keq dikur, tani në momente kritike.
Në vitin 2022 pamë një Perëndim transatlantik të bashkuar në indinjatë ndaj pushtimit të plotë të Ukrainës, por të ndarë nga fuqitë e tjera të mëdha dhe të mesme, si Kina, India dhe Turqia, të cilat ishin të gatshme të vazhdonin biznesin - si zakonisht - me Rusinë. Ekonomia ruse po mbijetonte përballë sanksioneve të paprecedenta perëndimore, sepse ato shtete të tjera tashmë kishin mjaftueshëm pasuri dhe fuqi për të balancuar edhe një Perëndim të bashkuar. Pra, kjo veçse ishte një botë post-perëndimore, por ende me një Perëndim që vepronte brenda saj.
Trumpi 2.0 e ka ndryshuar kĂ«tĂ«. Tani kemi njĂ« botĂ« post-perĂ«ndimore, por pa njĂ« PerĂ«ndim gjeopolitik tĂ« bashkuar qĂ« vepron nĂ« tĂ«. NĂ«se duhet tâia atribuojmĂ« ndonjĂ« koherencĂ« strategjike narcisizmit tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m tĂ« Trumpit, qasja e tij Ă«shtĂ« mĂ« afĂ«r asaj tĂ« Putinit sesa e cilitdo president amerikan qĂ« nga viti 1945. Siç e shpjegon haptazi krahu i tij i djathtĂ«, Stephen Miller, ata besojnĂ« se bota âqeveriset me fuqi ... me forcĂ« ... me pushtetâ.
EvropianĂ«t e kanĂ« kuptuar kĂ«tĂ«. PĂ«r habi, mĂ« pak se njĂ« nĂ« pesĂ« evropianĂ« kontinentalĂ« (nĂ« njĂ« mesatare tĂ« 10 vendeve tĂ« BE-sĂ« qĂ« kemi anketuar) dhe vetĂ«m njĂ« nĂ« katĂ«r britanikĂ« tani e shohin ShBA-nĂ« si njĂ« vend aleat. NĂ« UkrainĂ«, kjo shifĂ«r ka rĂ«nĂ« nĂ« 18 pĂ«rqind. Ne, evropianĂ«t, ende e shohim ShBA-nĂ« si ânjĂ« partner tĂ« domosdoshĂ«mâ, por jo si aleat.
Edhe pjesa tjetër e botës po zgjohet me këtë. Përderisa në sondazhin tonë të parë, 60 përqind e të anketuarve kinezë mendonin se qasjet amerikane dhe evropiane ishin të njëjta ose të ngjashme (d.m.th. ekziston një Perëndim i vetëm), tani vetëm 43 përqind mendojnë kështu, ndërsa një shumicë e qartë mendon se ato janë të ndryshme. Tash për tash, Perëndimi është histori.
Pra, çfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ« pĂ«r kĂ«tĂ«? GjĂ«ja mĂ« e keqe qĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ« Ă«shtĂ« tĂ« vazhdojmĂ« tĂ« qajmĂ« pĂ«r humbjen e âsistemit ndĂ«rkombĂ«tar tĂ« bazuar nĂ« rregullaâ, duke bĂ«rĂ« thirrje tĂ« zgjedhura pĂ«r ligjin ndĂ«rkombĂ«tar (Ukraina, por jo Gaza), teksa vazhdojmĂ« me paqĂ«simin servil tĂ« Trumpit. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, padyshim qĂ« nuk duam tĂ« sillemi si ai apo si Putini.
Ajo që na duhet është një ndërkombëtarizëm i ri: më i shpejtë, më fleksibil, më i rreptë. Të refuzojmë përdorimin e forcës, por të përqafojmë përdorimin e pushtetit. Të mos fiksohemi për strukturat dhe aleancat ekzistuese, por të kërkojmë një gamë më të gjerë partnerësh, në mënyrë pragmatike, nga një rast te tjetri. Të shqetësohemi më pak për rregullat, më shumë për rezultatet; më pak për procesin, më shumë për përparimin. Kjo është një sfidë veçanërisht për BE-në institucionale, shembullin përfundimtar - të ngadaltë, të bazuar në rregulla dhe të ngarkuar me procese - të rendit liberal ndërkombëtar të viteve '90 të shekullit XX.
Megjithatë, tashmë kemi nisur ta bëjmë këtë për Ukrainën, me një kombinim të ri të një koalicioni të të gatshmëve dhe vetë BE-së që po lëviz me shpejtësi të paprecedent për standardet e Brukselit. Siç argumentova muajin e kaluar, duhet të përgatitemi urgjentisht për të mbështetur një Ukrainë të pavarur edhe pa ndihmën e ShBA-së.
Po me Grenlandën? Së pari, duhet të udhëhiqemi në gjithçka që bëjmë nga qeveritë e zgjedhura të Grenlandës dhe Danimarkës. Kjo, në fund të fundit, është ajo që na dallon ne demokratët liberalë nga imperialistët autoritarë.
TĂ« mĂ«rkurĂ«n, Danimarka dhe disa nga aleatĂ«t e saj evropianĂ« nĂ« NATO shpallĂ«n dĂ«rgimin e trupave tĂ« mĂ«tejshme nĂ« GrenlandĂ«. Ministrat e jashtĂ«m tĂ« GrenlandĂ«s dhe DanimarkĂ«s pastaj u takuan nĂ« Uashington me nĂ«npresidentin JD Vance, dhe sekretarin e Shtetit, Marco Rubio, dhe u pajtuan tĂ« krijonin njĂ« grup pune tĂ« nivelit tĂ« lartĂ«. ĂshtĂ« mjaft e qartĂ« se mosmarrĂ«veshja bazike nuk Ă«shtĂ« zgjidhur. TĂ« gjitha shenjat tregojnĂ« se Trump do tĂ« bĂ«het mĂ« ekstrem dhe mĂ« i paparashikueshĂ«m me kalimin e kohĂ«s dhe me rritjen e vĂ«shtirĂ«sive tĂ« tij tĂ« brendshme.
Ja disa sugjerime. Për të theksuar angazhimin evropian, kancelari gjerman Friedrich Merz, presidenti francez Emmanuel Macron dhe kryeministri britanik Keir Starmer duhet të vizitojnë Grenlandën, së bashku me kryeministren daneze Mette Frederiksen. Ata duhet të shoqërohen nga kryeministri kanadez, Mark Carney, pasi Kanadaja është aleate në NATO dhe është fqinja reale perëndimore e Grenlandës dhe e prekur drejtpërdrejt nga pasiguria në Arktik.
Nëse mund të shkojnë me tren për në Kiev, mund të shkojnë me aeroplan në Nuuk. Për çudi, kjo vizitë mund të jetë po aq e rëndësishme sa vetë angazhimi për sigurinë, sepse gjuha e dytë e presidentit Trump është televizioni. Ai do ta marrë mesazhin nga pamjet. Një numër zyrtarësh ndërlidhës evropianë dhe kanadezë, të dukshëm dhe me uniforma të dallueshme, duhet të vendosen në Grenlandë për një kohë të pacaktuar.
TĂ« martĂ«n, kryeministri i GrenlandĂ«s, Jens-Frederik Nielsen, tha se nĂ«se duhet tĂ« zgjedhin, âne zgjedhim DanimarkĂ«n ... ne zgjedhim BE-nĂ«â. Prandaj, BE-ja duhet tĂ« gjejĂ« shumĂ« shpejt njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« rritur mbĂ«shtetjen e saj financiare qĂ« aktualisht Ă«shtĂ« e vogĂ«l pĂ«r GrenlandĂ«n - dhe jo siç Ă«shtĂ« planifikuar pĂ«r periudhĂ«n e re buxhetore qĂ« fillon nĂ« vitin 2028. Kjo do tĂ« ishte njĂ« mundĂ«si e mirĂ« pĂ«r presidenten e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe presidentin e KĂ«shillit Evropian, AntĂłnio Costa, qĂ« tĂ« hipin nĂ« aeroplan pĂ«r nĂ« Nuuk.
NdĂ«rkohĂ« qĂ« janĂ« atje, ata duhet tĂ« nisin njĂ« diskutim strategjik pĂ«r njĂ« marrĂ«dhĂ«nie tĂ« mundshme tĂ« afĂ«rt nĂ« tĂ« ardhmen midis njĂ« Grenlande tĂ« pavarur dhe BE-sĂ«. ĂshtĂ« mjaft e qartĂ« se BE-ja e sĂ« nesĂ«rmes do tĂ« ketĂ« njĂ« gamĂ« marrĂ«dhĂ«niesh tĂ« personalizuara me fqinjĂ«t kryesorĂ«, pĂ«rfshirĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar, UkrainĂ«n, TurqinĂ« dhe KanadanĂ«. Pse jo edhe me GrenlandĂ«n?
NdĂ«rkohĂ«, Evropa - partneri mĂ« i madh ekonomik i ShBA-sĂ« - duhet tĂ« shqyrtojĂ« privatisht gamĂ«n e plotĂ« tĂ« reagime ekonomike (pĂ«rfshirĂ«, pĂ«r shembull, shitjen e bonove tĂ« Thesarit amerikan) qĂ« mund tĂ« ndĂ«rmarrĂ« nĂ« rastin ende tĂ« pamundur tĂ« njĂ« Trumpi qĂ« urdhĂ«ron pushtimin ushtarak, nĂ« stilin e Putinit, tĂ« GrenlandĂ«s. PĂ«rmbledhja e kĂ«tyre planeve tĂ« emergjencĂ«s mund tâi pĂ«rcillet nĂ« mĂ«nyrĂ« diskrete ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, pĂ«rmes sekretarit tĂ« Thesarit tĂ« ShBA-sĂ«, Scott Bessent, ose dhĂ«ndrit tĂ« presidentit, Jared Kushner.
Pa dyshim që ka edhe lëvizje të tjera të mundshme, por drejtimi i përgjithshëm është i qartë: një Evropë (dhe Kanada me demokraci të tjera liberale) që projektojnë forcë të qetë, pushtet dhe vendosmëri.
NjĂ« nga gjetjet mĂ« dĂ«shpĂ«ruese nĂ« sondazhin tonĂ« Ă«shtĂ« se evropianĂ«t janĂ« liderĂ« botĂ«rorĂ« nĂ« pesimizĂ«m. Gati gjysma e tyre nuk besojnĂ« se BE-ja mund tĂ« pĂ«rballet nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« barabartĂ« me fuqitĂ« globale - si ShBA-ja dhe Kina. NĂ«se fillojmĂ« ta zbatojmĂ« kĂ«tĂ« ndĂ«rkombĂ«tarizĂ«m tĂ« ri, mĂ« shpejtĂ« dhe mĂ« fortĂ«, ndoshta mĂ« shumĂ« evropianĂ« do tâi besojnĂ« pĂ«rsĂ«ri EvropĂ«s. /Telegrafi/
Nga: Michael Goodwin / New York Post
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Fuqia amerikane mund tĂ« shfaqet nĂ« mĂ«nyra tĂ« ndryshme, ashtu siç e pĂ«rshkroi mjeshtĂ«risht Teddy Roosevelt me thĂ«nien e tij tĂ« famshme: âFli qetĂ«, por mbaje pranĂ« njĂ« shkop tĂ« madhâ.
Thënë të vërtetën, Donald Trumpi kurrë nuk ka qenë adhurues i artikulimit të prajshëm, por komentet e tij të së martës mbi trazirat në Iran ishin gjithsesi afër kësaj - për momentin.
NĂ« njĂ« postim tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« platformĂ«n Truth Social, drejtuar âPatriotĂ«ve iranianĂ«â, presidenti i nxiti: âVAZHDONI PROTESTONI â MERRINI INSTITUCIONET TUAJA!!!â
Më pas, ai vazhdoi me atë që duket si një premtim për të përdorur Shkopin e Madh, duke thënë:
âMbajini mend emrat e vrasĂ«sve dhe tĂ« dhunuesve. Ata do tĂ« paguajnĂ« njĂ« çmim tĂ« madhâ.
Ai shtoi se kishte anuluar tĂ« gjitha takimet me drejtuesit e regjimit, âderisa tĂ« ndalet masakraâ, dhe e pĂ«rmbylli me njĂ« frazĂ« tĂ« fortĂ«: âNDIHMA PO VJEN.â
Por, çfarë lloj ndihme? Dhe, kur futet në veprim Shkopi i Madh? Mungesa e detajeve është e qëllimshme, sepse i jep presidentit mundësinë të rrisë presionin, ndërkohë që ruan fleksibilitetin për të negociuar - ose për të përdorur ushtrinë nëse gjithçka tjetër dështon.
Kështu, kjo deklaratë mund të lexohet si paralajmërim i fundit që vjen pas raporteve se mullahët e çmendur kishin ndryshuar taktikat e tyre në terren - me pasoja shumë të përgjakshme.
Thuhet se urdhrat pĂ«r âtĂ« qĂ«lluar pĂ«r tĂ« vrarĂ«â kanĂ« sjellĂ« mĂ« shumĂ« vdekje, me rreth tre mijĂ« civilĂ« tĂ« vrarĂ« nga forcat qeveritare. Sipas dĂ«shmive tĂ« raportuara nga mediat, trupat ishin urdhĂ«ruar tĂ« ekzekutojnĂ« protestues tĂ« paarmatosur dhe tĂ« qĂ«llojnĂ« mbi civilĂ« tĂ« rastĂ«sishĂ«m nĂ« rrugĂ«, madje edhe mbi ata qĂ« nuk protestonin.
Doni ndryshon tonin
Rritja dramatike e përdorimit të forcës duket se e detyroi Trumpin të ndryshojë tonin dhe të shtojë të martën një kërcënim të mundshëm për ndërhyrje ushtarake.
Gjuha e tij përfaqësonte një kthesë të qartë drejt ashpërsisë krahasuar me të hënën, kur ai ishte përqendruar më shumë te presioni ekonomik, duke kërcënuar me vendosjen e tarifave 25 përqind ndaj çdo vendi që do të vazhdonte tregtinë me Teheranin.
Kjo në fakt do të thotë embargo, sepse pak vende, mos asnjë, do të pranonin marrëveshjen e tillë.
Gjithashtu, embargoja do të nxitë edhe më tej pakënaqësitë e protestuesve, duke pasur parasysh se ishte kryesisht kriza ekonomike - përfshirë kolapsin e monedhës iraniane - që ndezi trazirat në fund të dhjetorit të kaluar.
Sipas ABC News, që atëherë protesta pati në 187 qytete në të gjitha 31 provincat e Iranit.
Ndërkohë, kursi i këmbimit vijon të bjerë dhe të hënën arriti në nivel të jashtëzakonshëm prej 1.45 milion rialë për një dollar amerikan. Norma e inflacionit në dhjetor u mat në 42.5 përqind.
Për të qenë të qartë, Shtëpia e Bardhë prej ditësh bëri me dije se presidenti po peshon përdorimin e veprimeve ushtarake, si reagim ndaj shtypjes së ashpër. Por, në vend të zmbrapsjes, mullahët shtuan sulmet dhe po ashtu ndalën internetin për ta mbajtur botën në errësirë për ngjarjet.
Gazeta The Wall Street Journal raportoi se shërbimi Starlink i Elon Musku u bllokua nga qeveria për të penguar civilët për të shpërndarë video të protestave në rritje dhe shtypjes brutale.
Përkundër përshkallëzimit të ngjarjeve, përdorimi i ushtrisë amerikane për të sjellë ndryshimin e regjimit do të ishte shumë i rrezikshëm
Rrethanat tani janĂ« shumĂ« tĂ« ndryshme nga gjendja nĂ« qershorin e kaluar, kur Trumpi pĂ«rdori fuqinĂ« ushtarake amerikane kundĂ«r Iranit. NĂ« atĂ« rast, ajo u kufizua vetĂ«m nĂ« koordinim me Izraelin dhe pĂ«rdorimin e disa bombarduesve amerikanĂ« Bâ2, pĂ«r tĂ« goditur tri nga objektet bĂ«rthamore tĂ« vendit me bomba tĂ« mĂ«dha qĂ« shkatĂ«rrojnĂ« bunkerĂ«t.
Ai veprim erdhi pasi bisedimet me mullahët rreth këtyre objekteve nuk dhanë rezultat, dhe dukej si një paralajmërim, por edhe një ftesë për Iranin për të hyrë në negociata serioze për të ndaluar programin e tij bërthamor.
Gjatë gjithë kohës, Trumpi bëri çmos që të bëhej e qartë se ai dëshironte të arrinte marrëveshje, duke ia ngarkuar këtë detyrë këshilltarit të afërt, Steve Witkoff. Por, pavarësisht deklaratave plot shpresë të presidentit dhe takimeve të shumta, Ajatollah Khamenei e hodhi poshtë ofertën e presidentit dhe vazhdoi të kërcënonte Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara.
Kjo la në fuqi sanksionet e rrepta ndaj naftës dhe sistemit bankar. Që atëherë, ekonomia iraniane ka ngecur dhe raportet e shumta flasin për mungesa të energjisë elektrike dhe ujit të pastër, gjë që ka kontribuar në rënien ekonomike dhe dëshpërimin publik.
Për më tepër, kapja e udhëheqësit venezuelas Nicolås Maduro nga Trumpi hoqi aleatin kryesor të Iranit në Hemisferën Perëndimore dhe preu më thellë të ardhurat e mullahëve nga kontrabanda e naftës dhe armëve.
Anëtarët e Hezbollahut, grupit terrorist të financuar nga Irani me bazë në Liban, gjithashtu ngritën baza në Karakas, gjë që shqetësoi Uashingtonin.
Megjithatë, regjimi islamist iranian ka përballuar trazira të mëparshme dhe nuk ka asnjë garanci se trazirat aktuale nënkuptojnë se ai është i destinuar të bjerë.
Një ndryshim i mundshëm, këtë herë, është se përhapja e protestave në të gjithë vendin ka bërë që disa vëzhgues të besojnë se kryengritja përbën kërcënim real për kontrollin klerikal dhe rregullat e rrepta për sjelljen dhe veshjen publike, sidomos për gratë dhe vajzat.
Megjithatë, kjo nuk është arsye bindëse që ShBA-ja të angazhohet në ndryshim regjimi, gjë që nuk do të ishte aspak e lehtë.
Përvoja në Irak ende i përndjek edhe luftënxitësit amerikanë, dhe vetë Trumpi e ka quajtur pushtimin e Irakut, nën udhëheqjen e George W. Bushit, si luftë idiote që i kushtoi Amerikës shumë, si në gjak ashtu edhe në thesar.
Rrota e historisë po kthehet rreth e rrotull tani, me Trumpin që përballet me paralajmërime se një përfundim po aq tragjik mund të ndodhë nëse ai ndihmon në rrëzimin e ajatollahut.
Mes skeptikĂ«ve Ă«shtĂ« edhe Jon Hoffman, njĂ« studiues nĂ« Institutin âCatoâ, i cili beson se misioni i tillĂ« do tĂ« kthehej si bumerang.
âSulmi ndaj Iranit rrezikon pĂ«rfshirjen e Uashingtonit nĂ« kĂ«tĂ« trazirĂ« tĂ« brendshme pa njĂ« qĂ«llim tĂ« qartĂ« pĂ«rfundimtar, si dhe rrezikimin e trupave amerikane tĂ« stacionuara nĂ« gjithĂ« Lindjen e Mesmeâ, tha Hoffman nĂ« njĂ« deklaratĂ«.
ĂĂ«shtjet e brendshme
Ai theksoi se âpolitikat luftĂ«nxitĂ«se tĂ« ShBA-sĂ« ndaj Iranit, historikisht fuqizuan elementĂ«t mĂ« tĂ« fortĂ«â dhe se veprimi ushtarak ârrezikon tĂ« zhvendos temĂ«n nga pakĂ«naqĂ«sitĂ« e arsyeshme tĂ« iranianĂ«ve ndaj regjimit te kundĂ«rshtarĂ«t e tij ndĂ«rkombĂ«tarĂ«â, pra Izraeli dhe ShBA-ja.
âTentimi pĂ«r tĂ« pĂ«rvetĂ«suar opozitĂ«n e brendshme nĂ« Iran rrezikon ta dĂ«mtojĂ« atĂ«â, shtoi ai dhe pohoi se âqasja pragmatike, pa ndĂ«rhyrje direkte, duhet tĂ« udhĂ«heqĂ« politikĂ«n amerikane nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim.â
Për më tepër, me Uashingtonin gjithnjë e më shumë të përqendruar te zgjedhjet e mesit të mandatit, Trumpi përballet me kontroversa të brendshme, siç është shtypja e ICE-së [agjencia e emigracionit], dhe - kryesorja - shifrat e këqija të opinionit publik mbi qasjen ndaj ekonomisë.
Një mesatare e sondazheve e publikuar nga Real Clear Politics tregon se 41 përqind e të anketuarve miratojnë politikat dhe veprimet ekonomike të tij, ndërsa 56 përqind nuk i miratojnë.
Në këtë sfond, dhe me ngjarjet në Venezuelë që ende janë të paqarta, përfshirja ushtarake në Iran ndoshta nuk do të ishte popullore në shtëpi.
Kjo nuk do tĂ« thotĂ« se ShBAâja duhet tâia kthejĂ« shpinĂ«n shtypjes brutale tĂ« regjimit. Por, realiteti politik Ă«shtĂ« se presidenti nuk mund tĂ« ia lejojĂ« vetes tĂ« largohet shumĂ« larg apo pĂ«r shumĂ« kohĂ« nga çështjet ekonomike dhe sociale tĂ« banorĂ«ve amerikanĂ«. /Telegrafi/
Ambasada e Shteteve tĂ« Bashkuara nĂ« PrishtinĂ« bĂ«ri tĂ« ditur se Ă«shtĂ« e gatshme tĂ« forcojĂ« partneritetin me QeverinĂ« e ardhshme tĂ« KosovĂ«s dhe tĂ« rifillojĂ« Dialogun Strategjik mes dy vendeve. NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«, Ambasada theksoi se realizimi i kĂ«tij synimi do tĂ« kĂ«rkojĂ« veprime nga Qeveria e KosovĂ«s, tĂ« cilat âçojnĂ« pĂ«rpara agjendĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r paqe dhe stabilitetâŠ
Personeli diplomatik dhe i sigurisĂ« nga njĂ«sia pĂ«r ĂĂ«shtjet e VenezuelĂ«s nĂ« Departamentin e Shtetit tĂ« SHBA-sĂ«, kanĂ« udhĂ«tuar sot pĂ«r nĂ« kryeqytetin e vendit. Mediat e huaja bĂ«jnĂ« tĂ« ditur se sipas njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«si tĂ« Departamentit, ata janĂ« nĂ« Karakas pĂ«r tĂ« vlerĂ«suar rifillimin e mundshĂ«m tĂ« operacioneve tĂ« AmbasadĂ«s. SHBA-tĂ« urdhĂ«ruan stafin e ambasadĂ«s sĂ« tyre tĂ« largoheshin nga Venezuela nĂ«âŠ
Parashikimet sugjerojnë se ngrohja globale mund të krijojë një rrugë të shkurtër nga Azia në Amerikën e Veriut dhe rrugë të reja për tregti, transport detar - dhe sulm.
Burimi: The Guardian
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
NjĂ« javĂ« tjetĂ«r, njĂ« fenomen tjetĂ«r i çuditshĂ«m moti pĂ«r tĂ« cilin ndoshta nuk keni dĂ«gjuar kurrĂ«. NĂ«se nuk Ă«shtĂ« âbomba e motitâ me erĂ«ra dhe borĂ« ekstreme qĂ« Britania po pĂ«rpiqet tĂ« pĂ«rballojĂ« teksa po shkruaj, janĂ« raportet nĂ« The Guardian pĂ«r drerĂ«t nĂ« Arktik qĂ« po pĂ«rballen me tĂ« kundĂ«rtĂ«n: moti jashtĂ«zakonisht i ngrohtĂ« qĂ« sjell mĂ« shumĂ« shi, i cili ngrin dhe krijon njĂ« lloj dĂ«bore tĂ« cilĂ«n ata nuk mund ta gĂ«rmojnĂ« lehtĂ«sisht me thundrat e tyre pĂ«r tĂ« arritur tek ushqimi. NĂ« njĂ« habitat aq tĂ« ashpĂ«r sa Arktiku, ku mbijetesa varet nga pĂ«rshtatja e duhur, edhe ndryshimet mĂ« tĂ« vogla tĂ« motit kanĂ« pasoja qĂ« pĂ«rhapen pafundĂ«sisht - dhe jo vetĂ«m pĂ«r drerĂ«t.
PĂ«r dekada tĂ« tĂ«ra, politikanĂ«t kanĂ« paralajmĂ«ruar pĂ«r luftĂ«rat klimatike qĂ« po vijnĂ« - konflikte tĂ« shkaktuara nga thatĂ«sira, pĂ«rmbytjet, zjarret dhe stuhitĂ« qĂ« detyrojnĂ« njerĂ«zit tĂ« zhvendosen, ose i shtyjnĂ« tĂ« konkurrojnĂ« me fqinjĂ«t pĂ«r burime tĂ« pakĂ«suara natyrore. PĂ«r kĂ«do qĂ« e ka paramenduar kĂ«tĂ« si diçka qĂ« do tĂ« ndodhte larg pragut tĂ« EvropĂ«s, nĂ« shkretĂ«tira tĂ« goditura nga thatĂ«sira ose nĂ« ishujt e PaqĂ«sorit qĂ« po zhyten ngadalĂ« nĂ« det, diskutimet e kĂ«saj jave nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« - pĂ«r marrjen nĂ« pronĂ«si tĂ« GrenlandĂ«s - janĂ« njĂ« alarm i zĂ«shĂ«m pĂ«r tâu zgjuar. Siç e ka thĂ«nĂ« komandanti i parĂ« i MarinĂ«s britanike, gjenerali Gwyn Jenkins - pĂ«r kĂ«do qĂ« ka qenĂ« i gatshĂ«m ta dĂ«gjojĂ« - shkrirja e Veriut, pĂ«r shkak tĂ« krizĂ«s klimatike, ka shkaktuar prej kohĂ«sh njĂ« garĂ« tĂ« egĂ«r nĂ« Arktikun qĂ« po shkrihet: pĂ«r burime, territore dhe qasje strategjike nĂ« Atlantik. PĂ«r tĂ« kuptuar se si kjo e kĂ«rcĂ«non EvropĂ«n Veriore, shikoni globin nga sipĂ«r, jo hartĂ«n.
Deri nĂ« fillim tĂ« viteve 2040, parashikimet sugjerojnĂ« se ngrohja globale mund tâi bĂ«jĂ« ujĂ«rat e ngrira rreth Polit tĂ« Veriut - oqeanin qĂ« ndan RusinĂ« nga Kanadaja dhe Grenlanda - pothuajse pa akull gjatĂ« verĂ«s. Kjo mund tĂ« hapĂ« njĂ« rrugĂ« tĂ« re tĂ« shkurtĂ«r nga Azia pĂ«r nĂ« AmerikĂ«n e Veriut, jo pĂ«rmes mesit tĂ« planetit, por nga sipĂ«r, duke krijuar rrugĂ« tĂ« reja pĂ«r tregti, transport detar, peshkim - dhe, gjĂ«ja mĂ« shqetĂ«suese - pĂ«r sulm.
Një teatër i ri lufte po shfaqet si pasojë e akullit që po shkrihet, dhe Kina, Rusia dhe ShBA-ja janë gjithnjë e më të përfshira në një betejë për dominim. Ndërkohë, teksa temperaturat në rritje e kthejnë Veriun e largët në një tabelë shahu për autokratët, territoret që kanë fatin e keq të jenë në rrugë - nga Grenlanda te Kanadaja e deri te arkipelagu norvegjez i Svalbardit, të cilin Rusia e ka dëshiruar prej kohësh - rrezikojnë të bëhen pionë.
Pothuajse po aq të rrezikshme për këto vende, sa kërcënimet që sjell Poli që po shkrihet, janë edhe mundësitë që hapen. Përse mendon ShBA-ja se duhet të aneksojë Grenlandën miqësore për të mbrojtur këtë kufi kritik arktik? Në fund të fundit, ata kanë pasur trupa të vendosura në këtë territor autonom danez që nga Lufta e Dytë Botërore, dhe Danimarka e ka bërë të qartë gatishmërinë se janë të mirëpritur të sjellin më shumë. Interesant, përfitimi i vetëm që vjen ekskluzivisht me pronësinë, është e drejta mbi pasuritë nëntokësore që mund të zbulohen ndërsa ky vend i ngrirë nxehet!
Grenlanda Ă«shtĂ« njĂ« burim i rrallĂ« dhe i pashfrytĂ«zuar jo vetĂ«m pĂ«r naftĂ« dhe gaz, por edhe pĂ«r mineralet e rralla qĂ« pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« prodhuar gjithçka - nga bateritĂ« e makinave elektrike te procesorĂ«t e qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave, tĂ« cilat janĂ« shpresa e ShBA-sĂ« pĂ«r tĂ« fituar garĂ«n teknologjike me KinĂ«n - siç ishte goma nga Malajzia apo pambuku nga India pĂ«r ekonomitĂ« e dikurshme koloniale. Edhe pse shpesh Ă«shtĂ« gabim tĂ« kĂ«rkosh sĂ« tepĂ«rmi metodĂ«n logjike nĂ« çmendurinĂ« e dukshme presidenciale, nuk mungojnĂ« ideologĂ«t dhe krerĂ«t e teknologjisĂ« nĂ« orbitĂ«n e Trumpit tĂ« cilĂ«t janĂ« nĂ« gjendje tâi lidhin tĂ« gjitha kĂ«to dhe tâia shesin atij. Dhe, edhe nĂ«se shfrytĂ«zimi i Arktikut nuk Ă«shtĂ« ekonomikisht i vlefshĂ«m pĂ«r shumĂ« vite, ankesat e Trumpit kĂ«tĂ« javĂ« pĂ«r âplot anije kineze dhe ruse kudoâ bĂ«jnĂ« me dije se dikush e ka bindur se nuk mund tâi lejojĂ« rivalĂ«t ta mposhtin atĂ« nĂ« njĂ« mundĂ«si tĂ« vlefshme zhvillimi - njĂ« koncept qĂ« çdo ish-manjat pasurish tĂ« paluajtshme mund ta kuptojĂ«. NĂ« fund tĂ« fundit, nĂ« UkrainĂ«, Trumpi kĂ«rkoi tĂ« drejta pĂ«r nxjerrjen e mineraleve tĂ« rralla nĂ« kĂ«mbim tĂ« garancive tĂ« sigurisĂ«, dhe nĂ« GazĂ« mendoi pĂ«r ndĂ«rtimin e hoteleve mbi rrĂ«nojat e bombarduara: pse tĂ« mos pĂ«rpiqet tĂ« pĂ«rfitojĂ« shpejt nga njĂ« katastrofĂ« mjedisore?
Dhe, teksa pĂ«r britanikĂ«t e gjithĂ« kjo duket si njĂ« epokĂ« e re e perandorisĂ«, pĂ«r besnikĂ«t e MAGA-s ndoshta ka njĂ« jehonĂ« tĂ« njĂ« historie shumĂ« mĂ« amerikane - atĂ« tĂ« kolonĂ«ve qĂ« krijonin pasurinĂ« e tyre duke iu bashkuar karvanĂ«ve drejt PerĂ«ndimit, duke shtyrĂ« kufijtĂ« e kombit pafundĂ«sisht pĂ«rpara, duke shpallur pretendime mbi tokat e popujve autoktonĂ« dhe duke i mbajtur ato pĂ«rmes njĂ« pĂ«rzierjeje brutale tĂ« tregtisĂ« dhe dhunĂ«s. QĂ«llimi nuk Ă«shtĂ« tĂ« pushtohet Grenlanda, shpjegon sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, por tĂ« blihet - ose tĂ« paktĂ«n tĂ« merret me qira pĂ«r qasje ekskluzive ushtarake. ĂshtĂ« tregues i asaj se sa shpejt Ă«shtĂ« shembur marrĂ«dhĂ«nia midis ShBA-sĂ« dhe ish-aleatĂ«ve tĂ« saj - nĂ« pak mĂ« shumĂ« se njĂ« vit - saqĂ« kjo thuhet pĂ«r tĂ« qetĂ«suar: ej, miq, duam vetĂ«m tâju shfrytĂ«zojmĂ«, jo tâju vrasim!
Duke pasur parasysh hapĂ«sirĂ«n legjendare tĂ« shkurtĂ«r tĂ« vĂ«mendjes sĂ« presidentit, Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« thuhet se çfarĂ« fati e pret GrenlandĂ«n. Ndoshta thjesht do tĂ« mĂ«rzitet dhe do tĂ« vazhdojĂ« diku tjetĂ«r, sidomos pasi tĂ« kenĂ« kaluar zgjedhjet afatmesme dhe tĂ« mos ketĂ« mĂ« nevojĂ« pĂ«r dramĂ« jashtĂ« vendit pĂ«r tĂ« larguar vĂ«mendjen nga dĂ«shtimet e brendshme. Ose, pĂ«rkundrazi, ndoshta ShtĂ«pia e BardhĂ« do tĂ« huazojĂ« manualin e Putinit, duke shfrytĂ«zuar dĂ«shirĂ«n e grenlandezĂ«ve pĂ«r pavarĂ«si nga Danimarka pĂ«r tĂ« nxitur lloj-lloj trazirash tĂ« brendshme - tĂ« cilat lehtĂ« ndizen nĂ« epokĂ«n e rrjeteve sociale - pĂ«rpara se ta paraqesĂ« ShBA-nĂ« si njĂ« shpĂ«timtar dashamirĂ«s qĂ« vjen pĂ«r tâi mbrojtur dhe pĂ«r tâi pasuruar.
Por, sido që të jetë, më mirë të mësohemi me idenë se ky është fillimi, jo fundi i konflikteve që mund të vijnë teksa ngrohja globale rishkruan hartat tona, zhbën aleancat e vjetra dhe krijon rivalitete të reja vdekjeprurëse për tokë, ujë dhe burime natyrore.
Sigurisht që do të jetë më keq për ata që tashmë jetojnë në kufijtë e mbijetesës - në shkretëtira tepër të thata që të rritet diçka, ose në qytete bregdetare që tashmë po luftojnë me ngritjen e niveleve të detit, ose në vendet tepër të varfra për të mbrojtur veten nga stuhitë gjithnjë e më të dhunshme - sesa për Evropën me klimë të butë dhe me fat. Dhe, sigurisht që këto rreziqe mund të menaxhoheshin më mirë nga qeveritë bashkëpunuese që i trajtojnë ngjarjet, si shkrirja e Veriut, si një sfidë kolektive për njerëzimin që duhen përballuar së bashku, dhe jo si një garë vdekjeprurëse për përparësi kombëtare.
Por, nĂ« javĂ«n kur Trumpi njoftoi se do ta tĂ«rhiqte ShBA-nĂ« nga njĂ« sĂ«rĂ« nismash ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r klimĂ«n, Ă«shtĂ« e qartĂ« se kjo nuk Ă«shtĂ« bota nĂ« tĂ« cilĂ«n jetojmĂ«. Prandaj, tĂ« paktĂ«n, le tĂ« shĂ«rbejĂ« Grenlanda e varfĂ«r dhe e sfilitur si njĂ« kujtesĂ« se kriza klimatike do tĂ« ketĂ« pasoja gjeopolitike tĂ« cilat mezi kemi filluar tâi kuptojmĂ«, dhe se çdo gjĂ« qĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ« pĂ«r tĂ« kufizuar temperaturĂ«n nĂ« rritje ose pĂ«r tĂ« zbutur efektet e saj, ka ende rĂ«ndĂ«si. Madje, ose ndoshta, pikĂ«risht sepse nuk mund ta zhbĂ«jmĂ« ende dĂ«min qĂ« tashmĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« me qĂ«llim. /Telegrafi/
Nga: Greg McKevitt / BBC
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
âPranvera para, vjeshta prapaâ Ă«shtĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« e dobishme pĂ«r amerikanĂ«t qĂ« tĂ« mbajnĂ« mend ritualin sezonal tĂ« ndĂ«rrimit tĂ« orĂ«s, por nĂ« janar 1974, qeveria e ShBA-sĂ« e prishi kĂ«tĂ« lojĂ« fjalĂ«sh duke futur orĂ«n verore gjatĂ« gjithĂ« vitit - nĂ« mes tĂ« dimrit. Ideja ishte qĂ« akrepat tĂ« shtyheshin njĂ« orĂ« pĂ«rpara, dy muaj mĂ« herĂ«t se zakonisht, edhe pse kjo do tĂ« thoshte qĂ« dita e punĂ«s do tĂ« fillonte ndĂ«rkohĂ« qĂ« ishte ende errĂ«sirĂ«. Mnemonika e re do tĂ« duhej tĂ« ishte diçka si: âDimri para, vjeshta ... Ă«Ă«Ă« ... qĂ«ndro aty ku jeâ, gjĂ« qĂ« nuk tingĂ«llon aspak interesante.
Presidenti Richard Nixon shpalli eksperimentin nĂ« njĂ« fjalim televiziv nĂ« nĂ«ntor 1973, si pjesĂ« e njĂ« reagimi emergjent ndaj krizĂ«s sĂ« furnizimit me naftĂ«. Masa synonte tĂ« kursehej karburanti duke reduktuar kĂ«rkesĂ«n pĂ«r energji elektrike gjatĂ« mbrĂ«mjeve mĂ« tĂ« ndritshme, por nĂ« mĂ«ngjes la fĂ«mijĂ«t duke pritur autobusĂ«t e shkollĂ«s, nĂ« errĂ«sirĂ« tĂ« plotĂ«, dhe punĂ«torĂ«t duke pĂ«rballuar orarin e trafikut para se tĂ« lindte dielli. Duke raportuar mbi masat e ndryshme tĂ« Nixonit, korrespondenti amerikan i BBC-sĂ«, John Humphrys, vuri nĂ« dukje: âMĂ«nyra amerikane e jetesĂ«s Ă«shtĂ« gati tĂ« ndryshojĂ«â.
QĂ« nga vitet â50 tĂ« shekullit XX, prosperiteti i PerĂ«ndimit varej nga njĂ« rrjedhĂ« e qĂ«ndrueshme e naftĂ«s sĂ« lirĂ«. Kjo ndryshoi nĂ« tetor 1973, kur vendet eksportuese tĂ« naftĂ«s e kthyen energjinĂ« nĂ« njĂ« armĂ« gjatĂ« LuftĂ«s Arabo-Izraelite. Ămimet u rritĂ«n ndjeshĂ«m dhe njĂ« embargo u vendos pĂ«r tĂ« ushtruar presion mbi aleatĂ«t e Izraelit, mĂ« sĂ« shumti mbi ShBA-nĂ«. Ministri saudit i NaftĂ«s, Sheikh Ahmed Zaki Yamani, i tha emisionit Panorama tĂ« BBC-sĂ«: âEpoka e burimeve shumĂ« tĂ« lira tĂ« energjisĂ« ka pĂ«rfunduar, dhe kjo Ă«shtĂ« njĂ« epokĂ« e reâ.
NĂ« raportin e tij pĂ«r lajmet e BBC-sĂ«, Humphrys vĂ«rejti: âAmerikanĂ«t mĂ« parĂ« nuk e kishin marrĂ« seriozisht krizĂ«n e karburantit, por fjalimi i Nixonit nuk u la zgjedhje. Masat qĂ« ai pĂ«rshkroi do tĂ« preknin vendin nĂ« çdo drejtim. ShoferĂ«t do tĂ« duhej tĂ« ngisnin mĂ« ngadalĂ«. Kufiri i shpejtĂ«sisĂ«, qĂ« ndryshonte nga njĂ« shtet nĂ« tjetrin, do tĂ« ulej nĂ« 50 milje nĂ« orĂ«. Dhe, Nixoni u bĂ«ri thirrje njerĂ«zve tĂ« pĂ«rdorin makina tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« punĂ«â. Furnizimi me karburant pĂ«r linjat ajrore u reduktua, ndĂ«rsa 10 pĂ«rqind e tĂ« gjitha shĂ«rbimeve u anuluan. Me industrinĂ« qĂ« i kthehej qymyrit, Humphrys tha se do tĂ« âsakrifikoheshin shumĂ« masa kundĂ«r ndotjes, kĂ«shtu qĂ« amerikanĂ«t duhet tĂ« presin ajĂ«r mĂ« tĂ« ndoturâ.
Presidenti madje i nxiti amerikanĂ«t tĂ« ulin termostatĂ«t nĂ« shtĂ«pi, zyra dhe fabrika me tĂ« paktĂ«n gjashtĂ« gradĂ« Farenhajt. Duke parashikuar njĂ« reagim tĂ« ftohtĂ«, Nixoni pĂ«rpiqej tĂ« zbuste tensionin. âNga ana tjetĂ«r, mjeku im mĂ« thotĂ« se nĂ« njĂ« temperaturĂ« prej 66 deri nĂ« 68 gradĂ« [18°C deri nĂ« 20°C], je mĂ« i shĂ«ndetshĂ«m sesa kur Ă«shtĂ« 75 deri nĂ« 78 [23°C deri nĂ« 26°C], nĂ«se kjo ju jep ndonjĂ« ngushĂ«llimâ, tha ai.
NjĂ« muaj mĂ« vonĂ«, gjatĂ« nĂ«nshkrimit nĂ« ligj tĂ« orĂ«s verore njĂ«vjeçare, Nixoni tha se masat e tjera kĂ«rkonin âshqetĂ«sime dhe sakrificaâ. NĂ« anĂ«n tjetĂ«r, ai tha se ndryshimi i kohĂ«s do tĂ« âsjellĂ« kursim tĂ« barabartĂ« me 150 mijĂ« fuçi naftĂ« nĂ« ditĂ« gjatĂ« muajve tĂ« dimrit; do tĂ« ketĂ« vetĂ«m njĂ« shqetĂ«sim minimal dhe do tĂ« pĂ«rfshijĂ« njĂ« pjesĂ«marrje tĂ« barabartĂ« nga tĂ« gjithĂ«â.
Ămimet nĂ« pompat e karburantit nĂ« ShBA u rritĂ«n me 50 pĂ«rqind gjatĂ« muajve tĂ« dimrit. NĂ« serinĂ« e tij radiofonike tĂ« BBC-sĂ« nga viti 2009, Amerika: Perandoria e lirisĂ« [America: Empire of Liberty], profesori David Reynolds tha: âĂshtĂ« e vĂ«rtetĂ« se me rreth 60 centĂ« pĂ«r galon, kostoja nuk ishte e rĂ«ndĂ« sipas standardeve tĂ« sotme. Por, pĂ«r njĂ« vend qĂ« e konsideronte benzinĂ«n e lirĂ« si tĂ« drejtĂ« tĂ« lindur amerikane, kriza e naftĂ«s ishte njĂ« tronditje e vĂ«rtetĂ«â. Reynolds vuri nĂ« dukje se njĂ« sondazh nĂ« dhjetor kishte zbuluar shenja paniku, me njerĂ«z qĂ« kishin frikĂ« se vendi kishte mbetur pa energji. âKjo ishte marrĂ«zi, natyrishtâ, tha ai. MegjithatĂ«, edhe pse prodhimi i brendshĂ«m mbulonte dy tĂ« tretat e nevojave tĂ« ShBA-sĂ«, pjesa tjetĂ«r vinte kryesisht nga Lindja e Mesme, dhe ârritja e çmimit plus paniku publik krijuan krizĂ«nâ.
Edhe para tronditjes sĂ« krizĂ«s sĂ« naftĂ«s, ShBA-ja pĂ«rjetonte mungesa karburanti. Humphrys raportonte nĂ« maj 1973 se âbenzina, nĂ« vendin mĂ« tĂ« uritur pĂ«r karburant nĂ« botĂ«, Ă«shtĂ« nĂ« mungesĂ«â. PĂ«r mĂ« shumĂ« kolorit, raporti pĂ«rfshinte pjesĂ« tĂ« njĂ« reklame tĂ« ish-gjigantit tĂ« naftĂ«s Amoco tĂ« paraqitur nga Johnny Cash, i cili tha: âĂshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« besosh se ky vend i madh ka krizĂ« energjie, por kaâ. Ylli i muzikĂ«s kantri i nxiti shoferĂ«t tĂ« ngadalĂ«sojnĂ« pĂ«r tĂ« kursyer karburant. âDo tĂ« arrini nĂ« destinacion, dhe do tĂ« ketĂ« mĂ« shumĂ« benzinĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«â, premtoi ai. NĂ« njĂ« reklamĂ« tjetĂ«r pĂ«r Amoco, ai foli pĂ«r ânjĂ« frymĂ« tĂ« re pioniere nĂ« AmerikĂ«n e sotme - frymĂ«n e kursimitâ.
Mesazhi i Cashit pĂ«r tĂ« ulur temperaturĂ«n me gjashtĂ« gradĂ« nĂ« shtĂ«pi dhe pĂ«r tĂ« ngadalĂ«suar nĂ« rrugĂ« u pĂ«rsĂ«rit nga Nixoni. Ajo qĂ« nuk ishte pjesĂ« e âpredikimitâ tĂ« tij, ishte ora verore gjatĂ« gjithĂ« vitit - njĂ« masĂ« qĂ« me siguri nuk do tĂ« ishte e pĂ«lqyer nga audienca e tij tradicionale. Edhe pse zonat kohore janĂ« shpikje njerĂ«zore, lopĂ«t nuk e dinĂ« se sa Ă«shtĂ« ora, ndaj ajo orĂ« shtesĂ« e errĂ«sirĂ«s dimĂ«rore nĂ« mĂ«ngjes ishte sfidĂ« shtesĂ« pĂ«r fermerĂ«t.
Edhe pse Nixoni ishte thellë në skandalin e Uotergejtit në atë kohë, ai mund të kishte mësuar nga përvoja e Mbretërisë së Bashkuar disa vite më parë, kur ora shkoi përpara si zakonisht në pranverën e vitit 1968 dhe nuk u kthye pas deri në vjeshtën e vitit 1971. Imazhi që la në mendje ishte ai i fëmijëve me shirita fosforeshentë që shkonin në shkollë nëpër errësirë. Ndërsa disa biznese që kishin tregti me Evropën kontinentale, e mirëpritën të qenit në të njëjtën zonë kohore, por masa nuk u prit mirë nga ata që punonin në ambiente të hapura. Ajo ishte më pak popullore në veri të largët të Skocisë, ku disa njerëz duhej të prisnin deri në orën 9:45 për të parë rrezet e para të diellit dimëror.
Ora verore fillimisht u fut gjatë Luftës së Parë Botërore nga Gjermania dhe Austria, dhe më pas vende të tjera e ndoqën shembullin. Qëllimi ishte të maksimizohej përdorimi i dritës së ditës për të kursyer rezervat e qymyrit. U fut në ShBA në vitin 1918, por ishte aq e papëlqyer pas përfundimit të luftës saqë ligji zgjati vetëm shtatë muaj para se të shfuqizohej.
Versioni amerikan i vitit 1974 pĂ«r orĂ«n verore gjatĂ« gjithĂ« vitit, nuk zgjati mĂ« shumĂ« sesa eksperimenti i parĂ« gjatĂ« luftĂ«s. Kur u fut mĂ« 6 janar, New York Times e quajti shpejt âepoka e dytĂ« e errĂ«tâ. KundĂ«rshtimi u pĂ«rqendrua te mĂ«ngjeset e errĂ«ta dimĂ«rore dhe dyshimet pĂ«r kursimet reale tĂ« energjisĂ«. Gazeta Hartford Courant raportoi se njĂ« ditĂ« pas hyrjes nĂ« fuqi, katĂ«r adoleshentĂ« nĂ« Konektikat u goditĂ«n nga makina nĂ« rrugĂ«n pĂ«r nĂ« shkollĂ«. NjĂ« sondazh nĂ« dhjetor 1973 tregonte se 79 pĂ«rqind ishin nĂ« favor tĂ« masĂ«s. NĂ« shkurt 1974, kjo pĂ«rqindje kishte rĂ«nĂ« nĂ« 42 pĂ«rqind. NĂ« fund, masa zgjati vetĂ«m disa javĂ« mĂ« shumĂ« se presidenca e Nixonit, me pasardhĂ«sin e tij Gerald Ford qĂ« nĂ«nshkroi njĂ« ligj pĂ«r ta shfuqizuar atĂ« nĂ« tetor.
Sa pĂ«r krizĂ«n e naftĂ«s, ajo kaloi, por efektet e saj u ndjenĂ« pĂ«r vite me radhĂ«. Sipas David Reynoldsit, nĂ« 2009, njĂ« nga trashĂ«gimitĂ« e saj ishte ajo qĂ« ekonomistĂ«t e quajtĂ«n stagflacion - njĂ« kombinim i rritjes sĂ« dobĂ«t ekonomike dhe inflacionit tĂ« lartĂ« qĂ« zgjati nĂ« pjesĂ«n tjetĂ«r tĂ« dekadĂ«s. âShBA-ja ia doli mĂ« mirĂ« se shumica e vendeve tĂ« zhvilluara, por inflacioni prej tetĂ« pĂ«rqind dhe papunĂ«sia me shtatĂ« pĂ«rqind ishin padyshim tronditje pĂ«r sistemin - pas njĂ« periudhe tĂ« gjatĂ« tĂ« lulĂ«zimit pas luftĂ«sâ, tha ai. Kjo gjithashtu e shtyu EvropĂ«n dhe ShBA-nĂ« tĂ« kĂ«rkonin furnizues tĂ« rinj tĂ« naftĂ«s, si dhe tĂ« fillonin tĂ« mendonin pĂ«r energji alternative dhe efikasitet tĂ« karburantit. Ishte fundi pĂ«r makinat e mĂ«dha qĂ« konsumonin shumĂ« karburant. /Telegrafi/
Efektet zinxhire po ndihen tashmë në të gjithë Evropën Lindore dhe në Lindjen e Mesme.
Nga: Hamish de Bretton-Gordon / The Telegraph
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Operacioni âVendosmĂ«ria Absoluteâ [Operation Absolute Resolve] - kapja e guximshme nga ana ShBA-sĂ« e presidentit venezuelas, NicolĂĄs Maduro - Ă«shtĂ« njĂ« kujtesĂ« e qartĂ« pĂ«r fuqinĂ« e jashtĂ«zakonshme dhe tĂ« veçantĂ« qĂ« i Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion presidentit Trump, kur ai vendos ta pĂ«rdorĂ« atĂ«. Ădo diktator, despot dhe regjim rebel e ka marrĂ« mesazhin: asnjĂ« tiran nuk Ă«shtĂ« jashtĂ« cakut nĂ«se ShBA-ja vendos tĂ« veprojĂ«.
Kjo ndodhi pas operacionit të shpejtë të vitit të kaluar për çmontimin e programit bërthamor të Iranit, që ishte në zhvillim e sipër, një veprim që vazhdon të ketë jehonë si në Teheran ashtu edhe në Moskë. Në atë fushatë, aeroplanët amerikanë dhe izraelitë depërtuan me lehtësi në hapësirën ajrore iraniane, duke shmangur ose shkatërruar sistemet e mbrojtjes ajrore S-300 - të furnizuara nga Rusia - që supozohej të pengonin një qasje të tillë. Cak nuk ishte vetëm infrastruktura, por ambicia strategjike e Iranit për të riafirmuar veten si një fuqi dominuese rajonale - tashmë e dëmtuar nga çmontimi i forcave përfaqësuese të Teheranit nga Izraeli: Hezbollahu, Hamasi dhe Lëvizja Huti.
Me Iranin që tani përballet me pakënaqësi të shtuara të brendshme - të nxitura nga kolapsi ekonomik dhe dekadat e shtypjes - kërcënimet publike të Trumpit për të mbështetur protestuesit do të jenë thellësisht shqetësuese për ajatollahët. Shumë vëzhgues me përvojë besojnë se regjimi po jeton me kohë të huazuar. Dhe, me Trumpin që ndihet i fuqizuar nga suksesi i operacionit në Venezuelë, nuk do të ishte mendim i zgjuar të supozohej se Irani nuk është më në shënjestër.
Edhe Moska do të ndjek këto zhvillime me shqetësim të shtuar. Trumpi e ka bërë të qartë se marrëveshja e paqes për Ukrainën është praktikisht gati dhe se vetëm Rusia - dhe personalisht Putini - pengon arritjen e saj. Reagimi gjithnjë e më i dëshpëruar i Kremlinit, në internet, sugjeron se ky mesazh ka prekur në cak. Ashtu si në Iran, popullsia ruse po bëhet gjithnjë e më e pakënaqur, po gërryhet gjithnjë e më shumë besimi në një tirani të korruptuar dhe ekonomikisht shkatërrimtare.
A kanĂ« tĂ« drejtĂ« ajatollahĂ«t, Putini dhe autokratĂ«t e tjerĂ« tĂ« shqetĂ«sohen? Po, pa asnjĂ« dyshim. Shkalla, saktĂ«sia dhe guximi i operacionit âVendosmĂ«ria Absoluteâ janĂ« pothuajse tĂ« paprecedentĂ«. Bota vĂ«shtroi me mosbesim teksa forcat speciale amerikane hynĂ« nĂ« dhomĂ«n e gjumit tĂ« Maduros dhe brenda 24 orĂ«ve e dorĂ«zuan atĂ« nĂ« njĂ« gjykatĂ« amerikane. Implikimi Ă«shtĂ« i qartĂ«: nĂ«se Uashingtoni mund ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« nĂ« Karakas, atĂ«herĂ« Moska dhe Teherani nuk mund tĂ« supozojnĂ« se janĂ« imunĂ«.
Ky operacion ishte në planifikim për muaj, në mos vite. Ai kërkoi një gamë të gjerë të kapaciteteve ushtarake amerikane - detare, ajrore, kibernetike dhe të inteligjencës - të ekzekutuara me siguri të jashtëzakonshme operacionale. Një prani e konsiderueshme detare u vendos në Karaibet jugore, mbështetur nga angazhimet e inteligjencës që përfshinin përgjimet elektronike, burimet njerëzore dhe ndoshta infiltrimet e thella brenda shtetit të Venezuelës. Rreth 150 aeroplanë - luftarakë, bombardues dhe transportues - formuan shtyllën kurrizore të operacionit, duke çuar Forcat Delta - ekuivalentin amerikan të SAS-it britanik - drejtpërdrejt në objektiv. Disa nyje kyçe ushtarake u neutralizuan njëkohësisht për të arritur suksesin, duke kujtuar kompleksitetin dhe koordinimin që u pa gjatë sulmit ndaj objekteve bërthamore të Iranit.
Forcat Delta u modeluan sipas SAS-it, në kohën kur u themeluan, dhe me shumë mundësi është e vërtetë të thuhet se ushtarët e SAS-it janë po aq të aftë sa ata të Delta-s. Në fakt, ndoshta është e vërtetë të thuhet se një numër jo i vogël vendesh kanë njësi speciale operacionale të nivelit më të lartë [Tier One] që janë po aq të mira, ose afërsisht të mira.
Ajo që vendet e tjera si Britania nuk kanë, është fuqia ajrore e dislokueshme, burimet e inteligjencës, infrastruktura strategjike dhe aftësitë për transport dhe futje që vendosën Forcat Delta në kështjellën e Maduros me pothuajse asnjë paralajmërim. Forcat Delta ishin thjesht maja e një shtize të madhe amerikane: dhe kjo shtizë është më unike se vetë Delta-t të cilët, pa dyshim, janë jashtëzakonisht të aftë.
Maduro nuk ishte i pakujdesshëm. Me një shpërblim prej 50 milionë dollarësh mbi kokën e tij, me siguri të shtuar personale dhe një ushtri të konsiderueshme në dispozicion, ai megjithatë rezultoi i pafuqishëm.
Pasi kam kaluar një kohë në këtë zonë të Amerikës së Jugut dhe kam familjarët që ende jetojnë në rajon, mund të dëshmoj se sa i vështirë do të ishte planifikimi dhe zbatimi i një operacioni të tillë në mes të rrjeteve kriminale, korrupsionit dhe pasigurisë së përhapur. Fakti se ShBA-ja e realizoi me kaq pastërti, kjo vetëm e përforcon mesazhin.
Efekti zinxhir tashmë po ndihet në të gjithë Evropën Lindore dhe në Lindjen e Mesme. Kjo është një fuqi ushtarake e atij niveli të cilin edhe Kina do ta kishte të vështirë ta përballonte, dhe përtej çdo gjëje që Putini do mund të shpresonte të arrinte.
ĂfarĂ« nĂ«nkupton kjo? Shpresa Ă«shtĂ« qĂ« presidenti Trump tani ta pĂ«rdorĂ« kĂ«tĂ« peshĂ« pĂ«r tĂ« detyruar MoskĂ«n tĂ« pranojĂ« njĂ« paqe tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« UkrainĂ«. DobĂ«simi i ndikimit tĂ« keq tĂ« Iranit dhe çlirimi i popullit tĂ« tij nga tirania Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« objektiv i denjĂ«, por pĂ«r EvropĂ«n, ndalimi i agresionit rus duhet tĂ« jetĂ« prioriteti.
Bravo ushtrisë amerikane. Por, Evropa, dhe mbi të gjitha Ukraina, nuk duhen harruar. /Telegrafi/
Nga: Daniel R. DePetris / Newsweek
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Lindja e Mesme ka mjaft probleme edhe ashtu siç është.
Lufta në Gazë mund të jetë pezulluar përkohësisht, por përpjekja e administratës Trump për të ndërtuar një koalicion ndërkombëtar për çarmatosjen e Hamasit, do të thotë se plani i paqes me 20 pika i presidentit Trump është, në rastin më të mirë, i brishtë. Programet bërthamore dhe të raketave të Iranit pësuan goditje pas luftës 12-ditore në qershor, megjithatë, përpjekjet e Teheranit për të rindërtuar kapacitetin e tij ushtarak kanë shtyrë Trumpin të kërcënojë me një tjetër sulm. Ndërkohë, Siria mbetet në një periudhë të vështirë tranzicioni, në të cilën qeveria e re e udhëhequr nga ish-komandanti i Al-Kaedës, Ahmed al-Sharaa, po përpiqet të konsolidojë autoritetin e vet.
TashmĂ« mund tâia shtojmĂ« kĂ«saj pĂ«rzierje edhe njĂ« krizĂ« nĂ« Gjirin Persik, njĂ« krizĂ« qĂ« mund tĂ« komplikojĂ« mĂ« tej agjendĂ«n mĂ« tĂ« gjerĂ« diplomatike tĂ« administratĂ«s Trump nĂ« rajon. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, dy nga partnerĂ«t mĂ« tĂ« afĂ«rt tĂ« Uashingtonit nĂ« Lindjen e Mesme, janĂ« tashmĂ« nĂ« pĂ«rplasje tĂ« hapur mes tyre nĂ« Jemen, njĂ« vend vazhdimisht i trazuar i cili nĂ« dekadĂ«n e fundit ka qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« luftĂ«s civile.
Arabia Saudite dhe Emiratet zakonisht përshkruhen si partnerë strategjikë, në mos aleatë.
Kjo nuk është krejtësisht e pasaktë; dy fuqitë e Gjirit bashkëpunojnë në një sërë çështjesh të sigurisë. Të dyja vendet duan që qeveria e re e Sirisë të ketë sukses dhe ishin të shpejta në ofrimin e mbështetjes politike dhe ekonomike për Sharaan - pasi forcat e tij përmbysën regjimin e Assadit. Të dyja janë historikisht dyshuese ndaj qëllimeve të Iranit. Si sauditët ashtu edhe emiratasit janë të lumtura që trupat amerikane ndodhen në tokat e tyre. Dhe, të dyja do të donin të shihnin shkatërrimin e Hezbollahut në Liban.
Megjithatë, interesat e dy vendeve nuk janë identike. Teksa ekonomitë dhe ndikimi i tyre gjeopolitik janë rritur, princi i kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman [MBS], dhe presidenti i Emirateve, Mohammed Bin Zayed [MBZ], janë përpjekur ta shndërrojnë këtë kapital në fuqi. Për MBS-në, kjo lidhet me sigurimin e stabilitetit politik në rajon në mënyrë që mbretëria të ketë kohë të modernizojë ekonominë e saj. MBZ-ja, nga ana tjetër, duket se ka një perceptim tjetër për mënyrën si duhet ushtruar fuqia. Në Sudan, për shembull, Emiratet janë mbështetësi kryesor i huaj i Forcave të Mbështetjes së Shpejtë, një milici që ka ndihmuar në zhytjen e këtij vendi të madh afrikan në një nga luftërat më të këqija civile në botë. Sauditët, për dallim, janë në anën tjetër të këtij konflikti dhe janë përfshirë më shumë në zgjidhje diplomatike.
Megjithatë, Jemeni është vendi ku interesat saudite dhe emiratase përplasen më dhunshëm. Dikur, Riadi dhe Abu Dabi ishin organizatorët kryesorë të një koalicioni ushtarak që kishte për qëllim rrëzimin me forcë të Lëvizjes Huti të mbështetur nga Irani. Por, me kalimin e kohës dhe me ngërçin që u krijua në luftë, Emiratet vendosën të tërhiqeshin, hoqën shumicën e forcave të tyre nga vendi në vitin 2019 dhe që atëherë janë përqendruar në krijimin e përfaqësuesve të besueshëm në pjesën jugore të vendit. Sauditët gjithashtu janë tërhequr ushtarakisht, por ende e shohin stabilitetin e Jemenit si të pandashëm nga interesi i tyre.
Problemi është se qeveria e Jemenit, e njohur ndërkombëtarisht, kalon po aq kohë duke luftuar veten sa edhe hutët. Këshilli Presidencial i Udhëheqjes, që supozohej të bashkonte elementët anti-Huti në një administratë të unifikuar, në realitet është një përzierje interesash konkurruese; sauditët kanë të preferuarit e tyre dhe emiratasit të vetët. Rastësisht, i preferuari i Emirateve, Këshilli Tranzitor Jugor (STC), është forca më e fuqishme në terren dhe ka humbur durimin me procesin normal. STC-ja, që ka për synim afatgjatë krijimin e një shteti të pavarur në Jugun e Jemenit, ka kaluar javën e fundit duke marrë territore, përfshirë zona pranë kufirit jugor të Arabisë Saudite.
SauditĂ«t reaguan me shpejtĂ«si. TĂ« martĂ«n, mĂ« 30 dhjetor, Riadi ndĂ«rmori sulme ajrore kundĂ«r njĂ« autokolone qĂ« sipas tyre po furnizonte STC-nĂ« me armĂ« nga Emiratet. Ministria e Jashtme Saudite gjithashtu publikoi njĂ« deklaratĂ« ku praktikisht fajĂ«sonte Emiratet pĂ«r destabilizimin e Jemenit. MĂ« 2 janar, sulme tĂ« tjera ajrore saudite goditĂ«n pozicionet e STC-sĂ« dhe forcat jemenase, tĂ« mbĂ«shtetura nga sauditĂ«t, nisĂ«n njĂ« operacion pĂ«r rimarrjen e territorit. Emiratet janĂ« pĂ«rpjekur tĂ« ruajnĂ« ekuilibrin mes shprehjes sĂ« kundĂ«rshtimeve, mbrojtjes sĂ« interesave tĂ« tyre dhe shpalljes sĂ« tĂ«rheqjes sĂ« tĂ« gjitha forcave tĂ« tyre. NĂ«se MBS-ja do tâi shohĂ« kĂ«to shpallje si njĂ« mundĂ«si pĂ«r shpĂ«rshkallĂ«zim, kjo mbetet pĂ«r tâu parĂ«.
Si do të ndikojë kjo përçarje në Gjirin Persik, në iniciativat e Trumpit në rajon? Në planin afatshkurtër, ndoshta nuk do të ketë ndonjë ndikim. Përplasja Saudite-Emiratase është e kufizuar kryesisht në Jemen, një vend të cilin administrata Trump e sheh me interes vetëm për aq kohë sa Lëvizja Huti vazhdojnë të sulmojnë cisternat civile në Detin e Kuq. Sulmet e hutëve janë zbehur kohët e fundit. Shtëpia e Bardhë ka gjasa të mos shpenzojë shumë kapital politik për Jemenin, pavarësisht luftimeve të fundit.
Megjithatë, nëse Riadi dhe Abu Dabi nuk arrijnë një kompromis për mënyrën se si duhet qeverisur Jemeni, si duhet strukturuar milicitë anti-Huti dhe çfarë marrëveshjesh sigurie duhet të zbatohen përgjatë kufirit të përshkueshëm të Jemenit, rivaliteti mund të përhapet edhe në fusha të tjera të politikës. Rindërtimi i Gazës mund të bëhet edhe më i ndërlikuar nëse sauditët dhe emiratasit fillojnë të punojnë në kahe të kundërta. E njëjta vlen për Sirinë, ku forcimi i shtetit të ri mund të bëhet i pamundur nëse MBS-ja dhe MBZ-ja fillojnë ta shohin Levantin si një arenë rivaliteti dhe jo bashkëpunimi.
Për Trumpin, asnjë nga këto nuk do të ishte në veçanti e dobishme. /Telegrafi/
Burimi: The Telegraph (titulli: Trumpâs stunning show of strength is a major gamble)
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Goditje e guximshme strategjike apo akt i pamatur i një të çmenduri? Me përhapjen e lajmit se Shtetet e Bashkuara kishin bombarduar Venezuelën, duke fshirë çdo gjurmë të reputacionit të epokës Biden si një gjigant i butë që trembet nga hija e vet, u bë e qartë se, edhe një herë, Donald Trumpi i kishte kapur të gjithë në befasi. Kolosi i Veriut është zgjuar. Dhe, ai është i uritur.
KalojnĂ« disa orĂ« dhe presidenti triumfues informonte gazetarĂ«t e hutuar nĂ« Mar-a-Lago se Shtetet e Bashkuara do tĂ« âdrejtojnĂ« vendinâ derisa tĂ« mund tâi dorĂ«zohej njĂ« administrate tĂ« re. ĂfarĂ«? PĂ«r sa kohĂ«? Dhe, me sa divizione trupash? HollĂ«si nuk pati, por sipas tij, gjigandĂ«t amerikanĂ« tĂ« naftĂ«s do tĂ« âfitonin paraâ nĂ« ndĂ«rkohĂ«.
Ky ishte ndĂ«rrim regjimi nĂ« formĂ« tĂ« plotĂ«. Kaq pĂ«r âSĂ« pari Amerika [America First]â.
Trumpi zgjodhi sekretarin e Shtetit, Marco Rubio, që të fliste me shtypin përkrah tij. Rubio e meritoi: ky ishte momenti i tij.
Me prejardhje nga jugu i Floridës goxha antikomuniste, një strehë e njohur për disidentët kubanë dhe venezuelianë, Rubio ka kohë që argumenton për ndërrim regjimi në Karakas, duke shpresuar se kjo mund të çojë në rrëzimin e Havanës, një çmim që ka shmangur ShBA-ja që nga ditët e presidentit Kennedy. Ai rezultat mund të jetë i pasigurt, por fraksioni i Rubios i luftëtarëve të vjetër është në ngritje.
Po ashtu, kjo ishte një goditje për fraksionin izolacionist të MAGA-s së Trumpit. Sigurisht, ata mbështetën luftën kundër drogës. Por, këtë? Drejtoresha e inteligjencës kombëtare, Tulsi Gabbard dhe klika e saj kundër ndërhyrjes - të cilët ishin për një marrëveshje me Maduron për naftën e tij - janë injoruar plotësisht, njësoj si atëherë kur, në qershorin e kaluar, ata përpiqeshin më kot të bindnin presidentin që të mos bombardonte lokacionet bërthamore të Iranit.
Qartësisht, kjo nuk kishte të bënte vetëm me narkotikët. Duhet ditur se tregtia e drogës e Venezuelës mbetet pas shteteve narkotike si Kolumbia, Meksika, Bolivia dhe Peruja. Sigurisht, Maduro kishte pluhur të bardhë në duar, por a ishte vërtet ai kreu i sindikatës së drogës, Karteli i Diellit, siç pretenduan Shtetet e Bashkuara në nëntor?
Në të vërtetë, shkalla e fushatës amerikane shkonte përtej objektivave të zbatimit të ligjit. Rrëmbimi i guximshëm i Madurós dhe gruas së tij kujtonte vrasjen e Osama Bin Ladenit në Abotabad më 2011, megjithatë, në gusht, Shtëpia e Bardhë rriti shpërblimin për kapjen e Madurós në 50 milionë dollarë - dyfishi i atij të kreut të Al-Kaedës.
Ekonomia e VenezuelĂ«s - me madhĂ«si tĂ« ngjashme me atĂ« tĂ« Iranit tĂ« sotĂ«m - Ă«shtĂ« 280 herĂ« mĂ« e vogĂ«l se ajo e Shteteve tĂ« Bashkuara, por pĂ«rqendrimi i trupave, qĂ« pĂ«rfshinte 10 mijĂ« vetĂ«, dhjetĂ«ra anije luftarake, aeroplanĂ« luftarakĂ«, nĂ«ndetĂ«se dhe aeroplanmbajtĂ«sen e frikshme âUSS Gerald R Fordâ, pĂ«rbĂ«nte mobilizimin mĂ« tĂ« madh tĂ« AmerikĂ«s qĂ« nga lufta nĂ« Irak.
Kjo ishte një shfaqje globale force. Në nëntor, Kremlini tha se ishte i hapur për të armatosur Venezuelën socialiste me Oreshnik - raketën e tij më të avancuar hipersonike, për të ballafaquar kërcënimin amerikan; gjithashtu, Maduro kishte kërkuar ndihmë ushtarake nga Pekini dhe Teherani.
Kaq për këtë. Ndërkohë, janë tronditur narkoshtetet rajonale dhe regjimet e majta ekstreme, si Kuba, të cilat janë aleate të Pekinit dhe Moskës. A do të bashkohen rreth flamujve të tyre në një sfidë? Apo do të përulen përpara të çmendurit? Pas kësaj fundjave, një përgjigje duket e mundshme.
Pasojat e kĂ«tij Trumpi tĂ« ri me âsteroideâ sapo kanĂ« filluar. Analizojeni RepublikĂ«n Islamike tĂ« Iranit, tĂ« pĂ«rgjakur dhe dinake, e cila disa ditĂ« mĂ« parĂ« u kĂ«rcĂ«nua nga njĂ« president âi gatshĂ«m pĂ«r tĂ« qĂ«lluarâ.
Kasra Aarabi, analist britanik pĂ«r Iranin, dje foli me burime nga milicia e frikshme Basij, pjesĂ« e GardĂ«s Revolucionare Islamike. âAta mendonin se Trumpi po bĂ«nte blof pĂ«r VenezuelĂ«nâ, mĂ« tha Aarabi. âKĂ«shtu qĂ« nuk i morĂ«n seriozisht kĂ«rcĂ«nimet e tij ndaj Iranitâ.
Tani i marrin. Jo vetëm që armiqtë e Amerikës janë frikësuar, por edhe aleatët e saj të plogësht perëndimorë - ende të lënduar pasi ai shkatërroi karnavalin e njohjes së Palestinës, për ta përfunduar luftën e Gazës sipas kushteve të tij - ndihen gjithashtu të parehatshëm. Nëse ky njeri mund të prishë diplomacinë tonë dhe të sulmojë Venezuelën, çfarë tjetër ka në plan?
âUnĂ« e quaj Teoria e tĂ« Ămenduritâ, i tha Richard Nixon shefit tĂ« tij tĂ« stafit, Bob Haldeman, siç ka thĂ«nĂ« ky i fundit nĂ« kujtimet e tij tĂ« vitit 1978. âDua qĂ« vietnamezĂ«t e Veriut tĂ« besojnĂ« se kam arritur nĂ« pikĂ«n ku mund tĂ« bĂ«j gjithçka pĂ«r tĂ« ndaluar luftĂ«n ... nuk mund ta ndalim kur Ă«shtĂ« i zemĂ«ruar - dhe ai e ka dorĂ«n mbi butonin bĂ«rthamorâ.
Natyrisht, mashtrimi i tĂ« çmendurit nuk funksionon nĂ«se nuk Ă«shtĂ« bindĂ«s. I vĂ«rtetĂ« apo jo, agresiviteti i Trumpit ndaj VenezuelĂ«s sigurisht qĂ« dha shenja çmendurie. Muajin e kaluar, Washington Post zbuloi se njĂ« sulm amerikan ndaj njĂ« anijeje droge venezueliane droge u pasua nga goditja e dytĂ« qĂ« vrau dy tĂ« mbijetuar tĂ« kapur pas trupit tĂ« anijes. âVritini tĂ« gjithĂ«â, thuhet se ishte urdhri nga sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth. Ai qĂ« atĂ«herĂ« Ă«shtĂ« akuzuar pĂ«r krime lufte.
Por, me gjithĂ« mburrjet e tij, Trumpi mund tĂ« mos jetĂ« aq i çmendur sa duket. NĂ« vitin 2013, sekretari i atĂ«hershĂ«m i Shtetit, John Kerry shpalli njĂ« epokĂ« âpartneriteti tĂ« barabartĂ«â dhe mirĂ«sie nĂ« AmerikĂ«n Latine, pas LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«, por qasja muskulore e Trumpit i rikthehet njĂ« tradite mĂ« tĂ« vjetĂ«r tĂ« politikĂ«s sĂ« jashtme amerikane, nĂ« tĂ« cilĂ«n ShtĂ«pia e BardhĂ« ndoqi me vendosmĂ«ri interesat e saj nĂ« rajon, ekonomike dhe ideologjike, pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« shekull.
Duke filluar me Doktrinën Monroe të vitit 1893, ndërhyrja amerikane fillimisht u përball me fuqitë evropiane, para se të evoluonte për të luftuar sovjetikët gjatë Luftës së Ftohtë. Midis viteve 1898 dhe 1994, ShBA-ja shkaktoi 41 ndërrime qeverish në Amerikën Latine, 17 prej të cilave përfshinin agresion.
NĂ« veçanti, pushtimi i PanamasĂ« nga George Bushi i vjetĂ«r mĂ« 1989 - ndjekur nga Operacioni âPromovo LirinĂ«â, ku Shtetet e Bashkuara mbĂ«shtetĂ«n qeverinĂ« e re panameze pĂ«r gati pesĂ« vjet - ndihmoi nĂ« krijimin e demokracisĂ« sĂ« qĂ«ndrueshme qĂ« shohim sot. A Ă«shtĂ« kjo ajo qĂ« Trumpi ka nĂ« mendje pĂ«r VenezuelĂ«n?
Ky është Donaldi. Mbaji të gjithë në hamendje, madje edhe ata në anën tënde. Narkotikët mund të kenë formuar rrëfimin, por ekstravaganca venezueliane është pjesë e doktrinës së politikës së jashtme të Trumpit - nga Lindja e Mesme te oborri i tij. Manovro; mashtro; shfaqe një forcë të madhe; godit me egërsi. Në këtë botë të paqëndrueshme, një gjë është e sigurt: i çmendur apo jo, është rikthyer diplomacia amerikane e mbështetur nga forca ushtarake [gunboat diplomacy]. /Telegrafi/
Nga: Robert Fox / The Independent
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Ofensiva e informacionit e Putinit, me pretendimin se rezidenca e tij u sulmua këtë javë nga dronët e Ukrainës - për të cilin nuk është publikuar asnjë provë materiale - pati një sukses të shkëlqyeshëm. Ka fituar zemërimin e dukshëm simpatizues të Donald Trumpit. Në të njëjtën kohë, përmbysi çdo mundësi për propozime paqeje të diskutuara nga Ukraina dhe evropianët.
Reagimi i shtirur nga ekipi i Putinit - Lavrovi, zëvendësministri i tij Sergei Ryabkov dhe zëdhënësi Dmitry Peskov - përbën kërcënim të hapur se lufta në Ukrainë do të vazhdojë. Rusia po shton kërkesat e veta - duke kërkuar tani dorëzimin e dy rajoneve të tjera, Zaporizhia dhe Herson, krahas Donbasit dhe Krimesë.
Ka gjithashtu një kërcënim të fshehur, por të qartë ndaj Evropës Perëndimore - përfshirë Mbretërinë e Bashkuar - se lufta në Evropën Lindore do të thellohet dhe zgjerohet. Kjo do të thotë se shtetet anëtare të NATO-s po kërcënohen - tri shtetet baltike që kufizohen me Rusinë, Finlanda, Polonia dhe Norvegjia. Finlanda dhe Suedia kanë paralajmëruar se popullsitë civile duhet të jenë të përgatitura për luftë. Tri distriktet veriore të Norvegjisë, që shtrihen deri te kufiri i përbashkët arktik me Rusinë, kanë hartuar plane evakuimi.
Lexo po ashtu nga Robert Frost:
- Parashikimet e mia për mënyrën se si konflikti global mund të zhvillohet në vitin 2026
- Ukraina mund të fitojë - vetëm nëse aleatët e saj janë seriozë për mbrojtjen
Edhe Britania është zonë në shënjestër.
Pjesa tjetër kryesore në garën informative me Rusinë ishte fotografia në The Sunday Times e një fregate britanike që i afrohej - në ujërat territoriale të Mbretërisë së Bashkuar - anijes ruse të zbulimit që kontrollon edhe mjetet nënujore. Skena po vëzhgohej nga një nëndetëse kërkuese dhe sulmuese britanike e klasit Astute. Deri më tani, Ministria e Mbrojtjes kishte publikuar vetëm fotografi të fregatës që i afrohej anijes Yantar. Zbulimi se një nëndetëse po e ndiqte, gjithashtu tregon se bëhet fjalë për një lojë shumë më serioze.
Yantar-i është anija kryesore sipërfaqësore e drejtorisë ruse për shërbimin e inteligjencës nënujore, e njohur me akronimin Gugi. Ajo filloi gjatë Luftës së Ftohtë, por është përforcuar nga Putini për të kryer vëzhgim nënujor - sidomos të kabllove të komunikimit, tubacioneve të naftës dhe gazit. Yantar-i prej vitesh ka bërë kërkime në ujërat britanike - roja bregdetare irlandeze vuri re interesimin e saj të dyshimtë për kabllot transatlantike teksa, dy vjet më parë, qëndroi jashtë Limerikut për një muaj.
Yantar-i mund tĂ« lĂ«shojĂ« dronĂ« nĂ«nujorĂ« pĂ«r vĂ«zhgim dhe sulm. Platforma mĂ« e fuqishme nĂ« arsenalin e Gugi-t Ă«shtĂ« nĂ«ndetĂ«sja Belgorod - aktualisht nĂ«ndetĂ«sja mĂ« e madhe nĂ« botĂ« dhe jashtĂ«zakonisht e vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu ndjekur nga NATO. Ajo mund tĂ« lĂ«shojĂ« Poseidon-in, njĂ« dron i drejtuar nga energjia bĂ«rthamore me njĂ« rreze veprimi, sipas Putinit, prej dhjetĂ« mijĂ« kilometrash. Sipas mburrjes sĂ« fundit tĂ« Putinit, ai Ă«shtĂ« projektuar tĂ« mbajĂ« njĂ« kokĂ« bĂ«rthamore. Kjo i pĂ«rket sĂ« ardhmes. Potenciali mĂ« shqetĂ«sues tani - si i Poseidon-it ashtu dhe i Yantar-it - Ă«shtĂ« aftĂ«sia pĂ«r tĂ« lĂ«shuar njĂ« gamĂ« tĂ« tĂ«rĂ« dronĂ«sh nĂ«nujorĂ« pĂ«r sulm dhe vĂ«zhgim.
Kjo veçori e flotës Gugi, me anije sipërfaqësore dhe nëndetëse, të drejtuara nga njerëz dhe në mënyrë automatike, me madhësi dhe rreze të ndryshme, është ajo që shqetëson Marinën Mbretërore dhe komandantin e saj të ri, gjeneralin Gwyn Jenkins. Kohët e fundit ai ka nisur një ofensivë informative për të shpjeguar se pse po urdhëron dislokimin e dronëve sipërfaqësorë dhe të nëndetëseve të marinës britanike, dhe pse po bashkëpunon me Norvegjinë për ta furnizuar me sensorë dhe anije konceptin e Bastionit Atlantik - për të monitoruar aktivitetin e rrezikshëm rus përmes hapësirave midis Ishujve Faro dhe Islandës në Atlantikun e Veriut.
Ekipi i Kremlinit po pĂ«rdor pĂ«rrallĂ«n e sulmit me dron ndaj rezidencĂ«s sĂ« Putinit nĂ« Novgorod, si njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r ta shkĂ«putur Trumpin nga mbĂ«shtetja pĂ«r EvropĂ«n dhe NATO-n pĂ«r pĂ«rkrahje tĂ« vazhdueshme ndaj UkrainĂ«s. ZĂ«dhĂ«nĂ«si i Kremlinit, Dmitry Peskov, nuk mundi tĂ« sqarojĂ« numrin e dronĂ«ve nĂ« sulm - Lavrovi tha se ishin 91, Kremlini vetĂ«m 41 - dhe tha se âprovat sâkanĂ« rĂ«ndĂ«siâ. Peskovi pastaj shtoi se kushtet pĂ«r paqe janĂ« âashpĂ«rsuarâ, se janĂ« kthyer te kĂ«rkesa fillestare e vitit 2021 - e pĂ«rsĂ«ritur nĂ« verĂ«n e 2022, pas pushtimit - qĂ« Ukraina duhet tĂ« âdenazifikohetâ me zgjedhje tĂ« reja qĂ« do ta sillnin njĂ« president kukull nĂ« Kiev i cili do ta ndiqte linjĂ«n e MoskĂ«s.
ĂshtĂ« domethĂ«nĂ«se vĂ«rejtja e Trumpit pĂ«r lajmin se rezidenca e Putinit ishte sulmuar: âE dini kush ma tha? Presidenti Putin, herĂ«t nĂ« mĂ«ngjes mĂ« tha se ishte sulmuar. Nuk Ă«shtĂ« mirĂ«â. Si rrjedhojĂ«, Evropa tani duhet tĂ« ketĂ« njĂ« plan alternativ pĂ«r tĂ« arritur paqe dhe siguri nĂ« UkrainĂ«.
Janë pesë shenja që tregojnë se Putini po përgatitet për një luftë më të gjerë:
Së pari, janë shpallur planet për thirrje të mëtejshme të rezervistëve. Humbjet në fushëbetejë janë ende të mëdha - deri në 400 mijë vetëm këtë vit dhe më shumë se 1,500 në ditë në Donbas këtë muaj. Rezervistët do të dërgohen në vijën e parë të frontit - në kundërshtim me rregullat normale të shërbimit. Putini mund të jetë duke menduar për ngritjen e një ushtrie tjetër, deri në një milion e gjysmë ushtarë brenda dy vjetësh - dhe është i gatshëm të humbasë një pjesë të madhe të saj.
Së dyti, vendet mike ish-sovjetike - stacionimi në Bjellorusi i raketës hipersonike dhe me potencial bërthamor Oreshnik, orientuar drejt Evropës. Por, kjo armë ende nuk është e provuar.
Së treti, në shtetet baltike. Presioni tashmë po rritet mbi Letoninë. Pakica ruse atje, që përbën një të katërtën e popullsisë, bombardohet dhe shqetësohet nga propaganda ruse dhe nga ndikues të sponsorizuar nga Rusia. Kohët e fundit Rusia ka ndërtuar rrugët hyrëse drejt kufijve të Estonisë dhe Letonisë.
Së katërti, ka kërcënime të paqarta dhe presion ndaj shteteve të NATO-s në kufi - duke shtyrë emigrantë dhe refugjatë të padëshiruar drejt kufirit me Finlandën - duke komprometuar postat dhe patrullat kufitare në Norvegji dhe Estoni.
Së pesti, rritja e ritmit të aktiviteteve të flotës Gugi që monitoron infrastrukturën nënujore jetike - nga Norvegjia përtej Baltikut perëndimor dhe në rajonin më të gjerë të ujërave të Mbretërisë së Bashkuar dhe Irlandës.
Hetimet e vazhdueshme do të shoqërohen me veprimtari misterioze të dronëve rreth porteve dhe aeroporteve - ndonëse këto janë zbehur gjatë muajit dhjetor. Po vazhdon kërcënimi i aktiviteteve kibernetike armiqësore, që zakonisht është i kryer nga palë të treta dhe grupe përfaqësuese [Proxy]. Ato janë të shumta - 50 mijë në vit në Mbretërinë e Bashkuar; shumica janë të paqarta dhe mohuese. Sulmi ndaj Jaguar Land Rover-it i kushtoi kompanisë 1.5 miliardë paundë [vlera e përafërt e 1.71 miliardë eurove] dhe ekonomisë britanike pesë miliardë paundë [vlera e përafërt e 5.73 miliardë eurove], dhe zyrtarisht nuk iu atribua askujt - sipas Qeverisë [Whitehall].
Përzierja vdekjeprurëse e kërcënimit dhe rrezikut tani e gjen Mbretërinë e Bashkuar - me mbrojtjen e saj - kryesisht të papërgatitur, prandaj vjen paralajmërimi nga gjenerali Jenkins dhe Marina. Pavarësisht premtimeve të mëdha në Rishikimin e Mbrojtjes në qershor, forcat e armatosura janë të pakta dhe me financim të mangët. Ushtria Britanike ka pajisje vetëm për një forcë prej 20 mijë trupash dhe aktualisht janë të pezulluara programet kryesore për artileri, tanke dhe transportues këmbësorie - kryesisht për shkak të konfuzionit dhe pavendosmërive në Qeveri dhe mungesës së fondeve. Forcat Ajrore Mbretërore kanë mungesë të pilotëve të trajnuar dhe Marina Mbretërore nuk ka sa duhet marinarë për të manovruar të gjithë flotën e saj të anijeve.
Shqetësimi më i madh - nga ajo që tashmë mund të quhet mashtrimi i madh me dronë në Novgorod - është ajo që nënkupton shpërthimin e ri të arrogancës së Putinit. Ai tashmë rrezikon me një përballje të drejtpërdrejtë me NATO-n - qoftë në Baltik, në Arktik apo përmes Mesdheut. Kjo do të nënkuptonte aktivizimin e Nenit 5 të Traktatit të Atlantikut, i cili thotë se nëse një aleat sulmohet, të gjithë aleatët janë të detyruar të vijnë në ndihmë.
PĂ«r BritaninĂ«, kjo shtron pyetjen nĂ«se Ă«shtĂ« e aftĂ« tĂ« pĂ«rmbushĂ« atĂ« qĂ« i kĂ«rkohet. PĂ«r ShBA-nĂ« dhe Trumpin, kjo shtron çështjen e angazhimit. Disa mbĂ«shtetĂ«s tĂ« Trumpit kanĂ« tentuar tĂ« argumentojnĂ« se kushtet e Nenit 5 nuk janĂ« tĂ« detyrueshme - dhe duhet tĂ« zbatohen pĂ«r partnerĂ«t evropianĂ« vetĂ«m nĂ«se ndonjĂ«ri prej tyre sulmohet. Por, kushtet e traktatit janĂ« tĂ« qarta - mbrojtja e ndĂ«rsjellĂ« e tĂ« gjithĂ« 32 aleatĂ«ve tĂ« NATO-s Ă«shtĂ« detyrim sipas traktatit tĂ« ratifikuar nga Kongresi. Lajm i keq pĂ«r Donald Trump - çfarĂ«do qĂ« tâi ketĂ« thĂ«nĂ« shoku i tij nĂ« telefon nga Moska. /Telegrafi/
Nga: James Kirchik / Politico
PĂ«rktheu: Jorgji Kote
NĂ« periudhĂ«n e LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« kishte njĂ« rregull tĂ« mirĂ« bazĂ«: Kur njĂ« organizatĂ« kishte nĂ« emĂ«rtimin e saj fjalĂ«n âPaqeâ kjo do tĂ« thoshte se ajo ishte njĂ« organ ose grup organesh tĂ« Bashkimit Sovjetik. Fillimet e kĂ«saj dukurie janĂ« nĂ« âKongresin BotĂ«ror tĂ« IntelektualĂ«ve pĂ«r Mbrojtjen e Paqesâ tĂ« mbledhur nĂ« vitin 1948 nĂ« Breslau, Poloni. Kjo veprimtari masive e sponsorizuar nga Bashkimi Sovjetik dhe regjimi i tij marionetĂ« nĂ« Poloni u zhvillua vetĂ«m dy muaj pas vendosjes sĂ« bllokadĂ«s sovjetike mbi Berlinin PerĂ«ndimor, e cila vazhdoi gati njĂ« vit (qershor 1948 - maj 1949). NdĂ«r emrat e shquar tĂ« tĂ« huajve perĂ«ndimorĂ« tĂ« pranishĂ«m nĂ« atĂ« takim ishin kritiku kulturor francez Julien Benda, dramaturgu gjerman Bertolt Brecht dhe shkrimtari amerikan Howard Fast. FolĂ«sit lavdĂ«ruan BS-nĂ« dhe forca tĂ« tjera âprogresiveâ si kampionĂ« tĂ« paqes, ndĂ«rsa shtetet perĂ«ndimore u etiketuan si âluftĂ«nxitĂ«sâ.
NdĂ«rkohĂ«, mĂ« 1949, viti i parĂ« i provave bĂ«rthamore sovjetike, nĂ« Paris u mblodh âKomiteti BotĂ«ror i LuftĂ«tarĂ«ve tĂ« Paqesâ ndĂ«rsa nĂ« Hotel âWaldorf - Astoriaâ nĂ« Nju-Jork, bastion i proletariatit siç thuhej atĂ«herĂ« me ironi, u zhvillua Konferenca e KulturĂ«s dhe e ShkencĂ«s pĂ«r Paqe BotĂ«rore. âAtdheu ynĂ« Ă«shtĂ« pĂ«r paqen dhe miqĂ«sinĂ« mes popujveâ, deklaroi Alexander Fadejew, kryetar i ShoqatĂ«s sĂ« ShkrimtarĂ«ve SovjetikĂ« - njĂ« besim ky i kundĂ«rvihej veprimeve tĂ« dhunshme nĂ«pĂ«rmjet tĂ« cilave BS-ja betononte sundimin e saj mbi EvropĂ«n Qendrore dhe Lindore.
Duke e reklamuar veten si âpartizanĂ« tĂ« paqesâ sovjetikĂ«t dhe simpatizantĂ«t e tyre nĂ« PerĂ«ndim, krijuan njĂ« diktonomi cinike sipas tĂ« cilĂ«s, kushdo qĂ« i kundĂ«rshtonte ata, nĂ« mĂ«nyrĂ« indirekte favorizonte luftĂ«n. NĂ« fund tĂ« fundit, cili njeri, cili vend mund tĂ« kundĂ«rshtonte diçka fisnike si paqja? MirĂ«po, ky krim gjuhĂ«sor shfrytĂ«zohej pĂ«r tĂ« fshehur krime shumĂ« mĂ« tĂ« prekshme dhe mĂ« tĂ« rĂ«nda, mbasi kur sovjetikĂ«t promovonin me tĂ« madhe dashurinĂ« e tyre pĂ«r paqen, ata ushtronin dhunĂ« ose kĂ«rcĂ«nime pĂ«r pushtim territoresh dhe nĂ«nshtrimin e popujve.
Sot, Rusia po ecën sipas të njëjtit model dhe bën propozime për paqe, të cilat janë të ngjashme me kërkesat e njëanshme që Putini bënte përpara agresionit kundër Ukrainës. E, megjithatë, Qeveria e presidentit Trump i përdor ato si pikënisje ujdish dhe duke i bërë presion Ukrainës që ta pranojë atë paqe.
NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, na vjen nĂ« ndihmĂ« historiku i pĂ«rpjekjeve tĂ« mĂ«parshme tĂ« MoskĂ«s pĂ«r âPaqeâ. AsnjĂ« organizatĂ« tjetĂ«r nĂ« BS nuk ka qenĂ« aq e shquar sa KĂ«shilli BotĂ«ror i Paqes i krijuar nĂ« Paris (World Peace Council - WPC). Nisma mĂ« spektakolare e WPC-sĂ« ishte âApeli i Stokholmitâ ku kĂ«rkohej ndalimi i pĂ«rdorimit tĂ« armĂ«ve atomike. Sipas pohimeve tĂ« ndryshme, atĂ« apel e nĂ«nshkruan 600 milionĂ« vetĂ« nĂ« gjithĂ« botĂ«n dhe me siguri tĂ« gjithĂ« tĂ« rriturit nĂ« Bashkimin Sovjetik. Franca e pĂ«rzuri WPC-nĂ« qysh nĂ« vitin 1951 me arsyetimin se ajo nismĂ« ishte ndĂ«rmarrĂ« nga njĂ« fuqi e huaj komuniste. AtĂ«herĂ« ai grup u fut nĂ« zonĂ«n sovjetike tĂ« VjenĂ«s, ku ministri i BrendshĂ«m austriak i akuzoi se e gjithĂ« kjo ânuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me paqenâ. Kur edhe atje ata u bĂ«nĂ« tĂ« padĂ«shirueshĂ«m, ata shkuan nĂ« FinlandĂ«n asnjanĂ«se ku WPC qĂ«ndroi deri nĂ« pĂ«rfundimin e konfliktit Lindje-PerĂ«ndim.
Pas pĂ«rfundimit tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, lufta mĂ« shkatĂ«rrimtare e njerĂ«zimit, miliona njerĂ«z ishin tĂ« gatshĂ«m tâi bashkoheshin kryqĂ«zatĂ«s sovjetike pĂ«r paqe. GjatĂ« gjithĂ« viteve 1950-â60, nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n lindĂ«n organizata, tĂ« cilat nĂ«n flamurin e paqes artikulonin fraza tĂ« njĂ«jta mbi paqen si edhe WPC-ja. Ato i quanin manovrat e NATO-s si luftĂ«nxitĂ«se, ndĂ«rkohĂ« qĂ« me retorika justifikonin dhe mbronin invazionet sovjetike kundĂ«r shteteve sovrane si âgaranci pĂ«r paqeâ. NĂ« ShBA funksiononin âLiga Amerikane pĂ«r Paqe dhe Demokraciâ, âKryqĂ«zata Amerikane e Paqesâ, âMobilizimi Amerikan pĂ«r Paqeâ, âKomiteti KombĂ«tar pĂ«r Fitoren e Paqesâ dhe dhjetĂ«ra organizata tĂ« tjera âpaqebĂ«rĂ«seâ nĂ« njĂ« linjĂ«, e cila nuk kishte asnjĂ« dallim nga ajo vija e MPJ-sĂ« sovjetike. ShumĂ« nga pjesĂ«marrĂ«sit atje ishin komunistĂ« dhe simpatizantĂ«, edhe pse shumĂ« prej tyre kishin qĂ«llime tĂ« mira ose ishin idealistĂ« qĂ« besonin lehtĂ« gjithçka.
Atyre qĂ« tregonin me gisht hipokrizinĂ« e njĂ« perandorie tĂ« ndĂ«rtuar dhe tĂ« sunduar nĂ«pĂ«rmjet pĂ«rdorimit tĂ« forcĂ«s brutale ushtarake, duke deklaruar pa fund dĂ«shirĂ«n e saj pĂ«r âpaqeâ sovjetikĂ«t dhe aleatĂ«t e tyre nĂ« PerĂ«ndim e kishin nĂ« majĂ« tĂ« gjuhĂ«s pĂ«rgjigjen pĂ«r ta: âNjĂ« nga mĂ«simet bazĂ« tĂ« marksizmit Ă«shtĂ« se kapitalizmi çon detyrimisht nĂ« imperializĂ«m dhe nĂ« luftĂ«. Ndaj dhe mposhtja e kapitalizmit Ă«shtĂ« e vetmja rrugĂ« pĂ«r paqe tĂ« qĂ«ndrueshmeâ. MbĂ«shtetja pĂ«r lĂ«vizjet e armatosura revolucionare nĂ« vendet jo komuniste (siç bĂ«nĂ« sovjetikĂ«t nĂ« Nikaragua deri nĂ« AngolĂ«) apo invazioni nĂ« vendet komuniste qĂ« donin tĂ« devijonin (si nĂ« Ăeki dhe nĂ« Hungari), nuk janĂ« gjĂ« tjetĂ«r veçse njĂ« mjet pĂ«r tĂ« vendosur nĂ« mĂ«nyrĂ« parandaluese paqen (kĂ«tĂ« e quajnĂ« ndryshe edhe luftĂ« preventive). NjĂ« gazetĂ« komuniste hungareze e pĂ«rshkruante kĂ«shtu kĂ«tĂ« fakt: âBrenda lĂ«vizjes sĂ« paqes, ne nuk mund tĂ« lejojmĂ« asnjĂ« shenjĂ« pacifizimi tĂ« dĂ«mshĂ«mâ.
NĂ« vitin 1954, Ministria Sovjetike e Mbrojtjes jepte tĂ« njĂ«jtin argument se: âKur luftojnĂ« pĂ«r paqen, komunistĂ«t nuk janĂ« pacifistĂ« dhe nuk kufizohen vetĂ«m te paqja dhe te propaganda paqĂ«sore. Ata pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« idenĂ« se pĂ«r shmangien e njĂ« lufte duhet doemos tĂ« shkatĂ«rrohet imperializmi. QĂ«ndrimet borgjeze pacifike ndaj luftĂ«s, duke theksuar tmerret e luftĂ«s dhe urrejtjen ndaj tĂ« gjitha luftĂ«rave janĂ« tĂ« huaja pĂ«r ta. KomunistĂ«t janĂ« kundĂ«r luftĂ«rave imperialiste, mbasi ato janĂ« luftĂ«ra kundĂ«r revolucionare, por ata janĂ« nĂ« favor tĂ« luftĂ«rave çlirimtare, antiimperialiste dhe revolucionareâ
NjĂ« hipokrizi e tillĂ« e hapur Ă«shtĂ« e njohur pĂ«r tĂ« gjithĂ« pĂ«r ata qĂ« e kanĂ« lexuar romanin distopik tĂ« Orwellit, â1984â, ku fjalia âLufta Ă«shtĂ« baras me paqenâ simbolizon njĂ« shembull paradigmatik tĂ« âtĂ« folurit tĂ« dyfishtĂ«â totalitar. KomunistĂ«t dhe simpatizantĂ«t kishin divizĂ«n e tyre: Ădo veprim ushtarak i BS-sĂ« quhej antiimperialist, ndĂ«rsa çdo akt ushtarak i vendeve perĂ«ndimore gjykohej si âimperialistâ. VetĂ«mohimi i kĂ«rkuar pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« gjimnastikĂ« tĂ« tillĂ« mendore shpjegon si BS-ja dhe mbĂ«shtetĂ«sit e saj rrĂ«shqitĂ«n me lehtĂ«si duke e cilĂ«suar GjermaninĂ« naziste si fontanĂ«n e fashizmit, por duke nĂ«nshkruar Traktatin e mossulmimit me Berlinin dhe tre vite mĂ« vonĂ« me luftĂ«n kundĂ«r tij.
Nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si qĂ« Ofensiva pĂ«r âPaqeâ nĂ« vitet e para tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« filloi kur BS-ja nuk kishte ende potencial kĂ«rcĂ«nimi bĂ«rthamor. Vala tjetĂ«r e madhe e âPaqesâ ndodhi nĂ« fillim tĂ« viteve â80, kur presidenti Ronald Reagan u shpreh pĂ«r pĂ«rmbysjen e komunizmit dhe ndĂ«rprerjen e bashkekzistencĂ«s paqĂ«sore me tĂ«. FushĂ«beteja u bĂ« Evropa PerĂ«ndimore, ku pati debate tĂ« ashpra mbi planin pĂ«r stacionimin e raketave me rreze tĂ« mesme veprimi âPershing 2â nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« vendosjes sĂ« raketave ruse âSS 20â. âNew Jork Timesâ nĂ« vitin 1983 njoftonte me titull tĂ« madh se qeveritĂ« e DanimarkĂ«s dhe tĂ« ZvicrĂ«s arritĂ«n tĂ« zbulonin sovjetikĂ« tĂ« veshur me petkun e diplomatit, por tĂ« cilĂ«t ishin oficerĂ« tĂ« KGB-sĂ« qĂ« bĂ«nĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tâu infiltruar nĂ« Grupet nĂ« PerĂ«ndim qĂ« ishin kundĂ«r stacionimit tĂ« raketave âPershingâ.
Debati mĂ« i ashpĂ«r ndodhi nĂ« GjermaninĂ« PerĂ«ndimore, ku Partia e GjelbĂ«r akuzoi komunistĂ«t se kishin sabotuar pĂ«rpjekjet pĂ«r organizimin e njĂ« demonstrate tĂ« madhe kundĂ«r Reaganit dhe NATO-s gjatĂ« Samitit tĂ« kĂ«saj tĂ« fundit nĂ« Bon. Frytet e kĂ«tij infiltrimi u panĂ« edhe nĂ« rezolutĂ«n e kĂ«saj ngjarjeje: Ajo dĂ«nonte politikĂ«n e jashtme amerikane, por heshte pĂ«r agresionin sovjetik kundĂ«r Afganistanit dhe vendosjen e Ligjit tĂ« LuftĂ«s nĂ« Poloni gjatĂ« sundimit tĂ« JuntĂ«s Ushtarake atje, pĂ«rfaqĂ«suesi i tĂ« cilĂ«s u shfaq edhe nĂ« njĂ« konferencĂ« tĂ« KĂ«shillit BotĂ«ror tĂ« Paqes. Politika e jashtme e heshtur sovjetike u shfaq edhe nĂ« sloganin e lĂ«vizjes sĂ« paqes kundĂ«r raketave âPershingâ: âJo mĂ« raketa tĂ« reja nĂ« EvropĂ«â.
Ky shfrytĂ«zim i pĂ«rpjekjeve njerĂ«zore pĂ«r paqe qĂ« ka vijuar pĂ«r dekada tĂ« tĂ«ra tregon se sa shumĂ« ndryshon kuptimi i fjalĂ«s paqe. NĂ« shoqĂ«ritĂ« e lira kuptimi i saj Ă«shtĂ« i qartĂ«: jo luftĂ«. Por, pĂ«r burrat nĂ« Kremlin, âPaqjaâ Ă«shtĂ« koncept subjektiv qĂ« i pĂ«rfshin tĂ« gjitha qĂ«llimet e saj, pĂ«r aq kohĂ« sa aty nuk pĂ«rmendet fjala âdhunĂ«â
Disidenti sovjetik, Vladimir Bukowski, nĂ« vitin 1982 shkruante: âNdoshta ideologĂ«t bolshevikĂ« kanĂ« qenĂ« tĂ« vetĂ«dijshĂ«m qysh nĂ« fillim se sa armĂ« e fuqishme Ă«shtĂ« tundimi nga paqja - se sa lehtĂ« mund tĂ« besojnĂ« njerĂ«zit dhe sa iracionalĂ« mund tĂ« bĂ«hen, pĂ«r aq kohĂ« sa te ata krijohet qoftĂ« edhe shpresa mĂ« e vogĂ«l se paqja Ă«shtĂ« afĂ«râ.
Lufta e Ftohtë tani mund të konsiderohet vërtet e kaluar, por zhvillimet më të fundit tregojnë se besimi me lehtësi dhe irracionaliteti ndaj iluzionit rus ka vazhduar të përhapet më tej.
KĂ«shtu, presidenti Donald Trump e quajti veten âPresident i Paqesâ dhe qeveria e tij menjĂ«herĂ« ndĂ«rmori dy hapa pĂ«r ta formalizuar kĂ«tĂ« vetĂ«vlerĂ«sim. Fillimisht, Departamenti Amerikan i Shtetit njoftoi se Instituti amerikan pĂ«r Paqe do tĂ« quhet âDonald J. Trump Institute of Peaceâ duke vlerĂ«suar kĂ«sisoj âUjdibĂ«rĂ«sin mĂ« tĂ« madh nĂ« historinĂ« e kombit tonĂ«â. Edhe mĂ« domethĂ«nĂ«se ishte publikimi i strategjisĂ« sĂ« re amerikane. Ajo thekson meritat e mĂ«dha tĂ« Donald Trump si paqebĂ«rĂ«s, por, ndĂ«rkohĂ«, kuptimi i saj mbi âPaqenâ Ă«shtĂ« shqetĂ«sues, mbasi ngjason shumĂ« me konceptin rus mbi paqen.
NĂ« radhĂ« tĂ« parĂ«, nĂ« StrategjinĂ« e re amerikane, Rusia nuk konsiderohet mĂ« si kĂ«rcĂ«nim. NjĂ« kontrast i madh ky me kĂ«ndvĂ«shtrimin e vetĂ« Trumpit gjatĂ« presidencĂ«s sĂ« tij tĂ« parĂ«, ku nĂ« strategjinĂ« e atĂ«hershme tĂ« sigurisĂ« kombĂ«tare 2017 shkruhej âRusia po kĂ«rkon tĂ« formojĂ« njĂ« botĂ« nĂ« kundĂ«rshtim me vlerat dhe interesat amerikane, me synimin tĂ« dobĂ«sojĂ« ndikimin amerikan nĂ« botĂ« dhe tĂ« na ndajĂ« nga aleatĂ«t dhe partnerĂ«t tanĂ«; ajo âkĂ«rkon tĂ« varrosĂ« fuqinĂ«, ndikimin, interesat, sigurinĂ« dhe mirĂ«qenien amerikaneâ. Strategjia KombĂ«tare e SigurisĂ« 2017 e akuzonte RusinĂ« pĂ«r programin e saj tĂ« armatimit, e cila synonte tĂ« minonte legjitimitetin e demokracive dhe pĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«llim âRusia do tĂ« ndĂ«rmarrĂ« masa subversive pĂ«r tĂ« dobĂ«suar besueshmĂ«rinĂ« dhe angazhimin amerikan pĂ«r EvropĂ«n, tĂ« minojnĂ« unitetin transatlantik dhe tĂ« dobĂ«sojnĂ« institucionet dhe regjimet evropianeâ.
NdĂ«rsa, nĂ« StrategjinĂ« e re tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare, administrata e presidentit Trump bĂ«n thirrje pĂ«r âtâi dhĂ«nĂ« fund perceptimit dhe realitetit pĂ«r NATO-n si njĂ« aleancĂ« pĂ«rherĂ« nĂ« zgjerimâ, duke i dhĂ«nĂ« kĂ«shtu fund 35 vjetĂ«ve tĂ« mbĂ«shtetjes dypartiake amerikane pĂ«r zgjerimin e AleancĂ«s Atlantike me vende demokratike evropiane, tĂ« cilat plotĂ«sojnĂ« kriteret e anĂ«tarĂ«simit. Gjithashtu, administrata amerikane fajĂ«son aleatĂ«t tanĂ« demokratikĂ« mĂ« shumĂ« sesa shtetin agresor pĂ«r mungesĂ«n e paqes nĂ« UkrainĂ«. Sigurisht qĂ« ânjĂ« pjesĂ« e madhe e shumicĂ«s evropiane duan paqeâ, thotĂ« dokumenti. MirĂ«po, problemi tani shtrohet se pĂ«r çfarĂ« lloj âpaqejeâ bĂ«het fjalĂ«? Sepse njĂ« sondazh i zhvilluar nĂ« fillim tĂ« muajit dhjetor nga njĂ« revistĂ« franceze zbuloi se 80 pĂ«rqind e evropianĂ«ve nuk besojnĂ« se Rusia kĂ«rkon me tĂ« vĂ«rtetĂ« paqe, ndĂ«rsa 61 pĂ«rqind duan qĂ« vendet e tyre tĂ« vijojnĂ« dhe tĂ« shtojnĂ« mbĂ«shtetjen ndaj UkrainĂ«s.
Nga ana e tyre, liderĂ«t evropianĂ« shprehen me njĂ« kuptim mĂ« tĂ« sofistikuar tĂ« fjalĂ«s âPaqeâ, duke argumentuar se çdo âujdi pĂ«r njĂ« paqe qĂ« nuk pĂ«rfshin garancitĂ« e sigurimit pĂ«r UkrainĂ«n do tĂ« ishte thjesht njĂ« pauzĂ« pĂ«r frymĂ«marrje derisa Putini ta ndjejĂ« veten tĂ« pĂ«rgatitur pĂ«r tĂ« sulmuar sĂ«rish.
TĂ« gjitha kĂ«to ngjarje pĂ«rbĂ«jnĂ« njĂ« sfond tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r tĂ« kuptuar zinxhirin e ngjarjeve qĂ« janĂ« zhvilluar muajt e kaluar, duke pĂ«rfshirĂ« edhe propozimin mĂ« tĂ« fundit tĂ« AdministratĂ«s amerikane pĂ«r âPlanin e Paqesâ pĂ«r pĂ«rfundimin e luftĂ«s nĂ« UkrainĂ«. MĂ« 20 nĂ«ntor tĂ« vitit tĂ« kaluar nĂ« media rrodhi informacioni mbi kĂ«tĂ« plan me 28 Pika. I pĂ«rgatitur me kujdes nga Steve Witkoff, njĂ« zhvillues i pasurive tĂ« patundshme nĂ« Nju-Jork dhe president i klubeve tĂ« golfit me inpute nga shefi i tij emĂ«ror, sekretari i Shtetit, Marco Rubio, dhe dhĂ«ndĂ«ri i presidentit, Jared Kushner, ky propozim pranonte kĂ«rkesat kryesore ruse dhe shkelte shumĂ« vija tĂ« kuqe ukrainase. NĂ« kĂ«mbim tĂ« pĂ«rfundimit tĂ« armiqĂ«sive midis tyre, kjo marrĂ«veshje do tâi jepte RusisĂ« mĂ« shumĂ« territor se sa ka pushtuar, zyrtarisht do ta ndalonte UkrainĂ«n tĂ« hynte ndonjĂ«herĂ« nĂ« NATO, do tĂ« vendoste njĂ« tavan nĂ« madhĂ«sinĂ« e ushtrisĂ« sĂ« saj, do tĂ« parandalonte ushtarĂ« nga vendet e NATO-s tĂ« stacionoheshin nĂ« tokĂ«n ukrainase, do tĂ« zhbllokonte miliarda euro tĂ« aseteve ruse tĂ« depozituara nĂ« bankat perĂ«ndimore dhe, kryesorja, do tĂ« hiqte sanksionet ekonomike ndaj MoskĂ«s tĂ« vendosura qysh nĂ« vitin 2014 pas aneksimit prej saj tĂ« KrimesĂ«.
NĂ« kĂ«mbim pĂ«r tĂ« gjitha kĂ«to âtĂ« miraâ nga Rusia, Ukraina do tĂ« kishte disa garanci tĂ« paqarta sigurie qĂ« nuk ishin mĂ« shumĂ« se njĂ« e ârĂ«nĂ« nĂ« shpatullaâ.
PĂ«rshtypja se Witkoffit kishte rĂ«nĂ« viktimĂ« e kuptimit rus tĂ« fjalĂ«s âPaqeâ u pĂ«rforcua nga njĂ« telefonatĂ« e tij mĂ« 14 tetor me homologun rus, e cila rrodhi e zbardhur te âBloombergâ nĂ« nĂ«ntor tĂ« vitit tĂ« kaluar. Witkoffi i kishte thĂ«nĂ« Yuri Ushakovit, kĂ«shilltari mĂ« i lartĂ« i Putinit pĂ«r politikĂ«n e jashtm,e se âFederata Ruse ka dashur gjithmonĂ« njĂ« plan paqejeâ, diçka e çuditshme ta thuash pĂ«r njĂ« vend qĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paprovokuar ka sulmuar ushtarakisht fqinjin e tij 11 vjet mĂ« parĂ«. âUnĂ« e besoj kĂ«tĂ«. I tregova edhe presidentit qĂ« e besoj atĂ«â. Witkoff i kishte sugjeruar Ushakovit qĂ« Putini ta telefononte Trumpin pĂ«rpara se ky i fundit tĂ« takonte presidentin Zelensky mĂ« 17 Tetor; Ushakov e zbatoi sugjerimin e Witkoffit dhe mĂ« 16 Tetor Trump foli mbi dy orĂ« nĂ« telefon me Putinin. TĂ« nesĂ«rmen, Trumpi refuzoi tâi dĂ«rgonte UkrainĂ«s raketat e fuqishme âTomahawkâ qĂ« ai kishte lĂ«nĂ« tĂ« kuptonte se do tâia dĂ«rgonte disa ditĂ« mĂ« parĂ« dhe i bĂ«ri presion Zelenskyt qĂ« tâi dorĂ«zonte tokat qĂ« rusĂ«t aktualisht nuk i kanĂ« nĂ«n kontroll. Dy ditĂ« pas rrjedhjes se transkriptit tĂ« telefonatĂ«s sĂ« Witkoffit, Putini e mbrojti atĂ« nga akuzat si pro-rus, duke thĂ«nĂ« se âWitkoffi Ă«shtĂ« njeri inteligjentâ. MirĂ«po, ashtu si âPaqeâ edhe fjala â Inteligjentâ nĂ« rusisht ka kuptim tĂ« ndryshĂ«m.
RusĂ«t kanĂ« kohĂ« qĂ« i konsiderojnĂ« afaristĂ«t amerikanĂ« tĂ« tipit Witkoff si objektiva tĂ« lehtĂ«. PavarĂ«sisht tĂ« gjitha sulmeve tĂ« tyre kundĂ«r tĂ« kĂ«qijave tĂ« kapitalizmit, shpesh liderĂ«t sovjetikĂ« janĂ« rreshtuar nĂ« njĂ« vijĂ« me afaristĂ«t perĂ«ndimorĂ«, duke kundĂ«rshtuar kryesisht gjithçka qĂ« pengon tregtinĂ« Lindje-PerĂ«ndim. NĂ« fakt, AFL-CIO (Federata Amerikane e PunĂ«s dhe Kongresi i Organizatave Industriale) ka kontribuar shumĂ« mĂ« tepĂ«r pĂ«r tĂ« pĂ«rmbysur komunizmin nĂ« EvropĂ«n Lindore se sa âFortune 500â. AfĂ«rsia ndĂ«rmjet kapitalizmit shtetĂ«ror dhe Kremlinit u bĂ« edhe mĂ« e theksuar pas shembjes sĂ« komunizmit, kur Rusia u kthye nĂ« njĂ« sindikatĂ« kriminale, duke u hequr si ekonomi kombĂ«tare.
Putini e di mirĂ« se afaristĂ«t nuk njihen pĂ«r merakun e tyre mbi moralin, mbasi fitimi i parave pĂ«r ta ka epĂ«rsi mbi koncepte tĂ« tilla abstrakte si âpaqjaâ. Ndaj, edhe Kremlini i drejtohet mentalitetit tĂ« administratĂ«s sĂ« presidentit Trump, e cila ngjason me mentalitetin e bordit tĂ« njĂ« korporate, duke evidentuar pĂ«rfitimet ekonomike qĂ« do tĂ« ketĂ« ShBA-ja (dhe afaristĂ«t, sidomos), nĂ«se konflikti do tĂ« pĂ«rfundojĂ« sipas kushteve ruse. MirĂ«po, suksesi pĂ«r çdo lloj ujdie kĂ«rkon domosdoshmĂ«risht heqjen e sanksioneve ruse.
NĂ« zbatim tĂ« kĂ«tij objektivi, Witkoffi i ka anashkaluar kanalet normale diplomatike, shpesh duke refuzuar tĂ« bashkĂ«rendohet me aleatĂ«t evropianĂ«; kjo mbasi, sipas tij, pĂ«rdorimi i metodave tĂ« sigurta Ă«shtĂ« âi bezdisshĂ«mâ pĂ«r tĂ«. Ishte pikĂ«risht kjo pakujdesia e treguar me sigurinĂ« operacionale qĂ« shkaktoi interceptimin dhe rrjedhjen e telefonatĂ«s sĂ« tij me Ushakovin.
Ndryshe nga teoria e paqes demokratike, pohimi i vĂ«rtetĂ« empirik se demokracitĂ« nuk shkojnĂ« nĂ« luftĂ« kundĂ«r njĂ«ra-tjetrĂ«s si edhe nocioni se vendet qĂ« bĂ«jnĂ« tregti nuk luftojnĂ« kundĂ«r njeri-tjetrit Ă«shtĂ« njĂ« ide e vjetĂ«r absurde, e cila empirikisht nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«. Ajo Ă«shtĂ« pjesĂ« e besimit amerikan (dhe mĂ« shumĂ« e republikanĂ«ve) se vendi qeveriset mĂ« mirĂ« si biznes, njĂ« broçkull qĂ« shkon deri te obsesioni pĂ«r fitime e Trumpit nĂ« vitet â80 kur ai premtonte nĂ« fushatat presidenciale tĂ« Ross Perotit, Steve Forbesit, Herman Cainit dhe Carly Fiorinas se mund tâi jepte fund me njĂ« dorĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« âbrenda njĂ« oreâ. Ashtu si tradita e politikĂ«s sĂ« jashtme ârealisteâ prej nga ajo vjen, edhe ky kĂ«ndvĂ«shtrim teknokratik i njĂ« mendjeje tĂ« vetme racionaliste nuk ka vend pĂ«r moral ose ideologji nĂ« marrĂ«dhĂ«niet ndĂ«rkombĂ«tare dhe as pĂ«r tâu joshur nga mundĂ«sia qĂ« kur Putini tĂ« ligjĂ«rojĂ« pafund mbi pandashmĂ«rinĂ« e popujve tĂ« RusisĂ« dhe UkrainĂ«s, ai ka seriozisht dhe Ă«shtĂ« gati tĂ« sakrifikojĂ« qindra mijra tĂ« rinj pĂ«r ta realizuar atĂ« ide.
Ashtu siç ndodh edhe nĂ« njĂ« ekip me afaristĂ« kokĂ«fortĂ« tĂ« cilĂ«t rrahin gjoksin pĂ«r aftĂ«sitĂ« e tyre tĂ« forta negociuese, Trumpi, Witkoffi dhe Kushneri po ushtrojnĂ« trysni nĂ« mĂ«nyrĂ« aspak proporcionale mbi viktimĂ«n e konfliktit, ndĂ«rkohĂ« qĂ« po e lejojnĂ« agresorin âta kalojĂ« lumin pa u lagurâ. NĂ« rastin mĂ« tĂ« mirĂ«, ato duket se besojnĂ« qĂ« tĂ« dy vendet janĂ« fajtorĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n masĂ« dhe se ShBA-ja nuk duhet tĂ« mbajĂ« anĂ« midis njĂ« demokracie tĂ« lidhur me PerĂ«ndimin (pavarĂ«sisht nga defektet e saj) dhe njĂ« kundĂ«rshtari tĂ« vjetĂ«r antiamerikan.
âAi duhet ta dijĂ« se do tĂ« bjerĂ« kokĂ«poshtĂ«â, i tha Witkoff gazetarit Tucker Carlson, pĂ«r Zelenskyn, duke rĂ«nĂ« dakord me pohimin se Ukraina do ta humbasĂ« luftĂ«n, diçka e çuditshme pĂ«r njĂ« diplomat amerikan qĂ« flet kĂ«shtu duke krijuar shqetĂ«sime pĂ«r edhe pĂ«r dhĂ«nien e miliarda dollarĂ«ve ndihma ushtarake tĂ« ShBA-sĂ«. KĂ«to deklarata ilustrojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dhimbshme mungesĂ«n e pĂ«rvojĂ«s diplomatike tĂ« Witkoffit dhe besimin e tij te narrativa ruse se pengesĂ« pĂ«r paqen na qenka Zelensky. PĂ«rpara bisedimeve tĂ« paqes nĂ« fillim tĂ« muajit dhjetor, Putini vlerĂ«soi takimin e tij me Witkoffin dhe Kushnerin, sepse veprimet e vendeve evropiane âsynojnĂ« vetĂ«m njĂ« gjĂ«: tĂ« bllokojnĂ« tĂ«rĂ«sisht kĂ«tĂ« proces paqejeâ.
QĂ« Witkoff duhet jetĂ« ai tip njeriu qĂ« i merr si tĂ« mirĂ«qena fjalĂ«t e diktatorit, kjo u duk sheshit qysh nĂ« fillimet e administratĂ«s sĂ« re amerikane. NĂ« intervistĂ«n e tij me Carlson nĂ« mars, Witkoffi diskutoi mbi njĂ« takim qĂ« ai kishte zhvilluar me Putinin pĂ«r tĂ« diskutuar paraprakisht njĂ« marrĂ«veshje tĂ« mundshme pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s. Witkoffi kishte propozuar njĂ« ndĂ«rprerje 30-ditore tĂ« sulmeve ruse ndaj objekteve energjetike ukrainase, tĂ« cilin Putini e formalizoi gjatĂ« bisedĂ«s telefonike me Trumpin gjashtĂ« ditĂ« mĂ« vonĂ«. âIshte diçka e fisshme prej tij tĂ« mĂ« pranonte dhe tĂ« mĂ« priste muaâ i tha Witkoffi, Carlsonit, pĂ«r presidentin rus tĂ« cilin Witkoffi e lavdĂ«roi se kishte qenĂ« â i sjellshĂ«mâ me mua, edhe pse nĂ« fakt Putini e detyroi atĂ« tĂ« priste plot tetĂ« orĂ«!
Por, ajo çka i ka lĂ«nĂ« mĂ« shumĂ« mbresa Witkoffit nga takimi me liderin rus ishte hendeku i thellĂ« midis njĂ« burracaku keqbĂ«rĂ«s tĂ« portretizuar nga media perĂ«ndimore dhe Putini i vĂ«rtetĂ« qĂ« Witkoffi ka njohur gjatĂ« takimeve ballĂ« pĂ«r ballĂ« me tĂ«. NĂ« fakt, tĂ« gjitha provat qĂ« Witkoffi donte dhe kishte nevojĂ« tĂ« kuptonte kornizĂ«n âe fisshmeâ mendore tĂ« ish-oficerit tĂ« KGB-sĂ«, ishte dhurata e Putinit me njĂ« portret tĂ« Trumpit dhe lutja e tij pĂ«r presidentin pas dĂ«shtimit tĂ« atentatit kundĂ«r tij gjatĂ« korrikut 2024.
PĂ«r fat tĂ« keq, nuk ka transkript tĂ« kĂ«saj bisede, por edhe nĂ«se do tĂ« kishte njĂ« tĂ« tillĂ«, ne nuk do tĂ« mund tĂ« mbĂ«shteteshin tek ajo mbasi Witkoffi, duke injoruar çdo protokoll dhe logjikĂ«n diplomatike, nuk pranoi tĂ« merrte me vete njĂ« pĂ«rkthyes nga Departamenti i Shtetit. âĂshtĂ« njĂ« lloj lidhje tĂ« cilĂ«n ne kemi mundur ta rivendosim nĂ« njĂ« fjalĂ« tĂ« thjeshtĂ« qĂ« quhet komunikim, pĂ«r tĂ« cilĂ«n, siç e dini shumĂ« njerĂ«z, thonĂ« se unĂ« nuk duhet ta bĂ«ja sepse Putini Ă«shtĂ« njeri i keqâ, ka shpjeguar mĂ« vonĂ« Witkoffi. âMirĂ«po, unĂ« nuk e shoh Putinin si njeri tĂ« keqâ.
Ashtu si edhe presidenti tĂ« cilit ai i shĂ«rben, Witkoffi shfaq besim tĂ« verbĂ«r gjatĂ« bisedave me njĂ« kundĂ«rshtar. Kur Witkoffi i referohet nĂ« mĂ«nyrĂ« sarkastike njĂ« fjale tĂ« thjeshtĂ« si âkomunikimâ, ai po krijon njĂ« njeri kashte, si krijesĂ« e MAGA-s, duke pohuar se edhe vetĂ« kritikĂ«t e politikĂ«s sĂ« jashtme tĂ« Trumpit janĂ« kundĂ«r diplomacisĂ«. Por, problemi kĂ«tu nuk Ă«shtĂ« se po bisedohet me njĂ« kundĂ«rshtar, por se kĂ«to bisedime po bĂ«hen si qĂ«llim nĂ« vetvete. Ja, mĂ« konkretisht pĂ«r çështjen nĂ« fjalĂ«, lidhur me ndalimin e bombardimeve ruse mbi objektet energjetike ukrainase pĂ«r njĂ« afat 30-ditor qĂ« Witkoffi pretendon se e siguroi nga Putini. NĂ« fakt, rusĂ«t e kanĂ« shkelur atĂ« me dhjetĂ«ra herĂ« dhe kjo mjafton pĂ«r tĂ« treguar se sa âburrĂ« i mirĂ«â Ă«shtĂ« Putini.
Sot, KĂ«shilli BotĂ«ror i Paqes Ă«shtĂ« praktikisht jashtĂ« funksionit, por misioni, taktikat dhe retorika e tij vazhdojnĂ«. Llomotitjet e pareshtura tĂ« Kremlinit pĂ«r âpaqeâ kanĂ« tĂ« njĂ«jtin qĂ«llim qĂ« kishin edhe gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«: tĂ« zbutin PerĂ«ndimin me qĂ«llim qĂ« tâi hapin rrugĂ«n agresionit dhe ekspansionit tĂ« mĂ«tejshĂ«m rus. Duke pĂ«rfituar nga frika perĂ«ndimore ndaj njĂ« Lufte tĂ« TretĂ« BotĂ«rore (njĂ« model tjetĂ«r sovjetik qĂ« Trumpi dhe shokĂ«t e tij e propaganduan gjatĂ« fushatĂ«s presidenciale tĂ« vitit 2016), ajo shpreh njĂ« dĂ«shirĂ« vetĂ«m nĂ« dukje pĂ«r paqe, por nĂ« realitet nĂ«nkupton kĂ«rcĂ«nim pĂ«r luftĂ«.
Dikur naivët që ranë preh e këtij mentaliteti ishin nga e majta, ndërsa sot viktima të sofizmave gjuhësore ruse të epokës sovjetike po bëhen gjithmonë e më shumë sektorë në rritje të së djathtës. Të dyja palët vuajnë sepse nuk arrijnë të kuptojnë natyrën e vërtetë të regjimit në Kremlin, i cili mbështetet në dhunë dhe në kërcënim të përhershëm për mbijetesë.
Ndaj, tĂ« pranosh â Paqenâ sipas kushteve tĂ« MoskĂ«s, do tĂ« thotĂ« tâi lejosh rusĂ«t tĂ« bĂ«jnĂ« çâtu dojĂ« qejfi.
Helga Schmidt
As një vit nuk është mbushur nga ardhja në detyrë e Donald Trumpit, por nga perspektiva e Brukselit, kjo kohë është një përjetësi. Valë tronditëse njëra pas tjetrës i kanë mbajtur evropianët në ankth; çdo javë solli kërkesa të reja, akuza dhe më pas ndryshime rrënjësore.
Tronditja e 4 dhjetorit ishte kulmi i ri i përkohshëm dhe ka të ngjarë të jetë më e zgjatura. Një tronditje që e godet në palcë Evropën.
Strategjia e re e sigurisë kombëtare e ShBA-së mbarti disa befasi për aleatët e saj. Kina nuk është më një rivale sistematike, por thjesht një konkurrente ekonomike. Rusia pranohet si një fuqi e madhe me një treg premtues, veçanërisht për lëndët e para. Dhe, nëse lindin konflikte me presidentin e saj, Vladimir Putin, Donald Trumpi ofron shërbimet e tij si ndërmjetës. Po Koreja e Veriut? As që përmendet më. Gjatë mandatit të parë të Trumpit, Kim Jong-uni ishte ende armiku numër një publik.
Strategjia e re amerikane e sigurisë tregon ndarjen më radikale që ka ndodhur me evropianët. ShBA-ja, vendi që çliroi Evropën nga terrori nazist gjerman më shumë se 80 vjet më parë me një kosto të madhe, më pas u bë edhe fuqia mbrojtëse e kontinentit dhe, në veçanti, gjithmonë e mbështeti projektin e Bashkimit Evropian - tani janë armiku i tij. Paragrafët kushtuar BE-së lexohen si një aktakuzë. Ato paraqesin një pamje të një BE-je plotësisht të rrënuar në prag të kolapsit civilizues, të gërryer nga migrimi masiv, shtypja e opozitës, normat e ulëta të lindshmërisë dhe censura.
"Askush prej nesh nuk duhet të tronditet nga fjalët që thonë të tjerët për ne", rekomandoi presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen dhjetë ditë pasi u njoftua strategjia e re. Paragraf pas paragrafi, ajo i çmontoi deklaratat nga Uashingtoni. Evropa rezervon të drejtën për të nxjerrë ligjet e veta - refuzim ky i presionit amerikan për të lejuar kompanitë amerikane të teknologjisë të operojnë sa më lirshëm të jetë e mundur, të papenguara nga rregulloret evropiane.
Në Evropë, vazhdoi Presidentja e Komisionit, të gjithë mund të votojnë për "kë të duan", pa presion apo manipulim të jashtëm. Kjo duhet të kuptohet, pa dyshim. Por, von der Leyen e bëri të qartë se çfarë rrezikohet: "liria për të jetuar siç duam".
Që presidenti i Amerikës e përçmon thellësisht Bashkimin Evropian, bëhet e qartë në një nga konferencat e tij të pafundme për shtyp. "BE-ja u themelua", deklaroi Trump në samitin e NATO-s në Hagë këtë verë, "për të shkatërruar ShBA-në".
Trumpi e shikon suficitin tregtar të evropianëve si një fyerje personale: "Ata nuk i duan makinat tona"! Tarifat drastike janë përgjigja e tij; BE-ja duhet të dobësohet. Dhe, ai mbjell pasiguri duke vënë vazhdimisht në pikëpyetje angazhimin besnik ushtarak të ShBA-së tek aleanca e NATO-s.
Strategjia e sigurisë kombëtare e 4 dhjetorit e ShBA-së shkon edhe më tej. Aty pretendohet se liria e shprehjes censurohet në BE dhe opozita shtypet. Kjo i referohet partive të krahut të djathtë dhe të ekstremit të djathtë në BE - të cilat duhet të forcohen. Kjo është arsyeja pse zëvendëspresidenti JD Vance nuk u takua me kancelarin gjerman në Konferencën e Sigurisë në Mynih në shkurt, por me Alice Weidelin, drejtuesen e AfD-së.
"Rrjeti i partive tĂ« ekstremit tĂ« djathtĂ« dhe konservatore tĂ« krahut tĂ« djathtĂ« nĂ« EvropĂ«, pĂ«rfshirĂ« lĂ«vizjen MAGA, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« i rrĂ«njosur gjatĂ« katĂ«r viteve tĂ« fundit", shpjegon politologia gjermano-amerikane, Cathryn ClĂŒver Ashbrook, nĂ« njĂ« intervistĂ« me studion e ARD nĂ« Bruksel. Ajo shton se partitĂ«, por edhe politikanĂ«t individualĂ«, marrin mbĂ«shtetje.
PĂ«r shembull, fondet nga Fondacioni âHeritageâ shkuan pĂ«r politikanin britanik tĂ« ekstremit tĂ« djathtĂ«, Nigel Farage. "Tani duhet ta presim kĂ«tĂ« nĂ« kontekstin e StrategjisĂ« sĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare pĂ«r EvropĂ«n kontinentale", vĂ«ren ClĂŒver Ashbrook. PartitĂ« e krahut tĂ« djathtĂ« nĂ« EvropĂ« po mbĂ«shteten - nĂ« Hungari, ku ato janĂ« tashmĂ« nĂ« pushtet, dhe nĂ« vendet si Gjermania, ku ato janĂ« nĂ« opozitĂ«.
MbĂ«shtetjes sĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« pĂ«r partitĂ« politike i shtohet edhe rrjetĂ«zimi nĂ«pĂ«rmjet medias, pĂ«rfshirĂ« nĂ« Gjermani. Para zgjedhjeve federale nĂ« shkurt, Elon Musku vlerĂ«soi AfD-nĂ« jo vetĂ«m nĂ« platformĂ«n e tij X, por gazeta e pĂ«rditshme Die Welt, nĂ« pronĂ«si tĂ« shtĂ«pisĂ« botuese âSpringerâ, botoi gjithashtu mbĂ«shtetjen e Muskun pĂ«r AfD-nĂ« si artikull i tĂ« ftuarit. Drejtori ekzekutiv i âSpringerâ-it, Matthias Döpfner, ndĂ«rhyri personalisht pas publikimit tĂ« strategjisĂ« sĂ« re tĂ« sigurisĂ« tĂ« Trump-it. âEvropa duhet ta dĂ«gjojĂ« Trumpinâ, shkroi Döpfner nĂ« njĂ« editorial nĂ« Die Welt; asnjĂ« fjalĂ« kritike nuk gjendet nĂ« editorial. /Tagesschau/ ARD/DW/
Nga: Francis Dearnley / The Telegraph
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
JavĂ«n e fundit tĂ« punĂ«s, para Krishtlindjeve, udhĂ«heqĂ«sit e BE-sĂ« u mblodhĂ«n pĂ«r atĂ« qĂ« u cilĂ«sua si samit historik. Siç pritej, u pĂ«rsĂ«ritĂ«n klishetĂ«. âVetĂ«m Ukraina mund tĂ« pĂ«rcaktojĂ« kushtet e paqesâ, kĂ«mbĂ«ngulĂ«n ata, duke bĂ«rĂ« me dije progresin drejt anĂ«tarĂ«simit tĂ« Kievit nĂ« BE. Por, pas kĂ«saj retorike, disa prej tyre - disa haptazi tĂ« rreshtuar me MoskĂ«n, tĂ« tjerĂ«t tĂ« paralizuar nga frika - kundĂ«rshtuan. Rezultati nuk ishte vendosmĂ«ria, por ekspozimi: njĂ« EvropĂ« e pĂ«rçarĂ« pĂ«r atĂ« se si do tĂ« pĂ«rballet me luftĂ«n qĂ« po riformĂ«son tĂ« ardhmen e saj. VĂ«rtet, asgjĂ« nuk ndryshoi.
NĂ«se kjo ta kujton takimin e BE-sĂ« javĂ«n e kaluar - ku Brukseli dĂ«shtoi tĂ« zhbllokojĂ« asetet e ngrira shtetĂ«rore ruse, humbi njĂ« mundĂ«si tĂ« rrallĂ« pĂ«r tâi shkaktuar njĂ« goditje serioze MoskĂ«s dhe nĂ« vend tĂ« kĂ«saj detyroi taksapaguesit tĂ« garantojnĂ« njĂ« hua prej 90 miliardĂ« dollarĂ«ve pĂ«r UkrainĂ«n - atĂ«herĂ« gabohesh. Po pĂ«rshkruaj njĂ« samit nga njĂ« vit mĂ« parĂ«, nĂ« dhjetor tĂ« vitit 2024, kur pĂ«r herĂ« tĂ« fundit mĂ« kĂ«rkuan tĂ« shkruaja njĂ« reflektim pĂ«r vitin qĂ« vjen.
AtĂ«herĂ« paralajmĂ«rova se, pavarĂ«sisht prej mĂ« shumĂ« se njĂ« viti me sinjale tĂ« qarta se presidenca Trump ishte njĂ« mundĂ«si reale, Evropa - pĂ«rfshirĂ« BritaninĂ« - kishte dĂ«shtuar tĂ« zhvillonte njĂ« strategji serioze dhe tĂ« pavarur pĂ«r sigurinĂ« e saj. Nuk pati riarmatim tĂ« shpejtĂ«, as ashpĂ«rsim tĂ« qĂ«ndrimit pĂ«r UkrainĂ«n, as vija tĂ« kuqe pĂ«r tĂ« penguar rezultatet mĂ« tĂ« kĂ«qija. Fati i EvropĂ«s - dhe i UkrainĂ«s - mbeti i lidhur me vullnetin e mirĂ« tĂ« njĂ« aleati i cili, siç argumentova, âsĂ« shpejti mund tĂ« tregojĂ« se nuk Ă«shtĂ« i besueshĂ«mâ.
Dymbëdhjetë muaj më pas, pasojat e atij dështimi kanë qenë më të rënda sesa shumëkush kishte imagjinuar. Një Rusi e trimëruar, e inkurajuar nga tapeti i kuq që Trumpi ia shtriu Putinit në samitin katastrofik të Alaskës, tani haptazi provokon Evropën. Sulmet hibride janë intensifikuar, duke kulmuar me një inkursion të dronëve në hapësirën ajrore të Polonisë, gjë që detyroi NATO-n të përfshihej për herë të parë - në historinë e aleancës - në një përballje të drejtpërdrejtë me Rusinë. Ndërkohë, Shtëpia e Bardhë, duke ndier dobësinë, ka poshtëruar vazhdimisht ish-aleatët e saj evropianë, ndërsa sinjalizon qartë një dëshirë për pajtim me Moskën.
Vitin e kaluar shkrova se Evropa ânuk ia kishte lĂ«nĂ« vetes asnjĂ« zgjedhje tjetĂ«r pĂ«rveçse tĂ« kĂ«rkonte njĂ« mrekulli festive pĂ«rtej Atlantikutâ, duke mbĂ«shtetur shpresat e saj te njĂ« paqe e negociuar me Putinin. Kjo shpresĂ« mbĂ«shtetej nĂ« njĂ« supozim tĂ« vetĂ«m tĂ« brishtĂ«: se Rusia do tĂ« negocionte - me mirĂ«besim. âAjo qĂ« duket se askush nuk po pyetâ, shkrova atĂ«herĂ«, âĂ«shtĂ« çfarĂ« ndodh nĂ«se ajo nuk e bĂ«n kĂ«tĂ«â.
Kjo pyetje mbetet e nënvlerësuar në mënyrë të rrezikshme. Pavarësisht provave dërrmuese se Putini nuk ka asnjë synim për të përfunduar luftën, përveçse nëse plotësohen kërkesat e tij - kërkesa që do të copëtonin sovranitetin e Ukrainës dhe do të dobësonin përgjithmonë sigurinë evropiane - në shumë kryeqytete vazhdon një iluzion kokëfortë. Se lufta do të përfundojë shpejt. Se një marrëveshje e keqe e imponuar ndaj Kievit mund të përballohet. Ose se ruajtja e ndihmës në nivelin e tanishëm do ta lodhë përfundimisht Rusinë deri në një armëpushim.
Po, ekonomia e Rusisë është nën trysni. Dhe, po, është e mundur që Putini në një moment të vendosë të pezullojë luftën e tij. Por, historia ofron pak ngushëllim. Regjimet që kalojnë me sukses në një ekonomi lufte rrallëherë tërhiqen vullnetarisht. Në fakt, shpenzimet ushtarake të Kremlinit janë rritur ndjeshëm, industria e tij është rikalibruar dhe ndonëse ky model nuk është pafundësisht i qëndrueshëm, ai krijon nxitje të fuqishme për të vazhduar. Lufta premton jo vetëm përfitim strategjik, por edhe shpëtim financiar - borxhe të shtyra ose të shlyera përmes pushtimit.
Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse paralajmĂ«rimet e dhĂ«na nga krerĂ«t e shĂ«rbimeve inteligjente, nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n, kĂ«rkojnĂ« vĂ«mendje urgjente. Nuk ka asnjĂ« shenjĂ« qĂ« Moska ka ndĂ«rmend tĂ« zmbrapset, as nĂ« UkrainĂ«, as nĂ« fushatĂ«n e saj tĂ« frikĂ«simit tĂ« EvropĂ«s. Disa vlerĂ«sime shkojnĂ« edhe mĂ« tej, duke sugjeruar se Rusia tashmĂ« po provokon pĂ«rtej UkrainĂ«s - veçanĂ«risht nĂ« shtetet baltike - duke testuar vendosmĂ«rinĂ« e NATO-s, duke gĂ«rryer besimin te Neni 5 dhe duke llogaritur se Evropa do tĂ« hezitojĂ« nĂ«se Rusia sajon njĂ« krizĂ« atje - duke vendosur ânjerĂ«z tĂ« vegjĂ«l tĂ« gjelbĂ«râ dhe mĂ« pas trupa, siç ka bĂ«rĂ« mĂ« parĂ«, teksa Shtetet e Bashkuara shikojnĂ« diku tjetĂ«r.
Tani qĂ« besueshmĂ«ria amerikane sâĂ«shtĂ« mĂ« e sigurt, pĂ«rfundoi bota tĂ« cilĂ«n brezat evropianĂ« e merrnin si tĂ« mirĂ«qenĂ«. KĂ«shtu, viti 2025 mund tĂ« mbahet mend si viti kur âPerĂ«ndimiâ pushoi sĂ« funksionuari si njĂ« koncept politik qĂ« ka kuptim. Vizioni i Woodrow Wilsonit pĂ«r njĂ« âkomunitet demokratik fuqieâ Ă«shtĂ« zĂ«vendĂ«suar nga fjalori pĂ«r âsfera ndikimiâ - gjuhĂ« qĂ« ia dorĂ«zon terrenin moral regjimeve autoritare dhe legjitimon pushtimet atje ku nuk duhet lejuar kurrĂ«.
Sepse, kĂ«tu qĂ«ndron thelbi. Tâua mohosh njerĂ«zve tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« zgjedhur tĂ« ardhmen e tyre - ashtu siç duket se bĂ«jnĂ« bisedimet aktuale pĂ«r paqe - do tĂ« thotĂ« tĂ« braktisĂ«sh vetĂ« demokracinĂ«. Ukrainasit e bĂ«nĂ« zgjedhjen e tyre nĂ«pĂ«rmjet votĂ«s. Putini nuk ka asnjĂ« tĂ« drejtĂ« ta pĂ«rmbysĂ« atĂ« me forcĂ«, pĂ«rveç nĂ«se jemi tĂ« gatshĂ«m tĂ« kthehemi te rregullat e shekullit XIX. Dhe, ky Ă«shtĂ« rreziku mĂ« i thellĂ«: jo njĂ« luftĂ« me RusinĂ« nĂ« izolim, por njĂ« luftĂ« e ardhshme - ndoshta me KinĂ«n - e lindur nga erozioni i qĂ«llimshĂ«m i parimeve qĂ« ruajtĂ«n paqen pĂ«r dekada.
NĂ« fund tĂ« artikullit tim, tĂ« vitit tĂ« kaluar, paralajmĂ«rova se, nĂ« vitin 2025, Rusia do tĂ« mund tĂ« refuzonte krejtĂ«sisht negociatat, ose tĂ« shtirej sikur negocion me mirĂ«besim teksa i zvarrit ato. NĂ« fund, Putini bĂ«ri tĂ« dyja - duke llogaritur qĂ« padurimi amerikan do ta bĂ«nte pjesĂ«n tjetĂ«r. Skenari mĂ« i mirĂ« ishte qĂ« keqbesimi i MoskĂ«s tĂ« dilte mĂ« nĂ« fund haptazi, duke nxitur Uashingtonin tĂ« shtonte mbĂ«shtetjen pĂ«r UkrainĂ«n. Sot, kjo duket pothuajse e pamundur. Ndryshimi ideologjik nĂ« Shtetet e Bashkuara Ă«shtĂ« i thellĂ«. Gati pĂ«rditĂ« Trumpi lĂ«vdon âmarrĂ«dhĂ«nien e mirĂ«â me Putinin, duke mos humbur asnjĂ« rast pĂ«r tĂ« sulmuar presidentin Zelensky. ĂshtĂ«, pa dyshim, njĂ« botĂ« e re.
E mbylla artikullin e vitit tĂ« kaluar me njĂ« paralajmĂ«rim pĂ«r koston e mosveprimit: nĂ«se heq dorĂ« nga parimet, mĂ« pas heq dorĂ« nga territori - âdhe vdesin njerĂ«zit e pafajshĂ«mâ.
QĂ« atĂ«herĂ«, shumĂ« mĂ« tepĂ«r njerĂ«z tĂ« pafajshĂ«m kanĂ« vdekur. Dhe, mĂ« shumĂ« do tĂ« vdesin vitin e ardhshĂ«m nĂ«se asgjĂ« nuk ndryshon. Dhe, njĂ« ditĂ«, mund tĂ« mos jenĂ« njerĂ«z tĂ« pafajshĂ«m nĂ« njĂ« âvend tĂ« largĂ«tâ, por bijtĂ« dhe bijat tona qĂ« do tĂ« paguajnĂ« çmimin pĂ«r dĂ«shtimin tonĂ« pĂ«r tĂ« vepruar kur ende kishte kohĂ«. /Telegrafi/
Nga: Matt Robison / Newsweek
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Për rivalët, tallja e presidentit Donald Trump është bërë thuajse refleks automatik, aq bajat saqë mezi shkakton interesim edhe kur është plotësisht e merituar. Por, ajo që po bëhet interesante në fund të vitit është se sa shumë po përhapet ky sentiment: duket se shumë prej mbështetësve të Trumpit po e kuptojnë se gjithçka që kanë marrë gjatë vitit 2025 ka qenë vetëm zhurmë.
Viti i Trumpit, me fjalĂ«t e Makbethit, ânuk Ă«shtĂ« veç se prrallĂ«, prej budallaj, plot bujâ e plot tĂ«rbimâ [sipas pĂ«rkthimit tĂ« Nolit - shĂ«n. i Telegrafit]. NĂ« njĂ« çështje pas asaj tjetrĂ«s kryesore nga fushata e vitit 2024, presidenti ka ofruar shumĂ« gjeste teatrale me zĂ« tĂ« lartĂ«. Por, bilanci i tij real pĂ«r ato qĂ« premtoi shkon nga zeroja absolute deri te dĂ«shtimi befasues.
Keni dyshime? Le ta shqyrtojmĂ«, sepse Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« e lehtĂ«, meqĂ« prioritetet e Trumpit nuk ishin ndonjĂ« mister (programi i PartisĂ« Republikane pĂ«r vitin 2024 thoshte me germa tĂ« mĂ«dha, si i dehuri i fundit nĂ« fund tĂ« natĂ«s: âNDALO INFLACIONIN DHE BĂJE AMERIKĂN SĂRISH TĂ PĂRBALLUESHME ... OPERACIONI MĂ I MADH I DEPORTIMIT NĂ HISTORINĂ AMERIKANE ... NDALO ARMATIMIN E QEVERISĂâ)
Sa i pĂ«rket ekonomisĂ«, pavarĂ«sisht fjalimit tĂ« zjarrtĂ« tĂ« Trumpit nĂ« orar kryesor televiziv javĂ«n e kaluar - pĂ«rmbledhja e tĂ« cilit dukej tĂ« ishte âDo tĂ« vazhdoj tâju bĂ«rtas derisa tĂ« pĂ«rmirĂ«sohet moraliâ - Amerika po e pĂ«rmbyll vitin 2025 me papunĂ«sinĂ« mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« katĂ«r vjetĂ«t e fundit dhe me çmime rreth tre pĂ«rqind mĂ« tĂ« larta. Shumica e kĂ«saj rritjeje vjen pĂ«r shkak tĂ« politikave tĂ« Trumpit. Trumpi mendon se pĂ«rballimi i jetĂ«s Ă«shtĂ« mashtrim. Votuesit nuk mendojnĂ« kĂ«shtu: pĂ«r ta Ă«shtĂ« gjĂ«ja mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme dhe ata fajĂ«sojnĂ« nĂ« masĂ« tĂ« madhe presidentin pĂ«r problemet e tyre ekonomike.
Sa pĂ«r synimin e tij pĂ«r tĂ« ândalur zhvendosjen e prodhimit jashtĂ« vendit dhe pĂ«r ta kthyer ShBA-nĂ« nĂ« superfuqi prodhimiâ (le ta kursejmĂ« veten nga germat e mĂ«dha) - qĂ« thuhej se ishte arsyeja pĂ«r bombardimin e ekonomisĂ« me tarifa - vendet e punĂ«s nĂ« prodhim kanĂ« rĂ«nĂ«, zhvendosja jashtĂ« vendit Ă«shtĂ« rritur dhe deficiti ynĂ« tregtar Ă«shtĂ« 112 miliardĂ« dollarĂ« mĂ« i lartĂ«.
Po programi i deportimeve i Trumpit? Me siguri të gjitha ato operacione të ICE-së [Shërbimi i Doganave dhe Emigracionit - shën. i Telegrafit] të projektuara posaçërisht për rrjete sociale, ato zbarkime të Gardës Kombëtare në pika të nxehta dhe shfaqja për kamerat e sekretares së Sigurisë Kombëtare, Kristi Noem, në një burg famëkeq në Salvador, janë shenja se gjërat po funksionojnë?
Pritni pak, sepse Trumpi është në rrugën për të realizuar më pak deportime në vitin 2025 sesa bëri Joe Biden më 2024 - dhe shumë më pak se Barack Obama në kulmin e tij. Mendoni për këtë ... sepse zyrtarët e Trumpit padyshim që po mendojnë: ata vazhdojnë të pushojnë zyrtarë të lartë dhe të mbledhin "seanca vetëkritike" ku këshilltari i Sigurisë Kombëtare, Stephen Miller, bërtet në panik. Fakti që kryeredaktorja e CBS-it, Bari Weiss, u përpoq të mbulonte programin 60 Minutes për deportimet në gulagët e huaj, tregon se sa e frikësuar është bërë Shtëpia e Bardhë teksa votuesit po lodhen nga spektakli mizor i imigracionit.
Paqja dhe siguria? Pretendimet e Trumpit pĂ«r pĂ«rfundimin e shtatĂ« luftĂ«rave janĂ« fantazi (CBS News i hodhi poshtĂ« kĂ«to budallallĂ«qe qĂ« nĂ« shtator, por mos i tregoni Bari Weissit). TĂ« jemi tĂ« drejtĂ«, edhe pse ende vazhdon lufta nĂ« UkrainĂ« - tĂ« cilĂ«n Trumpi premtoi ta pĂ«rfundonte pĂ«r 24 orĂ« - ai duhet tĂ« marrĂ« merita pĂ«r armĂ«pushimin mes Izraelit dhe Hamasit. Por, duke qenĂ« tĂ« drejtĂ«, le tĂ« fokusohemi edhe nĂ« vlerĂ«simin e besueshĂ«m se shkatĂ«rrimi i USAID-it, nga ana e tij, do tĂ« shkaktojĂ« vdekjen e 330 mijĂ« njerĂ«zve kĂ«tĂ« vit - 230 mijĂ« prej tyre fĂ«mijĂ«. ĂshtĂ« e sĂ«murĂ« ideja e tij se do tĂ« marrĂ« Ămimin Nobel pĂ«r Paqen pasi ka shkaktuar kaq shumĂ« dhimbje pĂ«r mĂ« tĂ« mjerĂ«t e botĂ«s dhe pĂ«r ata qĂ« festojnĂ« lindjen e Jezusit dhe po reflektojnĂ« mbi Mateun 25:40 [Sa herĂ« ia keni bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« ndonjĂ«rit prej kĂ«tyre vĂ«llezĂ«rve tĂ« mi mĂ« tĂ« vegjĂ«l, kĂ«tĂ« ma bĂ«tĂ« mua - shĂ«n. i Telegrafit] fati i mĂ« tĂ« vegjĂ«lve prej vĂ«llezĂ«rve e motrave tona duhet tĂ« jetĂ« burim i thellĂ« hidhĂ«rimi.
PĂ«rfundimi i âarmatimit tĂ« qeverisĂ«â? Reuters dokumentoi tĂ« paktĂ«n 470 persona, organizata dhe institucione tĂ« cilat Trumpi i ka nĂ« cak pĂ«r hakmarrje. Lufta kundĂ«r âkontrollit qeveritarâ [deep state - shĂ«n. i Telegrafit] dhe âtharjes sĂ« kĂ«netĂ«sâ? Trumpi pushoi shumĂ« njerĂ«z, por kryesisht ata qĂ« ishin tĂ« aftĂ«, dhe Departamenti i DrejtĂ«sisĂ« nuk uli aspak shpenzimet. Lufta kundĂ«r zgjimit [woke - shĂ«n. i Telegrafit] nĂ« shkolla? Harvardi e riemĂ«roi qendrĂ«n e tij pĂ«r DEI [Diversitet, Barazi dhe PĂ«rfshirje - shĂ«n. i Telegrafit] dhe bashkoi disa faqe qĂ« merreshin me racĂ«n dhe gjininĂ«. E merituat, liberalĂ«.
Për krimin, të paktën mund të thuhet që Trumpi nuk i ka prishur trendët kombëtarë të rënies së shpejtë të niveleve të krimit që nisën nën Bidenin - dhe, në disa raste madje janë përshpejtuar këtë vit. Nga ana tjetër, faljet e Trumpit dhe ndjekjet penale me motive hakmarrëse kanë krijuar një sistem drejtësie me dy nivele: një për Trumpin dhe miqtë e tij, dhe një tjetër për të gjithë të tjerët. Vështirë të besohet se kjo ishte në listën e dëshirave të votuesve të MAGA-s [Ta bëjmë Amerikën sërish madhështore - shën. i Telegrafit].
Trumpi duket se jeton sipas tekstit tĂ« kĂ«ngĂ«s Razzle Dazzle nga mjuzikli Ăikago qĂ« kĂ«shillon mashtruesit tâia japin turmĂ«s âhokus-pokusinâ dhe âkur tĂ« jesh nĂ« telashe, vallĂ«zoâ. Por, ajo gjithashtu pyet nĂ« aspektin retorik: âPo nĂ«se tĂ« gjitha shpresat tĂ« janĂ« ndryshkur ... po nĂ«se, nĂ« fakt, je thjesht i neveritshĂ«mâ?
Po, vĂ«rtet? KĂ«tĂ« vit, âmashtrimiâ i Trumpit u konsumua, sepse nuk kishte asgjĂ« poshtĂ« sipĂ«rfaqes. Ka njĂ« arsye pse 14 pĂ«rqind e votuesve tĂ« Trumpit tashmĂ« pendohen pĂ«r votĂ«n e tyre. Me republikanĂ«t nĂ« Kongres qĂ« po rrĂ«zohen nĂ« kaos pĂ«rsĂ«ri dhe me presidentin pa asnjĂ« plan pĂ«r tĂ« bashkĂ«punuar pĂ«r ndonjĂ« gjĂ« konstruktive nĂ« vitin 2026, pyetja e vetme tani Ă«shtĂ«: sa do tĂ« zgjasĂ« derisa edhe tĂ« tjerĂ«t tâi hapin sytĂ«? /Telegrafi/
Nga: Jason D. Greenblatt / Newsweek
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Zyrtarët evropianë të sigurisë tani po përcjellin një mesazh që do të kishte qenë i paimagjinueshëm vetëm një dekadë më parë: bëhuni gati për luftë. Siç raportoi së fundmi The Wall Street Journal, qeveritë në mbarë Evropën po i paralajmërojnë qytetarët të përgatiten për mundësinë e një konflikti me Rusinë. Ky moment është tronditës, por i vonuar prej kohësh. Ai nxjerr në pah një të vërtetë të vështirë të cilën Evropa e ka shmangur për vite me radhë: dobësia e kontinentit nuk është thjesht rezultat i luftës në Ukrainë. Ajo është pasojë e vetëkënaqësisë strategjike, shpërndarjes së gabuar fiskale dhe supozimit të pamatur se Shtetet e Bashkuara do të paguajnë gjithmonë faturën.
Siguria e Evropës, para së gjithash, duhet të jetë përgjegjësi e vetë Evropës.
presidenti Donald Trump e nxori nĂ« pah kĂ«tĂ« realitet. Ai ka ushtruar presion ndaj aleatĂ«ve tĂ« NATO-s qĂ« tĂ« respektojnĂ« angazhimet e bĂ«ra prej kohĂ«sh, nĂ« teori, por tĂ« shpĂ«rfillura nĂ« praktikĂ« - shpenzime serioze pĂ«r mbrojtjen. NĂ«n presion tĂ« vazhdueshĂ«m, anĂ«tarĂ«t e NATO-s mĂ« nĂ« fund filluan tĂ« lĂ«vizin drejt rritjes sĂ« shpenzimeve pĂ«rtej pragut prej dy pĂ«r qind tĂ« PBB-sĂ«, qĂ« prej kohĂ«sh ishte neglizhuar. KĂ«mbĂ«ngulja e drejtpĂ«rdrejtĂ« e Trumpit e detyroi EvropĂ«n tĂ« pĂ«rballej me kuptimin e vĂ«rtetĂ« tĂ« ndarjes sĂ« barrĂ«s. Siç raportoi The Washington Post, zyrtarĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« Pentagonit po pĂ«rgatisin njĂ« plan pĂ«r tĂ« ulur nivelin e disa prej selive kryesore tĂ« ushtrisĂ« amerikane, pĂ«rfshirĂ« KomandĂ«n Evropiane tĂ« ShBA-sĂ«. Ky veprim pĂ«rputhet me strategjinĂ« e sigurisĂ« kombĂ«tare tĂ« presidentit Trump, qĂ« deklaroi se âditĂ«t kur Shtetet e Bashkuara mbĂ«shtesnin gjithĂ« rendin botĂ«ror, si Atlasi, kanĂ« mbaruarâ.
Udhëheqësit evropianë duhej ta kishin nxjerrë këtë mësim që në mandatin e parë të Trumpit. Në vend të kësaj, shumë prej tyre e lexuan gabimisht vendosmërinë e tij dhe supozuan se Shtetet e Bashkuara do të vazhdojnë të garantojnë sigurinë evropiane, pavarësisht zgjedhjeve të Evropës. Ky gabim doli të jetë i kushtueshëm.
Disa argumentojnĂ« se Evropa e ka âfituarâ mbrojtjen e vazhdueshme amerikane duke dislokuar trupa nĂ« Afganistan, pas 11 shtatorit, dhe duke ndihmuar misionet amerikane jashtĂ« vendit. KĂ«to pĂ«rpjekje ishin tĂ« rĂ«ndĂ«sishme, por kurrĂ« nuk kishin pĂ«r qĂ«llim tĂ« zĂ«vendĂ«sonin investimin nĂ« mbrojtjen territoriale tĂ« EvropĂ«s. Solidariteti jashtĂ« vendit nuk e justifikon neglizhencĂ«n nĂ« shtĂ«pi.
Qasja e Trumpit ndaj NATO-s dhe Ukrainës është e qëndrueshme: Shtetet e Bashkuara do të mbështesin aleatët që marrin përgjegjësi për veten. Amerika nuk mund të shërbejë si portofoli i përhershëm apo garantuesi i sigurisë së Evropës, teksa Evropa shmang zgjedhjet e vështira. Udhëheqësit evropianë që duan ndikim mbi të ardhmen e Ukrainës, duhet të tregojnë seriozitet përmes gatishmërisë ushtarake, jo përmes komunikatave diplomatike.
Ky riorientim duhej të kishte ndodhur prej kohësh.
Për dekada, qeveritë evropiane e trajtuan mbrojtjen amerikane si një të drejtë, jo si partneritet. Ndërsa taksapaguesit amerikanë financonin parandalimin, shumë kryeqytete evropiane i dhanë përparësi programeve të gjera sociale, pensionimeve të parakohshme dhe politikave të lejueshme të emigracionit - në vend të shpenzimeve për mbrojtjen. Rehatia politike u zgjodh mbi përgjegjësinë strategjike, me supozimin se Amerika gjithmonë do ta mbulonte diferencën.
Memorandumi i Budapestit i vitit 1994, shpesh pĂ«rmendet pĂ«r tĂ« pretenduar se Shtetet e Bashkuara tani ia âkanĂ« borxhâ mbrojtjen UkrainĂ«s, sepse Kievi hoqi dorĂ« nga armĂ«t bĂ«rthamore sovjetike. Por, memorandumi nuk ishte njĂ« garanci detyruese mbrojtjeje. DĂ«shtimi i tij nĂ«nvizon njĂ« mĂ«sim thelbĂ«sor: parandalimi varet nga aftĂ«sia e besueshme, jo nga dokumentet e dĂ«shirueshme.
MosmarrĂ«veshjet e fundit mbi asetet e ngrira ruse dhe financimi i UkrainĂ«s e bĂ«jnĂ« edhe mĂ« tĂ« qartĂ« dilemĂ«n e EvropĂ«s. UdhĂ«heqĂ«sit evropianĂ« ranĂ« dakord tâi sigurojnĂ« UkrainĂ«s njĂ« kredi prej 90 miliardĂ« eurosh - tĂ« mbĂ«shtetur nga buxheti i Bashkimit Evropian (BE) - pĂ«r vitet 2026 dhe 2027. Ata e arritĂ«n kĂ«tĂ« pasi dĂ«shtuan tĂ« pajtoheshin pĂ«r planin e tyre tĂ« preferuar pĂ«r pĂ«rdorimin e rreth 210 miliardĂ« eurove tĂ« asete shtetĂ«rore ruse, tĂ« ngrira si kolateral. Ky propozim u rrĂ«zua sepse qeveritĂ« - tĂ« udhĂ«hequra nga Belgjika, ku ndodhen shumica e aseteve - kishin frikĂ« nga njĂ« hakmarrje ligjore dhe pĂ«rgjegjĂ«si nĂ«se Moska do tĂ« padiste. Hezitimi, pĂ«rçarjet dhe mbĂ«shtetja nĂ« huamarrjen e garantuar nga buxheti, tregojnĂ« se sa e vĂ«shtirĂ« Ă«shtĂ« vendimmarrja evropiane - edhe nĂ« njĂ« moment ekzistencial nĂ« vetĂ« kontinentin e EvropĂ«s.
Shtetet e Bashkuara mund dhe duhet tĂ« qĂ«ndrojnĂ« pĂ«rkrah EvropĂ«s, kur Evropa ngrihet pĂ«r veten e saj. Por, fuqia amerikane duhet tĂ« plotĂ«sojĂ« mbrojtjen evropiane qĂ« Ă«shtĂ« mirĂ« e financuar - jo tâi zĂ«vendĂ«sojĂ« ato. Neni 5 i NATO-s Ă«shtĂ« angazhim i ndĂ«rsjellĂ« pĂ«r mbrojtje, jo njĂ« subvencion i pĂ«rhershĂ«m pĂ«r qeveritĂ« tĂ« cilat nuk janĂ« tĂ« gatshme tĂ« investojnĂ« nĂ« forcĂ«n ushtarake qĂ« e bĂ«n tĂ« besueshĂ«m Nenin 5 tĂ« NATO-s.
Ky nuk Ă«shtĂ« izolacionizĂ«m. ĂshtĂ« llogaridhĂ«nie.
Shtetet e Bashkuara pĂ«rballen me nevoja urgjente nĂ« vend, pĂ«rfshirĂ« infrastrukturĂ«n e vjetruar, rritjen e kostove tĂ« kujdesit shĂ«ndetĂ«sor dhe presionet kufitare. Tâu kĂ«rkosh familjeve amerikane tĂ« mbajnĂ« barrĂ«n e mbrojtjes sĂ« EvropĂ«s, kur Evropa zotĂ«ron pasurinĂ«, popullsinĂ« dhe bazĂ«n industriale pĂ«r tâu mbrojtur vetĂ«, nuk Ă«shtĂ« as e drejtĂ« dhe as e qĂ«ndrueshme.
Dhe, Evropa Ă«shtĂ« e aftĂ«. Me njĂ« nga ekonomitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« botĂ«, Evropa ka burimet pĂ«r tâu mbrojtur - nĂ«se zgjedh ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ«. Ajo qĂ« ka munguar nuk Ă«shtĂ« kapaciteti, por vullneti.
Në vend që të ndërtonin rezerva municionesh, mbrojtje ajrore, qëndrueshmëri kibernetike dhe forca të reagimit të shpejtë, shumë qeveri ofruan përfitime dhe garanci, duke vepruar thuajse historia ka përfunduar dhe mbrojtja amerikane është e përjetshme. Ky supozim është shembur.
Nëse Evropa beson se Rusia është një kërcënim real, Evropa duhet të veprojë në përputhje me këtë besim. Shpenzimet për mbrojtjen dhe parandalimi i besueshëm nuk mund të varen nga Uashingtoni. Dhe, këto përpjekje duhet të financohen nga Evropa - jo nga taksapaguesit amerikanë. Shtëpia e Bardhë dhe përfaqësuesit e saj po kryejnë pjesën e vet, duke balancuar mbështetjen për Ukrainën me realitetet e fuqisë ruse. Por, ky është para së gjithash problemi i Evropës, jo i Uashingtonit për ta zgjidhur.
Shtetet e Bashkuara mund të shërbejnë si mbështetje e fundit. Evropa duhet të jetë vija e parë.
Evropa duhet më në fund të marrë pronësinë e sigurisë dhe të së ardhmes së kontinentit. Aleatët e vërtetë ndajnë barrën. Ata nuk ua kërkojnë të tjerëve të bëjnë punën e tyre.
Evropa gëzoi dividendin e paqes, për dekada të tëra. Tani duhet të paguajë primin e sigurisë. /Telegrafi/
Nga: Rajan Menon / The Guardian
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Konferenca maratonĂ« pĂ«r shtyp e Vladimir Putinit mĂ« 19 dhjetor, njĂ« ngjarje e pĂ«rvjetshme nĂ« fund tĂ« vitit, nuk ofroi asnjĂ« dĂ«shmi se Rusia mund tĂ« braktisĂ« qĂ«llimet tĂ« cilat presidenti i vendosi pĂ«r âoperacionin e posaçëm ushtarakâ kundĂ«r UkrainĂ«s nĂ« shkurt tĂ« vitit 2022: pushtimin e Donjeckut, Luhanskut, Zaporizhias dhe Hersonit. Si gjithmonĂ«, Putini nuk u duk i shqetĂ«suar nga fakti se, pothuajse katĂ«r vjet pas nisjes sĂ« luftĂ«s, ushtria e tij kishte arritur tĂ« pushtonte plotĂ«sisht vetĂ«m Luhanskun - ndonĂ«se kishte marrĂ« nĂ«n kontroll mĂ« shumĂ« se njĂ« tĂ« tretĂ«n e atij rajoni, si dhe Donjeckun, qĂ« nĂ« vitin 2015.
Qëndrimi i palëkundur i Putinit nuk duhet të jetë befasues. Menjëherë pas pushtimit, Duma e Shtetit të Rusisë miratoi legjislacionin për përfshirjen e këtyre katër rajoneve ukrainase në përbërje të Rusisë - dhe, këtë muaj, ministri i Jashtëm, Sergey Lavrov, dhe zëvendësministri i Jashtëm, Sergei Ryabkov, ripohuan pretendimet territoriale të Putinit.
Paaftësia e Rusisë për të lëvizur nga pozicioni i saj bie në kundërshtim me përpjekjet e dëshpëruara të Donald Trumpit për të arritur një zgjidhje politike deri në Krishtlindje. Për të përmbushur këtë afat të përcaktuar, Trumpi madje përpiqet ta detyrojë Volodymyr Zelenskyyn të dorëzojë pjesët e Donjeckut të cilat Ukraina ende i mban. Edhe pse Zelenskyy refuzoi, ai u tregua i gatshëm të braktiste përpjekjen disavjeçare të Ukrainës për anëtarësim në NATO dhe të pranonte neutralitetin - në këmbim të garancive të fuqishme të sigurisë nga Perëndimi.
Ky ndryshim nga ana e Zelenskyyt nuk do ta zbus Putinin. Shqetësimi i kahershëm - dhe i kuptueshëm - i Rusisë për zgjerimin e NATO-s i paraprin kësaj. Por, lufta e Putinit në vitin 2022 buron nga diçka më e thellë, pasi nuk ka prova që Ukraina ishte më pranë anëtarësimit zyrtar në aleancë në prag të pushtimit të Rusisë - sesa ishte në vitin 2008, kur NATO, në samitin e saj në Bukuresht, deklaroi se Ukraina do të bëhej anëtare në një të ardhme të pacaktuar.
Ashtu si në vitin 2008, vendet e NATO-s mbeten të ndara për kandidaturën e Ukrainës - madje edhe më shumë. Kjo ka rëndësi: neni 10 i traktatit themelues të NATO-s të vitit 1949, kërkon unanimitet për pranimin e anëtarëve të rinj. Kur NATO vërtet dëshiron të rrisë anëtarësinë, ajo vepron me shpejtësi: vëreni pranimin e shpejtë të Finlandës (prill 2023) dhe Suedisë (mars 2024), të cilat aplikuan për anëtarësim në maj 2022. Për të shpjeguar motivimin e Putinit për të pushtuar Ukrainën, duhet të marrim parasysh ankesat e rrënjosura në histori.
Ai ka deklaruar, në mënyrë të përsëritur dhe të zgjatur, se ukrainasit dhe rusët kanë qenë një popull për shekuj të tërë; se ndarja e tyre në dy shtete, pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, ishte një tragjedi; se Jugu dhe Lindja e Ukrainës, të banuara nga një numër i madh rusësh etnikë apo ukrainasish me gjuhë amtare ruse, i përkasin me të drejtë Rusisë. Me pak fjalë, Putini beson se Rusia është plaçkitur.
MegjithatĂ«, nĂ« konferencĂ«n pĂ«r shtyp, Putini pĂ«rgĂ«zoi Trumpin pĂ«r âsinqeritetin absolutâ nĂ« nisjen e negociatave pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s, duke shtuar se Rusia mbetet e angazhuar ndaj tyre dhe do ta ndalojĂ« ofensivĂ«n ushtarake pĂ«r sa kohĂ« qĂ« interesat e saj merren seriozisht.
LĂ«vdatat e Putinit kanĂ« njĂ« qĂ«llim - dhe njĂ« objektiv tĂ« ndjeshĂ«m. Trumpi ka lavdĂ«ruar âgjenialitetinâ e Putinit. Ai, si Putini, ka fajĂ«suar UkrainĂ«n pĂ«r nisjen e luftĂ«s. Ai kĂ«rkon njĂ« afrim me RusinĂ« qĂ« pĂ«rfshin investime tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta multi-miliardĂ« dollarĂ«she. Ka mbĂ«shtetur kĂ«rkesĂ«n e Putinit qĂ« Zelenskyy tĂ« mbajĂ« zgjedhje, pavarĂ«sisht luftĂ«s, pĂ«r tĂ« demonstruar legjitimitetin e tij demokratik. Ai, si Putini, pĂ«rçmon EvropĂ«n dhe do tĂ« preferonte njĂ« marrĂ«veshje qĂ« i lĂ« evropianĂ«t (dhe ukrainasit) tĂ« anashkaluar. TĂ« gjitha kĂ«to janĂ« arsye se pĂ«rse Putini pĂ«rpiqet ta josh Trumpin dhe tĂ« thellojĂ« pĂ«rçarjen mes ShBA-sĂ« dhe EvropĂ«s.
PĂ«rkundĂ«r qĂ«ndrimeve tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta dhe simpatinĂ« e Trumpit pĂ«r RusinĂ«, ai ende nuk ka bĂ«rĂ« njĂ« marrĂ«veshje qĂ« i pĂ«rshtatet Putinit. NĂ«se nuk e bĂ«n, gjakderdhja do tĂ« vazhdojĂ«. Ukraina ka paguar tashmĂ« njĂ« çmim tĂ« tmerrshĂ«m - dhe kjo nuk Ă«shtĂ« pĂ«r tâu habitur: ajo Ă«shtĂ« pala shumĂ« mĂ« e dobĂ«t. E habitshme Ă«shtĂ« humbja masive e ushtrisĂ« ruse - nĂ« njerĂ«z dhe pajisje. Ekonomia e RusisĂ« gjithashtu Ă«shtĂ« nĂ«n stres tĂ« vazhdueshĂ«m dhe mezi po rritet, megjithĂ«se nuk Ă«shtĂ« nĂ« rrezik kolapsi. Por, vuajtjet e rusĂ«ve, pĂ«r tĂ« mos pĂ«rmendur ato tĂ« ukrainasve, nuk do tĂ« kenĂ« rĂ«ndĂ«si pĂ«r sa kohĂ« qĂ« Putini beson se objektivat e tij janĂ« ende tĂ« arritshĂ«m - nĂ« tryezĂ«n e bisedimeve, duke bindur Trumpin tĂ« vazhdojĂ« presionin ndaj Zelenskyyt, apo nĂ« fushĂ«betejĂ«.
Ndërkohë, BE-ja ka ndërmarrë një hap të madh që do të ulë gjasat që Rusia të fitojë shpejt në cilindo drejtim, duke siguruar që arkat e Kievit të mos mbeten bosh. Krerët e bllokut kishin shpresuar të përdornin interesin e fituar nga 210 miliardë euro në asete të ngrira ruse për të ndihmuar Ukrainën. Megjithëse ky plan dështoi për shkak të kundërshtimit të hapur të disa shteteve anëtare të BE-së dhe hezitimeve të të tjerëve, BE-ja arriti të gjente një zgjidhje tjetër. Ajo do të marrë hua 90 miliardë euro për të mbështetur Ukrainën për dy vjet - dhe, pa detyrim kthimi përveçse nëse Rusia paguan dëmshpërblime, diçka që askush nuk e pret.
Media u fokusua te mosmarrĂ«veshjet brenda BE-sĂ« pĂ«r asetet e ngrira ruse, por ajo qĂ« ka rĂ«ndĂ«si vĂ«rtet Ă«shtĂ« se njĂ« bllok prej 27 shtetesh sovrane, shpesh tĂ« vĂ«shtira pĂ«r tâu menaxhuar, arriti tĂ« sigurojĂ« fondet pĂ«r tĂ« shmangur kolapsin e UkrainĂ«s. Ashtu siç fjalĂ«t e Putinit sigurojnĂ« vazhdimin e luftĂ«s, edhe veprimet e BE-sĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ«. Vendimi i BE-sĂ« Ă«shtĂ« gjithashtu i rĂ«ndĂ«sishĂ«m, sepse tregon gatishmĂ«rinĂ« e EvropĂ«s pĂ«r tĂ« vepruar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur lidhur me luftĂ«n, edhe nĂ«se kjo nĂ«nkupton largimin nga ShBA-ja.
NĂ« gusht, Trumpi deklaroi se amerikanĂ«t nuk kanĂ« ndonjĂ« interes nĂ« luftĂ«n e UkrainĂ«s, pasi ndodhen larg saj, âpĂ«rtej njĂ« oqeani tĂ« madh dhe tĂ« bukurâ. Evropa nuk e gĂ«zon kĂ«tĂ« luks gjeografik. Kjo, sĂ« bashku me StrategjinĂ« e re tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare tĂ« Trumpit, e cila e pĂ«rshkruan kontinentin si njĂ« vend tĂ« zhytur nĂ« probleme dhe pĂ«r rrjedhojĂ« me rĂ«ndĂ«si nĂ« venitje pĂ«r ShBA-nĂ«, mund tâi ketĂ« bindur udhĂ«heqĂ«sit evropianĂ« tĂ« veprojnĂ« mĂ« tĂ« pavarur.
Duke qenë se Trumpi pezulloi gjithë ndihmën e drejtpërdrejt ushtarake për Kievin, në mars, ndihma vetëm nga Evropa mund të mos mjaftojë për të qenë të sigurt që ukrainasit të arrijnë një paqe të cilën ata e konsiderojnë të drejtë. Por, kjo ka qenë një luftë e mbushur me befasi, dhe më e madhja prej tyre është që ushtria e Ukrainës ende nuk është mposhtur.
Evropa ia ka hedhur UkrainĂ«s njĂ« jelek shpĂ«timi, por nuk duhet tĂ« kemi iluzione. Ukraina do tĂ« vazhdojĂ« tĂ« luftojĂ« me shpinĂ« pĂ«r muri kundĂ«r njĂ« armiku qĂ« ka mĂ« shumĂ« nĂ« secilin burim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r luftĂ«n - dhe lideri i tĂ« cilit e barazon âkompromisinâ me kapitullimin e kundĂ«rshtarit. NĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« ndryshimi tĂ« papritur tĂ« pozicionit tĂ« RusisĂ« mbi çështjen territoriale, Trumpit do tâi mohohet dhurata e Krishtlindjes tĂ« cilĂ«n aq shumĂ« e dĂ«shiron. NdonĂ«se secili nĂ« mĂ«nyrĂ«n e vet, konferenca pĂ«r shtyp e Putinit dhe paketa e huas sĂ« BE-sĂ« pĂ«r UkrainĂ«n, sigurojnĂ« qĂ« lufta do tĂ« vazhdojĂ« edhe vitin e ardhshĂ«m. /Telegrafi/
Nga: Jordana Timerman / The Guardian (titulli: Reward countries that toe the line, punish those that donât: thatâs how Trump is exerting control in Latin America)
PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
PĂ«r njĂ« brez tĂ« tĂ«rĂ«, Amerika Latine ka qenĂ« vend me stabilitet tĂ« paqĂ«ndrueshĂ«m. E karakterizuar nĂ« aspektin sipĂ«rfaqĂ«sore prej protestave, lĂ«kundjeve politike dhe skandaleve spektakolare, pjesa mĂ« e madhe e rajonit, qĂ« prej demokratizimit nĂ« vitet 1980-â90, ka mbetur kryesisht demokratike dhe pa luftĂ«ra mes shtetesh. Edhe pse e plagosur nga dhuna e grupeve tĂ« armatosura dhe organizatave kriminale gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« fuqishme, ajo, nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, e ka justifikuar nofkĂ«n qĂ« ia ka vĂ«nĂ« vetes si âzonĂ« paqejeâ.
Kjo është arsyeja pse ky vit është ndier aq tronditës. Gjatë gjithë vitit 2025, vitit të parë të mandatit të dytë të Donald Trumpit, analistët kanë analizuar në mënyrë obsesive mundësinë e ndërhyrjeve ushtarake amerikane në një hemisferë që dikur përkufizohej nga mbrojtja e bashkuar e sovranitetit kombëtar. Por, fiksimi për të kuptuar nëse presioni në rritje i Uashingtonit ndaj Nicolås Maduros paralajmëron një pushtim fizik të Venezuelës, ka larguar vëmendjen nga historia e vërtetë: ndryshimi më i madh drejt ndërhyrjes së drejtpërdrejtë tashmë ka ndodhur - dhe është përballur me shumë pak rezistencë. Më shumë se 100 persona janë vrarë në sulmet detare amerikane të cilat ekspertët i përshkruajnë si ekzekutime jashtëgjyqësore, dhe kundërshtimet më të forta nuk kanë ardhur nga presidentët e Amerikës Latine apo nga organizatat rajonale, por nga Kongresi amerikan.
Uashingtonit nuk i nevojitet pushtimi pĂ«r tĂ« pĂ«rmbysur rendin e hemisferĂ«s; Trumpi tashmĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« qendra e re e gravitetit. Ai e ka riformĂ«suar fuqinĂ« amerikane me njĂ« rikthim perandorak qĂ« nuk shqetĂ«sohet mĂ« pĂ«r narrativĂ«n e âsĂ« mirĂ«s mĂ« tĂ« madheâ tĂ« cilĂ«n Uashingtoni dikur e pĂ«rdorte pĂ«r tĂ« justifikuar veprimet e veta. E ashtuquajtura doktrinĂ« Donroe vepron haptazi si njĂ« regjim disiplinor - transaksional, ndĂ«shkues, i thjeshtĂ« - qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« pĂ«rputhje tĂ« pĂ«rkryer me lĂ«vizjet politike tĂ« hemisferĂ«s.
Ndikimi i Trumpit tani është aq dominues, saqë vetë zgjedhjet fitohen ose humbasin prej tij - apo më saktë, nga kandidatët që ai zgjedh. Në garën presidenciale të Hondurasit, mbështetja e tij për Nasry Asfuran dhe kërcënimet për të ndërprerë ndihmën nëse votuesit zgjedhin ndryshe, u bënë qendrore për fushatën, duke i bërë jehonë ndërhyrjes së tij në zgjedhjet parlamentare të Argjentinës në tetor. Veprimet të cilat dikur do të kishin shkaktuar zhurmë, tani kalojnë si gjëra të zakonshme - përveç te një rreth i ngushtë ekspertësh të indinjuar.
Ky peizazh mbahet bashkë nga një metodë qeverisjeje që ndërthur paqëndrueshmërinë, përjashtimin dhe shpërblimin. Qasja e Trumpit është më fleksibile dhe më e llogaritur sesa sugjeron retorika e tij. Njëzetë e tetë sulmet vdekjeprurëse detare bashkëjetojnë me lëshime të papritura, si heqja e tarifave ndaj Brazilit pasi ai dështoi të ndikonte te gjykatat që trajtonin çështjet e Jair Bolsonaros. Mospërputhja është strategjia: ajo çan koordinimin, krijon varësi dhe i detyron qeveritë drejt vendimmarrjeve reaktive.
NjĂ« nga mjetet mĂ« tĂ« fuqishme tĂ« administratĂ«s ka qenĂ« zgjerimi i pĂ«rjashtimeve - zonave ku rregullat e zakonshme nuk vlejnĂ« mĂ«. MigrantĂ«t ishin kategoria e parĂ«, tĂ« zhveshur nga mbrojtjet ligjore. Pastaj erdhĂ«n tĂ« deportuarit tĂ« dĂ«rguar nĂ« vende tĂ« treta pĂ«rmes marrĂ«veshjeve tĂ« improvizuara; tĂ« dyshuarit pĂ«r trafik droge tĂ« vrarĂ« nĂ« operacione jashtĂ« kufijve; dhe, tani Venezuela, ku sulmet e paligjshme detare kanĂ« pĂ«r shĂ«njestĂ«r njĂ« regjim tĂ« izoluar nĂ« aspektin ndĂ«rkombĂ«tar. Me shumĂ« pak tĂ« gatshĂ«m pĂ«r tĂ« mbrojtur Maduron, reagimi i zbehtĂ« ndaj dhjetĂ«ra vdekjeve ka ripĂ«rcaktuar nĂ« heshtje kufijtĂ« e normave tĂ« cilat Uashingtoni mund tâi shkelĂ« pa pasoja. Ădo pĂ«rjashtim gdhend njĂ« normalitet tĂ« ri.
NĂ«n Trumpin, rajoni Ă«shtĂ« ndarĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« theksuar: aleatĂ« tĂ« bindur dhe armiq ideologjikĂ«. LiderĂ«t si Nayib Bukele i El Salvadorit, Javier Milei i ArgjentinĂ«s dhe Daniel Noboa i Ekuadorit janĂ« rreshtuar ngushtĂ«sisht me Uashingtonin dhe janĂ« shpĂ«rblyer me financime, bashkĂ«punim nĂ« siguri dhe favor diplomatik. Paraguai dhe Bolivia po pĂ«rpiqen tâi ndjekin me shpejtĂ«si. Vendet e Karaibeve dhe AmerikĂ«s Qendrore kanĂ« lejuar zbatimin e kontrolleve tĂ« migracionit, vendosjen e bazave ushtarake apo koncesione nĂ« siguri, vetĂ«m pĂ«r tĂ« qĂ«ndruar nĂ« favorin e Uashingtonit.
Në këtë kontekst, rezistenca më efektive ndaj politikave të Trumpit ka qenë kombëtare dhe diplomatike, jo rajonale. Në fakt, të vetmet vende që kanë arritur një kundërshtim pjesërisht të suksesshëm janë Brazili dhe Meksika. Udhëheqësit e tyre, Luiz Inåcio Lula da Silva dhe Claudia Sheinbaum - kundërshtarë ideologjikë të Trumpit - praktikojnë një formë të rezistencës pragmatike: pa përplasje të hapura, por as rreshtim.
Pas muajve tĂ« tĂ«rĂ« me pĂ«rpjekje tĂ« dĂ«shtuara pĂ«r tĂ« ndikuar nĂ« sistemin gjyqĂ«sor tĂ« Brazilit pĂ«r tĂ« liruar Bolsonaron, Trumpi u detyrua tĂ« ulej nĂ« negociata me Lulan dhe hoqi dorĂ« nga tarifat dhe sanksionet ndaj njĂ« gjykatĂ«si tĂ« GjykatĂ«s Supreme. Sheinbaumi ka kultivuar rolin e âpĂ«shpĂ«ritĂ«ses sĂ« Trumpitâ: ajo kombinon bashkĂ«punimin nĂ« çështjet e migracionit dhe tregtisĂ«, me gjeste simbolike pĂ«r politikat ndaj drogĂ«s dhe njĂ« refuzim tĂ« fortĂ« diskursiv ndaj çdo ndĂ«rhyrjeje nĂ« sovranitetin meksikan - tĂ« gjitha kĂ«to duke shmangur sulmet personale qĂ« do tĂ« mbyllnin kanalet diplomatike. KĂ«to strategji funksionale janĂ« nĂ« kontrast tĂ« thellĂ« me ballafaqimin steril tĂ« ndjekur nga Gustavo Petro i KolumbisĂ«.
Petro ilustron dinamikĂ«n e kundĂ«rt. Duke u pĂ«rballur drejtpĂ«rdrejt me Trumpin, ai e ekspozoi qeverinĂ« e tij ndaj masave ndĂ«shkuese, pa ndryshuar sjelljen e Uashingtonit - njĂ« bast i rrezikshĂ«m pĂ«r tĂ« forcuar mbĂ«shtetjen e brendshme, por qĂ« nxjerr nĂ« pah njĂ« aksiomĂ« tĂ« re rajonale: rezistenca e zhurmshme pa mbĂ«shtetje kolektive, tani Ă«shtĂ« njĂ« strategji e humbur. Trumpi madje e ka veçuar KolumbinĂ« si njĂ« front tĂ« mundshĂ«m tĂ« ri nĂ« luftĂ«n e tij kundĂ«r ânarkoterrorizmitâ - njĂ« etiketĂ« e lakueshme dhe disiplinuese qĂ« mund tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« justifikuar ndĂ«rhyrjen ushtarake tĂ« ShBA-sĂ« nĂ« territore tĂ« tjera tĂ« rajonit.
NdĂ«rkohĂ«, janĂ« dobĂ«suar institucionet qĂ« dikur mbĂ«shtesnin diplomacinĂ« rajonale. JanĂ« shembur vazhdimisht pĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« negociuar njĂ« tranzicion nĂ« VenezuelĂ« - sĂ« fundmi pas zgjedhjeve tĂ« vitit 2024, megjithĂ«se Sheinbaumi dhe Lula sĂ« fundmi janĂ« ofruar tĂ« ndĂ«rmjetĂ«sojnĂ«. Samiti i Komunitetit tĂ« Shteteve tĂ« AmerikĂ«s Latine dhe Karaibeve (CELAC) me BE-nĂ«, nĂ« nĂ«ntor, shmangu tĂ« dĂ«nonte sulmet amerikane. Samiti i Amerikave, i planifikuar pĂ«r kĂ«tĂ« muaj, u anulua krejtĂ«sisht. Thirrja e javĂ«s sĂ« kaluar e Sheinbaumit pĂ«r veprim nga OKB-ja, dukej si njĂ« formalitet - gjĂ«ja e duhur pĂ«r tâu thĂ«nĂ« nĂ« njĂ« moment tensioni, por me pak gjasa pĂ«r ndikim praktik. NĂ«se ka ndonjĂ« gjĂ«, kjo theksoi se sa tĂ« dobĂ«ta janĂ« bĂ«rĂ« organet shumĂ«palĂ«she nĂ« klimĂ«n e tanishme diplomatike.
E majta, dikur një kundërpeshë morale ndaj fuqisë amerikane në hemisferë, ka humbur busullën. Vala rozë dikur ofronte një gjuhë të përbashkët që bashkonte nacionalizmin, përfshirjen sociale dhe anti-imperializmin në një projekt koherent politik. Sot ai fjalor është i copëtuar; energjia politike që e mbante atë gjallë është shuar si në nivel kombëtar, ashtu edhe rajonal. Politika e jashtme trumpiste ka të njëjtin ton me mesazhin fitues të së djathtës ekstreme në politikën kombëtare të rajonit. Ajo ushqehet nga zhgënjimi me korrupsionin, pasigurinë dhe ngërçin institucional, duke ofruar një repertor - rend, autoritet, veprim - që për shumë shtresa të shoqërisë tingëllon më i besueshëm se thirrjet për përfshirje apo solidaritet.
Kontrasti me 20 vjet mĂ« parĂ« Ă«shtĂ« i madh. NĂ« vitin 2005, qeveritĂ« e valĂ«s rozĂ«, tĂ« forta nĂ« aspektin elektoral dhe ideologjikisht tĂ« sigurta, u mblodhĂ«n nĂ« Mar del Plata tĂ« ArgjentinĂ«s pĂ«r tĂ« rrĂ«zuar MarrĂ«veshjen pĂ«r TregtinĂ« e LirĂ« tĂ« Amerikave tĂ« George W. Bushit. Anti-imperializmi dikur pĂ«rbĂ«nte gramatikĂ«n e pĂ«rbashkĂ«t politike tĂ« sĂ« majtĂ«s latino-amerikane. Ai konsensus Ă«shtĂ« zhdukur. NĂ« njĂ« sondazh tĂ« fundit nga Bloomberg/Atlas, 53 pĂ«rqind e tĂ« anketuarve nĂ« AmerikĂ«n Latine thanĂ« se do tĂ« mbĂ«shtesnin ndĂ«rhyrjen ushtarake tĂ« ShBA-sĂ« pĂ«r tĂ« rrĂ«zuar Maduron. ĂshtĂ« vetĂ«m njĂ« pikĂ« e vetme e tĂ« dhĂ«nave, por mbĂ«rthen njĂ« transformim mĂ« tĂ« gjerĂ«: rajoni nuk beson mĂ« nĂ« narrativĂ«n kolektive qĂ« dikur frenonte Uashingtonin.
Qëndrimi i ripërtërirë perandorak i Trumpit po rezulton i suksesshëm jo vetëm për shkak të forcës imponuese të ShBA-së, por sepse e majta e Amerikës Latine nuk të bind më. Ndikimi i tij buron po aq nga rraskapitja ideologjike e së majtës sa edhe nga fuqia e Uashingtonit. Politikat e rajonit janë zhvendosur në mënyrat që shkojnë përkrah avancimit të Trumpit dhe që ia hapin rrugën atij - dhe ai është treguar i shpejtë për ta konsoliduar atë terren të ri. /Telegrafi/
Zakonisht, dokumentet zyrtare qĂ« kalohen pa u vĂ«nĂ« re, harrohen nĂ« rafte tĂ« pluhurosura institucionesh. MirĂ«po, ky sâĂ«shtĂ« rasti me StrategjinĂ« e re tĂ« SigurisĂ« KombĂ«tare tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara, tĂ« sapopublikuar, e cila tregon se bota po ndryshon kurs. Jo sepse sjell risi konceptuale tĂ« panjohura, por sepse e thotĂ« troç atĂ« qĂ« prej kohĂ«sh kemi nuhatur nĂ« korridoret amerikane tĂ« pushtetit, qĂ« âdaja Semiâ po largohet nga universalizmi moral dhe po rikthehet te nacionalizmi pragmatik. DitĂ«t kur ShBA-ja mbante peshĂ«n e rendit botĂ«ror, si âAtlasi i kĂ«rrusurâ, duket se me Trumpin kanĂ« marrĂ« fund. Evropa aty pĂ«rmendet me njĂ« ton tĂ« ftohtĂ«, pothuajse teknik, duke u distancuar nga retorika e deritanishme pĂ«r âvlerat e pĂ«rbashkĂ«taâ apo âkomunitetin transatlantikâ. PĂ«rmes âAngazhimit tĂ« HagĂ«sâ, vendet e NATO-s duhet tĂ« shpenzojnĂ« pesĂ« pĂ«rqind tĂ« Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto (PBB) pĂ«r mbrojtjen dhe rimĂ«kĂ«mbjen e industrisĂ« ushtarake. Amerika nuk kĂ«rkon mĂ« vetĂ«m shpĂ«rndarje tĂ« barrĂ«s, por zhvendosje tĂ« saj, duke pritur qĂ« aleatĂ«t tĂ« mbulojnĂ« vetĂ« rajonet e tyre.
PĂ«r vende tĂ« vogla si i yni, qĂ« ka pĂ«rfituar bollshĂ«m nga bujaria amerikane, ky ndryshim Ă«shtĂ« ekzistencial dhe alarmues. PĂ«r tri dekada, ShqipĂ«ria ka jetuar me njĂ« avantazh tĂ« heshtur si aleat i vogĂ«l simpatik, i bindur, pa probleme, pa ambicie destabilizuese; njĂ« vend qĂ« votonte gjithmonĂ« siç duhej, qĂ« ofronte mbĂ«shtetje simbolike kurdoherĂ« qĂ« i kĂ«rkohej dhe qĂ« nuk krijonte telashe. NĂ« njĂ« botĂ« liberale dhe idealiste kaq mjaftonte, por nĂ« botĂ«n e sotme kjo sâvlen mĂ«.
Strategjia amerikane është brutalisht e qartë: aleatët si Shqipëria duhet të kontribuojnë më shumë dhe në mënyrë të matshme në sigurinë kolektive; të mbrojnë vetë territorin dhe hapësirën e tyre strategjike; të mos funksionojnë më si barrë apo si nevojtarë të përhershëm të mbrojtjes amerikane; të mos tolerojnë që territori i tyre të kthehet në bazë të krimit të organizuar, korridore trafiku apo zona gri që minojnë stabilitetin rajonal dhe mbi të gjitha, të mos lejojnë që infrastruktura kritike, portet, energjia, komunikimet dhe asetet strategjike të bien nën ndikimin apo kontrollin e fuqive rivale që sfidojnë rendin euroatlantik dhe sigurinë e përbashkët.
Për ne, kjo do të thotë se retorika proamerikane nuk mjafton më dhe se politika e jashtme e Shqipërisë nuk mund të vazhdojë të sillet si një zgjatim i pushtetit personal. Për vite me radhë, diplomacia është përdorur për mbijetesë politike, për të mbuluar dështime të brendshme dhe për të shitur jashtë vendit një besnikëri të rreme, të kufizuar në deklarata e gjeste simbolike. Një diplomaci që kërkon imunitet, blen heshtje dhe prodhon avantazh elektoral duke shfrytëzuar ndjenjat proamerikane të shoqërisë shqiptare nuk është politikë e jashtme, por keqpërdorim i aleancës.
Dokumenti i ri amerikan e godet drejtpĂ«rdrejt kĂ«tĂ« model, edhe kur nuk e pĂ«rmend ShqipĂ«rinĂ« me emĂ«r. Madje, reagon kundĂ«r praktikave qĂ« degradojnĂ« institucionet demokratike, duke kĂ«rkuar pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r ata qĂ« abuzojnĂ« me pushtetin. Strategjia e bĂ«n tĂ« qartĂ« se kompetenca dhe merita duhet tĂ« jenĂ« udhĂ«rrĂ«fyesit e bashkĂ«punimit, duke mos lĂ«nĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r liderĂ« qĂ« kĂ«rkojnĂ« âimunitetâ apo âavantazh elektoralâ nĂ« kĂ«mbim tĂ« lojalitetit sipĂ«rfaqĂ«sor e simbolik.
Në këtë kontekst, nga politika e jashtme shqiptare kërkohet një rikthim tek elementet themelore, që janë interesi i shtetit dhe i kombit. Ajo duhet të jetë e qëndrueshme, e parashikueshme dhe e ndërtuar mbi logjikë strategjike, jo mbi nevoja personale kalimtare të udhëheqësit. Vetëm kështu marrëdhëniet ndërkombëtare nuk shndërrohen në instrument propagande, por në kapital real politik dhe kombëtar.
PĂ«r tĂ« qenĂ« mĂ« konkret, sâmjafton tĂ« thuash se je âpartneri mĂ« i mirĂ«â, por kĂ«rkohet tĂ« shpenzojmĂ« pesĂ« pĂ«rqind tĂ« PBB-sĂ« pĂ«r mbrojtjen. Kjo Ă«shtĂ« veçanĂ«risht e vĂ«shtirĂ« te ne, ku dihet se tĂ« gjitha investimet publike pĂ«r vitin 2024 ishin nĂ« masĂ«n 5.3 pĂ«rqind tĂ« PBB-sĂ«, ndĂ«rkohĂ« qĂ« buxheti Ă«shtĂ« tejngarkuar nga fryrja e numrit tĂ« rrogĂ«tarĂ«ve patronazhistĂ« dhe nga kontratat abuzive PPP me biznesmenĂ« oborrtarĂ« tĂ« pushtetit. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, nĂ« aspektin e rritjes sĂ« investimeve nĂ« mbrojtje, ato nuk duhet tĂ« orientohen nga babĂ«zia se si fondet mund tĂ« vidhen mĂ« lehtĂ«, as nga ambicie tĂ« tejkaluara pĂ«r tĂ« pasur njĂ« ushtri tĂ« kompletuar si dikur, por nga synimi pĂ«r tĂ« pĂ«rmbushur nevojat imediate tĂ« vendit dhe pĂ«r tâu bĂ«rĂ« njĂ« aleat i vlefshĂ«m pĂ«r ShBA-nĂ« dhe NATO-n.
Siguria e kufijve, migracioni dhe krimi transnacional janë një tjetër shtyllë qendrore e Strategjisë dhe këtu dihet që Shqipëria është pjesë domethënëse e zinxhirit të trafikut dhe migracionit drejt Bashkimit Evropian. Kjo do të thotë se, kontrolli real i kufijve, çmontimi i rrjeteve kriminale dhe mbyllja e korridoreve të trafikantëve nuk janë thjesht detyra ndaj qytetarëve të saj dhe BE-së, por demonstrim besueshmërie ndaj ShBA-së.
Edhe pse Ballkani nuk merr vĂ«mendje tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nĂ« Strategji, Ă«shtĂ« e nĂ«nkuptueshme logjika qĂ« rajonet âsekondareâ duhet tĂ« stabilizohen vetĂ«, pa konsumuar burime amerikane. ShBA-ja sâdo mĂ« qĂ« tĂ« rikthehet nĂ« Ballkan si âmenaxher krizeâ. NĂ« kĂ«tĂ« prizĂ«m, ShqipĂ«ria nuk mund tĂ« mjaftohet me neutralitet pasiv, por duhet tĂ« jetĂ« garantuese e stabilitetit. Tirana zyrtare duhet sĂ« pari tĂ« rikthejĂ« ndikimin tek bashkĂ«kombĂ«sit nĂ« shtetet fqinje pĂ«rmes marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« qĂ«ndrueshme me lidershipin shqiptar atje, tĂ« bazuara nĂ« interesa kombĂ«tare dhe jo nĂ« kimi apo kalkulime personale. ShqipĂ«ria ka potencialin tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« kampione rajonale tĂ« stabilitetit, pikĂ«risht nĂ« njĂ« moment kur ShBA-ja kĂ«rkon partnerĂ« qĂ« e parandalojnĂ« krizĂ«n.
Një tjetër element me rëndësi në Strategji janë portet, që nuk trajtohen më si nyje tregtare, por si instrumente të fuqisë kombëtare, që lidhin sigurinë energjetike, mbrojtjen dhe zinxhirët globalë të furnizimit. Aty theksohet nevoja për mobilitet të shpejtë, shpërndarje të kapaciteteve dhe pika të sigurta mbështetjeje në Mesdhe. Në dritën e këtyre zhvillimeve, mosshfrytëzimi i plotë i pozicionit gjeografik të Shqipërisë për ndërtimin e një porti të thellë të klasit të parë përbën një dështim strategjik. Një port i tillë, me mbi 20 metra thellësi, do lejonte operimin pa kufizime të anijeve me zhytje të madhe, si anijet LNG (gaz natyror i lëngshëm), mega-anijet e kontejnerëve dhe luftanije të tonazhit të lartë, përfshirë aeroplanmbajtëset. Ky përcaktim nuk është çështje dëshire, por bazohet në batimetri dhe kapacitet natyror.
Ădo njeri qĂ« ka njohuri bazĂ« mbi lundrimin ose zhytjen e di se vendi ynĂ« ka njĂ« gji natyror jashtĂ«zakonisht tĂ« thellĂ« nĂ« VlorĂ«, ku thellĂ«sitĂ« arrihen shumĂ« pranĂ« vijĂ«s bregdetare pa pasur nevojĂ« pĂ«r dragim apo dallgĂ«thyes. Potenciali pĂ«r thellĂ«si tĂ« mĂ«dha natyrore ekziston edhe nĂ« pjesĂ«n veriore tĂ« ShĂ«ngjinit. MegjithatĂ«, ShqipĂ«ria po investon portin kryesor nĂ« moçalin e Porto Romanos, duke shpĂ«rdoruar njĂ« avantazh natyror qĂ«, nĂ« logjikĂ«n e re amerikane, do tĂ« pĂ«rkthehej nĂ« fleksibilitet logjistik, mbĂ«shtetje pĂ«r NATO-n dhe peshĂ« reale strategjike nĂ« Mesdhe.
Strategjia amerikane shkon përtej LNG-së dhe flet hapur për energjinë si armë gjeopolitike, si instrument për dobësimin e rivalëve dhe forcimin e aleatëve. Shqipëria këtu nuk duhet ta shohë veten thjeshtë si konsumator apo vend tranziti, por si platformë energjetike amerikane në Ballkan. Këtu ekziston potencial i madh për tërheqjen e investimeve strategjike amerikane në energji, si projekti i CWP Global për energji hibride në verilindje të vendit, i cili prej vitesh po zvarritet në labirinte burokratike. Projekte të tilla nuk janë thjesht çështje rryme, por instrumente ndikimi strategjik.
Në fushën e infrastrukturës, prioritet absolut duhet të ishte përshpejtimi i punimeve për përfundimin e Korridorit VIII, i cili, siç e kanë nxjerrë në pah edhe manovrat Defender, përfaqëson rrugën më të shkurtër dhe më të sigurt për mbështetjen e aleatëve lindorë në rast kërcënimi nga ekspansioni rus. Ky korridor nuk sjell vetëm zhvillim rajonal, por do shërbente si arterie strategjike e NATO-s, që lidh Adriatikun me Detin e Zi dhe do ulte varësinë nga itinerare më të gjata apo më të ekspozuara. Për ShBA-në, funksionalizimi i Korridorit VIII nënkupton kohë reagimi më të shpejtë, kosto më të ulëta logjistike dhe siguri më të madhe operative; për Shqipërinë, ai përfaqëson kalimin nga periferi gjeografike në nyje të domosdoshme të arkitekturës euroatlantike të sigurisë.
Prioritete të tjera strategjike amerikane me implikime të drejtpërdrejta edhe për ne janë pengimi aktiv i ndikimit kinez dhe mbrojtja apo shtimi, i interesave amerikane në vendin tonë. Sot Kina është partnerja jonë e dytë tregtare, ndërsa shkëmbimet tregtare dhe investimet amerikane lënë për të dëshiruar. Përveç projektit të sipërpërmendur të CWP Global, nuk ka pothuajse asnjë prani serioze amerikane. Edhe projekti me Bechtel për hidrocentralin e Skavicës dështoi të gjejë financim real.
NĂ« kĂ«to rrethana, qeveria duhet tĂ« mendojĂ« mĂ« pragmatikisht, duke hequr dorĂ« nga ambicia e njĂ« projekti gjigant tĂ« vetĂ«m dhe duke kaluar drejt njĂ« zgjidhjeje mĂ« realiste me ndĂ«rtimin e dy ose tre hidrocentraleve tĂ« reja tĂ« mesĂ«m nĂ« Drinin e BardhĂ«. Po ashtu, projektet madhore infrastrukturore (autostrada, hekurudha, aeroporte dhe korridore strategjike) nuk duhet tĂ« mbeten peng i bizneseve vendase tĂ« dyshimta me lidhje politike, por duhet tâu besohen kompanive amerikane me reputacion ndĂ«rkombĂ«tar si Bechtel, tĂ« cilat pĂ«r ShBA-nĂ« pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« jo vetĂ«m kapacitet teknik, por edhe garanci strategjike dhe besueshmĂ«ri politike.
NĂ« vijim tĂ« infrastrukturĂ«s, doktrina amerikane e tregon qartĂ« se teknologjitĂ« e avancuara tĂ« komunikimit, inteligjenca artificiale dhe kibernetika nuk pĂ«rbĂ«jnĂ« mĂ« njĂ« sektor dytĂ«sor, por njĂ« front tĂ« mirĂ«filltĂ« sigurie. Duke pasur parasysh hakerimin iranian dhe skandalet e fundit tĂ« AKShI-t, kĂ«tu kĂ«rkohet angazhim serioz shtetĂ«ror, ndĂ«rtim real kapacitetesh dhe pĂ«rgjegjshmĂ«ri institucionale. Nuk do tĂ« tolerohej vazhdimi i grabitjes sĂ« fondeve publike nĂ«n emra tĂ« rinj dhe âreformaâ fiktive.
Si pĂ«rmbledhje, epoka e aleatit simbolik ka mbaruar dhe ShqipĂ«ria ose kthehet nĂ« garantuese reale tĂ« stabilitetit dhe interesave amerikane nĂ« rajon, ose rrezikon tĂ« mbetet njĂ« emĂ«r pa peshĂ« nĂ« hartĂ«n strategjike. NĂ« njĂ« botĂ« ku Amerika kĂ«rkon aleatĂ« qĂ« sjellin vlerĂ« dhe jo justifikime, ShqipĂ«ria duhet mĂ« nĂ« fund tĂ« sillet si shtet qĂ« meriton besim e jo si vend qĂ« pret mĂ«shirĂ«. Strategjia e bĂ«n tĂ« qartĂ« se aleancat sâtrashĂ«gohen, por sprovohen çdo ditĂ«, dhe pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« ky testim tashmĂ« ka filluar.
Login