Pretendimi: Kjo foto tregon Cole Tomas Allen, i cili u përpoq të vriste presidentin amerikan Donald Trump, të veshur me një bluzë të ushtrisë izraelite.

Verdikti: E paprovuar, Gjeneruar me AI

————————————————–

Në fund të prillit 2026, një burrë i armatosur u përpoq të futej me forcë në sallën ku po mbahej Darka vjetore e Shoqatës së Korrespondentëve të Shtëpisë së Bardhë. Policia shoqëroi një burrë të akuzuar për sulmin, Cole Tomas Allen, pasi të shtënat me armë zjarri lanë një agjent të Shërbimit Sekret me lëndime jo kërcënuese për jetën.

Pas këtij sulmi, në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon një imazh që pretendohet se tregon të dyshuarin në fjalë të veshur me një bluzë të ushtrisë izraelite (IDF).

Kjo foto dhe pretendimi për një lidhje të atentatorit me Izraelin janë pjesë e teorive që u ndanë në rrjet rreth identitetit, përkatësive dhe motiveve të Allen. Ndër to ishte postimi i imazhit të mësipërm, që tregonte një person që i ngjante Allen, i cili mbante veshur një bluzë me emblemën e Forcave Mbrojtëse të Izraelit (IDF), emri zyrtar i ushtrisë izraelite. Postimi shkruante: “Ai që qëlloi darkën e Trump ishte SIONIST! MOS e lini median ta fshehë këtë! Nëse do të ishte e kundërta, do të ishte KUDO!”

Versioni më i vjetër i imazhit ishte në postimin e The Maga Report, të cilin disa nga postimet që përhapnin pretendimin e ndanë si një pamje të ekranit. Kjo llogari e postoi imazhin më 25 prill 2026, në orën 22:52, në zonën kohore EDT (26 prill, ora 4:52 e mëngjesit në zonën kohore të Shqipërisë).

Nuk ka prova që ndonjë version i imazhit u shfaq në internet para sulmit, të cilin metadatat e fotove nga The Associated Press sugjerojnë se filloi afërsisht në orën 20:34 EDT po atë ditë.

Një llogari në LinkedIn që dukej të ishte e Allen nuk e përfshinte imazhin e mësipërme në historikun e postimeve të saj.

Tregues pamorë brenda vetë imazhit sugjerojnë se ai mund të jetë gjeneruar nga programe kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

Të paktën dy detaje bien në sy si të pazakonta në pjesën e sipërme të majtë të imazhit. Një tavolinë pranë derës, e pozicionuar sikur të ishte një tavolinë hyrjeje, duket se ka dy këmbë që mbarojnë menjëherë pas disa centimetrave. Një objekt i paidentifikueshëm pranë tij qëndron menjëherë përpara derës. Për më tepër, njëra anë e pantallonave të burrit duket shumë e gjerë, duke u shtrirë disa centimetra përtej vitheve të tij. Ana tjetër e pantallonave duket se përzihet ose bashkohet me karrigen. 

Më tej, një nishan që duhet të ishte në tëmthin e Allen mungon në imazhin e mësipërm. Imazhi me AI tregon një nishan në faqen e tij që nuk ekziston në imazhet reale të tij. Fotot e verifikuara të Allenit tregojnë gjithashtu se struktura bazë e veshëve të tij nuk përputhet me veshët në imazhin AI.

The post E gjeneruar kjo lidhje izraelite e atentatorit të presidentit Trump appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Reshjet në Iran u rritën pasi ai shkatërroi radarët amerikanë në vendet arabe, që do të thotë se radarët amerikanë shkaktuan thatësirat.

Verdikti: E paprovuar

———————————————————————–

Në rrjetet konspiracioniste, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon pretendimi se reshjet në Iran u rritën pasi ky i fundit shkatërroi radarët amerikanë në vendet arabe si sulme hakmarrëse me raketa dhe dronë gjatë javëve të fundit. Si rrjedhim, pretendohet, radarët amerikanë kishin shkaktuar thatësirat në rajon.

Megjithatë, për të mbështetur këtë pretendim të pazakontë nuk sillet ndonjë provë, burim apo referencë.

Ky pretendim duket se e ka origjinën nga një postim i fshirë më vonë nga ambasada iraniane në Afganistan. Nuk ekziston asnjë version i arkivuar i atij postimi, por një gazetë e madhe iraniane raportoi se ambasada shkroi: “Pasi Irani shkatërroi qendrën sekrete të ndryshimeve klimatike të Emirateve të Bashkuara Arabe, modelet e motit në rajon ndryshuan plotësisht. Iraku dhe Irani tani po përjetojnë reshje të dendura javore dhe një rënie të temperaturës me 5 gradë.”

Ka disa probleme me këtë pretendim. Si fillim, nuk ka prova që kjo qendër kërkimore është sulmuar. Më tej, sipas shkencëtarëve, ky është një keqinterpretim i plotë i mënyrës se si funksionon teknologjia e mbjelljes së reve.

Një parashikim nga Organizata Botërore Meteorologjike tha se priteshin “shira dhe stuhi të moderuara/lokalisht të dendura (përmbytje të menjëhershme/rrëshqitje toke të mundshme) në Republikën Islamike të Iranit Veriperëndimor dhe Perëndimor më 18-21 prill”. Videot e digave të tejmbushura dhe niveleve të ngritur të lumenjve përputhen me këtë parashikim.

Nuk është e pazakontë që Irani i goditur nga thatësira të përjetojë periudha me reshje intensive. Ndryshimet klimatike po e përkeqësojnë ashpërsinë e këtyre thatësirave dhe reshjeve ekstreme. Në dhjetor 2025, Irani përjetoi përmbytje të mëdha të menjëhershme dhe dalje nga shtrati të lumenjve, sipas Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Koordinimin e Çështjeve Humanitare.

Emiratet e Bashkuara Arabe kanë një qendër të quajtur Programi i Kërkimit për Shkencën e Përmirësimit të Shiut (UAEREP). Megjithatë, ajo nuk është një “qendër sekrete për ndryshimet klimatike”, siç pretendohet në postimin e fshirë të ambasadës së Iranit.

Sipas faqes së saj të internetit, UAEREP ekziston që nga viti 1990 dhe “është në ballë të avancimit të kërkimit për përmirësimin e reshjeve dhe nxitjes së inovacioneve që forcojnë sigurinë globale të ujit”.

UAEREP financon kërkime nga e gjithë bota dhe piloton operacionet e saj të mbjelljes së reve.

“Jam shumë i njohur me të”, tha për DW Armin Sorooshian, një studiues i Universitetit të Arizonës i cili studion efektet e grimcave të aerosolit në re. “Për njerëzit që studiojnë fizikën atmosferike, ndërveprimet e reve të aerosolit, kjo është një mundësi që ka ekzistuar për shumë vite për financim, ku njerëzit shkruajnë propozime për këtë program”.

Nuk ka patur ndonjë raportim të bësueshëm se qendra ishte shënjestër e një sulmi iranian.

UAEREP ka postuar në rrjete sociale pasi pretendohet se u shkatërrua, duke festuar Ditën e Tokës dhe duke reklamuar pjesëmarrjen e saj në një konferencë globale.

Teknologjia e ‘mbjelljes së reve’ daton që nga mesi i shekullit të XX. Shkencëtarët zbuluan një teknikë për të nxitur shiun nga retë që mund të jenë tashmë në prag të reshjeve. Ata e bëjnë këtë duke lëshuar agjentë si jodur argjendi ose klorur natriumi në brendësi të reve duke përdorur aeroplanë ose lëshues me bazë tokësore.

“Gjëja kryesore këtu është se nuk e bën shiun nga hiçi”, tha për DW Edward Gryspeerdt, profesor i fizikës atmosferike në Imperial College London. “Nuk mund të kesh një qiell të kthjellët, papritmas ta mbjellësh dhe të shfaqen re dhe shi. Duhet që këto re të ekzistojnë tashmë në prag të shiut, dhe thjesht po i jep një shtysë.”

Meqenëse retë tashmë duhet të jenë të prirura ndaj reshjeve, mund të jetë e vështirë të matet se sa efektive është kjo teknikë. Zakonisht zbatohet në mjedise në shkallë të vogël, si rritja e shtresës së borës mbi një pistë skijimi, tha Gryspeerdt. Në Emiratet e Bashkuara Arabe, qëllimi është luftimi i mangësisë së ujit.

Deri më sot, teknologjitë e mbjelljes së reve nuk mund të ndikojnë në modelet e motit në një rajon të tërë.

“Edhe nëse do të funksiononin, ato do të ishin ende në një shkallë shumë të vogël,” tha Gryspeerdt. “Ato nuk janë në shkallën ku mund të ndryshojnë modelet e rrjedhës atmosferike, për shembull, dhe të zhvendosin shiun larg në të gjithë planetin.”

Literatura shkencore aktuale sugjeron që mbjellja e reve mund të rrisë reshjet me 5-20% në një shkallë mikro.

“Ndoshta reshjet mund të zgjasin më shumë dhe të bien diku tjetër, por shkalla e asaj për të cilën po flasim – e modeleve të motit dhe rritjes së reshjeve në Iran – është shumë më e madhe se ajo që mund të arrihet me një strukturë mbjellëse,” tha studiuesi Armin Sorooshian.

“Thjesht nuk ka kuptim,” shtoi ai, duke e quajtur atë një “mospërputhje në shkallë shumë të madhe”.

Sa i përket pretendimit se kanë qenë radarët amerikanë që kanë shkaktuar thatësirat, profesore Helene Galiegue nga Shkolla Kombëtare e Aviacionit Civil francez ka thënë për AFP se radarët nuk mund të shkaktojnë ndryshime në klimë apo në mot. 

“Valët elektromagnetike në këto frekuenca nuk ndryshojnë strukturën e grimcave të shiut apo reve, dhe atmosfera është plotësisht transparente ndaj valëve të frekuencave të larta. Nga ana tjetër, radarët me brez X përdoren nga meteorologët për të zbuluar dhe hartuar grimcat e shiut në distanca shumë të gjata,” tha Galiegue.

Maria Sabrina Greco, profesore në Universitetin e Pizës konfirmoi për AFP se “nuk ka radarë të aftë për të shkaktuar ndryshime klimaterike ose manipulime të motit.”

The post Klima në Iran nuk u përmirësua prej sulmeve të radarëve amerikanë në rajon appeared first on Faktoje.al.

Nga Jona Cenameri 

Kryetari i PD-së, Sali Berisha, prej muajsh po përpiqet të mbajë të mobilizuar bazën e tij elektorale përmes një diskursi të qëndrueshëm dhe të përsëritur: “Përballje me qeverinë”. 

Që nga 22 dhjetori 2025 e deri më 17 prill 2026 janë zhvilluar shtatë protesta kombëtare, ndërsa një tjetër është paralajmëruar më 8 maj. 

Ky mobilizim i vazhdueshëm është shoqëruar nga një narrativë e dyfishtë: kërkesa për qeveri teknike dhe arritja tek “kilometri i fundit i qeverisjes aktuale”.

Qeveria teknike

Qeveria teknike nuk është një koncept i ri në diskursin e opozitës. Ajo është artikuluar prej vitesh si mekanizëm për garantimin e zgjedhjeve të lira, por në fazën aktuale është shndërruar në kusht të panegociueshëm. 

Në shkurt 2026, Berisha e përkufizoi qartë këtë pozicion: “O qeveri teknike, ose përballje. Këtë qeveri nuk e pranojmë kurrë më”. 

Paralelisht me këtë qëndrim, në fund të muajit shkurt 2026, kryeministri Edi Rama ndryshoi shtatë nga ministrat e kabinetit qeveritar. 

Për opozitën, lëvizjet në thelb nuk sollën ndryshimin e kërkuar  

“Kilometri i fundit”

Që nga janari 2026, me intensifikimin e protestave dhe me qëllim mobilizimin e demokratëve, Berisha ka futur në diskursin e tij politik një tjetër mesazh.

 “Jemi në kilometrin e fundit… një qeveri që del nga farsa elektorale nuk e meriton të rrijë në pushtet”, deklaronte ai më 21 janar, ndërsa në protestën e 24 janarit, Berisha shtonte: “Sot ne jemi në kilometrin e fundit… asgjë nuk do na ndalë drejt fitores tonë”. 

Në vijim, kjo shprehje e tij përcillet si “prova e fundit”, “leksioni i fundit” apo “kilometri i fitores”, duke e paraqitur situatën politike në kufi të një ndryshimi të madh.

Ironi mes demokratësh

Megjithatë, ky mesazh i përsëritur, sa herë lajmërohet një protestë e PD-së nuk ka kaluar pa shpotitje brenda vetë opozitës. 

Ish-deputeti, Ervin Salianji, aktualisht përballë lidershipit aktual, e ka ironizuar drejtpërdrejt këtë diskurs. 

“Ne jemi në kilometrin e fundit… Ka një muaj që është kilometri i fundit… mund të jenë metrat e fundit, se u bë një muaj”, është shprehur  ai.

Salianji ka kritikuar edhe strategjinë e protestave, duke theksuar mungesën e një plani të qartë për arritjen e objektivit politik. 

Sipas tij, lidershipi i PD “ka një paqartësi strategjike” dhe rritja e pritshmërive për rrëzim të shpejtë të qeverisë pa rezultate konkrete rrezikon të demotivojë mbështetësit. 

Nga njëra anë, PD artikulon një fazë përfundimtare të betejës politike, nga ana tjetër, brenda saj shfaqen zëra që e vënë në dyshim këtë synim duke  kërkuar një strategji të qartë.

The post Kilometri i pa-fundëm i Sali Berishës… appeared first on Faktoje.al.

Nga Jona Cenameri 

Rasti i gazetarit nga Bulqiza, Sami Curri, të cilit iu dogj makina në një ngjarje të dyshuar si zjarrvënie e qëllimshme për shkak të detyrës, riktheu në qendër të vëmendjes çështjen e sigurisë së gazetarëve në Shqipëri. 

Sulmi, që vetë Curri dhe aktorët mediatikë në vend e lidhën me punën e tij, u pa si një mesazh intimidues ndaj raportimit lokal dhe një tregues i rrezikut real që hasin gazetarët në terren.

Takimi

Në jehonën e kësaj ngjarje, gazetarë, deputetë, pedagogë, drejtues mediash, përfaqësues institucionesh dhe organizatash mediatike, së bashku me përfaqësues të Policisë së Shtetit, u mblodhën më 29 prill në aktivitetin e radhës së Platfomës për Dialog, pranë  Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë në Universitetin e Tiranës, ku diskutimi u dominua nga ky rast dhe nga problematikat më të gjera të sigurisë në profesionin e gazetarit.

Takimi u hap nga dekani i fakultetit, profesor Mark Marku, i cili theksoi rëndësinë e këtij dialogu si një hapësirë ku përfaqësues të policisë dhe medias takohen drejtpërdrejt, me qëllim forcimin e bashkëpunimit dhe garantimin e sigurisë së gazetarëve në praktikë.

Raportimi në polici

Përfaqësuesi i Policisë së Shtetit, Ardit Bita, e nisi fjalën duke folur për Udhëzuesin për Sigurinë e Gazetarëve, i cili ka hyrë në fuqi që prej majit 2025, dhe qarkoren e prokurorisë “Për hetimin e çështjeve që lidhen me sigurinë e gazetarëve dhe të mediave”. 

Në vijim, ai solli shifra që tregojnë rritje të rasteve të raportuara: nga 2-3 raste në vit në secilin nga vitet 2020-2024, në 21 raste gjatë vitit 2025 dhe 8 raste deri tani për vitin 2026.

I pyetur për rastin e Currit nga drejtuesja e Faktoje.al, Klodiana Kapo, ai bëri me dije se policia e qarkut Dibër ka vendosur kontakt të menjëhershëm me gazetarin, ndërsa hetimet vijojnë pa dhënë detaje për të mos dëmtuar procesin. 

Bita theksoi gjithashtu se gazetarët duhet të raportojnë rastet në polici dhe të mos ndalen vetëm te postimet në rrjete sociale. Nga pala e policisë u theksua se një nga problemet kryesore mbetet fakti që udhëzuesi nuk është njohur mjaftueshëm nga gazetarët.

Deputetja, dhe nënkryetarja e komisionit të Medias, Iris Luarasi, bëri thirrje për përhapjen më të gjerë të këtij udhëzuesi, në mënyrë që gazetarët të njohin të drejtat e tyre dhe të kërkojnë zbatimin real të tyre. Zonja Luarasi tha se rasti i gazetarit Curri duhet të zbardhet sa më shpejt.

Gjatë diskutimit, gazetarët theksuan nevojën për transparencë të vazhdueshme nga institucionet, duke kërkuar që hetimi të mos përdoret si argument për mungesë informacioni.

Problemi më i gjerë

Diskutimi u orientua drejtpërdrejt te rasti “Curri”, i cili u cilësua si një ndër më flagrantët e kohëve të fundit, duke nxitur nevojën për reagim institucional proporcional dhe hetim të shpejtë dhe transparent.

Konflikti 

Gazetari Roden Hoxha nga ACQJ ngriti shqetësimin për një konflikt të mundshëm interesi, duke vënë në dukje se roli i njëkohshëm i Gentian Mullajt si zëdhënës i policisë, koordinator për të drejtën e informimit dhe pikë kontakti për gazetarët mund të krijojë efekt frikësues (“chilling effect”) dhe të dekurajojë raportimin e rasteve. 

Sipas tij, këto funksione duhet të ndahen për të garantuar integritetin e procesit dhe besimin e gazetarëve.

Standardet

Ekspertja e së drejtës kushtetuese Migena Leskoviku theksoi se, sipas raportit të fundit të BE-së në tetor 2025, nga tre kritere kryesore vetëm një është përmbushur. Dy kriteret e papërmbushura, siguria e gazetarëve dhe transparenca e pronësisë së medias, mbeten problematike. 

Ajo nënvizoi se këto standarde duhet të përmbushen realisht dhe jo vetëm formalisht, ndërsa një vlerësim i ri nga BE pritet në qershor 2026.

Juristja Irena Dule nga Res Publica kërkoi më shumë fokus te monitorimi i zbatimit dhe ndjekja e kallëzimeve për shkelje, duke theksuar se udhëzuesi është zbatuar pjesërisht dhe në disa raste nuk është ndjekur siç duhet. 

Gazetarët në rrethe

Përfaqësuesja e Këshillit të Europës ngriti shqetësimin për gazetarët që punojnë në qytete të vogla, si në rastin e Currit, duke theksuar se ata janë më të ekspozuar ndaj rreziqeve, një pikë që u nënvizua edhe nga Klodiana Kapo.

Nga BIRN Albania, drejtuesja Kristina Voko theksoi se gazetarët operojnë në një terren kompleks, ku në disa raste strukturat e rendit apo drejtësisë mund të jenë të ndikuara nga krimi, duke e bërë të vështirë marrjen e mbrojtjes së duhur. Sipas saj, gazetari shpesh detyrohet të kërkojë mbrojtje nga i njëjti institucion që kritikon.

Nga delegacioni i BE-së në tryezë u kërkua rishikimi i protokolleve dhe përfshirja e gazetarëve në hartimin e tyre, në mënyrë që ato të reflektojnë nevojat reale të profesionit dhe standardet evropiane.

Siguria 

Në përfundim, diskutimi i tryezës evidentoi faktin se përtej kuadrit ligjor, sfida kryesore mbetet zbatimi në praktikë dhe ndërtimi i besimit mes gazetarëve dhe institucioneve, që duhet t’i mbrojnë.

The post Rasti i Sami Currit rikthen në fokus sigurinë e gazetarëve appeared first on Faktoje.al.

Esmeralda Topi 

Nafta kaloi pragun e 200 lekëve për litër dhe bashkë me të u rikthye edhe debati i vjetër mbi mënyrën si funksionon tregu i karburanteve në Shqipëri. Kriza në Lindjen e Mesme dhe luhatjet në bursat ndërkombëtare u përkthyen shpejt në çmimet më të larta në rajon në pikat e shitjes kudo në Shqipëri, duke rënduar buxhetet familjare. 

Por problemi në vend nuk mbaron te kostoja në pompë. Përtej çmimit, në treg informaliteti mbetet i pranishëm dhe jo çdo transaksion lë gjithmonë gjurmë në sistemin fiskal.

“A e do faturën?” – kjo është pyetja që, sipas qytetarëve, dëgjohet shpesh sapo shitësi heq pompën nga automjeti.

Dhjetëra dëshmi të mbledhura nga Faktoje tregojnë se moslëshimi i faturës është kthyer në praktikë të zakonshme. Në disa raste, fatura nuk jepet nëse nuk kërkohet. Në të tjera, nuk jepet fare. Dhe kur jepet, nuk është gjithmonë e fiskalizuar.

“Doja të paguaja me kartë, por më thanë se POS-i nuk funksiononte. Paguajta cash dhe kërkova faturë në fund. Më dhanë një faturë të pafiskalizuar,” rrëfen një qytetar nga Tirana, ditën kur çmimi i naftës ishte 224 lekë për litër. 

Fatura që mungon

Ligjërisht, çdo litër karburant i shitur duhet të shoqërohet me faturë fiskale. Sistemi i fiskalizimit online u ndërtua për të garantuar që çdo transaksion të raportohet në kohë reale tek administrata tatimore. Por praktika në terren sugjeron se mes ligjit dhe zbatimit ekziston ende një hendek.

Në një treg ku karburanti ndikon pothuajse çdo hallkë të ekonomisë, nga transporti te çmimet e produkteve bazë, mungesa e faturës ngre pikëpyetje jo vetëm mbi disiplinën fiskale, por edhe mbi shkallën reale të informalitetit në sektor. 

Sipas ekspertit fiskal të qendrës ALTAX, Eduard Gjokutaj, moslëshimi i faturës nuk duhet parë si shkelje sporadike, por si tregues i dobësive institucionale në monitorimin e tregut.

“Nga këndvështrimi fiskal, moslëshimi i faturës krijon hapësirë për fshehje të xhiros reale dhe rrjedhimisht për evazion në TVSH dhe tatim-fitimin,” argumenton Gjokutaj. 

Në një sektor me volum të lartë qarkullimi, edhe devijime të vogla në raportim mund të përkthehen në humbje të mëdha për buxhetin e shtetit. Sipas tij, problemi shkon përtej të ardhurave fiskale, pasi deformon konkurrencën dhe krijon avantazh të padrejtë për operatorët që shmangin faturimin.

Një shqetësim të ngjashëm ngre edhe ekspertja e ekonomisë, Fatmira Kola, e cila e konsideron këtë praktikë si pasojë të normalizimit të informalitetit. 

“Në këtë realitet të rënduar, praktika e moslëshimit të faturës fiskale në pikat e karburantit nuk është vetëm abuzim: është një formë e pastër grabitjeje ekonomike ndaj qytetarëve dhe shtetit,” thotë ajo për Faktoje.

Sipas Kolës, vetë pyetja “a e doni faturën?” tregon se detyrimi ligjor është kthyer në zgjedhje opsionale. “Fatura nuk është opsion, është detyrim ligjor. Çdo litër i shitur pa faturë është një transaksion i padeklaruar, pra një humbje direkte për buxhetin e shtetit dhe një fitim i padrejtë për operatorin,” argumenton ajo. 

“Në një treg me qarkullim kaq të madh, – shton ekspertja, – kjo praktikë mund të përkthehet në miliona euro evazion”.

Kola paralajmëron se pasojat ndihen edhe në konkurrencën mes operatorëve. “Bizneset që zbatojnë rregullat ndëshkohen, ndërsa ata që shmangin taksat përfitojnë. Në thelb, krijohet një treg i padrejtë, ku ndershmëria bëhet disavantazh,” përfundon ajo.

Sipas ekspertëve, konsumatori mbetet hallka më e pambrojtur. 

Pa faturë, qytetari nuk ka provë për sasinë apo cilësinë e karburantit të blerë dhe humbet mundësinë për të bërë ankesë efektive. “Në thelb, moslëshimi i faturës në këtë sektor duhet parë si tregues i një problemi më të gjerë të disiplinës tatimore dhe të kapaciteteve të administrimit,” përfundon Gjokutaj.

“Denonconi” 

Luigj Aliaj, përfaqësues i Shoqatës së Hidrokarbureve, thotë se problemi i mos lëshimit të faturës nuk mund të përgjithësohet për të gjithë sektorin.

“Shqipëria ka rreth 1380 pika karburanti dhe ne nuk kemi anëtarë as 10 për qind të tyre. Por nëse ky fenomen ndodh, kanë përgjegjësi edhe klientët. Ligji thotë se po nuk të japin kupon, mos paguaj. Shitjet janë online dhe rezultati në kohë reale shkon në Tatime,” thotë Aliaj për Faktoje.

Ai shton se qytetarët duhet të denoncojnë rastet konkrete.

“Tatimet kanë qindra inspektorë në terren. Le të denoncojnë pikën që vepron kështu,” përfundon ai.

Në sektorin e karburanteve, ku qarkullimi financiar është i lartë dhe fitimet ndikohen nga diferenca të vogla çmimi, mungesa e fiskalizimit mund të ketë efekt të shumëfishtë.

Pasojat në buxhet

Sipas analizave fiskale të qendrës ALTAX, struktura e çmimit të naftës në Shqipëri dominohet nga taksat dhe kostot e tregtimit. Një pjesë e konsiderueshme e çmimit final përbëhet nga akciza, TVSH-ja, taksa e qarkullimit dhe tarifat e tjera që i shtohen kostos bazë.

Kjo do të thotë se çdo litër i shitur jashtë sistemit fiskal nuk prek vetëm të ardhurat e biznesit, por edhe arkën e shtetit. Fiskalizimi online duhej ta kishte minimizuar këtë problem. Sistemi është ndërtuar pikërisht për të raportuar në kohë reale çdo transaksion tek administrata tatimore. Por dëshmitë e qytetarëve tregojnë se ekzistojnë ende hapësira për shmangie.

Në mars, shqetësimi për abuzimet në sektor u ngrit publikisht edhe nga deputeti Erion Braçe.

“Kam disa video që mi kanë çuar qytetarë, ku dëgjohen shitësit në pompë duke pyetur: ‘A e do faturën?’ Po mirë, çfarë do të thotë kjo? Për çdo shitje pa faturë, ku raportohet dhe si tatohet?” deklaroi ai.

Ministria e Financave ka njoftuar ngritjen e një task force të përbashkët mes Tatimeve dhe Doganave për monitorimin e sektorit të hidrokarbureve. Task Forca synon kontrollin jo vetëm të dokumentacionit tatimor dhe doganor, por edhe verifikimin fizik të sasive të karburantit që tregtohen në pikat e shumicës dhe pakicës. Megjithatë, pyetja mbetet nëse kontrollet mund të frenojnë një praktikë që qytetarët thonë se e hasin shpesh.

The post “A e do faturën?” Nafta mbi 200 lekë, por tregtarët s’lëshojnë kupon appeared first on Faktoje.al.

Lea Allkoja

Në disa edicione të ‘reality shows’ formate që, në mënyrën si ndiqen dhe komentohen, sidomos online, në vendin tonë, zbulohen shpesh prirjet dhe mendimet e njerëzve, gjuha e përdorur nga shumë individë që diskutojnë në rrjete sociale, zbulon dy standarde: kur në qendër të diskutimit ndodhet një djalë ose burrë, standardi i gjykimit ndryshon përkundrejt standardit që përdoret për një vajzë apo një grua.

Ka dallim të madh në mënyrën se si vlerësohen apo gjykohen veprime, të cilat formati, në mos i kërkon, të paktën i lejon, në bazë të gjinisë së personit që i kryen ato. Është vënë re se në këto formate banorët djem ose burra zakonisht marrin epitete të llojit Mbret, Luan, Strateg, ndërsa Dhelpër, Gjarpër e Mendjemadhe rezervohen për banoret gra dhe vajza. 

Një veprim moralisht i dënueshëm si mashtrimi, jo vetëm që ka tendencën të falet e të harrohet më shpejt, kur prodhohet nga sjellja e një burri, por edhe përflitet si një cen i papërfillshëm. Inteligjenca e një vajze nga ana tjetër, nuk mund të jetë e admirueshme aspak, në rast se nuk shoqërohet nga një karakter moral i pafajshëm. 

Shpesh kalon pa u vënë re një fjalor që, gjithmonë, tek burrat respekton e mbështet disa karakteristika dhe sjellje, të cilat i qorton fort tek gjinia e kundërt. Megjithatë, gjuha është shumë e rëndësishme në ndërtimin e mendimeve tona e këto mendime kufizojnë botën tonë. Realiteti në të cilin një veprim konsiderohet i gabuar vetëm për shkak të gjinisë së personit që e kryen atë, përveçse krijon konfuzion, edhe paralizon. 

Një studente në vitin e tretë shprehet se trajtimi i ndryshëm nis që në familje. Samira dhe dy motrat e saj janë mësuar dhe kanë bërë paqe me faktin se vëllai i tyre po rritet nga “prindër të tjerë”, që janë bërë më mirëkuptues dhe mbështetës për djalin. 

Gjatë viteve të saj të gjimnazit në Vlorë, ajo ka vënë re ndryshim edhe në trajtimin që i bën personeli i shkollës fenomeneve të tilla si përdorimi i fjalorit të papërshtatshëm.. Fjalë përgjithësisht të ashpra dhe shprehje të tipit “Je edhe vajzë!”, “Nuk ju vjen turp?! Jeni vajza!” janë përdorur sikur problemi të gjendej jo tek fjalori i papërshtatshëm apo materiali i palejuar, por tek gjinia e personit që e kryen veprimin e gabuar. Turp për fjalorin dhe për të qeshurën me zë të lartë.

Një realitet i tillë e ka bërë të hezitojë shumë më herët se të krijonte një profil të vetin në rrjetet sociale, duke menduar se do gjente të njëjtën atmosferë edhe aty. Frikërat iu vërtetuan shpejt dhe Samira zbuloi se diskriminimi apo bullizimi ishte edhe më agresiv. 

Ndërsa Redona, edhe ajo një studente, thotë se, përderisa një gjë e bën të ndihet mirë dhe e plotësuar, ajo nuk stepet nga perceptimi që mund të krijojnë njerëzit e tjerë për të. Megjithatë, vë re shpesh faktin se djemtë inkurajohen edhe në përpjekjet më minimale, ndërsa vajzat ndodh të mos vlerësohen as për përpjekjet apo arritjet maksimale. Ajo gjithashtu ndjen një presion më të madh për të hequr dorë nga ëndrrat që ka për të ardhmen, krahasuar me bashkëmoshatarët e saj të gjinisë tjetër. 

Rozalinda u shpreh që ndihet keq për shoqen e saj, e cila po mundohet të ndërtojë një karrierë si këngëtare, ndërsa është studente në Akademinë e Arteve, sepse, për shkak të gjinisë nuk e marrin seriozisht aq sa duhet dhe nuk e respektojnë gjatë komunikimit njësoj sa kolegët e saj burra. Gjithashtu, suksesi në këtë fushë shihet automatikisht si kërcënim ose pamundësi për krijimin e një familjeje. 

Helena, studente në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë, tregon se që në moshë të vogël ka spikatur për mënyrën e saj të të folurit, diksionin e pastër dhe artikulimin e qartë. Si rrjedhojë, i janë besuar projekte të ndryshme për t’i moderuar. Ajo thotë: “Pas mbylljes së çdo programi, merrja gjithmonë përgëzime për punën e bërë dhe të pranishmit mbeteshin të kënaqur. Kështu, brenda meje filloi të kristalizohej një ëndërr, një projektim i vetes sime disa vite më vonë.”

Megjithatë, Helena tregon se kjo mbështetje u ndoq shumë herët nga disa paralajmërime: “Më habit dhe njëkohësisht më trondit largpamësia e tyre e vetëshpallur: gatishmëria për të paracaktuar, për të vulosur dhe interpretuar paraprakisht karakterin tim të ardhshëm. Një bindje e palëkundur se, nëse një ditë do të jem aty, kjo nuk mund të jetë veçse rezultat i “shërbimeve të tjera”. Të tilla paralajmërime ma kanë tkurrur thirrjen e brendshme, që zemra ime do të donte ta ndiqte… Megjithatë, edhe në skenarin më të mirë, nëse puna ime do të jetë fryt i aftësisë sime, gjykimi do të më paraprijë.” 

Helena e mbyll me një pyetje: “A keni dëgjuar t’i thuhen një djali këto fjalë kaq “motivuese” apo ne vajzave na mbajnë “me të mira?”

Profesoreshë Dhurata Shehri na sjell në vëmendje konceptin e Roland Barthes-it për “mitet” si kuptime të natyralizuara. Pohime të llojit “burrat janë liderë natyralë” dhe “gratë janë përkujdesëse” mund të përdoren për të ulur apo sulmuar një grup, duke u kthyer kështu në një diskurs urrejtjeje. Nga shprehje të pafajshme, këto fjali shndërrohen në realitete të padiskutueshme që tërheqin pas tyre një vlerë ideologjike. 

Duke e lidhur edhe me rastin e studentes më sipër, nëse një burrë ka një rol drejtuesi, ai është duke përmbushur potencialin e tij, ndërsa një grua paragjykohet se me siguri ka ndjekur një rrugë tjetër të dyshimtë për të arritur tek i njëjti rol.

Për dukuritë e përmendura më sipër profesoreshë Shehri na jep një mënyrë artikulimi nëpërmjet asaj që quhet “Framing Theory”. Media nuk tregon fakte, por zgjedh mënyrën se si i paraqet ato. Burri “reagoi ashpër”, ndërsa gruaja “shpërtheu emocionalisht”. Në rastin e parë reagimi vjen si pasojë, ndërsa në rastin e dytë e njëjta gjë ndodh për shkak të tipareve karakteristike të gjinisë që po vepron. 

“Nëse do të mendonim një shekull më parë për gra që marrin pjesë në misione rreth Hënës, kjo të dukej e pamundur.”, – shprehet psikologia Estela Pemaj. “Pavarësisht këtij zhvillimi, vazhdojmë të hasim stereotipe.”. Ajo vë në dukje rëndësinë e edukimit emocional, meqë e sheh individin e informuar dhe të edukuar si të aftë për të kontribuar në uljen e stereotipeve dhe gjykimeve pa baza. 

Ajo shton se “etiketimet mund të ndikojnë negativisht në vetëvlerësim, duke krijuar idenë se shprehja e vetes nuk është e pranueshme, gjë që sjell pasiguri, izolim social dhe dyshim tek vetja.” Por kjo nuk është përgjigjja e vetme, “në disa raste, individi mund të reagojë ndaj këtyre etiketimeve, duke u bërë edhe më arrogant, si mënyrë për t’u përballur me gjykimin e të tjerëve.”

Sipas psikologes, në fund, mënyra si reagojmë ndaj këtyre gjykimeve është në dorën tonë, por po aq e rëndësishme është edhe përgjegjësia që ka shoqëria në mënyrën si etiketon dhe si ndikon tek individi.

“Shoqëria” është një term i gjerë, që përfshin si komunitetin që rrethon Helenën, edhe prindërit e Samirës, edhe ekranin në të cilin ato dhe ne shpenzojmë orë nga dita jonë. Ndryshimi nuk është i thjeshtë, por nëse mungon vetëdija, bëhet i pamundur. 

Ky shkrim është realizuar me mbështetjen e iniciativës rajonale të Agjencive të Kombeve të Bashkuara “Të rinjtë për përfshirje, barazi dhe besim”, i financuar nga Fondi i Kombeve të Bashkuara për Paqen. Në Shqipëri kjo iniciativë zbatohet nga zyrat lokale të UNFPA dhe UNDP.

Përmbajtja e këtij shkrimi dhe opinionet e shprehura në të, janë përgjegjësi e autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Kombeve të Bashkuara, përfshirë UNDP, UNFPA, UNESCO, UN Women, ose Fondit të Kombeve të Bashkuara për Ndërtimin e Paqes.

The post Etiketimet gjinore, nga ekranet në realitetin shqiptar appeared first on Faktoje.al.

Nga Sebi Alla 

Në qarkun Dibër, që përfshin bashkitë Peshkopi, Bulqizë dhe Mat, lista e mjekëve është aq shkurtër sa nuk ka nevojë për tabelë të hollësishme, vetëm 28 mjekë gjithsej, prej të cilëve 17 të përgjithshëm dhe vetëm 11 të specialiteteve. 

Po ashtu, qarku Kukës, Lezhë, Berat apo edhe Korçë, nuk janë të plotësuar me mjekë specialistë. 

Edhe në rastet kur ka në organikë mjekë specialistë, numri i tyre është shumë i vogël, (vetëm një) veçanërisht për dy specialitetet Onkologji dhe Ortopedi. Ndërkohë në Kukës nuk ka as mjek anestezist.

Diferenca mes mjekëve të përgjithshëm dhe të specialiteteve është i lartë, duke nxjerrë si fenomen shqetësues mungesën e shërbimit të specializuar për pacientët në zonat ku jetojnë, veçanërisht në Veri dhe Juglindje.  

Shpërndarja

Në të gjithë vendin janë të regjistruar 6037 mjekë me licensë. Të dhënat e vëna në dispozicion për Faktoje.al nga “Urdhri i Mjekut”, tregojnë se më shumë se 55 % e tyre janë mjekë të përgjithshëm, ndërsa pjesa tjetër specialistë të profileve të ndryshme mjekësore. 

Në referim të të dhënave zyrtare, ajo që duket problematike është shpërndarja e mjekëve specialistë në rang qarku.

Nga të dhënat rezulton se në rang qarku dominojnë mjekët e përgjithshëm me 3433 të tillë, duke krijuar një hendek të ndjeshëm me specialitetet. 

Një raport i detajuar i KLSH-së së vitit 2024, që analizon shpenzimet për pacientë, fondet që jepen për sistemin shëndetësor dhe mungesën e mjekëve specialistë konstaton probleme serioze në rrethe. 

“Ulja e numrit të ndërhyrjeve nën projeksionin vjetor të planifikuar kryesisht në spitale nivel bashkie ka ardhur si mosfunksionim i shërbimit të kirurgjisë së përgjithshme dhe shërbimit obstetrik gjinekologji si pasojë e mungesës së mjekeve specialistë në këto spitale. Spitali i Bulqizës, Gramshit, Kolonjës nuk ka mjek specialist anestezist, reanimator, nuk është funksional shërbimi i kujdesit intensiv”, konstaton raporti. 

Raporti 

Duke u ndalur tek shpenzimet, i njëjti raport vlerëson se një pjesë të konsiderueshme të shpenzimeve e zenë ato spitalore dhe evidentojnë edhe një rritje të shumës për bonusin e mjekëve specializantë, ndonëse në shifra të vogla.

“…financime për spitalet publike janë 1,166,362 mijë lekë më shumë; Shpenzime për paketat spitalore në privat janë 50,954 mijë lekë më shumë shpenzime bonus për mjekët specializantë janë 2,350 mijë lekë më shumë dhe shpenzimet për PPP sterilizim dializa janë 96,553 mijë lekë më shumë”, thotë KLSH-së duke iu referuar vitit 2023. 

Të gjithë në Tiranë

Përqëndrimi i shërbimit mjekësor më të specializuar është kryesisht në Tiranë. 

Nga 6037 mjekë në të gjithë vendin, Tirana ka tërhequr 3980, ose 66% të totalit. 

“Parimi është që ekselenca të mos përqëndrohet vetëm në Tiranë, por të jenë edhe në spitalet rajonale, me fusha të ndryshme specializimi”, tha tre javë më parë ministrja e Shëndetësisë Evis Salaj gjatë vizitës që zhvilloi në Spitalin Rajonal të Lezhës me kryeministrin Rama. 

Por përtej deklaratës, të dhënat zyrtare flasin për shërbim shëndetësor të kufizuar në rrethe të ndryshme të vendit dhe prej vitesh. 

Për vitin 2023 psh konstatohet që nga 100 vizita, vetëm 12 janë kryer nga mjekë specialistë dhe pjesa tjetër nga mjekë të përgjithshëm. “Gjatë vitit 2023 në Qendrat Shëndetësore të Kujdesit Parësor janë kryer 7,342,096 vizita, ku 6,460,590 vizita janë kryer nga mjekët e përgjithshëm të familjes dhe 881,506 vizita janë kryer nga mjekët specialistë të QSH të Specialiteteve në Tiranë”, konstaton raporti i KLSH-së. 

Fenomeni 

Në kryeqytet numërohen 61 specialitete mjekësore, ndërsa në katër spitale rajonale shtatë specialitete të mbuluara, por me numër mjaft të kufizuar.

Disi përjashtim, përveç Tiranës bëjnë Spitalet Rajonale në Durrës, Elbasan dhe Fier, ku numri i specialistëve dhe shërbimeve mjekësore që ofrohen është relativisht i lartë. 

Qarqet e tjera në vend përballen me mungesën e mjekëve specialistë.

Referuar një përgjigje zyrtare nga ministria e Shëndetësisë për Faktoje, numri i Spitaleve Rajonale në Republikën e Shqipërisë gjithsej është 10.

The post Mjekësi pa specialistë, Shqipëria e kufizuar në trajtimin shëndetësor appeared first on Faktoje.al.

Samira Iliazi

Në epokën digjitale, një koment i vetëm mund të shpërndahet me shpejtësi marramendëse, duke u bërë viral brenda pak minutash. Një video e postuar në rrjetet sociale mund të ndryshojë perceptimin publik për dikë më shumë se çdo fjalë e thënë në klasë apo këshillë e marrë në familje. Për të rinjtë, burimi kryesor i ndikimit nuk është më shkolla apo rrethi shoqëror, por ekranet e telefonit, që i shoqërojnë çdo ditë.

Nga frymëzohen të rinjtë sot?

Përdorimi i rrjeteve sociale, formimi i disa profesioneve të reja si “influencer” (ndikues) janë disa nga elemetët që kanë ndikuar shumë në ndryshimin e modeleve në Shqpëri.

“Rrjetet sociale më frymëzojnë në mënyra konkrete, si p.sh. për librat dhe veshjet, pasi i kam përdorur më vonë dhe nuk kam ndjekur verbërisht modele joreale. Përmes një faqeje për libra, kam njohur njerëz të rinj, autorë dhe kam mësuar shumë. Megjithatë, ato kanë ndikuar edhe në rritjen e blerjessë rrobave. Në përgjithësi, përpiqem të marr anët pozitive, si informacioni i shpejtë për aktivitete, vende dhe libra. Në fund, rrjetet sociale janë thjesht një mjet. Mënyra si i përdorim ne është ajo që bën ndryshimin.”,- shprehet Helena Lekaj, një studente 20-vjeçare e letërsisë. 

Studimet akademike tregojnë se influencerët po ndikojnë në çfarë informacioni konsumojmë, si edhe në vetëvlerësimin e të rinjve. Reels në TikTok dhe në Instagram po përcaktojnë trendet, shijet muzikore dhe modën.E kjo po kjo ndryshon mënyrën si të rinjtë po zgjedhin modelet. Sot, gjithmonë e më shumëw, “viralja” por shërben si motor kulturor me ndikim në modelet, gjuhën, sjelljet.

“Të jesh adoleshent sot do të thotë të jetosh mes dy botëve, asaj reale dhe online, ku ajo që ndodh në rrjete sociale shpesh kalon në jetën e përditshme dhe merr peshë të madhe. Në Shqipëri janë shtuar rastet kur konfliktet që nisin me komente, mesazhe apo postime përshkallëzohen në përballje fizike, për shkak të impulsivitetit dhe mungesës së kontrollit në këtë moshë. Për një adoleshent, një koment nuk është thjesht fjalë, por një sfidë apo provokim publik, sidomos për shkak të nevojës për pranim dhe frikës për të mos “humbur fytyrën.”, – thotë 20 vjeçarja.

Rrjetet sociale kanë krijuar një realitet ku çdokush mund të bëhet model për të tjerët. Por, në fakt jo çdo model është domosdoshmërisht i mirë. Shpesh, ata që marrin më shumë vëmendje janë pikërisht ata që provokojnë, që krijojnë konflikte ose përdorin një gjuhë përçarëse. 

Dalëngadalë, kjo ka filluar të duket normale. Agresiviteti shihet si forcë, ndërsa ironia apo përçmimi si diçka “funny” (për të qeshur). 

“Ngjarje të rënda mes adoleshentëve në qytete  si Durrësi, Tirana dhe Gramshi tregojnë qartë kalimin e debateve nga online në realitet, shpesh me pasoja tragjike. Këto nuk janë raste të izoluara, pasi përplasje të ngjashme raportohen edhe në qytete të tjera dhe shpesh nisin nga gjëra të vogla, si një koment apo një “story” online. Kjo situatë tregon se konfliktet sot lindin dhe përshkallëzohen shumë shpejt, duke e kthyer rrjetin nga një hapësirë virtuale në një faktor real, që ndikon në mënyrën si ndërtohen marrëdhëniet mes të rinjve.”, – na thotë studentja e gjuhë-letërsisë. 

Ajo që e bën situatën edhe më të komplikuar është fakti që, në rrjetet sociale nuk ka gjithmonë rëndësi çfarë ndodh realisht, por si interpretohet. Një shembull që është diskutuar shumë p.sh. është marrëdhënia mes Selena Gomez dhe Hailey Bieber. Edhe pse shumë nga ajo që është thënë për to është bazuar në supozime, publiku dhe rrjetet sociale kanë ndërtuar një lloj narrative ku njerëzit ndahen në dy grupe, pro njërës dhe kundër tjetrës.

Kjo tregon sa lehtë mund të deformohet realiteti online. Edhe persona që bëjnë gjëra të mira, si puna me organizata bamirëse apo ndërgjegjësimi për çështje si shëndeti mendor, mund të përfshihen në drama që nuk pasqyrojnë të vërtetën. Në rastin e Selena Gomez, për shembull, ajo është përfshirë në iniciativa të rëndësishme sociale dhe bashkëpunon me UNICEF, por kjo shpesh kalon në plan të dytë përballë zhurmës që krijohet online për veprime të tjera personale.

Dhe kjo na çon në një reflektim: nëse edhe një figurë e famshme, me miliona ndjekës dhe një platformë të madhe, nuk arrin ta kontrollojë gjithmonë mënyrën si perceptohet, pavarësisht punës vullnetare e të mirë që mund të bëjë, atëherë sa më e vështirë mund  të jetë për një të re të zakonshme?

Ndryshe nga personazhet publikë, të rinjtë e zakonshëm nuk kanë mundësi të mbrojnë veten në të njëjtën mënyrë. Një koment negativ, një video e shpërndarë pa kontekst apo një situatë e keqinterpretuar mund të ketë pasoja të mëdha. Dhe, shpesh, këto situata përhapen shumë shpejt, pa u menduar për ndikimin që kanë.

Adoleshentët janë më të rrezikuarit, sepse janë në një fazë ku ende po formojnë identitetin e tyre. Një eksperiencë negative online mund të ndikojë drejtpërdrejt në vetëvlerësimin dhe gjendjen emocionale të tyre. Krijohet kështu një lloj pabarazie ku, disa njerëz kanë mundësi të menaxhojnë imazhin e tyre, ndërsa të tjerët thjesht përballen me pasojat.

“Problemet e përshtatjes së adoleshentëve dhe të rinjve me kohën dhe paradigmat e jetës postmoderne janë transformuar në një problem të madh e kompleks material, estetik, moral, psikologjik e kulturor. Në mënyrë evidente këto janë kthyer në një shqetësim social në mënyrën se si të rinjtë ndërtojnë ekuacionin që lidh Unin, me Veten, me të Tjerët dhe shoqërinë në tërësi. Prandaj, ata konsiderohen sot hallka më e dobët në zinxhirin e shoqërisë. Pyetja është: kush ka përgjegësi për situatën aktuale të të rinjve? Cilat janë paradigmat dhe modelet e frymëzimit, piketat e orientimit dhe përshtatjes sociale dhe individuale të tyre.”

“Pa dyshim, duke qënë se shoqëria shqiptare është e përfshirë tërësisht nga parametrat e epokës globale me trajtë postmoderne, liberale dhe individualiste, është e natyrshme të pranojmë se diagnostikimi i fenomeneve të sjelljes rinore dhe formave imponuese të modeleve të sjelljes sociale të tyre duhen parë me optikë ndryshe nga tërësia e problemeve sociale, përtej kohës së vjetër drejtvizore.”, – shprehet kështu sociologu Gëzim Tushi.

Megjithatë, përtej gjithë kësaj, ekziston edhe një anë tjetër që shpesh nuk vihet në pah. Ka shumë të rinj që zgjedhin të bëjnë gjëra të mira, pa qenë në qendër të vëmendjes. Ata angazhohen në komunitet, ndihmojnë të tjerët dhe kontribuojnë në mënyra konkrete. Në Shqipëri ka plot të tillë që punojnë si vullnetarë me organizata si World Vision Albania, UNFPA, UNDP, CRCA Albania apo UNICEF Albania.

“Të rinjtë e sotëm i shmangin punët vullnetare. Kjo lidhet shpesh me justifikimet e mungesës së kohës së lirë, për shkak të angazhimeve të ndryshme. E shtyrë nga kurioziteti dhe nga një dëshirë e brendshme, vendosa që verën e shkuar të aktivizohesha te “Famullia e Ëngjëjve” (tek Shenjtorja dhe Famullia “Zoja e Këshillit të Mirë” në Gurëz, Laç) për një javë. 

Aty njoha një mësuese që për mua është model frymëzim. Flora, një grua e re dhe e bukur, me dy diploma, në psikologji dhe në letërsi, dinjitoze dhe e përzemërt, që përkujdeset për personat me aftësi të kufizuar. Modeli i kësaj mësueseje vlen të ndiqet jo vetëm nga të rinjtë, por edhe nga çdo grupmoshë. Është një mësuese që kontribon në heshtje, pa e bërë lajm, që nuk pranon të dalë në foto e ta shpërndajë nëpër rrjete sociale.”, – na tregon  Rozalinda Deda, studente e gjuhë-letërsisë.

Arsyeja pse nuk dëgjojmë shpesh për modele të tilla është sepse kjo nuk është një histori që bëhet virale lehtë. Nuk ka dramë, nuk ka konflikt. Dhe, në një botë ku gjithçka matet me “viwes” (shikime) dhe “likes” (pëlqime), kjo nuk duket gjithmonë interesante.

Por, në fakt, pikërisht janë këto modelet më realë që duhet të ndikojnë. Ata që zgjedhin të ndihmojnë të tjerët mësojnë të jenë më empatikë, më të përgjegjshëm dhe më të ndërgjegjshëm për realitetin përreth. Ata kuptojnë që ndikimi nuk është vetëm ajo që shihet në ekran, por edhe ajo që lë gjurmë në jetën e njerëzve.

Ndoshta, modelet që ia vlejnë të ndiqen nuk janë gjithmonë më të famshmit. Ndoshta, nuk janë ata që shfaqen çdo ditë në rrjete sociale. Por janë ata që, në mënyrë të qetë dhe pa shumë zhurmë, po bëjnë një ndryshim të vogël çdo ditë. Dhe, në një botë kaq të shpejtë, ndoshta, pikërisht këto janë modelet që kanë më shumë vlerë dhe që duhet t’i udhëheqin të rinjtë sot.

Ky shkrim është realizuar me mbështetjen e iniciativës rajonale të Agjencive të Kombeve të Bashkuara “Të rinjtë për përfshirje, barazi dhe besim”, i financuar nga Fondi i Kombeve të Bashkuara për Paqen. Në Shqipëri kjo iniciativë zbatohet nga zyrat lokale të UNFPA dhe UNDP.

Përmbajtja e këtij shkrimi dhe opinionet e shprehura në të, janë përgjegjësi e autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Kombeve të Bashkuara, përfshirë UNDP, UNFPA, UNESCO, UN Women, ose Fondit të Kombeve të Bashkuara për Ndërtimin e Paqes.

The post Modelet e rrjeteve sociale, kush po i udhëheq të rinjtë sot? appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Ky imazh tregon një ushtar izraelit që ka shkatërruar një statujë të Jezu Krishtit në Liban

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

——————————————————————

Një imazh që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon një ushtar izraelit krahas një statuje të Jezu Krishtit të cilës i ka prerë kokën në Libanin jugor.

Imazhi i mësipërm qarkullon pas një incidenti që ndodhi në fshatin Debel, në Libanin jugor, ku një ushtar izraelit u fotografua duke goditur një statujë të Jezusit me çekiç në fund-Prill 2026. 

Foto autentike e një ushtari izraelit duke vandalizuar një statujë të Krishtit në Liban

Megjithatë, imazhi që po qarkullon në rrjete sociale nuk tregon këtë incident. Me gjasa, ai është gjeneruar me anë të programeve të inteligjencës artificiale (AI).

Një kërkim pamor me Google Lens gjeti shumë postime të ngjashme në rrjete, por asnjë raportim rreth ndonjë incidenti të dytë vandalizmi.

Statuja në imazhin e gjeneruar bazohet në formën ikonografike të Shën Mërisë, nganjëherë e shfaqur me një mantel blu që varet mbi parakrahët. Ikona bën një gjest të qetë me duart e mbajtura poshtë, pëllëmbët e kthyera nga shikuesi. Është e pagabueshme si një figurë e Shën Mërisë edhe pa kokë.

Imazhi i rremë tregon një kokë të thyer në bazën e statujës. Koka ka fytyrën e pagabueshme ikonografike të Jezusit. Mjekra e tij ndahet në dy seksione simetrike të përdredhura dhe ana e majtë e qafës së tij është e dukshme nën flokët e tij deri në shpatulla. 

Programi AI duket se e ka marrë këtë kokë nga imazhet tradicionale të kryqëzimit, në të cilat Jezusi shfaqet me sy të mbyllur dhe me kokën të varur e anuar drejt shpatullës së djathtë. Këto detaje sugjerojnë se koka rrjedh nga imazhet e kryqëzimit, por kurora me gjemba mungon. Nuk ka asnjë traditë në të cilën Jezusi shfaqet si në këmbë edhe me sytë e mbyllur. Kjo kokë nuk mund t’i përkiste logjikisht trupit në imazh. Imazhi më poshtë tregon se si dy pjesët e kësaj statuje të thyer nuk do mund të përshtateshin së bashku. Qafa dhe flokët e Jezusit nuk do mund të futeshin në zonën e mbetur në shpatull.

The post Ky shkatërrim i statujës së Krishtit nga ushtari izraelit rezulton i rremë appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon një një top me qitje 7 herë më shpejt se zëri të shpikur nga Kina

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

—————————————————————-

Një video që ka marrë mbi 3 mijë pëlqime në Instagram pretendohet se tregon “një sistem testimi hipersonik i projektuar për të simuluar shpejtësi që arrijnë disa herë shpejtësinë e zërit,” të shpikur nga Kina.

Megjithatë, të dhënat pamore sugjerojnë se video është me gjasa e gjeneruar nga programe kompjuterike të inteligjencës artificiale (AI).

“Njerëzit” e paraqitur pranë topit lëvizin në mënyrë të çrregullt, madje njëri edhe duket se teleportohet. Një pjesë kubike e strukturës “kërcen” në mënyrë të pashpjegueshme në të njëjtën kohë me teleportimin. Shkurret në plan të parë kanë një turbullirë dalluese tipike të përmbajtjeve të gjeneruara me AI. Vetë topi duket i zbrazët pasi qëllohet, gjë që është atipike për dizajnet e armëve të vërteta.

Kur qëllohet, topi bëhet transparent dhe është e mundur të shihet sfondi që ishte i mbuluar më parë.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video ishte postuar fillimisht në internet në Nëntor 2025, nga një llogari në Youtube e quajtur Gukzzang. Të gjitha videot e llogarisë paraqesin pajisje ushtarake, anije luftarake, avionë luftarakë, helikopterë, topa dhe madje edhe robotë fantastiko-shkencorë. 

Shumë nga këto video kanë hashtagun #ai në titull, si dhe shënimin: “Përmbajtje sintetike ose e ndryshuar.” Të dy shënimet shfaqen së bashku në videon me topin elektromagnetik.

Ekzistojnë vërtet armë elektromagnetike, siç janë topat elektrikë, të cilat Kina i ka zhvilluar që nga viti 2011.

Topat elektrikë lëshojnë predha të ngurta me shpejtësi të lartë, shpesh duke tejkaluar Mach 7 në shkrepje me një rreze veprimi që tejkalon 200 milje detare, duke përdorur forcë elektromagnetike. Kjo tejkalon shumë armët tradicionale detare me shpejtësi rreth Mach 2 dhe rreze veprimi prej 13-20 miljesh detare.

Dallimi kryesor midis një topi elektrik tradicional dhe atij të treguar në videon e mësipërme është lloji i predhës. Për shkak të forcës së madhe shtytëse të ushtruar mbi predhën, mund të përdoren predha normale të ngurta me efekt shkatërrues, pa patur nevojë për predha shpërthyese.

Përdorimi i predhave jo-shpërthyese do të thotë gjithashtu që municionet peshojnë më pak, pasi nuk nevojitet barut, duke mundësuar kështu marrjen e sasive më të mëdha të municionit.

Megjithatë, ndoshta kufizimi më i madh i armëve elektrike është konsumimi ekstrem i tytës dhe stresi tjetër strukturor i shkaktuar nga forca dhe nxehtësia e madhe, gjë që kufizon shumë numrin e të shtënave që mund të bëhen para se tyta të ketë nevojë për zëvendësim. 

Sasia e energjisë së nevojshme për të fuqizuar topat elektrikë për të arritur forcë të mjaftueshme është gjithashtu shumë e madhe, shpesh deri në atë masë sa kërkon shumë pajisje fizike për t’u zbatuar në anijet luftarake, duke kufizuar përdorimin e saj për të testuar anijet dhe laboratorët e kërkimit dhe zhvillimit.

The post Kina nuk ka shpikur ende këtë top me fuqi hipersonike appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Këto imazhe tregojnë presidentin amerikan Donald Trump dhe pedotrafikantin Jeffrey Epstein me një numër vajzash të mitura

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

—————————————————————————–

Në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullojnë disa imazhe që duket se tregojnë presidentin amerikan Donald Trump dhe pedotrafikantin Jeffrey Epstein me një numër vajzash të mitura, shoqëruar me pretendimin se fotot ishin pjesë e dosjeve Epstein dhe ishin bërë publike nga Irani si hakmarrje ndaj kërcënimeve të Trump.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video e mësipërme është postuar fillimisht në TikTok më 15 nëntor 2025, përpara sulmeve Izrael-ShBA kundër Iranit në shkurt 2026.

Më tej, video në TikTok u botua disa ditë para se Kongresi amerikan të miratonte Aktin për Transparencë të Dosjeve Epstein më 19 nëntor 2025. Departamenti i Drejtësisë publikoi një numër të vogël dosjesh në shkurt 2025, por publikimi i parë i madh filloi më 19 dhjetor 2025, duke vazhduar deri më 23 dhjetor 2025. 

Më 30 janar 2026, Departamenti i Drejtësisë njoftoi se u publikuan edhe 3 milionë faqe të tjera, duke e çuar totalin e dosjeve të publikuara në mbi 3.5 milionë.

Disa nga imazhet në video janë autentike dhe të publikuara gjerësisht. 

Për shembull, një foto e Donald Trump, gruas së tij të ardhshme Melania Knauss, Jeffrey Epstein dhe Ghislaine Maxëell në një festë në Mar-a-Lago më 12 shkurt 2000 shfaqet edhe në bibliotekën Getty Images. Imazhi i fundit që shfaqet në video tregon Trump dhe Epstein duke bërë shaka në një festë, dhe është marrë nga një video e vitit 1992, para arrestimit të parë të Epstein, e filmuar nga një ekip i NBC News në Mar-a-Lago. Ky filmim u rizbulua në arkivin e NBC dhe u ribotua më 17 korrik 2019, ndërsa Epstein ishte në një burg federal në New York, vetëm disa javë para vdekjes së tij.

Megjithatë, shumica e imazheve në video janë falsifikime të gjeneruara nga programe kompjuterike të inteligjencës artificiale. Ato tregojnë personazhe me lëkurë tepër të lëmuar që i bën njerëzit të duken si kukulla.Një imazh tregon një shëmbëlltyrë të Trump me gjoks të zhveshur me një vajzë të mitur me bikini, dhe pas tyre një burrë që i ngjan Epstein me një vajzë tjetër të mitur me bikini. Një imazh tjetër tregon figurën e Trump duke puthur faqen e një vajze të re, dhe burrin në sfond duke mbajtur një vajzë tjetër të re. Në të dyja imazhet dora e burrit në sfond tregon pesë gishta, pa llogaritur gishtin e madh i cili nuk është në foto, një shenjë kjo e përdorimit të programeve të gjenerimit të imazheve.

The post Të gjeneruara këto imazhe të Trump në shoqërinë e vajzave të mitura appeared first on Faktoje.al.

Noel Boci

“Lexoj shumë komente negative ndaj paraqitjes dhe formave trupore, pra body shaming, apo ofendime dhe etiketime të tilla si ‘e përdalë, ‘e degjeneruar’,… Lexoj shumë komente që mundohen të bëjnë persona të caktuar të ndihen keq apo të pasigurt për çdo gjë të mundshme, deri edhe te modeli i flokëve.”, – thotë një 20-vjeçare, studente e Gjuhësisë pranë Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë.

Kështu shprehen sot të rinjtë shqiptarë kur i pyet për gjuhën e urrejtjes.. 

Të rinjtë, duke pasur parasysh faktin që janë rritur dhe shoqërizuar në epokën e multikulturalizmit dhe zhvillimit teknologjik, natyrisht, kthehen në grupin më të prekur nga kjo dukuri. Të rinjtë e hasin shpesh gjuhën e urrejtjes nëpër komente në rrjete sociale si Instagram apo TikTok, apo edhe në video stigmatizuese dhe bullizuese ndaj individëve apo grupimeve të caktuara. 

Duke u përballur me këtë dukuri, të rinjtë shpesh ndihen të gjykuar ose të pamjaftueshëm për shkak të identitetit të tyre gjinor, seksual, etnik ose fetar. Ky presion i bën ata të dyshojnë te vetja dhe të përpiqen të përshtaten me pritshmëritë e shoqërisë, duke kufizuar shprehjen e lirë të personalitetit  në një moshë kur ata akoma janë duke formëzuar identitetin e tyre. 

Çfarë është dhe si manifestohet gjuha e urrejtjes?

Një nga dukuritë sociale më të përfolura në ditët e sotme është e ashtuquajtura “gjuhë e urrejtjes”. Organizata e Kombeve të Bashkuara e përkufizon atë si “çdo lloj komunikimi në ligjërim, shkrim ose sjellje, që sulmon ose përdor gjuhë keqadashëseose diskriminuese në lidhje me një person ose një grup […]për shkak të fesë, etnisë, kombësisë, racës, ngjyrës, prejardhjes, gjinisë ose çfarëdo faktori tjetër të identitetit të tyre.”.

Në përditshmëri, kjo gjuhë fyese manifestohet përmes nofkave, talljeve dhe sulmeve në rrjetet sociale, duke bërë që individët të largohen nga vetvetja për të shmangur përballjen me urrejtjen. Rezultati shpesh është një tkurrje e identitetit personal dhe një ndjenjë e humbjes së lirisë për të qenë vetvetja, në mënyrë që të përshtaten, pra, të marrin një shtat që nuk u përket.

Më tej, shënjestër e kësaj urrejtjeje kthehen grupe të caktuara që, për një arsye apo një tjetër, janë “ndryshe”. Sipas Institutit Shqiptar të Medias, tri karakteristikat apo grupimet që vihen më shpesh në shënjestër nga gjuha e urrejtjes dhe diskursi diskriminues janë për shkak të gjinisë (41%), përkatësisë etnike (38%) dhe orientimit seksual (11%), ku shqetësuese mbetet sidomos urrejtja me bazë gjinore. 

Në raportin e kryer nga Faktoje para 3 vitesh rezultoi se “mediat shqiptare përhapin në mënyrë rutinë dezinformata për gratë, duke përfshirë politikanet, gazetaret, por edhe qytetaret private. Këto fushata dezinformuese frymëzohen nga perceptimi i publikut shqiptar mbi gratë dhe rolet gjinore, duke përfshirë bindjet mbi pozicionin e gruas në shoqërinë dhe familjen shqiptare. Nëpërmjet dezinformimit, mediat shqiptare shfrytëzojnë, por edhe riprodhojnë, narrativa të dëmshme dhe seksiste mbi gratë. Këto narrativa e drejtojnë opinionin publik drejt perceptimeve të padrejta për rolet gjinore, të tilla si : 1) gratë duhet të qëndrojnë në shtëpi dhe jo të marrin pjesë në jetën publike; 2) gratë duhet të sakrifikojnë veten për familjen; 3) gratë e meritojnë dhunën, veçanërisht nëse dyshohet se kanë tradhtuar partnerin; 4) dhuna është e natyrshme dhe detyrë e burrit; 5) gratë janë më pak inteligjente/të afta se burrat.”

Kjo reflektohet dukshëm në gjuhën fyese apo diskriminuese të përdorur, sidomos në rrjetet sociale, ku bie në sy edhe standardi i dyfishtë, ku gratë janë thuajse gjithmonë më të sulmuara se burrat, e vënë re kjo jo vetëm në mjedisin shqiptar, por edhe në realitetin evropian dhe atë amerikan, duke kundërshtuar mitin se këto shoqëri janë shumë tolerante.

Këngëtarja e mirënjohur amerikane Taylor Swift ka qenë shpesh shënjestër e komenteve fyese dhe diskriminuese me natyrë mizogjene. Në një kohë kur artistë meshkuj si Justin Bieber apo The Weekend pëlqeheshin apo vlerësoheshin kur shkruanin e këndonin këngë për lidhjet e tyre të mëparshme, Swift vazhdimisht kritikohej, me pretekstin se “ajo shkruan vetëm për ‘ish-at’”, ndonëse këngë me tematikë të tillë nuk përbëjnë as gjysmën e diskografisë së saj. Për më tepër, edhe fansat dhe mbështetësit e saj, Swifties siç njihen ndryshe, shpesh stigmatizohen dhe fyhen me epitete si “kult”, “të çmendur”, “të fiksuar”, sepse blejnë albumet e saj apo bileta për turnetë e saj dhe shkojnë në këto turne të veshur sipas stilit të saj. Ndërkohë, sjellje po aq të theksuara dhe emocionale dhe shpenzime po aq të mëdha duken edhe në fansa të artistëve meshkuj, apo akoma dhe më shumë në ndjekës dhe fansa të futbollit dhe thuajse asnjëherë këta nuk janë gjykuar negativisht, por, përkundrazi, janë etiketuar si “besnikë” apo “të devotshëm”.

Vetë Taylor Swift, në një intervistë në 2019, është shprehur: “Ekziston një fjalor i ndryshëm për burrat dhe gratë në industrinë e muzikës […] Kur një burrë bën diçka, është ‘strategjike’; kur një grua bën të njëjtën gjë, është ‘e bërë kastile’. Një burri i lejohet të ‘reagojë’; një grua di vetëm ‘ta teprojë’ […] Një burrë bën diçka? ‘I guximshëm dhe me vetëbesim’. Një grua vepron po njëlloj dhe konsiderohet ‘e vetëkënaqur’. Një burrë ‘i del zot vetes’, [kurse] një gruaje ‘i shpërthejnë nervat’.”

Ekspozimi i vazhdueshëm ndaj kësaj dukurie, shpesh, i çon individët në gjendje të rënduara psikologjike, marrëdhënie të kontraktuara me familjen dhe miqtë e, në rastet më të rënda, dëmtime ndaj vetes dhe vetëvrasje. Një rast i bullizmit në rrjet në Shqipëri është raportuar nga CRCA ku, një vajzë adoleshente nga Tirana, u bë viktimë e sulmeve në rrjetet sociale, pasi publikoi foto dhe video në platforma si Instagram dhe TikTok. Bashkëmoshatarë të saj nisën ta fyenin mre komente, krijuan profile false në emrin e saj dhe shpërndanë imazhe të modifikuara për ta turpëruar, duke çuar në përkeqësim të gjendjes së saj emocionale, izolim dhe mungesë në shkollë, derisa rasti u raportua nga prindërit në platformën iSigurt.al dhe u trajtua nga specialistë të sigurisë në rrjet dhe psikologë.

Ana tjetër e medaljes

Nga ana tjetër, sot duket sikur termi “gjuhë e urrejtjes” po përdoret edhe në mënyrë të gabuar nga grupime të ndryshme për të arritur qëllime të caktuara. Prof. asoc. Dr. Eljon Doçe, pedagog i Retorikës dhe i Semiotikës së tekstit, vë re se, shpesh, individë apo grupe të caktuara shfaqin tendencën për të “hiperinterpretuar” çdo fjalë apo nuancë kuptimore, me qëllim që individë të caktuar t’i paraqesë si fyes, qoftë duke i shtuar një prapashtesë “-ist”/“-fobik”. “Në një botë ku tashmë të ndihesh i ofenduar apo i kërcënuar është kthyer, në jo pak raste, në një marifet ligjor mjaft efikas për të nxjerrë lehtë dhe shpejt përfitime financiare, politike apo thjesht për të marrë vëmendje publike, duhet të kemi shumë kujdes me përdorimin e togfjalëshit ‘gjuhë e urrejtjes’.”, – vë në dukje prof. Doçe.

“Kufiri mes lirisë së shprehjes dhe përgjegjësisë publike për të mos cënuar grupe shoqërore të konsideruara si të margjinalizuara (për arsye etnike, seksuale, gjinore, politike, etj.), është bërë aq i ngushtë saqë, shpejt, askush nuk do të jetë i sigurt të shprehë një opinion apo pohim pa u përballur me linçime publike. Madje, nuk do kesh nevojë as të shprehesh e prapë të linçohesh, thjesht sepse nuk i bashkohesh një slogani popullor në rrjet.”, – shprehet pedagogu, duke theksuar kështu se si shpesh “gjuha e urrejtjes” kthehet në term mbrojtës për mohimin e mendimit ndryshe dhe, madje, përdoret haptazi pikërisht nga ata që pretendojnë se e luftojnë këtë dukuri. Jo rrallë, ata që dalin haptazi pro mbrojtjes së të drejtave dhe lirive nuk bëjnë as përpjekjen më të vogël për të mbrojtur këto grupe vulnerabël. 

“Ti mund të shprehësh një pohim pa asnjë ngjyresë apo kumt politik si ‘Mua më pëlqen bifteku’ dhe të etiketohesh si i pandjeshëm ndaj kafshëve dhe pro therjes së tyre për kënaqësinë tënde, pra si mbështetës i një industrie që shfrytëzon vuajtjen e kafshëve, rrjedhimisht si dikush që rrit konsumin dhe, duke rritur konsumin, rrit çlirimin e gazeve serrë e kështu i bie që nuk beson në ngrohjen globale, si një individ pra me bindje të djathta… ndërkohë që ty thjesht të pëlqen bifteku!”, – përfundon prof. Doçe.

Si qëndron vërtet problematika në fjalë dhe si mund ta “shpëtojmë” gjuhën nga ky keqpërdorim?

Prof. Dr. Dhurata Shehri, pedagoge e Retorikës së Komunikimit Masiv dhe Analizës së Tekstit, argumenton se gjuhën e urrejtjes mund ta perceptojmë përmes disa procedimeve retorike të caktuara, të cilat, më pas, mund t’i “dekonstruktojmë” për ta “pastruar” gjuhën nga urrejtja:

“Metaforat e ngurtësuara, që e bëjnë figurën të duket si fakt, p.sh. ‘parazitë’, ‘virus’, ‘pushtues’, mund të zëvendësohen me metafora alternative humanizuese, si ‘rrjet’ apo ‘ekosistem’. Në rastin e entimemave, argumente të shkurtuara, por të ngarkuara ideologjikisht, si p.sh. ‘Ata po marrin vendet tona të punës’ me nëntekst ‘Ata janë të huaj dhe të rrezikshëm’, duhen ekspozuar premisat e fshehura, duke treguar se argumenti i urrejtjes është i paqëndrueshëm. Exemplum-et, pra shembujt e përzgjedhur, me funksion paragjykues e shpesh kriminalizues, mund të hidhen poshtë përmes shembujve pozitivë. Përsëritja e sloganeve si ‘ata janë armiqtë’, që ngulisin stereotipa dhe ushqejnë urrejtje, mund të zëvendësohet me përsëritjen e thirrjeve për barazi dhe solidaritet. Në rastin e sinekdokës, ku një individ i stigmatizuar paraqitet si përfaqësues i gjithë komunitetit, në vend të reduktimit të një grupi në një individ negativ, mund të përdoret përfaqësimi i shumëllojshëm. Ironia dhe sarkazma shpesh përdoren për të poshtëruar, duke e bërë urrejtjen të duket si ‘humor’ apo ‘kritikë e zgjuar’. Si kundërpërgjigje, ato mund të përdoren si mjete kritike për të zbuluar absurditetin e gjuhës së urrejtjes, duke e bërë të dukshme kontradiktën e saj.”, – argumenton prof. Shehri. “Diskursi i urrejtjes në vetvete është paradoksal, pasi ndërton kontradikta të qëllimshme si ‘Ata janë të dobët, por po na pushtojnë’, duke legjitimuar kështu frikën. Reduktimi propagandistik mund të sfidohet duke rikthyer kompleksitetin, duke treguar se realiteti nuk mund të përmblidhet në formula të thjeshta.”

M.Sc. Estela Pemaj, psikologe shkolle, shprehet se, për pakësimin e gjuhës së urrejtjes, duhet të kontribuojnë shumë faktorë.

 “Së pari, edukimi që në fëmijërinë e hershme nga familja. Fëmijët dhe adoleshentët sillen sipas modeleve që serviren nga familja. Shkolla luan një rol thelbësor nëpërmjet zhvillimit të tematikave edukuese dhe aftësive për jetën. Më shumë mësime mbi empatinë dhe kujdesin emocional. Promovimi kundër gjuhës së urrejtjes nga psikologët e shkollave qoftë nëpërmjet diskutimeve në klasë, por edhe përmes këshillimit individual të nxënësve që vërehen se kanë tendenca të paragjykimeve. Përdorimi i platformave edukuese qoftë nga rrjetet sociale, por edhe nga emisione televizive. Thirrja e të rinjve për pjesëmarrje në klube libri, ku diskutohen romane, ide, emocione. Po kaq efekt të rëndësishëm kanë edhe klubet e sportit, por në këtë rast duke edukuar fëmijët mbi emocionet e humbjes apo të fitores. Sepse për fat të keq, në lojë mësojmë shpesh gjuhën e urrejtjes. Duke kontribuar në secilën fushë, duke modeluar sjellje pozitive, do të formojmë individë me ndërgjegje dhe do dëgjojmë më pak forma të gjuhës së urrejtjes.”

Gjuha e urrejtjes dhe problematikat që sjell tek të rinjtë nuk mund të trajtohen vetëm përmes edukimit në shkolla apo edukimit formal. Ajo kërkon hapësira më të gjera diskutimi dhe modele komunikimi që arrijnë tek të rinjtë në mënyrë më të thjeshtë, duke përfshirë edhe ata që jetojnë në zona të varfra dhe të largëta, si dhe grupet e margjinalizuara që nuk kanë akses në informacion. Përmes bisedave të hapura, seancave informuese, trajnimeve konstruktive me bashkëmoshatarët që zotërojnë këtë njohuri, si dhe përmes emisioneve edukative në media, krijohet mundësia që çdo i ri të ketë qasje në informacion të besueshëm dhe të mësojë të dallojë gjuhën e urrejtjes nga komunikimi i shëndetshëm. Kjo qasje gjithëpërfshirëse jo vetëm fuqizon individët, por ndërton komunitete më të qëndrueshme dhe rezistente ndaj dezinformimit e polarizimit.

Fushatat edukative dhe ndërgjegjësuese si UNFPA me iniciativën “bodyright” apo fushata online “Fjala vret, peshoje/mendoje mirë” e UNFPA dhe UNDP në kuadër të projektit “Të rinjtë për Përfshirje, Barazi dhe Besim”, zbatuar në Ballkanin Perëndimor me mbështetjen e Fondit të OKBsë për Paqen, përbëjnë modele shumë efektive për të luftuar gjuhën e urrejtjes, sepse  fokusohen tek ndryshimi i mendësisë dhe sjelljes së njerëzve. Sipas bodyright, dhuna dhe urrejtja në rrjet burojnë nga norma shoqërore diskriminuese, që transferohen nga jeta reale në hapësirën digjitale, prandaj edukimi i publikut, sidomos i të rinjve, është thelbësor për t’i sfiduar këto stereotipe. Fushata përdor mjete konkrete si shpërndarja e materialeve në rrjete sociale dhe nxitja e diskutimit publik, duke i bërë njerëzit më të ndërgjegjshëm për pasojat e gjuhës së urrejtjes dhe dhunës digjitale. Paralelisht, iniciativa të lidhura me këtë qasje në Shqipëri përfshijnë edukimin në shkolla, trajnimin e të rinjve për përdorimin kritik të informacionit dhe fushata publike, që synojnë reduktimin e dezinformimit dhe gjuhës së urrejtjes. Kjo tregon se kombinimi i edukimit, ndërgjegjësimit dhe përfshirjes së komunitetit krijon një model të qëndrueshëm, sepse nuk lufton vetëm pasojat, por edhe shkaqet e gjuhës së urrejtjes.

* * *

Në mbyllje, tingëllon mbase absurde dhe naive, por, për mendimin tim, zgjidhja kryesore qëndron tek arti dhe kultura. Kontakti me librin, teatrin, filmin dhe muzikën ndihmon në zhvillimin e dy vlerave themelore: empatisë dhe mendimit kritik. Duke u përballur me “tjetrin” përmes këtyre formave artistike, kuptojmë se njerëzit ndajnë përvoja dhe vlera universale, pavarësisht dallimeve. Kjo rrit aftësinë për të kuptuar të tjerët dhe për të parë realitetin siç është, duke mbrojtur shoqërinë nga ndikimi i gjuhës së vërtetë të urrejtjes. Ndaj dhe në përfundim, dua të risjell fjalët e autorit nobelist Orhan Pamuk “Gjëja për të cilën bën thirrje letërsia e mirëfilltë, nuk është forca jonë e gjykimit, është aftësia jonë për ta vënë veten në vend të një tjetri.”

Ky shkrim është realizuar me mbështetjen e iniciativës rajonale të Agjencive të Kombeve të Bashkuara “Të rinjtë për përfshirje, barazi dhe besim”, i financuar nga Fondi i Kombeve të Bashkuara për Paqen. Në Shqipëri kjo iniciativë zbatohet nga zyrat lokale të UNFPA dhe UNDP.

Përmbajtja e këtij shkrimi dhe opinionet e shprehura në të janë përgjegjësi e autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Kombeve të Bashkuara, përfshirë UNDP, UNFPA, UNESCO, UN Women, ose Fondit të Kombeve të Bashkuara për Ndërtimin e Paqes.

The post Gjuha e urrejtjes mes mitesh dhe faktesh appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Ky imazh tregon astronautët e misionit hapësinor Artemis II duke ngrënë fruta

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

——————————————————

Një imazh që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon astronautët e misionit hapësinor Artemis II të NASA duke ngrënë banane në mungesë graviteti. Imazhi ndahet si një moment pushimi njerëzor edhe në këto kushte të pazakonta.

Megjithatë, imazhi i mësipërm nuk është i vërtetë. Ai me gjasa është krijuar me programe të inteligjencës artificiale.

Një numër elementësh të imazhit na bëjnë të dyshojmë vërtetësinë e tij. 

Si fillim vëmë re kostumet portokalli të astronautëve. Këto kostume ngjyrë “Portokalli Ndërkombëtare” janë kostumet e fluturimit, që astronautët mbajtën veshur gjatë lëshimit hapësinor dhe zbritjes. Kostumet, të cilat funksionojnë si mini-sisteme mbështetëse për jetën (astronautët mund të jetojnë në to për 144 orë, nëse është e nevojshme), u prodhuan me porosi sipas fizikut të secilit astronautë nga inxhinierët e NASA.

Nuk ka arsye pse astronautët do të kishin veshur këto kostume për të ngrënë banane. Në fakt, pamjet e botuara nga NASA i tregojnë astronautët në kabinë të veshur me rroba shumë më të thjeshta: bluza me mëngë të shkurtra dhe pantallona.

Ekuipazhi Artemis II në një foto në grup, brenda anijes kozmike, gjatë rrugës për në shtëpi.

Gjithashtu dritarja panoramike dhe hapësira e bollshme për katër të rritur nuk përkojnë me realitetin e anijes hapësinore Integrity që çoi misionin deri në Hënë dhe mbrapsht.

Dritaret e vërteta të anijes hapësinore janë shumë më të vogla, siç vërehet në këtë video nga brenda kabinës së Integrity.

.

Astronauti Victor Glover krahas dritares së Integrity

Imazhe zyrtare të botuara në faqen e NASA gjithashtu tregojnë vogëlsinë e dritareve të Integrity.

Astronautja Christina Koch duke parë Tokën nga dritarja e Integrity

Hëna shihet në dritaren e anijes kozmike në një foto të bërë nga ekuipazhi i Artemis II, në fund të Ditës 5 të udhëtimit drejt hënës

Piloti i Artemis II Victor Glover, shikon nga njëra prej dritareve të anijes kozmike duke shikuar Tokën përpara fluturimit hënor të ekuipazhit.

Komandanti i Artemis II Reid Wiseman, shikon nga njëra prej dritareve kryesore të kabinës së anijes kozmike drejt Hënës përpara fluturimit hënor të ekuipazhit më 6 prill 2026.

Sipas NASA, për të vëzhguar Hënën si pjesë e misionit, “meqenëse hapësira në dritaret e [anijes kozmike] është e kufizuar, ekuipazhi do të ndahet në çifte, me dy anëtarë të ekuipazhit që do të vëzhgojnë për 55 deri në 85 minuta, ndërsa çifti tjetër do të ushtrohet ose do të punojë në detyra të tjera.”

Pra, imazhi që po qarkullon në rrjete sociale nuk mund të jetë i vërtetë, sepse nuk ekzistonte një dritare mjaftueshëm e gjerë apo një hapësirë mjaftueshëm e madhe në anijen kozmike të Artemis II. 

Më tej, imazhi nuk është botuar as në faqen zyrtare, as në rrjetet sociale të NASA.

The post I gjeneruar imazhi i këtij pushimi me fruta i ekuipazhit të Artemis II appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon lëvizje misterioze që u zbuluan në sipërfaqen e Hënës nga misioni hapësinor Artemis II

Verdikti: E paprovuar

————————————————————————

Një video që duket se tregon një objekt që lëviz në një sipërfaqe me kratere po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, me pretendimin se tregon “lëvizje misterioze që u zbuluan në sipërfaqen e Hënës nga Artemis II.”

Megjithatë, për të mbështetur këtë pretendim të pazakontë nuk jepet asnjë provë, burim apo referencë.

Misioni hapësinor Artemis II i agjencisë hapësinore amerikane NASA u lëshua më 1 prill 2026, fluturoi përreth Hënës, dhe u rikthye në Tokë më 11 prill. Ky ishte fluturimi i parë me ekuipazh përtej orbitës së ulët të Tokës që nga Apollo 17 në vitin 1972. Gjatë fluturimit të tyre pranë Hënës, ekuipazhi regjistroi rekordin e fluturimit më të largët njerëzor nga Toka. Fluturimi u mbulua gjerësisht mediatikisht dhe ekuipazhi ka botuar pamjet e kapura gjatë fluturimit në faqen zyrtare të NASA.

Megjithatë, asnjë pamje që përkon me videon që pretendohet se është kapur nga Artemis II nuk përkon me pamjet nga fluturimi pranë Hënës që janë botuar në faqen zyrtare.

Njësoj, pamjet nuk janë botuar as në rrjetet sociale të NASA.

Më tej, nuk ka asnjë njoftim nga agjencia hapësinore se ekuipazhi i Artemis II ka zbuluar ndonjë lëvizje misterioze në sipërfaqen e Hënës. Nëse ky zbulim do të ishte i vërtetë, një njoftim i tillë do të kishte marrë dhenë.

Kështu, burimi i pamjeve të paqarta që pretendohen se janë kapur nga Artemis II mbetet i panjohur.

The post Kjo lëvizje misterioze në Hënë nuk u zbulua nga misioni Artemis II appeared first on Faktoje.al.

The post Fshati që tërhoqi krimin, politikën dhe drejtësinë appeared first on Faktoje.al.

Besmira Xhaferasi

Identifikimi me gisht, që në moshë të vegjëlisë, ishte nje peshë e rëndë për t’u mbajtur mbi supe. Për shkak të asimetrisë së hundës që në lindje, Labinot Azemi është ndjerë gjithmonë i diferencuar nga pjesa tjetër e shoqërisë. Sot 37 vjeç, gazetari nga Ferizaj i Kosovës, e kupton shumë mirë që bullizmi i përjetuar në fëmijëri e ka shoqëruar gjithë jetën dhe e ka shtyrë që të bëjë dhe një ndërhyrje plastike.

Historia e tij është rrëfim personal, por që sot, me zërin e një gazetari, synon që të vijë si një dëshmi për brezat e ardhshëm, për të thënë se dhuna e ushtruar ndaj një fëmije lë gjurmë të thella.

“Më kujtohet se në fillim isha i lumtur që po nis një rrugëtim të ri shkollor, por në fakt ndodhi ajo që ndodhi dhe përjetova atë që në fillim s’po e kuptoja, që u prita nga fëmijët me shumë shikime, me shumë duar e gishta që ishin karshi meje. U mërzita, shumë!…”, – shprehet Labinoti për Faktoje.al.

Ai kujton se në vitet e para të shkollës fillore, frika dhe pasiguria e shoqëronin çdo mëngjes, aq sa deri në klasën e pestë, në rrugën drejt shkollës kishte pranë vetes gjyshen.

Edhe në vitet e universitetit, përballja e vazhdueshme me paragjykimet i dha forcën  dhe besimin tek vetja. Sot Labinoti jep një mesazh të rëndësishëm për të gjithë: “Duaje shumë veten dhe, nëse pasqyra të gënjen se nuk je i bukur, në fund kuptoje thellë se ajo që ndriçon është zemra e pastër, e jo defekti yt. Lufto për çdo dëshirë dhe ëndërr dhe duaje shumë veten! Mos i jep dashni askujt para vetes sate, puno fort, lufto prapë dhe kujdesu për veten!”, – shprehet Labinoti.

Sa i rrezikshëm është bullizmi dhe si ndikon sot tek të rinjtë?

Psikologia dhe psikoterapistja Anxhela Peza tregon në një intervistë për Faktoje se arsyet që i shtyjnë të rinjtë të priren drejt  fenomenit të bullizmit mund të jenë të ndryshme.“Bullizmi është dhuna e qëllimshme, e përsëritur dhe me pabarazi fuqie midis personave. Kjo do të thotë që një individ ose grup ushtron presion apo dëmtim ndaj një tjetri që e ka më të vështirë të mbrohet p.sh. për shkak të moshës, statusit social, vetëbesimit, etj.. Të rinjtë kanë një papjekuri të përgjithshme për të kuptuar se çfarë dëmi mund të shkaktojnë me gjuhën e tyre. Ata kanë prirje të ndjekin rregullat që vendosen brenda në grupet që krijojnë dhe të sulmojnë atë që devijon prej tyre.  Ai/ajo që perceptohet si “ndryshe” është më lehtë për t’u etiketuar dhe ngacmuar qëllimisht. Shikohet si qënie e pafuqishme për t’u vetëmbrojtur. Pasiguritë personale të atij që bullizon mund të projektohen tek dikush tjetër që perceptohet si i ndryshëm.  Sot reklamohet një rini me standarte të kornizuara mbi suksesin, bukurinë, dhe sjelljen e tyre.”, – shprehet psikologia Anxhela Peza.

Ndërsa flet  për këndvështrimin psikologjik të disa formave dhe  pasojave të bullizmit në shoqëri, psikologia Peza thekson ndër të tjera  se bullizimi formon “zërin e brendshëm kritik” tek njeriu edhe kur dhuna ka mbaruar.

“Mund të them se në aspektin kulturor ne (në shoqërinë tonë) përdorim terma klishe si: janë të vegjël, do kalojë edhe pse shahen. Fëmijë janë dhe do zihen ndonjëherë. Bullizmi fizik shfaqet në forma të tilla si goditje, shtyrje, dëmtim të sendeve personale. Bullizmi verbal përfshin fyerjet, talljet apo nofkat e ndryshme  poshtëruese, që mund të përdoren. Bullizmi social (relacional) përfshin përjashtimin nga grupi, përhapjen e thashethemeve etj., ndërsa bullizmi kibernetik (online), zakonisht kjo si  urrejtje e drejtpërdrejtë, shprehet përmes  komenteve fyese nga grupmosha të ndryshme, shpërndarje fotosh pa leje, turpërim në rrjete sociale. Bullizmi kibernetik gjen shumë shtrirje sot, për shkak të përdorimit të gjerë të rrjeteve sociale dhe anonimitetit që ato mundësojnë. Bullizmi, për fat të keq, përcakton shpesh mënyrën se si individi e percepton veten dhe si e përcakton vendin e tij në botën ku jeton.”, – thotë Peza për Faktoje.al.

Si e shikojnë të rinjtë sot këtë problematikë?

Bullizmi është një problematikë gjithmonë e më shumë në rritje sot në Shqipëri, si në jetën e përditshme, edhe atë online.

Sipas studimit të iSIGURT.al, viti 2024 regjistroi 66.8% raste të abuzimit të formave të ndryshme krahasuar me 2023.

Sipas një studimi të ri nga Departamenti i Gazetarisë dhe Komunikimit në Universitetin e Tiranës, një në 5 të rinj shqiptarë ka përjetuar bullizëm online dhe këtë përvojë nuk e ka ndarë me askënd.

Por, shpesh herë, ndarja e problemeve dhe përvojave personale dhe bisedat me të tjerët mund të jetë një mënyrë e duhur për të mos qënë pre e bullizmit. “Mendoj që bullizimi është një problem serioz në shoqëri, sidomos tek ne të rinjtë. Shpesh, ndodh që dikush të ofendohet, të përjashtohet ose të tallet vetëm sepse është ndryshe. Në shkollë kam vënë re raste kur nxënës të tjerë janë tallur me dikë për pamjen ose mënyrën si flet. Zakonisht, disa qeshin ose nuk reagojnë, por unë mendoj që kjo nuk është e drejtë. Kur kam parë situata të tilla, jam munduar të mos bashkohem me ta dhe, ndonjëherë, kam mbështetur personin që po bullizohej. Për shembull, një shoqja ime ka kaluar situata të tilla. Nuk ka qenë gjithmonë diçka shumë e rëndë, por prapë e ka bërë të ndihet keq dhe e pasigurt. Në fillim i mbante për vete këto gjëra, por më pas ka folur me prindërit e saj dhe kjo e ka ndihmuar shumë të ndihet më mirë. Kjo tregon që është e rëndësishme të flasim me dikë kur ndihemi kështu.”, – shprehet Ejona, 15 vjec, nga Tirana.

Problematikat

Sipas studimeve të specialistëve të fushës së sociologjisë dhe psikologjisë, disa nga pasojat e kësaj problematike shumë të ndjeshme në botë tek individët që bien pre e këtij fenomeni, janë të ndryshme. Ndikimi që ka bullizmi në zhvillimin socio-emocional të këtyre individëve mund të përfshijë ulje të vetëbesimit, ndjenja turpi dhe sikleti, përjetime ankthi, frikë nga gjykimi i të tjerëve, izolim dhe tërheqje sociale nga grupet shoqërore, vështirësi në përqendrim dhe performancë (në shkollë apo punë), vetëvlerësim i ulët kronik, formim i një identiteti të brishtë etj.

A jemi empatikë aq sa nevojitet?

Por, sa empatikë jemi ne si shoqëri për të reaguar  ndaj fenomeneve të tilla të dhunës dhe a kemi tendencë ta minimizojmë këtë problematikë? Sociologia Marsi Simo shprehet për Faktoje.al se studimet sociologjike tregojnë se shoqëritë me strukturë individualiste ose që nuk e vlerësojnë diversitetin si një vlerë, shpesh tregojnë nivel të ulët empatie ndaj viktimave.

 “Reagimi i shoqërisë ndaj rasteve të dhunës dhe të bullizmit është shpesh momental dhe jo i vazhdueshëm. Publikimi i rasteve mund të nxisë debate shoqërore, por rrallë prodhon ndryshime të qëndrueshme në normat apo institucionet sociale. Nga një perspektivë sociologjike, kjo lidhet me mungesën e normave të forta për pranimin e ndryshimeve, kur shoqëria nuk promovon diversitetin dhe tolerancën. Sjellja diskriminuese shpesh perceptohet si “normale” ose e falshme. Pa aftësi të buta si empatia, zgjidhja e konflikteve dhe menaxhimi i emocioneve, fëmijët ose bullizojnë, ose lejojnë që të bullizohen.”, – thotë Simo.

Teksa ofron zgjidhje alternative se si mund të minimizohet sadopak ky fenomen shoqëror i përhapur kudo në botë, sociologia Simo, mes të tjerash, thotë se familja dhe shkolla janë dy institucione kyç në formimin e një shoqërie me vlera të shëndosha.

“Familja është institucioni bazë që edukon fëmijët dhe modelon sjelljet sociale. Shkolla, si sistem social, transmeton norma dhe rregulla; programet anti-bullizëm dhe ndërhyrja e mësuesve krijojnë një klimë ku dhuna nuk tolerohet. Rrjetet sociale, nëse përdoren me mbikëqyrje dhe për qëllime edukimi, mund të nxisin respektin, tolerancën dhe bashkëpunimin, duke shmangur bullizmin online.”, – shprehet sociologia Marsi Simo.

Nga ana tjetër, edhe Ejona ka një mesazh për të rinjtë dhe bashkëmoshatarët e saj.

 “Unë besoj që të rinjtë duhet të jenë më të ndërgjegjshëm dhe të mos heshtin, kur shohin bullizim. Duhet të mbështesim njëri-tjetrin dhe të tregojmë respekt. Edhe mësuesit dhe prindërit duhet të flasin më shumë për këtë temë dhe të krijojnë një ambient të sigurt në shkollë. Nëse të gjithë bashkëpunojmë dhe nuk e tolerojmë bullizimin, mund ta zvogëlojmë shumë këtë fenomen.”, – thotë Ejona.

Në një shoqëri ku bullizmi vazhdon të lërë gjurmë të thella në jetën e shumë fëmijëve dhe të rinjve, lufta kundër tij nuk mund të mbetet vetëm një thirrje morale, por duhet të kthehet në përgjegjësi të përbashkët. Minimizimi i këtij fenomeni nis aty ku formohet njeriu: në familje, në shkollë dhe në mjedisin shoqëror që na rrethon.

Ky shkrim është realizuar me mbështetjen e iniciativës rajonale të Agjencive të Kombeve të Bashkuara “Të rinjtë për përfshirje, barazi dhe besim”, i financuar nga Fondi i Kombeve të Bashkuara për Paqen. Në Shqipëri kjo iniciativë zbatohet nga zyrat lokale të UNFPA dhe UNDP.

Përmbajtja e këtij shkrimi dhe opinionet e shprehura në të, janë përgjegjësi e autorit dhe nuk pasqyrojnë domosdoshmërisht pikëpamjet e Kombeve të Bashkuara, përfshirë UNDP, UNFPA, UNESCO, UN Women, ose Fondit të Kombeve të Bashkuara për Ndërtimin e Paqes.

The post Edhe mirësjellja është zgjidhje kundër bullizmit… appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon avionët plastikë me fryrje që përdori Irani për të mashtruar Izraelin

Verdikti: E paërtetë, Gjeneruar me AI

—————————————————————————–

Një video që ka marrë mbi 2000 pëlqime në Facebook pretendohet se tregon një tullumbac gome që fryhet dhe merr formë avioni. Video shoqërohet me pretendimin se Irani ka përdorur këto tullumbace-avionë për të mashtruar raketat izraelite.

Megjithatë, për të mbështëtur këtë pretendim nuk ofrohet ndonjë provë, burim apo referencë.

Irani ka përdorur më parë karrema për të mashtruar objektivat e armikut, të tillë si karremat lundruese që reflektojnë radarët e vendosur gjatë luftës Iran-Irak në 1980-1988.

Megjithatë, nuk ka prova se Irani po përdor avionë tullumbace për të mashtruar sulmet izraelite, apo nëse kjo taktikë do të funksiononte të mashtronte radarët e avancuar të këtyre viteve.

Video e mësipërme me gjasa është krijuar me anë të programeve të inteligjencës artificiale (AI). Një tregues i hershëm është shkurtësia e videos. Shumica e programeve AI falas gjenerojnë klipe të shkurtra 8-10 sekondëshe.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video është postuar fillimisht më 15 prill 2026 në TikTok.

Siç duket, video origjinale nuk përmend as Iranin, as Izraelin, as Kinën. Në fakt, përshkrimi i saj përmban vetëm etiketimet: “#LIVEIncentiveProgram #LIVEFEST2026 #MakrlLIVECount #PaidPartnership.”

TikTok LIVE Incentive Program është një program monetizimi që shpërblyer krijuesit për organizimin e transmetimeve të drejtpërdrejta, nxitjen e angazhimit dhe prodhimin e përmbajtjes së drejtpërdrejtë me cilësi të lartë.

Ndërkaq, llogaria që ka postuar videon e avionit duket se poston ekskluzivisht video të gjeneruara me AI.

Pra, llogaria që poston përmbajtet e gjeneruara me AI paguhet për sa më shumë shikime që marrin videot e saj.

Kështu, publikimi dhe përhapja e videove të rreme të dizenjuara për të tërhequr vëmendjen dhe provokuar kureshtjen e publikut tashmë ka pas edhe incentivë monetare, një arsye më shumë për lexuesin të presë me skepticizëm video të tilla.

Për të parandaluar që përmbajtje të tilla të keqinterpretohen, është e rëndësishme që çdo video, foto ose material tjetër i gjeneruar ose i manipuluar me inteligjencë artificiale të shënohet si i tillë. Kjo do të ndihmojë në informimin e audiencës dhe në mbrojtjen e tyre nga dezinformimi. Facebook i detyron përdoruesit të etiketojnë imazhet dhe videot e gjeneruara me AI si të tilla.

The post Ky avion fryrës prej gome nuk mashtroi raketat izraelite mbi Iran appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon torturat çnjerëzore ndaj të burgosurve palestinezë

Verdikti: E pavërtetë

Barbara Halla

Një video që pretendohet të tregojë torturat që po kryhen ndaj të burgosurve palestinezë nga ushtria izraelite po qarkullon së fundi në Facebook në gjuhën shqipe. Pamjet shfaqen një njeri të prangosur me fytyrën të mbuluar nga një maskë dhe këmbët e lidhura me litar, i cili zhytet në një vaskë me kimikate. Më pas, figura del nga vaska me fytyrën e shpërfytyruar. Faqja e ka shpërndarë këtë video me mbishkrimin: “Padrejtësia dhe mizoria e Izraelit ndaj të burgosurve të shtypur në Palestinë,” pra duke pretenduar se këtu bëhet për videon e një torture. 

Në fakt, përtej disa detajeve të imazheve që të shtyjnë të dyshosh se ngjarjet zhvillohet në një ambjent normal burgu, verifikimit nëpërmjet motorrit të kërkimit Google lens konfirmon se ajo që pretendohet si torturë është një lojë e krijuar për festimet e Halloween apo parqet e lodrave. 

Loja e quajtur “Deep Fried”  (“I fërguar” në shqip) mësohet se është krijuar nga kompania Screamfitters. Siç shpjegohet në faqen e kompanisë, loja përbëhet nga një kukull me përmasat e një qënieje njerëzore, e cila futet në këtë “fritezë” dhe del e shpërfytyruar. 

Po të shihet videoja me kujdes dhe nga afër, dallohet që figura në fjalë nuk është një person i gjallë, por pikërisht një kukull plastike. 

Kjo lojë e frikshme ofrohet për shitje si një argëtim në parqe tematike apo shtëpi fantazmash përgjatë periudhës së Halloween për të frikësuar vizitorët. Pamje të shumta të rreme mbi çfarë po ndodh në Lindjen e Mesme, sidomos mes izraelitëve dhe palestinezëve, vazhdojnë të qarkullojnë në rrjet dhe janë hedhur poshtë disa here si nga Faktoje dhe organizata të tjera të verifikimit të fakteve. 

The post Kjo lojë frikësuese e Halloween asnjë lidhje me burgjet izraelite appeared first on Faktoje.al.

Pretendimi: Kjo video tregon pamje nga inskenimi i zbarkimit në Hënë të NASA

Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI

———————————————————

Misioni i fundit i NASA, Artemis II, ka ringjallur në rrjet pretendimet e hershme të inskenimeve në studio kinematografike të udhëtimeve hapësinore të njeriut. Nën këtë dyshim qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, një video që pretendohet se tregon pamje nga inskenimi i zbarkimit në Hënë të NASA.

Megjithatë, video e mësipërme nuk ëshë e vërtetë. Ajo është krijuar me anë të programeve të inteligjencës artificiale (AI).

Një tregues kryesor është logo e Sora, modeli tekst-në-video i Open AI. Duke përdorur inteligjencën artificiale, modeli gjeneron videoklipe të shkurtra bazuar në udhëzime të dhëna nga përdoruesi.

Me anë të motorrit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video origjinale ishte postuar në TikTok në tetor 2025 nga një llogari me emrin @ai.reversed, e cila, sipas vetëpërshkrimit, “përmbys realitetin me AI,” dhe, siç mund të pritej, poston ekskluzivisht video të gjeneruara me AI.

Për të parandaluar që përmbajtje të tilla të keqinterpretohen, është e rëndësishme që çdo video, foto ose material tjetër i gjeneruar ose i manipuluar me inteligjencë artificiale të shënohet si i tillë. Kjo do të ndihmojë në informimin e audiencës dhe në mbrojtjen e tyre nga dezinformimi. Facebook i detyron përdoruesit të etiketojnë imazhet dhe videot e gjeneruara me AI si të tilla.

The post Një gjenerim kjo video e zbritjes së NASA në një skenë kinematografike appeared first on Faktoje.al.

The post Rreziku i fshehur i digave në Tiranë appeared first on Faktoje.al.