Ndërsa rekordet e valëve të të nxehtit thyhen çdo vit në Evropë, vendet në të gjithë kontinentin po goditen rëndë nga ndryshimet klimatike. Megjithatë, vendet mesdhetare nuk po kryesojnë listën siç pritej.

Viti 2025 ishte i treti më i ngrohtë i regjistruar ndonjëherë në Evropë, me marsin që ishte muaji më i ngrohtë i regjistruar ndonjëherë në kontinent, tregojnë të dhënat e reja të Copernicus.

Temperatura mesatare arriti në 10.41 gradë Celsius, që ishte 1.17 gradë Celsius mbi periudhën referuese 1991-2020.

Atlantiku Verior lindor, rajoni i Detit të Veriut që përfshin Britaninë veriore dhe pjesë të Skandinavisë, Mesdheu jugperëndimor dhe Rusia më perëndimore panë temperatura rekord të larta.

Franca, Rusia dhe Rumania janë renditur si vendet kryesore evropiane që do të preken më rëndë nga ngrohja globale deri në vitin 2100, sipas të dhënave të fundit të Korporatës Reinders, shkruan euronews.

Hulumtimi vuri në dukje gjithashtu se klima e butë e Evropës mund të zhduket deri në vitin 2100, pasi çdo vend do të përjetojë valë të rregullta të nxehtësisë që tejkalojnë 36.80 gradë Celsius deri në fund të shekullit.

Studimi analizoi të dhënat e modelimit të klimës, frekuencën e valëve të nxehtësisë dhe temperaturat mesatare kundrejt atyre maksimale në të gjitha vendet evropiane.

“Këta janë tregues të vegjël, por të fuqishëm se sa shpejt po ndryshon klima globale”, tha Gerrit Jan Reinders, CEO dhe ekspert i të dhënave klimatike në Reinders Corporation.

“Të njëjtat forca që nxisin këto ndryshime po e riformësojnë tashmë Evropën, ku ekstremet në rritje të nxehtësisë do të vënë në provë qëndrueshmërinë e infrastrukturës sonë, sistemeve të shëndetit publik dhe mënyrës së jetesë”, shtoi ai.

Franca

Franca renditet si vendi më i prekshëm nga vala e të nxehtit në Evropë, duke përjetuar pesë ngjarje të valës së të nxehtit çdo vit në të ardhmen dhe duke akumuluar 115 ditë kumulative me nxehtësi ekstreme, sipas Reinders.

Vendi i BE-së pritet të përjetojë periudha të valës së të nxehtit me temperatura mesatare deri në 37 gradë Celsius deri në vitin 2100, me gati katër muaj të vitit që mund të kalojnë në kushte të valës së të nxehtit.

Rusia

Rusia përballet me transformimin e dytë më intensiv të valës së nxehtësisë.

Ky vend do të përjetojë dy valë të nxehti vjetore me temperaturën mesatare më të lartë të çdo kombi evropian prej 37.99 gradë Celsius, duke arritur maksimumin prej 39.71 gradë Celsius.

Klima tradicionalisht e ngrirë e Rusisë rrezikon të bëhet pothuajse e panjohur deri në fund të shekullit, sipas studimit.

Evropa Lindore

Evropa Lindore shfaqet si një pikë e nxehtë e papritur e valës së të nxehtit, me Rumaninë në vendin e tretë, Moldavinë në vendin e katërt dhe Bullgarinë në vendin e pestë, duke u renditur përpara vendeve mesdhetare.

Rumania dhe Moldavia do të përballen me tre valë të nxehti në vit, që zgjasin nga 17 ditë secila, ndërsa Bullgaria do të përjetojë dy valë të nxehti vjetore me nga 14 ditë.

Vendet mesdhetare

Në një aspekt më pozitiv, studimi zbuloi se vendet mesdhetare tregojnë qëndrueshmëri “të habitshme” si destinacione tradicionale të nxehta.

Turqia, Greqia dhe Italia u renditën më poshtë se sa pritej, përkatësisht në vendet e 6-ta, 7-ta dhe 10-ta.

Turqia do të përjetojë një valë të nxehti çdo vit, që do të zgjasë 13 ditë kumulative me një temperaturë mesatare prej 37.76 gradë Celsius.

Ndërkohë, Greqia do të përjetojë kohëzgjatjet më të gjata të valëve individuale të të nxehtit me 20 ditë kumulative, por vetëm dy ngjarje në vit me një temperaturë mesatare prej 36.92 gradë Celsius.

Italia renditet më e ulëta në përgjithësi me vetëm një valë të nxehti në nëntë ditë kumulative.

Stresi nga i nxehti është shkaku kryesor i vdekjeve që lidhen me motin dhe mund të përkeqësojë sëmundjet themelore, duke përfshirë sëmundjet kardiovaskulare, diabetin, problemet e shëndetit mendor, astmën, dhe mund të rrisë rrezikun e aksidenteve dhe transmetimin e disa sëmundjeve infektive, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH). /Telegrafi/

Me sa duket nga askund, TCL njoftoi se planifikon të blejë degën e argëtimit në shtëpi të Sony, duke përfshirë televizorët dhe pajisjet audio në shtëpi.

Të dy kompanitë janë gati të hyjnë në një sipërmarrje të përbashkët, me TCL që kontrollon një pjesë komanduese prej 51%, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.

Sipas njoftimit për shtyp, sipërmarrja e udhëhequr nga TCL do të "përfitojë nga teknologjia e imazhit dhe audios me cilësi të lartë të Sony, vlera e markës dhe ekspertiza operacionale" e kombinuar me "teknologjinë e përparuar të ekranit të TCL, avantazhet në shkallë globale – dhe jo vetëm".

Për më tepër, produktet do të vazhdojnë të mbajnë markën Sony dhe Bravia.

Sipërmarrja e re e përbashkët është vendosur të operojë globalisht, me marrëveshjen detyruese që do të finalizohet deri në fund të marsit.

Kompania e re pritet zyrtarisht të fillojë funksionimin e saj në prill 2027.

E gjithë kjo është në pritje të miratimit rregullator dhe disa kushteve të tjera të partneritetit. /Telegrafi/

Barcelona ka marrë një sukses të rëndësishëm në Pragë, duke fituar 4-2 ndaj Slavias vendase, në një sfidë që rezultoi më e vështirë se pritej për katalanasit.

Vendasit kaluan të parët në avantazh, por u përmbysën më pas nga Fermin Lopez. Megjithatë, Levandovski me një autogol mbylli në barazim pjesën e parë.

Dëmtimi i Pedrit i hapi rrugë aktivizimit të Olmos dhe ky i fundit, pak çaste pasi u fut në fushë, shënoi golin e avantazhit. Më pas Levandovski shleu gabimin duke shënuar golin e katërt për Barcelonën e cila siguroi tre pikë të arta që e afrojnë me tetëshen e parë.

Goli i Lervandovskit (VIDEO)

Autogoli i Levandovskit (VIDEO)

Goli i dytë i Fermin Lopez (VIDEO)

Goli i Fermin Lopez (VIDEO)

Goli i Kushej (VIDEO)

The post VIDEO/ Barcelona mposht Slavia Pragën appeared first on Albeu.com.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, i cili po merr pjesë në Forumin Ekonomik Botëror në Davos të Zvicrës, ka theksuar lidhjet e forta midis Kosovës dhe Shqipërisë, duke i cilësuar si një komb të vetëm.

Ai shtoi se, megjithëse ekzistojnë dy shtete dhe dy pasaporta, nuk ka dy kombe të ndryshme.

Duke komentuar krahasimet me Moldavinë dhe rrezikun rus, Kurti tha se situata nuk është e njëjtë për Kosovën dhe Serbinë, pasi nuk ekziston një kanton serb që kërcënon sovranitetin, siç ndodh me Transnistrinë.

"Në Kosovë, një gjë e tillë mund të kishte pasur rëndësi në pjesën veriore pesë ose dhjetë vite më parë, por tani kjo nuk ekziston", u shpreh Kurti.

Presidentja moldave, Maia Sandu, ka thënë se do të votonte në favor të bashkimit me Rumaninë, anëtare të Bashkimit Evropian dhe NATO-s, nëse do të zhvillohej një referendum për të ndihmuar në mbrojtjen e demokracisë së saj të brishtë kundër presionit rus.

Sandu, partia qeverisëse pro-BE e së cilës fitoi një mandat të ri shtatorin e kaluar, e ka akuzuar vazhdimisht Rusinë për ndërhyrje në Moldavi, një ish-republikë sovjetike me rreth 2.4 milionë banorë me shumicë rumanishtfolëse dhe pakicë rusishtfolëse.

"Nëse do të kishim një referendum, do të votoja për bashkimin me Rumaninë", tha ajo në një intervistë për podkastin britanik "The Rest is Politics", të transmetuar të dielën, shkruan Reuters, përcjell Telegrafi.

"Shikoni se çfarë po ndodh në botë. Po bëhet gjithnjë e më e vështirë për një vend të vogël si Moldavia të mbijetojë si demokraci, si vend sovran dhe sigurisht t'i rezistojë Rusisë", ka shtuar ajo.

Rreth 1.5 milionë moldavë kanë shtetësi rumune, por sondazhet e fundit kanë treguar se vetëm rreth një e treta mbështesin ribashkimin me Bukureshtin.

Sandu theksoi se ajo e pranoi që shumica e moldavëve nuk e mbështesin qëndrimin e saj, duke shtuar se integrimi në BE ishte një "objektiv më realist".

Qeveria e saj ka synim anëtarësimin në BE deri në vitin 2030, por do të duhet të zbatojë reforma të vështira përballë kundërshtimit nga Rusia.

Socialistët pro-rusë të Moldavisë ishin në pushtet vetëm në vitin 2020.

Moldavia, e cila kufizohet gjithashtu me Ukrainën, ishte pjesë e Rumanisë në periudhën midis dy luftërave botërore, por u aneksua nga Bashkimi Sovjetik gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ajo fitoi pavarësinë në vitin 1991, ndërsa ndodhi shpërbërja e Bashkimit Sovjetik. /Telegrafi/

Ka kaluar një vit që kur ikona e muzikës shqiptare, Parashqevi Simaku, shokoi opinionin publik me pamjet e saj në një televizion amerikan.

Në atë intervistë, ajo u prezantua me emrin ‘Nolfe’ dhe tregoi betejën e përditshme për mbijetesë në rrugë, një imazh që preku zemrat e shqiptarëve kudo.

Viti 2025 solli ndryshime pozitive për të: Parashqevi u ribashkua me djalin, Lukën, dhe gjeti strehim në Manhattan falë një biznesmeni kosovar.

Por pati sërish pasiguri sa i përket jetesës së saj dhe kthimit në realitet, për një jetë normale.Për të siguruar që kjo të mos ndodhë, miku i saj, Elton Ilirjani, ka bërë një premtim të fortë në rrjetet sociale.

“Të kam shumë xhan! Ti nuk do jesh kurrë në rrugë apo në problem! Sepse zotohem që çdo gjë do financohet nga unë personalisht! Qera shtëpie, jetesa jote e përditshme dhe çdo gjë që do ti”.

“Nuk kemi nevojë më për asnjë gjë”, tha ai ndër tjerash.

Me këtë veprim, Simaku siguron të mos përballet edhe një herë tjetër me atë që përjetoi, ndonëse shqiptarët shprehën gatishmëri dhe u mobilizuan për të

The post Një vit nga gjetja e Parashqevisë, Elton Ilirjani bën një premtim: Nuk do të jesh kurrë në rrugë apo në problem appeared first on Albeu.com.

Është e vështirë të kujtohet kur një ligë evropiane, veçanërisht e një cilësie të tillë si Superliga e Polonisë e njohur si Ekstraklasa, ka qenë po aq interesante sa kjo e këtij viti.

Ekstraklasa e ka përfunduar gjysmën e parë të sezonit dhe situata në renditje është pothuajse surreale. Pas 18 ndeshjeve të luajtura, të gjitha ekipet janë vetëm 11 pikë larg njëra-tjetrës.

Në vendin e parë është Wisla Plock, e cila ka 30 pikë, aq sa Gornik Zabrze i vendit të dytë, dhe në vendin e fundit aktualisht është Termalica BB me 19 pikë.

Çdo ekip ka një shans të vërtetë për të arritur në krye të tabelës, si dhe për të zbritur nga liga, kështu që absolutisht asgjë nuk mund të parashikohet në këtë moment.

Ajo që është më tronditëse është se klubi më i madh polak, Legia Varshava, është në vendin e parafundit dhe e barabartë me vendin e fundit me vetëm 19 pikë.

Megjithatë, ajo që i jep shpresë Legias, si dhe të gjitha klubeve të tjera, është se tre ose katër fitore radhazi garantojnë një përparim drejt majave, kështu që asgjë nuk është humbur për asnjë ekip ende.

Fakti që kjo ndoshta nuk ka ndodhur kurrë në historinë e futbollit serioz profesional, që thotë se skuadra e fundit në renditje ka më shumë pikë sesa ndeshje të luajtura, është gjithashtu i habitshëm.

Dy ekipet e para në tabelë kanë nga 30 pikë secila, dy të tjerat kanë nga 29, dhe më pas janë ekipet me 28, 27 dhe 26 klube. Gjysma e tabelës është vetëm katër pikë larg.

Liga nuk rifillon deri në fund të janarit dhe fillim të shkurtit, dhe ndoshta të gjithë tifozët e futbollit në këtë vend mezi presin të shohin se cili do të jetë rezultati i sezonit më të çmendur që Polonia ka parë ndonjëherë. /Telegrafi/

LONDËR, 11 dhjetor /ATSH/- Ish-presidenti i Bolivisë, Luis Arce është arrestuar në La Paz,  si pjesë e një hetimi për korrupsion të dyshuar, sipas BBC.

Hetimi lidhet me kohën kur Arce, 62 vjeç, ishte ministër i Ekonomisë nën drejtimin e presidentit të atëhershëm Evo Morales, i cili ishte në detyrë nga viti 2006 deri në vitin 2019.

Ai akuzohet për autorizimin e transfertave nga thesari publik në llogaritë personale të udhëheqësve politikë.

Arce, i cili u largua nga detyra muajin e kaluar, ende nuk ka komentuar, por ish-kolegia e tij María Nela Prada tha se ishte i pafajshëm dhe e përshkroi arrestimin si një “abuzim total të pushtetit”.

Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm kërkoi që Arce të ndalohej për krimet e dyshuara të “shkeljes së detyrës”, sipas urdhrit të arrestit të lëshuar nga Ministria e Brendshme.

Hetimet për një përvetësim të dyshuar prej miliona dollarësh në Fondin e Zhvillimit të Popujve Indigjenë (Fondioc) kanë vazhduar prej vitesh.

Burimet e destinuara për projektet e zhvillimit të komunitetit indigjen dyshohet se u devijuan, projektet u lanë të papërfunduara ose nuk ekzistuan kurrë.

Disa zyrtarë dhe politikanë janë implikuar në këtë rast, përfshirë Lidia Patty, një ish-ligjvënëse e partisë MAS, dëshmia e së cilës është përdorur nga Zyra e Prokurorit të Përgjithshëm për të kërkuar arrestime.

Arrestimi i tij, vjen më pak se dy muaj pasi kandidati i qendrës, Rodrigo Paz, fitoi zgjedhjet e balotazhit të tetorit, duke i dhënë fund qeverisjes – prej gati dy dekadash – të partisë së majtë MAS, të cilën e përfaqësonte Arce, i cili vendosi të mos kandidonte për rizgjedhje. //a.i/

The post BOLIVI – Ish-presidenti Luis Arce arrestohet nën akuzën për korrupsion appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

Policia moldaviane tha se ka kryer rreth 50 bastisje në vende të shumta në vend, ku ka gjetur prova se një grup i organizuar - i trajnuar më parë në një kamp në Serbi - po planifikonte të shkaktonte trazira në Moldavi.

"Grupi i organizuar dyshohet se veproi me qëllimin për të kryer aktivitete të paligjshme në shkallë të gjerë dhe në këmbim të përfitimit financiar", tha policia moldaviane në një komunikatë.

Në komunikatë thuhet se grupi ishte stërvitur më parë në një kamp në Banja Kovilaça, në Serbinë perëndimore, dhe se qëllimi ishte "të krijonte tension shoqëror, i ndjekur nga nisja e protestave të dhunshme me qëllim që të ndikonte në rendin publik dhe sigurinë e qytetarëve moldavianë".

Më 26 shtator, policia në Serbi arrestoi dy persona të akuzuar për organizimin e trajnimit taktik-luftarak për qytetarët e Moldavisë dhe Rumanisë, i cili kishte për qëllim shkaktimin e trazirave në Moldavi.

Arrestimet ndodhën pasi autoritetet në Kishinjev paralajmëruan publikisht për ekzistencën e kampeve të luftimit në Serbi, duke pretenduar se ato ishin organizuar nga shërbimi sekret rus me qëllim destabilizimin e Moldavisë gjatë zgjedhjeve të fundit në vend.

Moska i ka hedhur poshtë këto akuza.

Policia në Serbi njoftoi se trajnimi u zhvillua nga 16 korriku deri më 12 shtator në një objekt ushqimi pranë Loznicës në Serbinë perëndimore dhe se në të morën pjesë midis 150 dhe 170 qytetarë të Moldavisë dhe Rumanisë.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, tha në tetor se nuk mund të pretendonte se inteligjenca ruse ishte pas kampit, por se policia kishte ndaluar persona me kombësi serbe "që ishin të disponueshëm".

Policia moldaviane shtoi se gjatë kontrollit, ndër të tjera, sekuestroi karta bankare, disa prej të cilave ishin lëshuar nga institucione financiare nga Rusia, mbi 20 pasaporta biometrike me vula për kalimin e kufirit me Serbinë, stacione radioje, dylbi, plumba të kalibrave të ndryshëm për armë vdekjeprurëse dhe jovdekjeprurëse.

Ministria e Punëve të Brendshme dhe Ministria e Punëve të Jashtme në Serbi nuk iu përgjigjën menjëherë kërkesës së Radios Evropa e Lirë për më shumë informacion në lidhje me këtë rast. /REL/

Një dron tjetër i rrëzuar është gjetur së fundmi në Moldavi.

Sipas raportimeve, një banor lokal e pa dronin dhe e transportoi duke përdorur motor-kultivatorin e tij, një mjet që zakonisht përdoret për punë bujqësore.

Ngjarja ka tërhequr vëmendjen e komunitetit, pasi nuk është hera e parë që dronë të tillë gjenden të braktisur në këtë zonë.

Sipas ekspertëve dhe autoriteteve lokale, shumë nga këto dronë duket se kanë kaluar në mënyrë të paligjshme hapësirën ajrore të Moldavisë, ndërsa Rusia ka kryer sulme të përsëritura ndaj Ukrainës.

Këto incidente kanë ngritur shqetësime për sigurinë e hapësirës ajrore moldave, pasi vendi ndodhet afër kufirit me Ukrainën dhe shpesh është i përfshirë rastësisht në përplasjet ushtarake.

Autoritetet kanë bërë thirrje për kujdes dhe po hetojnë origjinën e dronëve të rrëzuar, duke paralajmëruar se çdo shkelje e hapësirës ajrore mund të ketë pasoja serioze, përfshirë tensione diplomatike dhe rrezik për popullsinë lokale. /Telegrafi/

Autoritetet moldave kanë njoftuar se dronë rusë kanë hyrë në hapësirën ajrore të vendit, duke paraqitur një kërcënim për aviacionin.

Ishte shkelja e tretë e tillë brenda nëntë ditësh, raporton skynews.

Ministria e Brendshme e Moldavisë tha se kishte identifikuar dy dronë si rusë dhe se ata kishin fluturuar mbi territorin moldav, duke detyruar mbylljen e hapësirës ajrore të vendit.

Më pas, dronët fluturuan drejt territorit ukrainas, shtoi ministria. Shteti ish-sovjetik ndodhet midis Ukrainës dhe Rumaniës, anëtare e BE-së.

Në një postim në X, presidentja Maia Sandu tha se "në rrugën e tyre për të vrarë civilë, dronët rusë përsëri shkelën hapësirën ajrore të Moldavisë, duke detyruar mbylljen e saj të përkohshme. Ne i dënojmë këto sulme dhe qëndrojmë pranë Ukrainës".

Moldavia ishte ankuar për një shkelje të ngjashme më 20 nëntor dhe përsëri më herët këtë javë.

Ngjarja e fundit u përshkrua si një akt frikësimi në kontekstin e konfliktit në Ukrainë dhe u dënuan si "veprime të paligjshme dhe të rrezikshme që paraqesin kërcënim për fluturimet civile dhe jetën e njerëzve". /Telegrafi/

Moldavia, që gjendet në kufi me Ukrainën, mbylli hapësirën e saj ajrore për një orë gjatë natës, pas inkursionit të dronëve të rinj, tha Ministria e Mbrojtjes më 29 nëntor.

Ky shtet i vogël që gjendet në kufi me Ukrainën e shkatërruar nga lufta dhe me Rumaninë, vend anëtar të NATO-s, vazhdimisht është përballur me shkelje të hapësirës ajrore që kur Moska nisi pushtimin e Ukrainës në shkurt të vitit 2022.

Incidenti i fundit vjen pasi Moldavia raportoi më herët këtë javë se një dron ishte rrëzuar në territorin e saj, teksa gjithsej gjashtë dronë që kishin kaluar hapësirën e saj ajrore.

Hapësira ajrore e Moldavisë “u mbyll përkohësisht për rreth një orë e 10 minuta, mes orës 22:43 dhe 23:53, si masë emergjente, pasi dy dronë të paidentifikuar fluturuan ilegalisht mbi territorin kombëtar, duke krijuar një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë e aviacionit”, tha Ministria e Mbrojtjes në një komunikatë për media të shtunën.

Ajo shtoi se dronët e tipit Gerbera nuk ishin zbuluar nga radarët e Moldavisë, por inkursioni i tyre ishte “konfirmuar nga autoritetet kufitare ukrainase”.

“Nuk janë identifikuar objekte, copëza apo elemente që paraqesin rrezik për popullsinë dhe të dy dronët janë larguar nga hapësira ajrore kombëtare, duke u futur thellë në territorin ukrainas”, tha Ministria e Brendshme.

Megjithatë, tha ajo, dy avionë që po vinin drejt Kishinievit nga Parisi dhe Barcelona gjatë mbylljes së hapësirës ajrore devijuan fluturimet drejt Rumanisë.

Një tjetër aeroplan që po përgatitej të nisej nga Kishinievi u ndalua përkohësisht.

“Moldavia i dënon fuqishëm këto veprime të paligjshme dhe të rrezikshme, të cilat vunë në rrezik sigurinë e fluturimeve civile dhe jetët njerëzore”, tha Ministria e Mbrojtjes, duke i cilësuar shkeljet si “akte armiqësore të frikësimit dhe destabilizimit”.

Të mërkurën, Moldavia thirri ambasadorin rus në bisedë për shkak të rrëzimit të një droni, ndërsa vendosi dronin e rrëzuar para Ministrisë së Jashtme dhe i dorëzoi atij një notë proteste./REL

The post Moldavia mbyll përkohësisht hapësirën ajrore për shkak të dronëve appeared first on Albeu.com.

Moldavia më 26 nëntor shfaqi një dron rus që ra në tokën e saj jashtë ministrisë së jashtme, ndërsa thirri për sqarime të dërguarin e Moskës, në një kritikë të hapur ndaj luftës së Rusisë në Ukrainën fqinje.

Republika e vogël ish-sovjetike, e vendosur midis Ukrainës dhe anëtares së NATO-s, Rumanisë, ka parë vazhdimisht shkelje të hapësirës së saj ajrore nga Rusia në vitin 2022 dhe ka dëbuar dhjetëra diplomatë dhe punonjës të ambasadës ruse.

Dhe pasi thirri Oleg Ozerov, ambasadorin rus në Kishinau, më 26 nëntor, ministria e jashtme e Moldavisë e vendosi dronin e rrëzuar përpara selisë së saj, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.

Më vonë, ministria publikoi një video në mediat sociale të Ozerov duke dalë nga ndërtesa dhe duke kaluar pranë dronit të shënuar me një "Z" të kuqe.

Siç kujtojnë mediat, më 25 nëntor, droni kishte rënë mbi një shtëpi në një fshat në Moldavinë verilindore, afër kufirit me Ukrainën.

Sipas qeverisë, gjashtë dronë në total kishin shkelur hapësirën ajrore të Moldavisë. /Telegrafi/

Ministria e Jashtme e Moldavisë ka thirrur ambasadorin e Rusisë në Moldavi, Oleg Ozerov, për t'i dorëzuar një notë proteste pasi dronët rusë shkelën hapësirën ajrore të vendit.

Ozerov mbërriti në Ministrinë e Jashtme të Moldavisë të mërkurën, transmeton Telegrafi.

Pasi diplomati hyri në ndërtesë, një nga dronët e zbuluar në lagjen Floreşti u vendos jashtë ministrisë.

Ministri i Jashtëm, Mihai Popşoi pritet t'i thotë ambasadorit se incidente të tilla me dron janë të papranueshme.

Lidhur me pretendimin e Ozerov se Moldavia duhet të ofrojë prova se fluturaket janë ruse, Popşoi tha në një konferencë për shtyp më 26 nëntor se "kjo deklaratë u dëgjua në Moskë dhe provat u dërguan" një ditë më parë, kur droni u rrëzua në Floreşti.

"Siç e kemi deklaruar tashmë në notat e mëparshme të protestës, sovraniteti dhe integriteti territorial i Moldavisë janë në rrezik kur ndodhin incidente të tilla. Këto incidente janë të papranueshme", tha Popşoi.

I pyetur nëse notat e protestës janë të mjaftueshme apo nevojiten masa të mëtejshme, ai tha: “Duke pasur parasysh përvojën e shteteve tona fqinje, të cilat kanë reaguar në mënyrë proporcionale në situata të ngjashme, ne po e kalibrojmë përgjigjen tonë, duke marrë parasysh situatën komplekse të sigurisë me të cilën po përballemi”. /Telegrafi/

- YouTube www.youtube.com

U bashkova me një ritual “flijimi” jashtë Stokholmit - dhe zbulova se ringjallja e paganizmit nordik pasqyron betejat më të gjera për identitetin dhe ankthin klimatik.

Nga: Siri Christiansen / The Guardian
Përkthimi: Telegrafi.com

“Lavdi Thorit”! Priftëresha dhe paganët e saj, që qëndrojnë në rreth, ngritën kupat e tyre të mbushura me mjaltë të fermentuar. U mblodhëm në një vend të zakonshëm në një pyll me pisha jashtë Stokholmit. Ky ishte tempulli ynë, dhe guri i madh me myshk përpara nesh ishte altari ynë. U lehtësova kur pashë që ofertat flijuese me bazë shtazore kishin vdekur prej kohësh dhe ishin ndryshuar. Një burrë me mjekër futi krahët e tij me tatuazhe në çantën e shpinës dhe ngriti drejt qiellit një sallam të kuq në formë patkoi. Një vajzë gotike hapi një kuti plastike me biskota në formë çekiçi. Priftëresha më ofroi një grusht me fara liri për t’i hedhur mbi altar, i cili ishte mbushur me dhurata, mollë dhe shishe me mjaltë të fermentuar të bërë në shtëpi.

Një duzinë njerëzish ishin mbledhur për një flijim vjeshtor për të thirrur Thorin, perëndinë nordike - me çekiç - të të korrave dhe stuhive. Shumë prej tyre luteshin që ai të sillte shi, pas një vere me thatësirë. Të tjerë kërkonin forcë për të përballuar papunësinë, ose shërimin e një nëne të sëmurë. Secili prej nesh kishte arsyet e veta për të qenë aty. Një burrë në moshë të mesme, i djersitur në këmishën e tij të kaltër të zyrës, dukej se ishte aty për t’u lidhur me gruan e tij me pamje prej hipikeje dhe me vajzën adoleshente.

Unë isha aty sepse ngjarjet pagane shfaqeshin shpesh në rrjetin tim social, dhe nuk arrija të kuptoja pse. Nuk jam “spirituale”, madje as agnostike. Jam thellësisht laike, më pëlqen mjekësia moderne, dhe rrjetet e mia sociale zakonisht këtë e pasqyrojnë. Meqë sapo isha kthyer në Suedi pas pesë vjetësh jetese në Mbretërinë e Bashkuar, bota ime në internet përbëhej kryesisht nga miqtë londinezë dhe humori britanik. Por, kishte një përjashtim të dukshëm: algoritmi im më rekomandonte vazhdimisht të shikoja flijimet neo-nordike në zonën time. Dukej sikur kjo lëvizje ishte më e përhapur sesa mendoja, dhe dy gra në moshë të mesme që qëndronin pranë meje në pyll, dukeshin si dëshmi e kësaj: dukeshin krejtësisht normale - si gra që mund të punojnë në një çerdhe. Nuk e kisha imagjinuar se do të kthehesha në vend në një ringjallje vikingësh - dhe, kur u ktheva, aq më pak që kjo të ishte kaq e qetë.

Konvertimi i Suedisë në krishterim, gjatë Mesjetës, pothuajse e zhduku fenë pagane të epokës vikinge. Tani, njerëzit janë të përcaktuar që ta rikthejnë atë. Edhe pse nuk është trend kombëtar, kjo fe periferike ka një ndjekje të konsiderueshme. Dy grupe fetare të njohura zyrtarisht, Komuniteti Nordik Asa (NAC) dhe Komuniteti Forn Sed Suedia, kanë rreth 2 700 anëtarë së bashku - sipas vlerësimeve të tyre, edhe pse nuk ka të dhëna zyrtare. Në Facebook, ata kanë gjithsej 16 mijë ndjekës. Ofronin ceremoni emërtimi, rite të kalimit, dasma, varrime, festa të reja dhe një arsye për t’u mbledhur në pyje e fusha. Kanë gjithsej 20 nëndegë në gjithë Suedinë ku organizojnë flijime të vogla vendore - si ai ku mora pjesë unë - dhe flijimet e tyre vjetore në nivel kombëtar thuhet se tërheqin rreth 300 pjesëmarrës.

Këtë verë është miratuar varreza e parë pagane në Suedi, pas gati një mijë vjetëve. Vendi, i cili do të marrë formën e tri kodrave me bar në formë anijesh të varrosura, do të vendoset pranë një varreze të krishterë në qytetin e vogël Molkom. Rreth 50 vetë kanë kërkuar tashmë të varrosen aty dhe, sipas grupit fetar, pas iniciativës vendi pritet të hapet vitin e ardhshëm. Ata kanë mbledhur gjithashtu 108 295 korona suedeze [afro 10 mijë euro] për të ndërtuar një tempull pranë fshatit Gamla Upsala - dikur qendra e botës vikinge. Qëllimi është që komuniteti pagan të shfaqet serioz në kërkesat për të drejtat si fe minoritare dhe për të thirrur Odinin - atin e të gjithëve.

Është një zhvillim i papritur në Suedi, një vend që shpesh përshkruhet si thellësisht laik, ultra-modern dhe i avancuar në aspektin tekonologjik. Përvoja historike sugjeron se mund të jetë shenjë e një krize ekzistenciale. Në fillim të shekullit XIX, Suedia humbi një të tretën e territorit të saj - Finlandën, ndaj Rusisë. Shkrimtarët dhe intelektualët iu drejtuan legjendave të epokës vikinge për të krijuar një identitet të ri kombëtar bazuar në vikingun trim, maskulin, grabitqar, për të përballuar këtë disfatë poshtëruese. Ky ideal më vonë u përvetësua nga Rajhu i Tretë për të projektuar nocionet naziste të epërsisë ariane dhe pastërtisë racore, dhe grupet e djathta ekstremiste përdorin sot runat dhe simbolet e tjera.

Në këtë kontekst, është e lehtë të mendosh se ringjallja e sotme pagane lidhet me nacionalizmin dhe ndjenjat e reja kundër emigracionit në Suedi, dhe është e pamundur të dihet se sa paganë kanë vërtet këto bindje. Zyrtarisht, Forn Sed është haptazi kundër racizmit, dhe NAC ka përjashtuar një nga udhëheqësit e saj - në vitin 2017 - për komente të dyshuara raciste. Teksa lidhja me traditat e humbura dhe trashëgiminë paraardhëse është thelbësore, të dy grupet theksojnë fuqimisht respektin për natyrën. Animizmi nordik, në të cilin natyra nderohet si e shenjtë, është shfaqur si një teologji e rëndësishme brenda komunitetit pagan. Ndoshta ky interpretim ekologjik i kulturës nordike është përgjigje ndaj krizës aktuale klimatike, efektet e së cilës - zjarret në pyje, mungesa e ujit dhe përmbytjet - po bëhen gjithnjë e më të dukshme edhe në Veri. Ringjallja e një feje gjysmë të zhdukur mund të jetë një mënyrë për t’u përballur me ankthin klimatik dhe frikën se mënyra jote e jetesës së shpejti mund të shndërrohet po ashtu në histori.

A do të mbijetojë paganizmi nordik? Në Islandë, është bërë feja e dytë më e praktikuar pas krishterimit, me shtatë mijë anëtarë aktivë në një vend me 387 mijë banorë. Tempulli i tyre në Reikjavik pritet të hapet në vitin 2026. Në Danimarkë, ku lëvizja thotë se ka mbi 3 500 besimtarë, një varrezë pagane u hap në vitin 2009. Google Maps tregon se ajo është ende aty. Trembëdhjetë paganë janë varrosur aty deri në vitin 2025, sipas një përgjigjeje nga komuna lokale.

Edhe pse është e lehtë të përqeshësh - si qesharake - këtë valë të re të paganëve vikingë, të gjithë jemi fajtorë për fiksimin pas së kaluarës. Nostalgjia përshkon kulturën bashkëkohore, qoftë një rikthim i modës nga vitet 2000, tinguj nga vitet 1970, gratë shtëpiake tradicionale nga vitet 1950, apo mënyrat e jetesës para-industriale. Paganët mund të duken pak më ekstremë, me krahët e tyre të mbushur me rune dhe mjekrat e gërshetuara, por dëshira e tyre për qëndrueshmëri në një botë të paqëndrueshme nuk është aq e ndryshme nga e jona. /Telegrafi/

Europol ka realizuar një operacion të madh për të shkatërruar një rrjet kriminal ndërkombëtar që furnizohej me kimikate kyçe për prodhimin e metamfetaminës dhe vepronte në disa vende evropiane.

Në hetim ishin përfshirë autoritetet nga Bullgaria, Republika Çeke, Hungaria, Rumania dhe Moldavia, me mbështetjen e Europolit.

Eurojust formoi dhe financoi një ekip hetimor bashkëpunues që përfshinte hetues nga Çekia, Rumania dhe Moldavia, gjë që i dha mundësi që të monitoronin rrjedhën e lëndëve ilegale dhe komunikimet kriminale dhe të mblidhnin prova.

Në total u arrestuan 11 persona në Çeki, 2 në Hungari dhe Moldavi dhe 1 në Bullgari.

Gjithashtu, u zbuluan dhe shkatërruan tre laboratorë sekretë droge – dy në Moldavi dhe një në Hungari.

U sekuestruan:

Mbi 5 kg metamfetaminë

Klix.ba

Rreth 40 kg tableta që përmbanin efedrin

Klix.ba

50 litra toluen (një kimikat)

Klix.ba

0.5 kg fosfor

Klix.ba

280 kg mbetje kimike nga prodhimi i metamfetaminës

Klix.ba

Pajisje specializuese për prodhim droge

Klix.ba

Gjithashtu u konfiskuan dy automjete që përdorej për transport të drogës, pajisje elektronike dhe para.

Sipas hetimeve, anëtarët e rrjetit ishin të përfshirë në çdo fazë të zinxhirit të prodhimit të drogës - nga importi i kimikateve, prodhimi i lëndëve sintetike, deri te kontrabanda në mënyra që të shmangnin kapjen (p.sh. në aeroplanë dhe në pjesë të fshehura të automjeteve).

Hetimi zgjati më shumë se dy vjet, dhe veprimi final i policisë u zhvillua më 4 dhe 5 nëntor 2025, kur u kryen bastisje dhe u arrestuan persona.

Gjatë aksionit, autoritetet konfiskuan 67 mijë euro para të gatshme në Hungari.

Sipas hetimeve, kimikatet ishin transportuar nga Kina në porte si Hamburg dhe Rotterdam, dhe pastaj anëtarët e rrjetit i grumbullonin këto kimikate për t’i dërguar në Hungari për prodhim.

Gjithashtu, ata kishin kapacitet për të prodhuar sasie të mëdha droge dhe kishin infrastrukturë që u mundësonte tyre të furnizonin rrjete të mëdha. /Telegrafi/

- YouTube www.youtube.com

Elton Ilirjani në një lidhje direkte me emisionin “Shqipëria Live” me Sidorela Gjoni, ka treguar se situata me këngëtaren Parashqevi Simaku është në një moment delikat. Ai shprehet se ajo pasi ka dalë nga spitali, nuk ka pranuar që të mjekohet dhe as që të nxjerrë një kartë të identiteti që është e nevojshme për jetën e saj. Sipas tij ajo ka nevojë për ndihmë pas i duhet ndihmë mjekësore, ndërsa shtoi se i biri nuk ka më komunikim me të.

“Nëse do të marrë mjekim ajo do të rikthehet. Nëse dikush nuk pranon të bëjë një kartë ID, kupton që kjo nuk do të çojë asgjëkundi sepse nuk do të përfitosh asgjë pa një kartë. Duhet të jetë në gjendje që të përfitojë ato që shteti amerikan i detyrohet një personi si ajo.

Situata me të nuk është ok, sepse kemi 11 muaj që përpiqemi t’iu fitojmë besimin, por ajo nuk pranon të bëjë asgjë nga ato që ne i kërkojmë. Doli nga spitali pa mjekim. Nuk është çështje parash ose se ne nuk e mbajmë dot, por problemi është deri sa do ta mbajmë ne? Sepse ajo refuzon të shkojë në spital…

Nuk mund të bëjë deklarata për shëndetin e dikujt, por di të them dhe të nënkuptoj që një person që nuk pranon të ketë një kartë ID dhe të qëndrojë në rrugë, ka nevojë për ndihmë, ndoshta dhe mjekësore. Mendoj se ajo duhet të marrë mjekim.

Me arsyetimin e saj ajo mendon se nuk është e divorcuar, dhe se çdo gjë është një lojë, dhe të tjerët janë munduar ta dëmtojnë. I biri i saj nuk dëshiron më të flasë më të dhe thotë që e dua nënën time në rikthyer në jetën normale”, tha Ilirjani.

The post “Deri sa do ta mbajmë ne?”/ Elton Ilirjani flet për situatën delikate dhe të rënduar të Parashqevi Simakut appeared first on Albeu.com.

TIRANË, 11 nëntor /ATSH/ Kombëtarja U-21 vijon përgatitjet në Moldavi në kuadër të ndeshjes së parë miqësore ndaj Moldavisë, që do të luhet të enjten më 13 nëntor, në qendrën stërvitore të Kombëtares moldave, në Vadul lui Vodă, në orën 12:00.

Pas seancës stërvitore, për fshf.org folën Arlind Kurti dhe Burak Alili.

Kurti theksoi se, skuadra tashmë është plotësuar dhe se grupi është i përqendruar maksimalisht për përballjen ndaj Moldavisë. Mbrojtësi kuqezi tha se e njohin si kundërshtar, pasi kanë luajtur dy miqësore një vit më parë dhe vuri në dukje rëndësinë e përgatitjeve në kuadër të Europianit 2027.

“Të gjithë djemtë kanë ardhur, jemi bashkuar të gjithë. Sot është stërvitja e parë që do të bëjmë këtu. Jemi të përqendruar për ndeshjen që na pret më 13 nëntor”, tha ai.

Për Moldavinë, ai u shpreh se, “e njohim, pasi kemi zhvilluar edhe dy ndeshje më parë në Tiranë me ta. Kemi fituar dhe barazuar. Është ekip që luan fort dhe është i bashkuar. Ne duhet të jemi të përqendruar për të dhënë maksimumin tonë”.

“Tani e dimë që jemi kualifikuar dhe duhet të përgatitemi shumë mirë, sepse në Europian na presin ndeshje shumë të vështira. Kundërshtarë që kemi pasur edhe më parë, si Gjermania dhe Zvicra. Janë ndeshje shumë të rëndësishme, për ne nuk ka ndeshje miqësore. Duhet të futemi në fushë për të fituar çdo ndeshje”, u shpreh Arlind Kurti.

Ndërkohë, mesfushori Burak Alili vlerësoi atmosferën pozitive në grup dhe theksoi rëndësinë e këtyre dy përballjeve për përgatitjen e skuadrës.

“Sot kemi stërvitjen e parë me ekipin. Atmosfera është shumë e mirë. Po përgatitemi sa më mirë për këto dy ndeshje”, tha ai.

Për Moldavinë, ai tha se, “kemi pasur dy ndeshje më parë. Kemi fituar dhe barazuar. Do të japim maksimumin për të fituar më 13 nëntor”.

“Jemi të kualifikuar direkt në Europian, por këto ndeshje miqësore i shohim si ndeshje kualifikuese. Do të japim maksimumin për të bërë rezultate sa më të mira dhe për të fituar çdo ndeshje”, tha Burak Alili.

/gj.m/r.e/a.f/

The post Prag Moldavia, Kurti dhe Alili: Do të japim maksimumin për të fituar appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.

Fansat e Eurovision Song Contest mund të gëzohen, pasi edicioni i 70-të i festivalit që do të mbahet në Vjenë, do të shënojë rikthimin e tre shteteve të dashura: Bullgarisë, Rumanisë dhe Moldavisë.

Edhe pse jemi ende herët në rrugëtimin drejt 'Eurovision 2026', tashmë kemi disa detaje zyrtare: qytetin pritës (Vjena), datat e tre netëve finale (12, 14 dhe 16 maj), vendin e mbajtjes (Wiener Stadthalle) dhe, së fundmi, tre televizioni që kanë konfirmuar se do të rikthehen në garë pas disa viteve mungesë, shkruan Eurovision.tv.

Bullgaria me BNT (pjesëmarrja e fundit: Torino 2022), Rumania me TVR (pjesëmarrja e fundit: Liverpool 2023) dhe Moldavia me TRM (që pushoi vetëm për një vit pas Malmö 2024) do t’i bashkohen edicionit të madh të vitit 2026.

Drejtori i Eurovision Song Contest, Martin Green CBE, u shpreh: “Është fantastike t’i mirëpresim sërish BNT, TVR dhe TRM në Eurovision. Rikthimi i tyre është dëshmi e fuqisë së qëndrueshme të këtij festivali, i forcës së komunitetit tonë dhe i asaj çfarë do të thotë vërtet të jemi të bashkuar përmes muzikës”.

Ndërsa presim edicionin jubilar të majit të vitit të ardhshëm, rikujtojmë momentet më ikonike që këto shtete kanë sjellë ndër vite.

Bullgaria – rikthime të fuqishme dhe hite që mbeten

Foto: Thomas Hansen / EBU

BNT debutoi në Eurovision në vitin 2005, ndërsa në finalen e madhe u paraqit për herë të parë në Helsinki 2007, ku Elitsa Todorova & Stoyan Yankoulov siguruan një Top 5 mbresëlënës me këngën Water.

Suksesi më i madh bullgar erdhi në Kiev 2017 me Kristian Kostov dhe këngën Beautiful Mess, e cila u rendit e dyta me 615 pikë – një ndër rezultatet më të larta në historinë e festivalit.

Edhe disa prej këngëve që nuk arritën finalen kanë mbetur të dashura për fansat, si Love Unlimited (2012) dhe DJ, Take Me Away (2008). Ndërkohë, Poli Genova, pas një tentimi të dështuar në 2011, u rikthye fuqishëm në 2016 me If Love Was A Crime, duke i dhënë Bullgarisë vendin e katërt.

Rumania – argëtim, energji dhe dy herë vendi i tretë

Foto: Thomas Hansen / EBU

Rumania u bashkua për herë të parë në Dublin 1994. Pas një rezultati modest, vendi u përmirësua ndjeshëm në vitet në vijim, duke siguruar gjashtë renditje në Top 10.

Dy sukseset më të mëdha janë vendet e treta të arritura në vitin 2005 (Let Me Try) dhe 2010 (Playing With Fire).

Rumania është e njohur për performanca të paharrueshme – nga festa e Balkan Girls (2009), te jodeli i vitit 2017, e deri te hiti plot ritëm Zaleilah (2012). Asnjë festë Eurovisioni nuk duket e plotë pa Tornero (2006) apo Llámame (2022).

Moldavia – kthime të suksesshme dhe një vend i tretë historik

Foto: Corinne Cumming / EBU

Eurovisioni 2026 do të shënojë pjesëmarrjen e 20-të të Moldavisë.

Debutimi i vendit ndodhi në Kiev 2005, ku Zdob și Zdub siguruan vendin e gjashtë me Boonika Bate Toba. Popullariteti i tyre i madh bëri që grupi të rikthehej edhe dy herë të tjera: më 2011 dhe në vitin 2022 me Trenulețul, që arriti vendin e shtatë.

Moldavia njihet edhe për artistë që rikthehen: Natalia Barbu (2024, 2007), Pasha Parfeni (2023, 2012) dhe Natalia Gordienko (2021, 2006). Ndërsa Sunstroke Project u kthyen pas suksesit viral të Run Away (2010), për të arritur rezultatin më të mirë të vendit deri më sot – vendin e tretë me Hey Mamma në vitin 2017.

TRM ka njoftuar se përzgjedhja kombëtare për Eurovisionin 2026 do të mbahet më 17 janar në Chișinău Arena. /Telegrafi/

Të gjitha nëntë vendet kandidate për Bashkimin Evropian duhet të përmirësojnë ligjet e tyre për teknologjinë dhe digjitalizimin për t’iu përshtatur kërkesave të bllokut.

Por, si po ecin ato deri më tani në këto fusha?

Për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian, vendet duhet të harmonizohen me “acquis”, koleksionin e ligjeve, rregulloreve, standardeve dhe politikave të bllokut me 27 anëtarë.

Kjo përfshin kërkesat për teknologjinë dhe infrastrukturën digjitale, si portofolët digjitalë dhe shërbimet online qeveritare, si dhe mbrojtjen kibernetike që përputhet me standardet e BE-së dhe rregullon teknologjitë e reja si inteligjenca artificiale (AI).

Ndërsa Euronews përgatitet të organizojë Samitin e Zgjerimit të BE-së, portali ka analizuar mënyrën se si po ecin vendet kandidate në disa fusha të teknologjisë për t’iu përshtatur standardeve të Bashkimit Evropian.

Portofolët digjitalë

Në vitin 2024, Bashkimi Evropian miratoi një rezolutë që u kërkon shteteve anëtare të krijojnë portofolë digjitalë gjatë dy viteve të ardhshme si pjesë e një oferte më të gjerë të shërbimeve online për qytetarët e tyre. Portofolët digjitalë janë një mënyrë për qytetarët e BE-së të kenë qasje në ID-të e tyre digjitale për të provuar identitetin dhe për të ruajtur, ndarë dhe nënshkruar dokumente të rëndësishme.

Portofolët duhet të përputhen me të gjitha rregullat e BE-së mbi ndarjen e të dhënave dhe me mbrojtjen e privatësisë sipas Rregullores së Përgjithshme mbi Mbrojtjen e të Dhënave (GDPR), transmeton Telegrafi.

Disa nga vendet kandidate për BE-në, përfshirë Bosnjën dhe Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut dhe Moldavinë, kanë ose po testojnë aplikacione për portofolë digjitalë. Deri në vitin 2026, Ukraina, Serbia dhe Shqipëria do të kenë portofolë digjitalë.

Në rastin e Moldavisë, ajo po ndërton portofolin e saj me ndihmën e Bashkimit Evropian përmes një programi të quajtur “We Build Consortium”. Vendi po zhvillon një seksion për dokumente në platformën qeveritare të quajtur EVO, i cili do të funksionojë si portofol dhe po piloton një aplikacion për nënshkrim elektronik brenda aplikacionit.

Deri në fund të vitit, Maqedonia e Veriut thotë se do të ketë një “super-aplikacion” të quajtur m.Uslugi, i cili gjithashtu do t’u ofrojë qytetarëve kujtesa për afatet, një postë digjitale dhe një vend për të ruajtur të gjithë dokumentet e tyre.

Ndërkohë, mediat shqiptare raportuan se kryeministri Edi Rama tha se ID-ja digjitale e vendit do të ndërtohet nga një kompani shtetërore e quajtur Identitek, e cila do t’u lejojë qytetarëve të përdorin ID-në e qeverisë në telefona ose kompjuterë si portofolë multifunksionalë.

Siguria kibernetike

Një tjetër fushë ku vendet duhet të përputhen është ajo e ligjeve të ndryshme për sigurinë kibernetike, siç janë direktivat për Rrjetet dhe Sistemet e Informacionit (NIS), të cilat unifikojnë zbatimin në 18 sektorë.

Një nga kërkesat është që çdo vend të krijojë strategjinë e vet kombëtare për sigurinë kibernetike, së bashku me një listë të shërbimeve thelbësore që kërkojnë mbrojtje shtesë në shumë sektorë, përfshirë energjinë, transportin, shëndetësinë, financat dhe infrastrukturën digjitale.

Sipas Strategjisë së BE-së për Sigurinë Kibernetike, vendet gjithashtu duhet të jenë të gatshme të ofrojnë inteligjencë mbi kërcënimet dhe ndihmë për anëtarët e tjerë të BE-së në rast të një sulmi të madh.

Ukraina e demonstroi këtë në një marrëveshje të vitit 2023 midis qendrës së saj të koordinimit për sigurinë kibernetike dhe Agjencisë së BE-së për Sigurinë Kibernetike (ENISA) për të zhvilluar më shumë profesionistë në këtë fushë dhe për të shkëmbyer informacion. BE-ja gjithashtu krijoi një laborator kibernetik për Forcat e Armatosura të Ukrainës dhe nënshkroi iniciativën e Mechanizmit të Tallinnit për të mbështetur ndërtimin afatshkurtër dhe afatgjatë të kapaciteteve kibernetike në Ukrainë.

Në vende të tjera, Shqipëria, Mali i Zi, Turqia, Gjeorgjia, Moldavia dhe Maqedonia e Veriut kanë strategji kombëtare për sigurinë kibernetike që përputhen me disa, nëse jo me të gjitha, direktivat e BE-së.

Për shembull, për qeverisjen digjitale, Moldavia po i bashkohet gjithashtu rezervës së ardhshme kibernetike të ENISA-s, një grup ofruesish të besuar në të gjithë bllokun që do të jenë në gjendje të përgjigjen gjatë një sulmi të madh kibernetik.

Strategjia kombëtare e Malit të Zi përfshin krijimin e një Qendre për Ndërtimin e Kapaciteteve për Sigurinë Kibernetike në Ballkanin Perëndimor në vitin 2022, si projekt i përbashkët me autoritetet franceze dhe sllovene.

Megjithatë, jo të gjitha strategjitë janë në përputhje me ligjet e BE-së. Strategjia turke u kritikua nga opozita e vendit, e cila raportoi se ajo mund të mundësojë mbikëqyrje të gjerë dhe të kufizojë lirinë e fjalës, sipas mediave lokale.

Serbia po punon për një strategji kundër krimit kibernetik me mbështetjen e BE-së për të adresuar krimin me teknologji të lartë dhe përdorimin e provave elektronike.

Teknologjitë e reja

- YouTubewww.youtube.com

Një nga rregulloret më të reja të BE-së është Ligji i BE-së për Inteligjencën Artificiale (AI Act), i cili vendos një udhëzues bazuar në rrezikun për sistemet e inteligjencës artificiale.

Shfrytëzimi i AI në fusha si arsimi, punësimi, shëndetësia dhe zbatimi i ligjit do të duhet gjithashtu të përmbushë kërkesa strikte për sigurinë, transparencën dhe privatësinë e të dhënave.

Vendet gjithashtu do të duhet të krijojnë autoritete kombëtare për të siguruar përputhshmërinë me rregullat dhe që çdo sistem AI që zhvillojnë të jetë i audituar dhe i gjurmueshëm.

Shqipëria, Moldavia, Serbia dhe Ukraina kanë strategji për AI, por deri tani nuk është miratuar asnjë ligj përkatës.

Sipas mediave lokale, strategjia e Shqipërisë është të përdorë AI në sektorin e energjisë, për prokurimin dhe për luftimin e evazionit fiskal.

Tirana gjithashtu ka krijuar atë që e quan ministri i parë në botë për AI dhe së shpejti 83 asistentë politikë që do t’i ndihmojnë politikanët në punët e tyre administrative dhe mbështetëse të përditshme.

Ministria e quajtur Diella është përgjegjës për të marrë të gjitha vendimet mbi tenderët publikë, të cilët Rama ka thënë se do të jenë “100 për qind të lirë nga korrupsioni”.

Megjithatë, kritikët e ministres prej AI i thanë Euronews se modeli mund të shfaqë paragjykime, si modelet e tjera të AI-së, të cilat mund të ndikojnë në rezultatet e tij.

Përveç një strategjie kombëtare, Serbia ka vendosur udhëzime etike për përdorimin e AI-së dhe një këshill specialistësh që po punon mbi ligjin formal për AI-në në vend. /Telegrafi/