Emigracioni 2.0 krijon një brez të ri fëmijësh që flasin dy gjuhë e shumëkulturorë, që rriten mes dy identiteteve dhe dy realiteteve. Por bashkë me potencialin e madh ekonomik dhe arsimor, vijnë edhe rreziqe: shkëputja e brezit të ri nga Shqipëria dhe humbja e kapitalit njerëzor. Pyetja thelbësore është nëse vendi do të dijë ta kthejë këtë energji të re në zhvillim, apo do ta lërë të shpërndahet jashtë kufijve.
Në fillim të viteve 2000, fjala emigracion në Shqipëri kishte një ngarkesë të fortë emocionale: Ajo lidhej me ndarjen, me imazhin e një prindi që largohej për të punuar kryesisht në Greqi, Itali apo Gjermani, ndërsa fëmijët mbeteshin pas në Shqipëri, në kujdesin e mamasë apo gjyshërve.
Kujtesa kolektive e atyre viteve është plot me imazhe valixhesh, por edhe me lot; me telefonata të rralla nga kabinat publike, me dhurata që vinin për festa apo për datëlindje, si një mënyrë për të zëvendësuar mungesën fizike dhe emocionale të prindit.
Emigracioni ishte sakrificĂ«. NjĂ« premtim pĂ«r njĂ« jetĂ« mĂ« tĂ« mirĂ«, por qĂ« âpaguhejâ me vite tĂ« tĂ«ra ndarjeje dhe me njĂ« brez fĂ«mijĂ«sh qĂ« u rritĂ«n duke njohur prindĂ«rit e tyre mĂ« shumĂ« nĂ« fotografi sesa nĂ« pĂ«rditshmĂ«ri.
Por sot, fotografia e emigracionit shqiptar ka ndryshuar rrĂ«njĂ«sisht. ValĂ«t e reja tĂ« largimeve nuk janĂ« mĂ« arrati ekonomike tĂ« individĂ«ve, por Ă«shtĂ« e gjithĂ« familja qĂ« i âzhvendosâ rrĂ«njĂ«t dhe shkon sĂ« bashku. TashmĂ« kĂ«to rrĂ«njĂ« shtrihen nĂ« dy vende, nĂ« dy realitete. Dhe kĂ«shtu ka lindur njĂ« fenomen i ri, qĂ« cilĂ«sohet âemigracioni 2.0â, qĂ« nuk nĂ«nkupton ndarje, por jetĂ« tĂ« dyfishtĂ«.
Në ndryshim nga brezi i parë që kërkonte të mbijetonte dhe të siguronte të ardhura për familjen në Shqipëri, brezi i dytë kërkon cilësi jete, arsim më të mirë dhe stabilitet. Ata nuk e shohin më emigrimin si një fazë të përkohshme, por si një projekt afatgjatë familjar.
Fëmijët e tyre ndjekin shkolla në Itali, Gjermani apo Francë, mësojnë dy gjuhë njëherësh, përfshihen në kultura të ndryshme, ndërkohë që verën e kalojnë në Shqipëri, në shtëpitë që prindërit kanë blerë apo ndërtuar me kujdes për të ruajtur lidhjen me vendin e origjinës.
Ndikimi emocional qĂ« fĂ«mijĂ«t pĂ«rjetojnĂ« gjatĂ« emigrimit Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i ndĂ«rlikuar sesa njĂ« proces i thjeshtĂ« âpĂ«rshtatjejeâ, sepse, siç shpjegon psikologia Valentina Telhaj, âfĂ«mijĂ«t e pĂ«rthithin tensionin e prindĂ«rve si sfungjer, edhe kur sâkanĂ« asnjĂ« fjalĂ« pĂ«r ta pĂ«rshkruar atĂ«â, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, gjurmĂ«t emocionale tĂ« tranzicionit shpesh shfaqen mĂ« vonĂ«, nĂ« forma tĂ« ndryshme ankthi, tĂ«rheqjeje apo ndryshimi sjelljesh.
Por rrĂ«njĂ«t e kĂ«saj pĂ«rvoje nuk janĂ« vetĂ«m psikologjike: ekonomistja Silvi Boçe i sheh vitet e para tĂ« emigrimit si periudhĂ«n qĂ« âkrijon kontradikta tĂ« padukshme brenda familjes, sepse prindi pĂ«rpiqet tĂ« mbijetojĂ« ekonomikisht, ndĂ«rsa fĂ«mija pĂ«rpiqet tĂ« mbijetojĂ« emocionalishtâ.
Sipas saj, tĂ« ardhurat e paqĂ«ndrueshme, dhe oraret e gjata tĂ« punĂ«s e reduktojnĂ« nĂ« minimum kohĂ«n cilĂ«sore me fĂ«mijĂ«t, duke krijuar ânjĂ« boshllĂ«k tĂ« heshtur qĂ« fĂ«mija e mbush me pasiguritĂ« e vetaâ.
Nga ana tjetĂ«r, sociologia Marsida Simo thotĂ« se fĂ«mijĂ«t e emigrantĂ«ve jetojnĂ« ânĂ« dy sisteme paralele vlerash, ku asnjĂ«ri nuk Ă«shtĂ« i plotĂ« dhe asnjĂ«ri nuk Ă«shtĂ« plotĂ«sisht i tyreâ, duke krijuar njĂ« gjendje identitare qĂ« luhatet mes kujtesĂ«s familjare dhe normave tĂ« reja shoqĂ«rore.
Ky dualizëm vihet re në mënyrën sesi ata flasin, sillen dhe ndërtojnë marrëdhënie, shpesh me një maturi që e tejkalon moshën, shpjegon ajo.
NĂ« shkollĂ«, pĂ«rplasja bĂ«het edhe mĂ« konkrete: njĂ« mĂ«suese nĂ« Milano shpjegonte para pak javĂ«sh nĂ« TikTok se âfĂ«mijĂ«t shqiptarĂ« e kapin materialin akademik shumĂ« shpejt, por tĂ« flasĂ«sh me vetĂ«besim Ă«shtĂ« prova mĂ« e vĂ«shtirĂ«, sepse gjuha i ndjek si hije gjatĂ« gjithĂ« ditĂ«sâ.
NdĂ«rsa Eris M., nĂ«nĂ« nĂ« Gjermani, rrĂ«fen se djali i saj i vogĂ«l i ka thĂ«nĂ«: âNĂ« shtĂ«pi jam unĂ«, nĂ« shkollĂ« jam dikush qĂ« sâe njohâ, njĂ« fjali qĂ« pĂ«rmbledh brendĂ«sinĂ« e dy botĂ«ve tĂ« cilat fĂ«mijĂ«t pĂ«rpiqen tâi bashkojnĂ«.
Studimet ndĂ«rkombĂ«tare, sipas znj. Simo, tregojnĂ« se âprocesi i integrimit emocional tĂ« fĂ«mijĂ«s Ă«shtĂ« proporcional me qetĂ«sinĂ« ekonomike tĂ« familjesâ dhe se vonesat apo sjelljet regresive janĂ« tĂ« zakonshme nĂ« vitin e parĂ« e tĂ« dytĂ« pas emigrimit, sidomos kur gjuha e re nuk Ă«shtĂ« pĂ«rvetĂ«suar ende.
Por edhe komunitetet shqiptare jashtĂ« vendit e vĂ«zhgojnĂ« kĂ«tĂ« dinamikĂ« çdo ditĂ«, shqiptarĂ«t nĂ« diasporĂ« shprehen gjithmonĂ« se âfĂ«mijĂ«t e emigrantĂ«ve janĂ« fĂ«mijĂ« tĂ« dy brezave, atĂ« qĂ« po e ndĂ«rtojnĂ« nĂ« vendin ku jetojnĂ« dhe atĂ« qĂ« u mbetet si kujtim i ShqipĂ«risĂ«â.
Kjo e bĂ«n rolin e prindit mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m, sepse, siç thotĂ« psikologia Telhaj, âstabiliteti i brendshĂ«m i fĂ«mijĂ«s fillon nga stabiliteti i pĂ«rditshĂ«m i shtĂ«pisĂ«: njĂ« drekĂ« e pĂ«rbashkĂ«t, njĂ« bisedĂ« e shkurtĂ«r, njĂ« rit i vogĂ«l kulturor qĂ« krijon vazhdimĂ«si nĂ« njĂ« botĂ« qĂ« pĂ«rndryshe ndryshon çdo ditĂ«â.
EkspertĂ«t e arsimit shtojnĂ« se pĂ«rfshirja e prindĂ«rve nĂ« shkollĂ« Ă«shtĂ« vendimtare, sepse krijon ura komunikimi qĂ« fĂ«mija vetĂ« nuk arrin tâi artikulojĂ«. NdĂ«rkohĂ«, ekonomistĂ«t theksojnĂ« se mbĂ«shtetja e komunitetit, orientimi nĂ« tregun e punĂ«s dhe stabiliteti material ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« shkallĂ«n e integrimit akademik tĂ« fĂ«mijĂ«s.
Ky mozaik faktorësh, si emotivë, ekonomikë, kulturorë, gjuhësorë, tregon se suksesi i një fëmije emigrant nuk matet vetëm me notat në shkollë, por me aftësinë e tij për të krijuar një identitet të qëndrueshëm në dy botë që shpesh i kërkojnë gjëra të ndryshme.
Dhe siç thotĂ« nĂ« fund psikologia Telhaj ânĂ«se prindi arrin tâi tregojĂ« fĂ«mijĂ«s se dy botĂ«t nuk janĂ« barrĂ«, por pasuri, atĂ«herĂ« pĂ«rshtatja shndĂ«rrohet nga sfidĂ« nĂ« mundĂ«siâ.
Në dekadën e fundit, emigracioni shqiptar ka hyrë në një fazë të re që nuk lidhet më me varfërinë ekstreme apo mungesën totale të punës, por me kërkimin për cilësi më të mirë jete, arsim më të avancuar dhe stabilitet afatgjatë.
Kjo fazë po e transformon rrënjësisht mënyrën se si familjet shqiptare funksionojnë ekonomikisht dhe si projektojnë të ardhmen e tyre financiare.
NĂ«se nĂ« fillim tĂ« viteve 2000, remitancat ishin âparatĂ« e mallrave bazĂ«â, pĂ«r tĂ« paguar faturat, ushqimin dhe shpenzimet e pĂ«rditshme, sot flukset financiare nga emigrantĂ«t janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme, mĂ« tĂ« larta dhe mĂ« tĂ« orientuara drejt investimeve.
Vetëm në vitin 2023, remitancat që shqiptarët jashtë vendit dërguan te familjarët e tyre në Shqipëri arritën në rreth 930 milionë euro, me një rritje prej 11.3% krahasuar me vitin paraprak.
Sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, në 6-mujorin e parë të vitit , dërgesat e emigrantëve arritën në 510 milionë euro, me një rritje prej 14.4% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë.
Familjet qĂ« emigrojnĂ« sot nuk synojnĂ« mĂ« vetĂ«m tĂ« âdĂ«rgojnĂ« dikĂ« jashtĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« paraâ, por tĂ« ndĂ«rtojnĂ« njĂ« strategji tĂ« dyfishtĂ« ekonomike. Ato investojnĂ« njĂ«kohĂ«sisht nĂ« pasuri tĂ« paluajtshme nĂ« ShqipĂ«ri, apartamente nĂ« qytetet kryesore, vila ose shtĂ«pi nĂ« zonat rurale dhe nĂ« arsim cilĂ«sor jashtĂ« vendit pĂ«r fĂ«mijĂ«t e tyre.
Kjo qasje i kthen familjet emigrante në aktorë ekonomikë transnacionalë, që mbajnë lidhje të dyfishta me tregjet e dy vendeve: konsumojnë dhe investojnë në Shqipëri, por fitojnë dhe kursejnë jashtë.
Sipas agjencive imobiliare, rreth 40â45% e blerjeve tĂ« apartamenteve nĂ« zonat urbane (veçanĂ«risht nĂ« TiranĂ«, DurrĂ«s dhe VlorĂ«) kanĂ« si burim fondi tĂ« ardhura nga emigracioni.
Diaspora, veçanërisht ajo që jeton në Itali, Greqi, Gjermani dhe Mbretërinë e Bashkuar, po ndikon ndjeshëm në rritjen e çmimeve të tregut të pasurive të paluajtshme.
Në këtë mënyrë, emigracioni po kthehet në një nga faktorët më të rëndësishëm që po formëson kërkesën e brendshme dhe çmimet në sektorin e ndërtimit.
Krahas kësaj, investimi në arsim jashtë vendit është bërë pjesë thelbësore e strategjisë ekonomike të familjeve shqiptare në emigracion. Në vitet e fundit, numri i studentëve shqiptarë që ndjekin universitetet europiane është rritur, me destinacione kryesore Italinë, Gjermaninë dhe Mbretërinë e Bashkuar.
Por ndryshimi i vërtetë qëndron te fëmijët që rriten midis dy sistemeve, ndjekin pjesërisht shkollën në Shqipëri dhe më pas vijojnë jashtë. Shumë familje shpenzojnë mijëra euro në vit për të siguruar edukim dygjuhësh, qoftë në shkolla ndërkombëtare në vend, qoftë në sistemet arsimore të vendeve pritëse.
Ky model âjetese nĂ« dy vendeâ ka pasoja tĂ« drejtpĂ«rdrejta ekonomike pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«. Nga njĂ«ra anĂ«, rritet hyrja e valutĂ«s dhe investimeve qĂ« mbajnĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme konsumin dhe tregun imobiliar.
Nga ana tjetër, rritet rreziku i shkëputjes së brezit të ri nga tregu i punës shqiptar, pasi shumë prej këtyre fëmijëve të emigracionit 2.0 mësojnë, diplomohen dhe hyjnë në tregun e punës jashtë vendit, pa u integruar kurrë në ekonominë vendase.
Në fakt, arsimi është bërë shtylla qendrore e strategjisë familjare të emigracionit modern. Prindërit që kanë emigruar në vitet 2000, të cilët kanë bërë kryesisht punë fizike, sot investojnë te fëmijët e tyre përmes edukimit jashtë vendit.
Ata nuk dërgojnë më remitanca vetëm për konsum, por paguajnë shkolla ndërkombëtare, tarifa universitare dhe kurse gjuhe. Ky është një investim në kapital njerëzor, jo vetëm për individin, por potencialisht edhe për Shqipërinë, nëse ky brez do të ruajë lidhjet me vendin e origjinës.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm është ai i arsimimit të fëmijëve të emigrantëve, që shpesh ndjekin dy sisteme paralelisht. Shumë prej tyre kalojnë pjesë të vitit shkollor në Shqipëri, duke frekuentuar shkolla publike ose private, dhe më pas kthehen në vendin pritës, ku rifillojnë shkollën sipas sistemit lokal.
Kjo krijon njĂ« pĂ«rvojĂ« dygjuhĂ«she dhe shumĂ«kulturore, e cila nga njĂ«ra anĂ« u jep atyre fleksibilitet, por nga ana tjetĂ«r krijon sfida tĂ« ndĂ«rlikuara identitare dhe sociale. Ata mĂ«sojnĂ« tĂ« shkruajnĂ« dhe tĂ« mendojnĂ« nĂ« dy gjuhĂ«, por shpesh ndihen âas kĂ«tu, as atjeâ.
Shkollat në diasporë dhe nismat për mësimin e gjuhës shqipe po përpiqen të ruajnë këtë lidhje. Në Itali, Greqi e Zvicër janë hapur dhjetëra kurse të mësimit të shqipes, të mbështetura nga qeveria shqiptare dhe organizata të diasporës.
Megjithatë, për shumicën e fëmijëve që lindin dhe rriten jashtë, lidhja me Shqipërinë mbetet simbolike, përmes familjes, pushimeve verore dhe rrjeteve sociale./MONITOR
The post Fëmijët e emigracionit 2.0 që rriten midis dy identiteteve dhe dy realiteteve appeared first on Albeu.com.
Login
