Pretendimi: Kompania “Zvërnec South Adriatic Development” është tërhequr zyrtarisht nga aplikimi për lejen e ndërtimit të resortit turistik që ishte parashikuar në Zvërnec pas protestave në Tiranë
Verdikti: Mungon konteksti
—————————————————————–
Ndërsa protestat kundër projektit që planifikohet të ndërtohet në peisazhin e mbrojtur Zvërnec-Nartë hyjnë në ditën e 20-të, në rrjete sociale po qarkullon pretendimi se kompania “Zvërnec South Adriatic Development” është tërhequr zyrtarisht nga aplikimi për lejen e ndërtimit të resortit turistik që ishte parashikuar në Zvërnec pas protestave në Tiranë.
Megjithëse postimi i mësipërm i referohet MCN TV, nga një kërkim në faqen zyrtare të televizionit nuk rezulton i dokumentuar ndonjë lajm i tillë.
Siç Faktoje ka shpjeguar më parë, kompania zhvilluese është tërhequr vërtet nga leja e ndërtimit.
Mgjithatë, kjo ka ndodhur që në mars 2025, më shumë se një vit përpara nisjes së protestave qytetare në qershor 2026.
Në përgjigjen zyrtare për Faktoje, Agjencia e Zhvillimit të Territorit (AZhT) konfirmoi se zhvilluesi kishte depozituar një aplikim për leje ndërtimi dhe Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU) kishte marrë një vendim, më 28 janar 2025, për miratimin me kusht të lejes për një projekt në Zvërnec.
Sipas AZhT, kjo vendimmarrje për leje ndërtimi nuk është zbardhur dhe për pasojë nuk është më në fuqi, sepse kompania është tërhequr nga aplikimi më 27 mars 2025.
“Në lidhje me këtë aplikim, KKTU me Vendimin Nr. 39 datë 28.01.2025 ka miratuar me kusht Lejen e Ndërtimit (…) vendimmarrje e cila nuk është zbardhur si dhe nuk është më në fuqi, pasi subjekti zhvillues ka depozituar deklaratë noteriale, nëpërmjet së cilës është tërhequr aplikimi i sipërcituar. Ju bëjmë me dije se subjekti është tërhequr nga aplikimi më datë 27.03.2025,” deklaroi AZhT për Faktoje.
Vlen të përmendet edhe se, sipas ligjit, leja e zhvillimit duhet të miratohet përpara dhënies së lejes së ndërtimit. Megjithatë, deri në botimin e këtij shkrimi kjo leje nuk është zbardhur dhe nuk gjendet e publikuar online.
Kur flasim për varësinë nga telefoni dhe rrjetet sociale, zakonisht mendojmë për të rinjtë. Por edhe të moshuarit po kalojnë gjithnjë e më shumë kohë online, duke u ekspozuar ndaj një fluksi informacioni që jo gjithmonë është i besueshëm. Në këtë episod të podcastit “Pa Rrena”, bisedojmë me doktor Skënder Brataj për mashtrimet online që lidhen me shëndetin, reklamat e rreme për ilaçe dhe “kura mrekullibërëse”, përdorimin e emrave të mjekëve për të mashtruar qytetarët, si dhe rreziqet që këto praktika paraqesin për shëndetin publik. Doktor Brataj ndan raste konkrete të denoncuara nga qytetarët, shpjegon pse të moshuarit janë më të cenueshëm ndaj këtyre mashtrimeve dhe jep këshilla praktike se si të dallojmë informacionin e besueshëm nga ai mashtrues.
Pretendimi: Ne do jemi gjenerata e fundit që do të shohë xixëllonja në natyrë
Verdikti: Mungon konteksti
Barbara Halla
Me ardhjen e verës, është rikthyer në mediat socialeshqipfolëse pretendimi se ne do të jemi gjenerata e fundit që do të shohë xixëllonja në netët e nxehta. Këto pretendime janë shpërndarë dhe me parë dhe hedhur poshtë nga Faktoje. Megjithëse shkencëtarët kanë dokumentuar rënie të disa llojeve të xixëllonjave dhe kanë paralajmëruar për kërcënime serioze ndaj habitateve të tyre, pretendimi se brezi i sotëm do të jetë i fundit që do t’i shohë ato nuk mbështetet nga provat shkencore.
Pretendimi duket se buron nga keqinterpretimi i një artikulli të botuar nga National Geographic në prill 2025. Artikulli diskuton shqetësimet e shkencëtarëve për rënien e disa popullatave të xixëllonjave, por nuk thotë askund se ato do të zhduken plotësisht gjatë gjeneratës së ardhshme. Përkundrazi, artikulli nënvizon se shumë pyetje mbeten pa përgjigje dhe se përpjekjet për ruajtjen e tyre vazhdojnë.
Siç e kemi shpjeguar dhe më parë, ekspertët theksojnë se situata është më komplekse. Clyde Sorenson, profesor i entomologjisë në North Carolina State University, ka deklaruar se nuk ka arsye të besohet se njerëzit e sotëm do të jenë brezi i fundit që do të shohë xixëllonja. Sipas tij, ndërsa disa specie përballen me presione të konsiderueshme nga aktiviteti njerëzor dhe ndryshimet klimatike, specie të tjera janë përshtatur me mjediset urbane dhe vazhdojnë të mbijetojnë.
Aktualisht njihen më shumë se dymijë specie xixëllonjash në botë, të shpërndara në të gjitha kontinentet përveç Antarktidës. Ajo që shqetëson studiuesit nuk është zhdukja e menjëhershme e të gjitha xixëllonjave, por humbja graduale e diversitetit të tyre biologjik. Speciet që varen nga habitate të veçanta mund të jenë veçanërisht të rrezikuara nga urbanizimi, pesticidet, ndotja nga drita dhe ndryshimet klimatike.
Pretendimi: Agjentët e FBI-së kanë arrestuar ish-presidentin Barack Obama
Verdikti: E pavërtetë, foto Gjeneruar me AI
Barbara Halla
Një postim që po qarkullon në mediat sociale shqiptare pretendon se ish-presidenti amerikan Barack Obama është arrestuar. Ky postim është i shoqëruar nga një imazh ku Obama shfaqet në pranga, i rrethuar nga agjentë të FBI-së. Në fakt, ish-presidenti nuk është arrestuar dhe nuk ka asnjë provë apo njoftim zyrtar nga autoritetet amerikane që të mbështesë këtë pretendim. Dhe për më tepër, imazhi që shoqëron postimin është i gjeneruar përmes inteligjencës artificiale.
Nuk ka asnjë provë që Obama të jetë arrestuar në kohët e fundit, edhe pëse lajme të tilla (po ashtu të shoqëruara nga imazhe të manipuluara ose të gjeneruara me AI) qarkullojnë prej kohësh në mediat sociale. Postimi në Facebook është bërë me datë 14 maj, por në faqen Instagram të ish-Presidentit ka disa postime qe e tregojnë duke udhëtuar apo duke promovuar qëndren e re presidenciale Obama Presidential Center që do të hapet me 19 qershor.
Verifikime të shumta të publikuara gjatë vitit 2026 kanë arritur në të njëjtin përfundim: nuk ka asnjë provë të besueshme që Barack Obama është arrestuar. Mediat dhe organizatat e verifikimit të fakteve kanë konstatuar se pretendimet bazohen në video dhe fotografi të manipuluara, përfshirë materiale të krijuara me inteligjencë artificiale, dhe jo në ngjarje reale. Raportimet gjithashtu theksojnë se nuk ekziston asnjë dokument gjyqësor, deklaratë e Departamentit amerikan të Drejtësisë apo konfirmim nga forcat e rendit që të mbështesë historinë e arrestimit të tij.
Në fakt, imazhi dhe lajmi i rremë janë marrë dhe përkthyer nga një faqe në anglisht, e cila shpërndan shpesh imazhe dhe postime të krijuar me inteligjencë artificiale kundër atyre që i konsideron si armiq të presidentit Trump. Komentet në këtë faqe tregojnë se shumë prej lexuesve e dinë se Obama nuk është arrestuar, megjithëse disa prej tyre shprehin dëshirën që një gjë e tillë të ndodhë.
Për me tëper, postimi i përkthyer nga anglishtja përdor terma si “Kabalës së Shtetit të Thellë”, “Epoka e re” dhe “elitat globale”, të cilat lidhen ngushtë me teorinë konspirative QAnon. Siç e ka shpjeguar Faktoje më parë, kjo teori konspiracioni pretendon pa prova se një grup i fshehtë politikanësh, figurash publike dhe elitash globale kontrollon në mënyrë sekrete qeveritë dhe institucionet, ndërsa një operacion i madh do të çojë në arrestime masive dhe “zgjimin e madh” të publikut. Studiuesit që kanë analizuar lëvizjen QAnon e përshkruajnë atë si një teori konspirative të bazuar në pretendime të paverifikuara dhe narrativa që janë përhapur gjerësisht në rrjetet sociale.
Pretendimi: Kjo video tregon një vogëlush që ka humbur babain ushtarak që qan mbi arkivolin e tij
Verdikti: Gjeneruar me AI
Barbara Halla
Në Instagram po qarkullon një video e një ceremonie ushtarake, ku një djalë i vogël nderon para arkivolit të babait të tij, të mbuluar me flamurin amerikan. Fëmija thërret “Babi” teksa qan mbi flamurin, përpara se një grua, që mund të jetë nëna, përpiqet ta ngushëllojë. Pavarësisht të gjithë këtij skenari prekës, kjo video nuk është e vërtetë. Ajo është gjeneruar përmes inteligjencës artificiale.
Origjina e kësaj videoje është vënë në dukje nga faqja e verifikimit të fakteve PolitiFact. Sipas Hany Farid, ekspert i zbulimit të krimeve digjitale në Universitetin e Kalifornisë në Berkeley, gjatësia prej vetëm 10 sekondash është karakteristike për shumë video të krijuara me AI. Ai evidentoi gjithashtu anomali vizuale, si momentet kur dora e fëmijës duket se zhduket brenda flamurit dhe arkivolit. Këto anomali nuk duken në videon e shpërdnarë në Instagram në shqip, ku videoj është shkurtuar.
Edhe studiues Laboratori i Sigurisë dhe Inteligjencës Artificiale në Universitetin Northwestern identifikoi shenja të tjera, përfshirë fytyra të paqarta të ushtarëve në sfond dhe deformime të duarve e fytyrave.
Analizat e kryera me Hive Moderation treguan se videoja dhe versione të tjera të ngjashme kishin mbi 95 për qind probabilitet të ishin gjeneruar nga inteligjenca artificiale.
Një tjetër tregues është burimi i videos. Videoja ka nisur të qarkullojë në mediat amerikane rreth 15 marsit, kur SHBA-ja kishte filluar të sulmonte Iranin, duke çuar në vdekjen e 13 ushtarëve amerikanë. Videoja mblodhi rreth 1.1 milion shikime brenda 24 orëve për shkak të përmbajtjes emocionale, por edhe mbështetjes nëpërmjet propagandës iraniane.
Në fakt, videoja ka qarkulluar në të gjitha mediat sociale, shpesh e shpërndarë nga faqet që që publikojnë rregullisht përmbajtje të krijuar me AI dhe madje e përshkruajnë materialin e tyre si fiktiv. Për më tepër, raportimet mediatike tregojnë se asnjë nga ushtarakët amerikanë, trupat e të cilëve janë kthyer deri tani në SHBA, nuk ka lënë pas një fëmijë në moshën që paraqitet në video.
Kur në një nga ditët e vetshpallur si “revolucioni i flamingove” protesta mori rrugën drejt Rinasit, për shumëkënd pyetja ishte: kush i çoi protestuesit atje? Për studenten shqiptare që jeton në Francë dhe u kthye posaçërisht për t’iu bashkuar protestave në Tiranë, pyetja është më e thellë: çfarë i bëri qindra të rinj të ecnin për orë të tëra, në mes të natës, pa e ndier lodhjen?
“Unë kam ardhur nga Franca për këtë protestë dhe kam prerë një biletë vetëm vajtje. Deri sa të arrihet diçka, unë do të jem këtu”
“Unë kam ardhur nga Franca për këtë protestë dhe kam prerë një biletë vetëm vajtje. Deri sa të arrihet diçka, unë do të jem këtu”, thotë ajo.
Prej 31 majit, protesta që nisi nga kundërshtimi për ndërhyrjet në Pishë Poro-Nartë dhe shqetësimi për zonat e mbrojtura, është zgjeruar në një pakënaqësi më të madhe qytetare.
Në shesh flitet për natyrën, por edhe për ligje, institucione, korrupsion, largimin e të rinjve dhe mungesën e besimit se vendi mund të ndryshojë përmes rrugëve të zakonshme politike.
Për studenten në Francë, protesta nuk është më një ngjarje e përditshme në orën 19:00. Është kthyer në një gjendje që vazhdon edhe pasi turma shpërndahet.
“Kthehem në shtëpi pas protestës dhe s’më zë gjumi deri në orët e para të mëngjesit nga euforia: çfarë duhet të bëj, çfarë mund të bëj? Dhe ditën tjetër zgjohem e gatshme”, tregon ajo.
Ajo e përshkruan si një “korrent kolektiv” energjinë që i ka kapur protestuesit. Një ndjesi që, sipas saj, i bën njerëzit të mos ndiejnë orët, as lodhjen, as rrugën. Kjo, thotë ajo, shpjegon edhe natën e gjatë drejt Rinasit.
Sipas rrëfimit të saj, ideja fillestare ishte që marshimi të shkonte deri pranë mbikalimit të Rinasit dhe më pas të kthehej. Por në një moment, turma mori një tjetër ritëm. Disa donin të ndalonin, disa të vazhdonin. Mes protestuesve kishte gra, prindër, fëmijë 10 vjeҫar dhe shumë të rinj.
“U ulëm në tokë. Kishte gra, fëmijë, prindër dhe shumë djem të rinj. Pastaj nga pas erdhi një grup që thoshte ‘ecim, ecim”, kujton ajo.
Aty, thotë studentja, nisi tensioni. Jo domosdoshmërisht si dëshirë për dhunë, por si një përzierje adrenaline, lodhjeje dhe revolte. Disa vajza dolën përpara për të qetësuar situatën dhe për të shmangur përplasjen me policinë.
“U vendosëm ne gocat përpara që të menaxhonim situatën. Ne s’kishim në plan të përplaseshim fizikisht me policinë”, thotë ajo.
Në rrëfimin e saj, shumica e protestuesve kërkonin ta ruanin protestën paqësore.
Ajo thotë se në fund të çdo mbrëmjeje ka të rinj që duan “të bëjnë diçka”, sepse “nuk duan ta mbyllin natën pa një veprim konkret”
Ajo thotë se në fund të çdo mbrëmjeje ka të rinj që duan “të bëjnë diçka”, sepse “nuk duan ta mbyllin natën pa një veprim konkret”. Por shton se pikërisht aty ka nisur edhe një përpjekje e brendshme për ta mbajtur protestën larg dhunës.
“Ka djem të rinj që në fund të protestës kanë urgjencë të bëjnë diçka. Nuk duan ta lënë protestën pa bërë asgjë, por kjo frymë që kemi është e mrekullueshme”, shprehet ajo.
Një tjetër e re nga Tirana e mat atë natë me 36 mijë hapa. Ajo thotë se vajtja u bë në këmbë, ndërsa kthimi me makina, taksi apo nga protestues të tjerë që u organizuan për t’i marrë.
Në pikën ku kishte mbërritur grupi i saj, sipas saj ishin disa qindra.
Për disa nga protestuesit, ecja drejt Rinasit nuk ishte thjesht devijim i itinerarit. Ishte një mënyrë për të treguar se revolta nuk ishte më simbolike.
“Ne thjesht duam të tregojmë që jemi të revoltuar dhe revolta jonë bën që ne të ecim shumë”, thotë një tjetër vajzë, e cila ishte gjithashtu pjesë e marshimit.
Qëllimi
Kjo fjali e zhvendos ngjarjen nga kronika e bllokimit të rrugës te psikologjia e protestës. Të rinjtë nuk e përshkruajnë ecjen si aventurë, por si nevojë për ta bërë të dukshme pakënaqësinë. Për ta, kilometrat janë një lloj gjuhe politike.
Megjithatë, nata e Rinasit solli edhe kosto. Bllokimi i autostradës Tiranë-Durrës dhe më pas i rrugës drejt aeroportit krijoi trafik dhe pakënaqësi te qytetarët e bllokuar.
Policia e Tiranës njoftoi procedimin penal në gjendje të lirë të 19 protestuesve. Sipas policisë, ata kishin organizuar dhe nxitur bllokimin e rrugës në drejtim të Aeroportit Ndërkombëtar “Nënë Tereza”
Ky zhvillim e ktheu marshimin e së dielës në një pikë debati brenda dhe jashtë protestës. Disa e panë si gabim. Disa si provokim. Disa si tradhёti. Disa si shenjë të mungesës së koordinimit. Studentja në Francë thotë se nuk i njeh emrat që janë përmendur në media dhe se është përpjekur të mos përfshihet në debatet për përçarje apo interesa politike.
“Unë s’njoh njeri, këta emrat që përmenden, jo po përçarje, jo po kështu, jam munduar t’i shmang. Nuk i kam hyrë këtyre muhabetëve. Kam qenë nga ata njerëzit që e hёngra, siç mund të thuhet”, thotë ajo.
Pa ndalim
Por, pavarësisht polemikave, protesta nuk u ndal. Të rinjtë u rikthyen sërish në shesh. Për disa prej tyre, kjo është prova se lëvizja nuk mbahet vetëm nga organizimi, por nga një ndjesi e përbashkët se diçka duhet ndryshuar.
Angjelo, një tjetër protestues, thotë se kjo lëvizje u ka kthyer të rinjve një shpresë që e kishin humbur.
“Ne e kishim bërë valixhen gati. Në trurin tonë e kishim projektuar që do iknim jashtë shtetit për të punuar. Është pikërisht kjo protestë që po na mban me shpresë se ky vend mund të rregullohet”, thotë ai.
Soana, një tjetër e re në protestë, e sheh forcën e lëvizjes te vazhdimësia.
“Më mban ideja se ndryshimi nuk ndodh vetvetiu. Ajo që kërkon një konsistencë të gjatë ka edhe pasoja afatgjata”, shprehet ajo.
Për studenten në Francë, fundi i natës në Rinas ishte lehtësim, sepse nuk pati përplasje. Por nuk ishte fundi i rrugës.
Ajo thotë se po lexon, po informohet, po mëson për ligje, institucione të pavarura, referendum dhe mënyra konkrete për ta kthyer revoltën në rezultat
Ajo thotë se po lexon, po informohet, po mëson për ligje, institucione të pavarura, referendum dhe mënyra konkrete për ta kthyer revoltën në rezultat. Këtë po bëjnë nga pak të gjithë protestuesit këto ditë.
“Për mua pika kyçe është fuqizimi i ligjeve dhe institucioneve të pavarura”, thotë ajo.
Nata e Rinasit mbetet një episod i debatueshëm: për policinë, objekt hetimi; për qytetarët e bllokuar, shqetësim; për protestuesit, një përzierje lodhjeje, revolte dhe besimi se sakrifica fizike mund të kthehet në mesazh politik.
Por për studenten që erdhi nga Franca me biletë vetëm vajtjeje, ajo natë nuk matet vetëm me kilometra. Matet me pyetjen që, sipas saj, shumë të rinj po ia bëjnë vetes pas çdo proteste:
Pretendimi: Kjo foto dëshmon fyerjet që bëri ministri i Sigurisë Kombëtare i Izraelit, Itamar Ben-Gvir ndaj aktivistëve pro-palestinezë
Verdikti: Gjeneruar me AI
Barbara Halla
Në mediat sociale shqiptare po qarkullon një imazh që pretendohet se tregon ministrin e Sigurisë Kombëtare të Izraelit, Itamar Ben-Gvir duke u nxjerrë gjuhën dhe tallur me disa aktivistë pro-palestinezë të arrestuar në fund të majit 2026. Politikani i ekstremit të djathtë u vendos në qendër të kritikave pasi publikoi pamjet e aktivistëve, mes të cilëve edhe një shqiptar, të ndaluar në det në afërsi të Gazës ndërsa detyroheshin dhunshëm të gjunjëzoheshin nga ushtarakët izraelitë.
Pavarësisht sjelljes jonormale për të një ministër, pamja që pretendohet në këtë postim duket të jetë gjeneruar përmes inteligjencës artificiale.
Së pari, asnjë media e njohur apo burim i besueshëm informativ nuk ka publikuar ndonjë fotografi të tillë. Kërkimet tregojnë se imazhi qarkullon kryesisht në llogari të ndryshme të mediave sociale, pa një burim të qartë origjine dhe pa asnjë konfirmim nga organizata mediatike profesionale. Por edhe në media sociale, kjo foto është akuzuar si produkt i inteligjencës artificiale. Për këtë arsye, burimi i fotografisë mbetet i paqartë dhe autenticiteti i saj nuk mund të verifikohet.
Për më tepër, vetë imazhi paraqet shenja të dukshme që është gjeneruar me inteligjencë artificiale. Fotografia ka një stil të theksuar karikatural dhe nuk ngjan me një fotografi reale, pavarësisht se postimi në Facebook e paraqet atë si një pamje autentike. Elementet vizuale kanë një pamje tepër të përpunuar që është karakteristike për shumë imazhe të krijuara me mjete AI.
Një nga detajet më të dukshme gjendet te dora e figurës së ministrit izraelit. Dora duket qartësisht si një ilustrim ose vizatim dhe nuk përputhet me pjesët e tjera të imazhit, të cilat janë paraqitur në një stil disi më realist. Ky mospërputhje vizuale është një tregues i zakonshëm i imazheve të gjeneruara ose të manipuluara me inteligjencë artificiale.
Njëkohësisht, disa detaje të tjera, si lidhja me litar e aktivistëve në foto apo edhe veshja e rreckosur e tyre, janë prova të mëtejshme se skena në këtë imazh nuk ka lidhje me situatën reale.
Flotilja e Lirisë është një nismë ndërkombëtare e aktivistëve pro-palestinezë në të gjithë botën që organizon udhëtime detare me qëllim tërheqjen e vëmendjes ndaj situatës humanitare në Gaza dhe sfidimin simbolik të bllokadës izraelite. Për shkak të profilit të lartë publik të kësaj lëvizjeje, ajo është shpesh subjekt i dezinformatave dhe përmbajtjeve të manipuluara që qarkullojnë në internet.
Pretendimi: Në Ballkan janë vendosur antena të kontrollit të motit që janë përgjegjëse për ndryshimet klimatike
Verdikti: E pavërtetë
Barbara Halla
Në rrjetet sociale në gjuhën shqipe po qarkullojnëpretendime se një rrjet antenash, radarësh dhe kullash komunikimi në Ballkan përdoret për të kontrolluar motin, për të shkaktuar përmbytje, thatësira ose valë të të nxehtit. Këto pretendime lidhen shpesh me të ashtuquajturin projektin HAARP dhe me instalime të ndryshme teknologjike në Serbi, Kroaci, Bosnjë e Hercegovinë, Kosovë dhe Shqipëri. Megjithatë, nuk ekzistojnë prova shkencore që mbështesin teorinë se këto struktura janë në gjendje të manipulojnë kushtet atmosferike në shkallë rajonale.
Projekti HAARP, i cili shpesh përmendet në teori konspiracioni, është një program kërkimor i krijuar për studimin e vetive të jonosferës, shtresës së sipërme të atmosferës së Tokës. Shkencëtarët kanë sqaruar vazhdimisht se fuqia e transmetuesve të tillë është shumë e ulët për të ndikuar në sisteme meteorologjike si ciklonet, reshjet apo temperaturat. Faktoje vetë i ka hedhur shpesh poshtë teoritë e konspiracionit si dhe narrativat mashtruese që kanë të bëjnë më HAARP, duke shpjeguar se “puna studimore që kryen HAARP nuk ka asnjë lidhje me kontrollin e motit.
I njëjti postim është qarkulluar fjalë për fjalë nga llogari që shpërndajnë teori të tjera konspiracioni (si ajo sipas të cilës toka është e sheshtë). Pretendimet për stacione sekrete në Barajevë të Serbisë, datojnë nga viti 2012. Në atë kohë, fshatarët e këtij komuniteti pranë Beogradit u kapluan nga paniku pas konspiracionit se një antenë misterioze dhe sekrete fshihej mes tyre. Në realitet, antena “e padukshme” ishte thjesht një legjendë urbane.
Thashetheme të ngjashme qarkullojnë prej kohësh edhe për antenat në malin Petrova Gorë të Kroacisë apo ish-radarët ushtarakë të Bosnjës janë bazuar kryesisht në fotografi të infrastrukturës ekzistuese dhe në spekulime të shpërndara në internet.
Asnjë institucion shkencor apo meteorologjik nuk ka paraqitur prova që këto objekte përdoren për kontroll klimatik. Ndryshimet e papritura të motit në Ballkan shpjegohen nga faktorë natyrorë, përfshirë pozicionin gjeografik të rajonit dhe ndikimin e masave të ndryshme ajrore nga Mesdheu, Europa Qendrore dhe Deti i Zi.
Po ashtu, pretendimet se radarët Doppler ose kullat e telefonisë celulare 5G “djegin” lagështinë në atmosferë apo shpërndajnë retë nuk mbështeten nga asnjë studim shkencor. Radarët meteorologjikë përdoren për të vëzhguar reshjet dhe stuhitë, ndërsa rrjetet celulare transmetojnë sinjale komunikimi me fuqi shumë të kufizuar. Edhe teoria e lidhjes mes këtyre antenave dhe të ashtuquajturave “chemtrails” është hedhur poshtë nga komuniteti shkencor, i cili i identifikon vijat e bardha pas avionëve si gjurmë kondensimi të avullit të ujit në lartësi të mëdha.
Pretendimi: Gjykata e Përhershme e Arbitrazhit në Hagë njohu juridiksionin rus mbi Krimenë dhe Detin e Azovit
Verdikti: Mungon konteksti
—————————————————————–
Vendimi i një gjykatë ndërkombëtare në Hagë lidhur me Krimenë dhe Detin e Azovit po interpretohet në media dhe rrjete sociale si njohje e juridiksionit rus mbi këto rajone.
Pretendimet pasojnë një vendim të Gjykatës së Përhershme të Arbitrazhit që gjeti se Rusia kishte shkelur disa detyrime të ligjit detar gjatë ndërtimit të urës së Ngushticës së Kerçit që lidh Rusinë kontinentale dhe Krimenë, ndërsa hodhi poshtë pretendimet e Ukrainës se Moska po kërkonte në mënyrë të paligjshme kontroll ekskluziv mbi ngushticën për arsye procedurale.
Vendimi përfundimtar i gjykatës, botuar më 15 qershor, rrjedh nga një çështje e ngritur nga Ukraina sipas Konventës së OKB të vitit 1982 mbi Ligjin e Detit, lidhur me të drejtat e shtetit në Ngushticën e Kerçit, Detin e Azovit dhe ujërat përreth Krimesë.
Gjykata refuzoi shumicën e pretendimeve ukrainase dhe nuk urdhëroi masa që do t’i kërkonin Rusisë të hiqte dorë nga kontrolli mbi zonat detare përreth Krimesë, Ngushticës së Kerçit dhe Detit Azov. Ky rrëzim i pretendimit ukrainas, ka shërbyer për narrativën ruse për ta interpretuar si një njohje të aneksimit të Krimesë prej saj.
Megjithatë, vendimi i gjykatës nuk e ndryshon statusin ligjor ndërkombëtar të Krimesë sepse gjykata nuk vendosi për sovranitetin mbi gadishullin, duke u kufizuar vetëm në fushëveprimin e Konventës së OKB mbi të Drejtat e Detit.
Çështja kishte të bënte me të drejtat detare në Detin e Zi, Detin Azov dhe Ngushticën e Kerçit, si lundrimi, peshkimi, resurset e shtratit të detit, detyrimet mjedisore. Kujt i përket Krimea nuk ishte nën diskutim.
Një panel arbitrazhi i ngritur sipas konventës së Ligjit të Detit nuk ka autoritet për të vendosur për çështje të sovranitetit tokësor. Vetë Rusia argumentoi që në fillim se Ukraina po përpiqej ta fuste fshehurazi çështjen e Krimesë në një forum detar, dhe në vitin 2020 gjykata e pranoi pjesërisht këtë kundërshtim, duke i kërkuar Kievit të paraqiste përsëri pretendimet e saj pa pjesët që vareshin nga një vendim mbi sovranitetin.
Shumë nga pretendimet e Ukrainës u rrëzuan pikërisht sepse gjykata e trajtoi Detin e Azovit dhe Ngushticën e Kerçit si ujëra të brendshme të të dy shteteve, Rusisë dhe Ukrainës.
Sipas ligjit ndërkombëtar, Krimea njihet gjerësisht si pjesë e Ukrainës. Rusia e aneksoi gadishullin në vitin 2014, një veprim që mbetet gjerësisht i panjohur ndërkombëtarisht, dhe Ukraina vazhdon ta konsiderojë Krimenë si territor të pushtuar.
Kur një grup aktivistësh mjedisi u mblodhën në Zvërnec më 16 maj për të kundërshtuar punimet në Peizazhin e Mbrojtur Pishë Poro-Nartë, pak kush do të kishte parashikuar se disa javë më vonë protesta do të mbushte sheshet e Tiranës, do të përhapej në qytete të tjera brenda dhe jashtë vendit, dhe do të detyronte kryeministrin të thyente heshtjen me reagime të vazhdueshme.
Sot, në ditën e saj të 19-të, protesta është kthyer në një nga lëvizjet qytetare më të qëndrueshme të viteve të fundit. Por çfarë e ka mbajtur gjallë dhe cilat janë kufijtë e saj?
Forca kryesore
Për analistin Andi Bushati, përgjigjja nuk gjendet vetëm te mbrojtja e një zone të mbrojtur. “Kjo protestë ka shumë mangësi”, thotë ai, duke renditur mungesën e liderëve, përbërjen heterogjene dhe mesazhet shpesh kontradiktore. Megjithatë, sipas Bushatit, pikërisht ajo që duket si dobësi është bërë forca kryesore e lëvizjes.
“Ata kanë si qëllim t’i japin fund autokracisë, për të rikthyer demokracinë. Prandaj sloganet kryesore janë ‘Rama dorëhiqu’, ‘Rama ka maru’ dhe thirrjet kundër kryeministrit dhe shefit të opozitës që ngritën së bashku këtë sistem me ndryshimet radikale kushtetuese të vitit 2008. Pikërisht kjo është forca që e bën bashkë atë larushi individësh aq të ndryshëm, pasja e objektivave të thjeshta, si rikthimi i demokracisë dhe fundi i pushtetit personal,” pohon Bushati për “Faktoje”.
Në këtë këndvështrim, revolta që nisi për Zvërnecin shkon përtej një shqetësimi mjedisor. Ajo po interpretohet si simbol i një pakënaqësie më të gjerë ndaj mënyrës se si merren vendimet publike dhe funksionojnë institucionet në Shqipëri. Bushati argumenton se shumë protestues ndjenë se nuk kishin më asnjë kundërpeshë institucionale ku të mbështeteshin.
“Jo vetëm pushteti që kish ngritur telat me gjëmba dhe po bëhej gati për një investim jo transparent, por edhe opozita ishte pushtuar nga një heshtje varri edhe pjesa dërrmuese e mediave tradicionale e censuruan ngjarjen. Edhe diplomatët e huaj luajtën rolin sikur asgjë nuk po ndodhte”.
Pikërisht kjo ndjenjë izolimi, sipas tij, shpjegon energjinë e protestës. “Dhe ky rebelim është forca reale e këtij revolucioni”, thekson Andi Bushati.
Element interesant
Edhe për analistin Lutfi Dervishi, elementi më interesant i ‘Revolucionit të flamingove’ nuk është numri i protestuesve.
“Në ditën e 19-të, avantazhi më i madh i ‘revolucionit të flamingove’ nuk është numri i njerëzve në shesh, por rezistenca dhe fakti që ka mbijetuar më gjatë se sa parashikonin kundërshtarët dhe skeptikët e tij e ndoshta edhe vetë nismëtarët/organizatorët”.
Në një vend ku protestat shpesh shuhen brenda pak ditësh, vazhdimësia është bërë lajm në vetvete. Dervishi sheh si avantazh të madh faktin që protesta nuk është perceptuar si pronë e një partie politike.
“Kjo e ka bërë më të vështirë diskreditimin/kapjen e saj dhe më të lehtë identifikimin e qytetarëve me të”.
Ai vëren gjithashtu se vetë reagimi i qeverisë tregon se protesta ka prodhuar efekt.
“Fakti që kryeministri po jep shpjegime, po ndryshon narrativën dhe thotë se qeveria do të nxjerrë mësime, do të thotë se protesta po jep rezultat”.
Sfida
Por Dervishi paralajmëron se sfida më e madhe ende nuk ka ardhur.
“Rreziku me të cilën ndeshet protesta është konsumimi. Pushteti pret që protestuesit të lodhen dhe të përçahen dhe koha është aleati natyror i çdo qeverie dhe armiku natyror i çdo proteste”, argumenton Lutfi Dervishi për Faktoje.
Një analizë të ngjashme ofron edhe Erjon Tase nga Akademia e Studimeve Politike. Sipas tij, vlera më e madhe e protestës është se ka treguar se shoqëria shqiptare nuk ka rënë në apati.
“Në sheshe kanë dalë të rinj që nuk kanë votuar kurrë, profesionistë që nuk kanë qenë pjesë e protestave dhe qytetarë që nuk identifikohen me asnjë parti”.
Kjo e bën lëvizjen më autentike dhe më të besueshme. Kërkesat që janë artikuluar deri tani – transparencë, llogaridhënie, mbrojtje e pasurisë publike dhe e mjedisit – sipas Tases nuk janë as të majta dhe as të djathta.
“Ato janë kërkesa të një shoqërie që kërkon normalitet”. Megjithatë, ai sheh edhe dobësinë kryesore. “Mungesa e strukturës organizative”.
Sipas Tases, pa një grup organizator, pa objektiva të qarta dhe pa aleanca me shoqërinë civile, sindikatat apo grupet profesionale, protesta rrezikon të konsumojë energjinë e saj pa prodhuar ndryshim afatgjatë. Një tjetër element i rëndësishëm është komunikimi me faktorin ndërkombëtar. Tase sjell në vëmendje rastin e studentëve serbë, të cilët ndërtuan kanale të qëndrueshme komunikimi me partnerët ndërkombëtarë për të dokumentuar dhe shpjeguar pretendimet e tyre.
Paradoksi
Për pedagogun Ermal Hasimja, paradoksi i protestës është se pika e saj më e fortë dhe më e dobët është e njëjta.
“Protesta nuk ka përfaqësues dhe kjo mundëson që kushdo të identifikohet me të”.
Por mungesa e përfaqësimit e bën të vështirë përkthimin e energjisë qytetare në rezultat politik.
“Në protestë ka shumë zhgënjim, shpresë, arsye, populizëm dhe dëshirë për ndryshim pozitiv. Ka gjithçka nga pak”
Ndoshta pikërisht kjo përzierje emocionesh shpjegon pse lëvizja vazhdon të tërheqë njerëz kaq të ndryshëm. Ndërkohë, pas 19 ditësh, protesta nuk ka arritur ende objektivat e vetshpallura; nga dorëheqja e kryeministrit e deri tek anullimi i ndryshimeve të ligjit për zonat e mbrojtura. Kryeministri Rama vijon ta mbrojë investimin e planifikuar në Zvërnec si një mundësi historike zhvillimi dhe ka përsëritur se nuk largohet duke kujtuar votat që e kanë sjellë në pushtet për të qeverisur vendin.
Fitorja
Por, siç vëren Dervishi, suksesi i një proteste nuk matet vetëm me rrëzimin e një qeverie apo me anulimin e një projekti.
“Ndonjëherë fitorja nis kur ndryshon klimën politike”.
Dhe nëse ka një gjë për të cilën bien dakord të katër analistët, është se kjo protestë e ka prodhuar një ndryshim të tillë: ka thyer ndjenjën e pafuqisë, ka rikthyer pjesëmarrjen qytetare në qendër të debatit publik dhe ka treguar se edhe në një shoqëri të lodhur nga zhgënjimet, aftësia për t’u mobilizuar nuk është zhdukur.
Pyetja që mbetet është nëse kjo energji do të arrijë të organizohet dhe të mbijetojë përtej momentit që e solli në rrugë.
Pretendimi: Ky imazh tregon tifozë gjermanë, njëri prej të cilëve i ngjan shumë diktatorit nazist Adolf Hitler
Verdikti: E pavërtetë, Foto e manipuluar
————————————————————
Në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon një imazh që pretendohet se tregon tifozët gjermanë pas penalltisë së Kai Havertz, gjatë ndeshjes së Gjermanisë me Curaçao, më 14 qershor 2026 në Houston Texas, për Kupën e Botës 2026.
Çfarë spikat mes tifozëve është dikush që duket se i përngjan shumë diktatorit të Gjermanisë naziste Adolf Hitler.
Megjithatë, lexuesit nuk duhet të alarmohen. Imazhi i mësipërm nuk është i vërtetë. Ai është manipuluar, me gjasa me anë të programeve kompjuterike me inteligjencë artificiale (AI), duke shtuar figurën që i ngjan Hitlerit në një pamje reale.
Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti një video të transmetimit origjinal të ndeshjes.
Në të, figura që i përngjan Hitlerit nuk shfaqet ndokund.
Fytyra e një tifozi real është zëvendësuar me fytyrën e ngjashme me Hitlerin.
Pamjet origjinale (majtas) janë manipuluar duke zëvendësuar fytyrën e një tifozi real me atë të Hitlerit në imazhin e manipuluar (djathtas)
Origjina e manipuluar e imazhit konfirmohet nga mjeti zyrtar i verifikimit i OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me inteligjencë artificiale përmes pranisë së teknologjisë SynthID.
SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.
Pretendimi: Ky imazh tregon se retë e shiut nuk po hyjnë në Spanjë për shkak të HAARP
Verdikti: E paprovuar
—————————————————————-
Në rrjetet konspiracioniste, përfshi ato shqipfolëse, projektit studimor HAARP po i vishet faji për ndalimin e kalimit të reve të shiut mbi Spanjë në qershor 2026, shoqëruar me imazhin e një harte meteorologjike të rajonit.
Si zakonisht, për të mbështetur këtë pretendim nuk sillet ndonjë provë, burim apo referencë.
Harta meteorologjike e mësipërme, e cila nuk është e datuar, tregon një boshllëk në mbulesën e reve mbi zonën e gadishullit iberik.
Megjithatë, nuk ka prova se ky boshllëk është shkaktuar nga famëkeqi HAARP.
Në fakt, një numër përdoruesishspanjollë në rrjete sociale kanë shpjeguar se fenomeni i treguar në imazhin e mësipërm quhet anticiklon, dhe është prodhim i ndryshimit në trysninë atmosferike mes zonave të ndryshme, jo i ndonjë projekti dashakeq.
Anticikloni, ose sistemi me presion të lartë, është një zonë pranë sipërfaqes së planetit ku presioni atmosferik është më i madh se presioni në zonat përreth. Zbritja dhe ngrohja e ajrit në një anticiklon mund të pritet të çojë në shpërbërjen e reve dhe mungesën e shiut. Pranë qendrës së anticiklonit, erërat janë të lehta dhe ajri mund të bëhet i ndenjur. Si rezultat, ndotja e ajrit mund të grumbullohet.
Spanja ka qenë e ndikuar nga ky fenomen që në maj të këtij viti. Fajtori nuk është HAARP, por një sistem me presion të lartë që shtrihet nga Afrika e Veriut deri në Ishujt Britanikë.
Ky anticiklon vepron si një kapak që parandalon ripërtëritjen e ajrit, e detyron atë të ulet dhe, ndërsa kompresohet, e ngroh atë edhe më tej. Rezultati është një atmosferë mbytëse që nuk lirohet për ditë të tëra. Në disa vende, nxehtësia që normalisht do të pritej në korrik ose gusht ka mbërritur dy muaj më herët.
Projekti studimor shkencor amerikan i quajtur HAARP është një projekt i përbashkët i Forcave Ajrore Amerikane dhe Marinës Amerikane i kijuar në vitin 1993, i cili i ka kaluar më vonë Universitetit të Alaskës Fairbanks (UAF) në vitin 2015.
HAARP shfaqet shpesh në narrativat konspiracioniste si një veprimtari djallëzore që përfshin shkaktimin e tërmeteve, uraganëve, përmbytjeve, thatësirave, stuhive, ndërprerjeve të energjisë, rrëzimit të avionëve apo sëmundjeve.
Karakteristika e tij kryesore është një transmetues me frekuencë të lartë që përdoret për të studiuar jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Duke analizuar se si valët e radios ndërveprojnë me elektronet në jonosferë, studiuesit në HAARP janë në gjendje të studiojnë fenomene, të tilla si efektet e aurora borealis, ose dritat veriore, në sistemet radio dhe komunikimet e avionëve në lartësi të mëdha.
HAARP ka si objekt studimi dhe eksperimentimi jonosferën, pjesë e atmosferës së sipërme të tokës. Gati të gjithë fenomenet e motit ndodhin më poshtë jonosferës, në troposferë. Kështu, HAARP nuk ka si të ndikojë në fenomenet e motit.
Që në krijimin e tij, HAARP ka qenë në shënjestrën e teorive konspirative. Fakti që puna studimore që kryen HAARP nuk është lehtësisht e kuptueshme nga publiku i gjerë, bën që këtij projekti t’i vishen fuqi mbinatyrore. Në 2016, dy burra nga Georgia, ShBA, u arrestuan me një arsenal masiv armësh. Ata kishin në plan të shkatërronin HAARP sepse besonin se instituti kërkimor manipulonte motin, kontrollonte mendjet e njerëzve, madje edhe rrëmbente shpirtra.
Sipas shkrimtarit të shkencës, Mick ëest, “mënyra për të përgënjeshtruar teoritë konspirative rreth HAARP është të përpiqesh t’i shpjegosh njerëzve ekzaktësisht çfarë HAARP bën. Shpjegoi se është thjesht një radiotransmetues që është në Alaskë dhe mund të ndikojë vetëm në një sasi të vogël ajri mbi të. Shpjegoji se fuqia e përdorur nga ky radiotransmetues është shumë shumë e vogël krahasuar me çfarë do të duhej për të bërë disa nga gjërat që po pretendohen.”
Faktoje ka përgënjeshtruar dhe më parë pretendime lidhur me sistemin HAARP.
Pretendimi: Kjo video tregon një autokolonë të nisur nga diaspora për t’iu bashkuar protestave qytetare në Tiranë
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
————————————————————————————————————-
Ndërsa protestat kundër projektit që planifikohet të ndërtohet në peisazhin e mbrojtur Zvërnec-Nartë hyjnë në ditën e 18-të, në rrjete sociale po qarkullon një video që pretendohet se tregon një autokolonë të nisur nga diaspora për t’iu bashkuar protestave në Tiranë më 16 qershor 2026.
Megjithëse diaspora është solidarizuar me protestuesit në Shqipëri, duke mbajtur protesta paralele në shumë qytete jashtë vendit, video e mësipërme nuk është e vërtetë.
Me gjasa ajo është gjeneruar me anë të programeve të inteligjencës artificiale (AI).
Tregues i dukshëm i origjinës artificiale të videos janë flamujt e montuar në makina, të cilët valëviten në mënyrë të panatyrshme, në drejtime të kundërta, siç vërehet më poshtë.
Më tej, në cepin e sipërm, majtas, së videos shfaqet logo e CapCut AI, një gjenerues falas videosh me inteligjencë artificiale (AI).
Një tjetër tregues është shkurtësia e videos 7-sekondëshe. Shumica e programeve AI i kufizojnë videot në një skenë të vetme që zgjat rrethe 8-10 sekonda. Kjo sepse, krahasuar me gjenerimin e imazheve, gjenerimi i videove është më i shtrenjtë, më kompleks dhe shumë më i vështirë për të vijuar krijimin e detajeve.
Ndërsa protestat në Tiranë vijojnë, duke tërhequr vëmendje dhe nga mediat ndërkombëtare, kryeministri Edi Rama ka tentuar të minimizojë shkallën dhe rëndësinë e tyre duke folur për një “histeri digjitale,” të nxitur nga pamje të manipuluara si pjesë e një lufte hibride të drejtuar nga forca të huaja që nuk duan zhvillimin e Shqipërisë. Shpërndarja e videove të rreme si të ishin nga protesta nuk ndihmon imazhin e saj, por përforcon këtë narrativë, të ngritur nga Rama qe në ditën e dytë të protestave.
Mes vapës, ujërave të zeza dhe impiantit të braktisur në Kashari, Lana rrjedh sot si kolektori i hapur i Tiranës
Nga Esmeralda Topi Fotografitë: Atdhe Mulla
Fund maji në Tiranë nisi me vapë të menjëhershme. Termometri kaloi mbi 30 gradë, ndërsa përgjatë lumit Lanë era e rëndë u rikthye, si këmbanë e një krize mjedisore të tejzgjatur.
Në vend të një lumi që duhej të sillte freski, Lana që rrjedh mes përmes kryeqytetit, është kthyer në një kolektor të madh të ujërave të zeza të Tiranës. E vetmja gjë e bukur që mbetet është gjelbërimi përgjatë brigjeve, që këtë vit ka shpërthyer për shkak të shirave të shumtë që shoqëruan dimrin.
“Lumi i Lanës kalon mes përmes kryeqytetit por që në fakt është një kolektor i ujërave të zeza apo ujërave të përdorura të të gjithë qytetit. Kjo është për të ardhur keq, sepse ka kohë e kohë të tëra që ka funksionuar kështu”, thotë për Faktoje hidrobiologu Olsi Nika, duke e përshkruar realitetin që sot është i dukshëm për këdo që ecën pranë lumit.
“Është e dukshme se cili është ndotësi kryesor, janë ujërat e përdorura. Jo vetëm ato që dalin nga tualetet, pra ujërat e zeza, por edhe ujërat e përdorura nga çdo njësi apo aktivitet ekonomik që shpesh herë ka edhe ndotës me metale të rënda” shpjegon Nika.
“Është e dukshme se cili është ndotësi kryesor, janë ujërat e përdorura. Jo vetëm ato që dalin nga tualetet, pra ujërat e zeza, por edhe ujërat e përdorura nga çdo njësi apo aktivitet ekonomik që shpesh herë ka edhe ndotës me metale të rënda” shpjegon Nika.
Përgjatë rrjedhës tuba të shumtë derdhin ujërat e përdorura dhe aromat e pakëndshme janë të pranishme kudo.
“Janë aromat e gjeosminave, mbetjeve fosfate e nitrate. Janë substanca kimike që jo vetëm krijojnë erën e pakëndshme, por edhe dëmtojnë shëndetin tonë” argumenton hidrobiologu.
“Ky është një problem i mprehtë sepse ka të bëjë me cilësinë e jetës së njerëzve. Është një lumë lehtësisht i aksesueshëm nga kushdo, në çdo kohë. Ndoshta edhe nga fëmijët që mund të kontaminohen e infektohen shpejt”, shton Nika.
Një lumë që proteston
Në mes të këtij peizazhi të ndotur, një instalacion i vendosur buzë lumit shfaqet si një thirrje e fortë: “Enough Is Enough”. Parrulla e shkruar në anglisht duket si zëri i vetë lumit, një protestë kundër degradimit që i është bërë ndër vite.
Në Lanë, dominon ndotja kimike, por nuk mungojnë as mbetje plastike që lundrojnë sipërfaqes, materiale të ngurta të hedhura pa kujdes pranë Pallatit me Shigjeta.
“Ujërat patjetër që duhet të trajtohen. Jo vetëm në Tiranë, por kudo në Shqipëri. Ne sot nuk kemi një impiant trajtimi të ujërave të përdorur efiçent që mbulon Bashkinë e Tiranës. Madje edhe vetëm Impianti nuk mjafton, por duhet e gjithë infrastruktura mbështetëse”, përfundon hidrobiologu Olsi Nika, duke e kthyer thirrjen e tij në një apel urgjent për zgjidhje.
Impianti i Kasharit, projekti i lënë rrugës
Përtej brigjeve të Lanës, kriza e ujërave të ndotura lidhet drejtpërdrejt me mungesën e një impianti. Faktoje ka hulumtuar historinë e Impiantit të Kasharit, një projekt i nisur me bujë dhe i lënë në mes, që sot është kthyer në simbol të degradimit.
Ky impiant, i financuar me kredi të butë nga Banka Japoneze për Bashkëpunim Ndërkombëtar (JICA), u kontraktua për 81 milionë euro dhe deri në ndërprerjen e kontratës në vitin 2018 ishin kryer rreth 70% e punimeve, me një kosto prej 56 milionë euro. Vendimi i Ministrisë së Infrastrukturës për ta ndërprerë kontratën në mënyrë të njëanshme solli jo vetëm degradimin e objektit, por edhe një faturë shtesë prej 13.5 milionë euro dëmshpërblim pas vendimit të Gjykatës së Arbitrazhit Ndërkombëtar.
Sot, në vend të një impianti që duhej të trajtonte mbi 94 mijë metra kub ujë të ndotur në ditë, Kashari është një kantier i braktisur, i ruajtur vetëm nga kontrata të mirëmbajtjes dhe roje fizike. Ndërkohë, ujërat e zeza vazhdojnë të derdhen pa trajtim në Lanë dhe lumin e Tiranës, duke e transferuar ndotjen më tej në Ishëm e Adriatik.
Impianti i Kasharit, projekti i lënë rrugës
Historia e impiantit të Kasharit, të lënë rrugës dhe të kthyer në një kantier të braktisur, u rikthye në vëmendje të politikës nga deputeti socialist i Tiranës, Erion Braçe, gjatë seancës së fundit parlamentare.
“Tirana po hyn në ditët, javët edhe muajt ku qelbet erë. Ta themi siç është” deklaroi Braçe
“Tirana po hyn në ditët, javët edhe muajt ku qelbet erë. Ta themi siç është” deklaroi Braçe, duke përmendur temperaturat e larta, mungesën e reshjeve dhe rënien e prurjeve në lumenjtë e Tiranës si faktorë që e përkeqësojnë situatën.
Braçe iu referua një letre të UKT-së, ku pranohet se ujërat e ndotura derdhen në Lanë, lumin e Tiranës dhe me gjasë në Erzen. Për të, ky fakt ishte llogaria më e qartë e dështimit të projektit në Kashar. Një impiant i nisur, i ndërprerë dhe i pazgjidhur, që sot e lë kryeqytetin pa mbrojtje mjedisore dhe shëndetësore.
Nga ana tjetër, ministri i Infrastrukturës dhe Energjisë, Enea Karakaçi, pranoi vonesat, por deklaroi se projekti është drejt zgjidhjes.
“Aktualisht jemi në fazën që konsulenti ka përfunduar rishikimin e projektit dhe ka hartuar projektin e ri teknik. Shumë shpejt pritet fillimi i procedurës konkurruese” tha ministri.
Parlamenti Evropian miratoi këtë të mërkurë rezolutën mbi Raportin e Komisionit Evropian për Shqipërinë 2025, një dokument politik që vlerëson progresin e vendit në procesin e integrimit evropian, por që njëkohësisht nxjerr në pah problematika konkrete në disa fusha, përfshirë mbrojtjen e mjedisit.
Rezoluta e sapomiratur nga PE nuk krijon detyrime ligjore për qeverinë shqiptare dhe nuk mund të bllokojë drejtpërdrejt projekte apo vendime administrative. Megjithatë, dokumenti ka peshë politike, pasi pasqyron qëndrimin e institucionit të vetëm të Bashkimit Evropian të zgjedhur drejtpërdrejt nga qytetarët.
Kjo është arsyeja pse vëmendja publike u përqendrua tek pjesa e rezolutës që trajton zonën e mbrojtur Vjosë–Nartë dhe ndryshimet e vitit 2024 në Ligjin për Zonat e Mbrojtura.
Teksti
Në tekstin e miratuar, Parlamenti Evropian shpreh “shqetësim serioz” për zhvillimet në zonën e mbrojtur Vjosë–Nartë dhe argumenton se ato tregojnë pasojat praktike të ndryshimeve ligjore që lejojnë ndërhyrje në zona me vlerë të njohur ekologjike.
Më tej, rezoluta u bën thirrje autoriteteve shqiptare që të vendosin “një moratorium të menjëhershëm për të gjitha procedurat e reja të lejeve, punimet ndërtimore dhe ndërhyrjet zhvillimore brenda zonave të mbrojtura”, derisa të shfuqizohen dispozitat e ligjit të ndryshuar për zonat e mbrojtura që konsiderohen të papajtueshme me standardet evropiane dhe derisa të sigurohet përputhje e plotë me legjislacionin e BE-së për mbrojtjen e natyrës.
Po ashtu, në dokument kërkohet që çdo projekt në këtë zonë t’i nënshtrohet një Vlerësimi të plotë të Ndikimit në Mjedis dhe një procesi transparent konsultimi publik me komunitetet lokale, shkencëtarët dhe organizatat e shoqërisë civile.
Organizatat mjedisore e cilësuan këtë rezolutë si një fitore të rëndësishme, duke e parë si konfirmim të kërkesave të tyre për mbrojtjen e Vjosë–Nartës.
Rama
Megjithatë, kryeministri Edi Rama në një reagim në rrjetet sociale, e paraqiti rezultatin si një rrëzim të pretendimeve të kundërshtarëve të projektit.
“Ja edhe Parlamenti Europian e ndau ‘shapin’ e stuhisë digjitale të dezinformimit nga ‘sheqeri’ i zonës së mbrojtur Vjosë-Nartë”, shkroi Rama.
Ai argumentoi se eurodeputetët kishin rrëzuar një amendament të propozuar nga përfaqësues të grupit të majtë, i cili përmendte drejtpërdrejt marrëveshjen e qeverisë shqiptare me Jared Kushner dhe kompaninë Affinity Partners për zhvillime turistike në Sazan dhe Vjosë–Nartë, si dhe hetimin e SPAK-ut në këtë kontekst.
Dokumentet e publikuara nga Parlamenti Evropian tregojnë se ky pretendim është pjesërisht i saktë.
Në të vërtetë, amendamenti që përmbante referenca të drejtpërdrejta ndaj Jared Kushner, Affinity Partners dhe SPAK-ut nuk u miratua. Kjo është pjesa ku mbështetet argumenti i Ramës.
Paralelisht, një amendament tjetër, i propozuar nga eurodeputetë të grupit të Gjelbërve dhe Aleancës së Lirë Evropiane, u miratua dhe u bë pjesë e tekstit final të rezolutës. Pikërisht ky amendament përmban gjuhën më të fortë të Parlamentit Evropian lidhur me Vjosë–Nartën: shqetësimin serioz për zhvillimet në zonë, kërkesën për moratorium të menjëhershëm dhe thirrjen për shfuqizimin e dispozitave problematike të ligjit për zonat e mbrojtura.
Përfundim
Parlamenti Evropian nuk miratoi paragrafet e propozuara paraprakisht që lidhen me Kushnerin apo SPAK-un, por miratoi kritikat ndaj kuadrit ligjor të ndryshuar që ka mundësuar zhvillime në zona të mbrojtura.
Kjo është arsyeja pse organizatat mjedisore e konsideruan votimin një fitore të rëndësishme.
Përfaqësues të organizatës PPNEA dhe BirdLife Europe argumentuan se rezoluta përbën një sinjal të qartë se respektimi i Direktivave Evropiane për Habitatet dhe Shpendët mbetet një kusht i rëndësishëm në procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në BE.
Ndërsa Rama në reagimin e tij, e vuri theksin vetëm tek rrëzimi i amendamentit që përmendte Kushnerin dhe e paraqiti këtë si provë se Parlamenti Evropian kishte refuzuar narrativën e protestuesve. Kryeministri anashkaloi amendamentin tjetër që kërkon masa konkrete dhe të menjëhershme për Vjosë–Nartën, përfshirë moratoriumin dhe rishikimin e legjislacionit ekzistues.
Pretendimi: Shkencëtarët në Amerikë zbuluan se vaksinat Covid-19 kanë shkaktuar probleme në trupin e njeriut
Verdikti: Mungon konteksti
—————————————————————————
Në rrjetet sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullonlajmi se “shkencëtarët në Amerikë” kanë zbuluar se vaksinat Covid-19 “kanë shkaktuar probleme në trupin e njeriut.”
Studimi paraprak i vitit 2025 i Universitetit Yale, i cituar në postime, shqyrtoi tiparet imunitare të sindromës pas vaksinimit (PVS), një grup simptomash kronike të raportuara nga një numër i vogël njerëzish pas marrjes së vaksinave anti-Covid.
Një studim paraprak është një punim kërkimor që ndahet me komunitetin shkencor përpara se t’i nënshtrohet rishikimit nga kolegët. Ndërsa ky lloj komunikimi i ndihmon shkencëtarët të ndajnë shpejt gjetjet e tyre, këto punime nuk janë rishikuar dhe miratuar nga ekspertë të tjerë për saktësi, vlefshmëri ose cilësi.
Hulumtuesit krahasuan gjakun e 42 personave që raportuan PVS, e cila nuk njihet zyrtarisht nga autoritetet shëndetësore, me atë të 22 personave në një grup kontrolli të shëndetshëm të vaksinuar. Grupet përfshinin njerëz që ishin vaksinuar me vaksina mRNA, si dhe me vaksina vektoriale virale.
Edhe pse ende nuk dihet nëse të gjithë personat e studiuar vuajnë nga e njëjta gjendje, duket se ka të paktën një lidhje kohore midis vaksinimit dhe zhvillimit të simptomave si intoleranca ndaj ushtrimeve, lodhja e tepërt, tinitusi dhe mjegulla e trurit, ndër të tjera.
Shumica e njerëzve që ankoheshin për simptomat i zhvilluan ato pas vaksinës së tyre të parë ose të dytë kundër Covid, megjithëse disa përjetuan fillimin pas një doze të tretë, dhe në disa raste, një doze të katërt të vaksinës.
Studimi vëzhgoi dallime të vogla imunitare midis dy grupeve, duke përfshirë dy lloje qelizash gjaku: qelizat t CD4, të cilat ishin më të ulëta, dhe qelizat t TNFa+ CD8, të cilat ishin më të larta.
“Këto gjetje zbulojnë dallime të mundshme imunitare tek individët me PVS që meritojnë hetime të mëtejshme për të kuptuar më mirë këtë gjendje dhe për të informuar kërkimet e ardhshme mbi qasjet diagnostikuese dhe terapeutike”, përfundoi ai.
Studimi vuri në dukje se nuk mund të përjashtonte përfundimisht që pjesëmarrësit nuk ishin infektuar me Covid-19 në të kaluarën e largët.
Dr. Akiko Iwasaki, një nga bashkëautoret e studimit, konfirmoi se “studimi i vogël” nuk zbuloi se vaksinat Covid-19 kishin shkaktuar ndryshimet imune të vëzhguara midis grupit PVS.
“Nevojiten studime më të mëdha për të vërtetuar këto gjetje. Studimi ynë nuk pretendon se vaksinat po shkaktojnë ndryshime imune,” tha ajo. “Ne po raportojmë se kjo është ajo që vërejmë tek njerëzit që kanë PVS.”
“Nuk mendoj se [studimi paraprak] është gati për t’u përdorur në vendimmarrjen klinike. Pra, po përpiqem t’u them njerëzve: Kjo nuk duhet të jetë faktor në vendimin tuaj tani,” tha kardiologu Harlan Krumholz, bashkautori tjetër i studimit paraprak.
Studimi theksoi se nevojiteshin më shumë kërkime për të dalluar midis “rezultateve kuptimplote dhe luhatjeve të rastësishme në të dhëna”.
Siç thuhet në punimin origjinal, “vaksinat kundër COVID-19 kanë parandaluar miliona vdekje nga COVID-19. Megjithatë, një pjesë e vogël e popullsisë raporton një gjendje kronike dobësuese pas vaksinimit kundër COVID-19, e cila shpesh quhet sindromë pas vaksinimit (PVS).” Ky studim zbulon ndryshime të mundshme imune tek individët me PVS që meritojnë hetime të mëtejshme për të kuptuar më mirë këtë gjendje dhe për të informuar kërkimet e ardhshme mbi qasjet diagnostikuese dhe terapeutike.
Pretendimi: Kremi kundër diellit shkakton kancerin
Verdikti: E paprovuar
———————————————————-
Me ardhjen e verës, në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullon pretendimi se kremi kundër diellit, në vend që të mbrojë nga rrezet, në të vërtetë shkakton kancerin.
Si provë për këtë pretendim ofrohet një studim nga Administrata amerikane e Ushqimit dhe Barnave (FDA), që gjeti se përbërësit e kremrave mbrojtës nga dielli që përdoren zakonisht, përfshi avobenzonin dhe oksibenzonin, u përthithën në gjak në nivele më të larta se kufiri i FDA për një përbërës “aktiv” që kërkon testim sigurie.
Megjithatë, studimi në fjalë nuk del në përfundimin se këto përbërës janë kancerogjenë, dhe ky pretendim mbetet i paprovuar. Ndërsa rezultatet nxitën thirrje për hulumtime të mëtejshme, ekspertët theksuan se ky nuk ishte një sugjerim për të ndaluar përdorimin e kremit mbrojtës nga dielli, duke deklaruar se rreziqet e njohura të ekspozimit ndaj rrezeve ultraviolet tejkalojnë shumë çdo rrezik teorik nga kimikatet e kremrave mbrojtës nga dielli.
“U keqinterpretua plotësisht”, tha Dr. Adam Friedman, kreu i dermatologjisë në Universitetin George ëashington, për studimin e FDA në atë kohë. “Vetëm pse është në gjak nuk do të thotë se nuk është i sigurt. Nuk do të thotë as se është i sigurt. Përgjigja është se nuk e dimë.”
Antony Young, një profesor në Institutin e Dermatologjisë St John’s, King’s College London, tha për Reuters se nuk kishte prova që avobenzoni dhe oksibenzoni ishin të dëmshëm.
Prof. Desmond Tobin, drejtor i Institutit Charles të Dermatologjisë në University College Dublin, u bëri jehonë komenteve të Friedman duke thënë se shkencëtarët do të duhet të jenë “të kujdesshëm” për të përcaktuar sigurinë e përbërësve të kremit mbrojtës nga dielli. Ai tha se kjo do të ishte veçanërisht e rëndësishme për “përdorimin e përsëritur gjatë gjithë jetës.”
Postimi gjithashtu pretendon se kremi mbrojtës nga dielli e ndalon trupin të prodhojë vitaminë D. Megjithatë, kjo nuk është e saktë.
Sipas Tobin, nuk ka prova për të bërë këtë sugjerim kur i referohemi “sjelljes tipike” në lidhje me kremin mbrojtës nga dielli.
Ndërkohë, Alice Davies, një oficere e informacionit shëndetësor në Cancer Research UK, shpjegoi se një “ekuilibër duhet të gjendet.”
“Lëkura jonë prodhon Vitaminë D kur është e ekspozuar ndaj rrezeve UV nga dielli, gjë që ndihmon në ndërtimin dhe ruajtjen e kockave të forta. Kremi mbrojtës nga dielli ndihmon në parandalimin e rrezatimit UV që të arrijë lëkurën tonë. Por ka një ekuilibër që duhet të gjendet, pasi ekspozimi i tepërt ndaj rrezatimit UV mund të shkaktojë edhe kancer të lëkurës. Sasia e kohës që ju nevojitet në diell për të prodhuar mjaftueshëm Vitaminë D varet nga lloji i lëkurës suaj, koha e ditës ose e vitit dhe ku ndodheni në botë, por zakonisht është më pak kohë nga sa mendojnë shumica e njerëzve,” tha ajo.
Një eksperiment zbuloi se kremrat mbrojtës nga dielli me një faktor mbrojtjeje nga dielli prej 15, të aplikuar në trashësi të mjaftueshme për të ndaluar djegien nga dielli gjatë një pushimi njëjavor në një vend me nivele të larta të rrezatimit ultravjollcë, ende lejojnë “një përmirësim shumë të rëndësishëm” të niveleve të vitaminës D. Një studim tjetër, një rishikim sistematik i më shumë se 70 studimeve të mëparshme, arriti në përfundimin se kishte pak prova për të mbështetur teorinë se kremi mbrojtës nga dielli parandalon prodhimin e vitaminës D.
Vitamina D gjithashtu luan një rol në rregullimin e imunitetit, por nuk ka prova që mbështesin pretendimin se vitamina D nga ekspozimi në diell zvogëlon kancerin e lëkurës.
Një studim nga Australia, i botuar në vitin 2012, shqyrtoi efektet e vitaminës D kundër kancerit të lëkurës dhe nuk gjeti asnjë korrelacion midis niveleve të vitaminës D në gjak dhe rrezikut të kancerit të lëkurës gjatë një periudhe 11-vjeçare. “Gjetjet tona nuk tregojnë se kancerogjeniteti i ekspozimit të lartë në diell mund të neutralizohet nga statusi i lartë i vitaminës D”, përfunduan autorët.
Nuk ka prova që sugjerojnë se përbërësit e kremit mbrojtës nga dielli rrisin rrezikun e zhvillimit të kancerit të lëkurës. Anasjelltas, ka prova të forta që përdorimi i rregullt i kremit mbrojtës nga dielli zvogëlon plakjen e parakohshme të lëkurës dhe ul rrezikun e zhvillimit të kancerit të lëkurës.
Shoqata Amerikane e Dermatologjisë rekomandon përdorimin e një kremi mbrojtës nga dielli rezistent ndaj ujit, me spektër të gjerë (mbron nga rrezet UVA dhe UVB) me një faktor mbrojtjeje nga dielli (SPF) 30 ose më të lartë kur jeni jashtë. Përveç kësaj, ajo rekomandon masa të tjera mbrojtëse, duke përfshirë kërkimin e hijes dhe veshjen e rrobave mbrojtëse nga dielli dhe syzeve të diellit.
Bashkia e pranon: Ajri i Tiranës, në nivele alarmante të ndotjes, gazra toksikë dhe substanca kancerogjene (zonat)
Nga Jona Cenameri Fotografitë: Atdhe Mulla
Nga maja e Dajtit, Tirana duket sikur merr frymë me vështirësi.
Në ditët kur qielli duhet të jetë i kthjellët, mbi qytet qëndron një shtresë gri e varur mes tokës dhe horizontit. Banorët e njohin mirë. E quajnë smog.
Për vite me radhë, ndotja e ajrit ka qenë pjesë e bisedave të përditshme, por shpesh ka mbetur një shqetësim i paqartë dhe i pamatshëm. Tashmë, vetë Bashkia e Tiranës i ka dhënë formë konkrete këtij realiteti përmes “Planit të Veprimit për Menaxhimin e Cilësisë së Ajrit 2026-2040”, i hartuar nga Qendra e Monitorimit të Mjedisit dhe i diskutuar në Këshillin Bashkiak, i cili dokumenton nivele alarmante të grimcave të imëta, gazrave toksikë dhe ndotësve të lidhur kryesisht me trafikun urban.
Shifrat tregojnë se në disa prej nyjeve më të frekuentuara të Tiranës, ajri që thithin çdo ditë mijëra qytetarë rezulton të jetë disa herë mbi kufijtë e lejuar nga Bashkimi Europian.
Më problematik rezulton “21 Dhjetori” një nga nyjet më të ngarkuara të trafikut në kryeqytet.
Sipas monitorimeve të përfshira në plan, gjatë periudhës tetor-nëntor 2025 aty u regjistruan 102.8 mikrogramë për metër kub grimca PM10, më shumë se dyfishi i kufirit vjetor të Bashkimit Europian prej 40 mikrogramësh.
Në të njëjtën periudhë, niveli i grimcave PM2.5 arriti në 70.7 mikrogramë për metër kub, pothuajse trefishi i kufirit europian prej 25 mikrogramësh.
Pas tij renditet Rruga e Kavajës me 94.7 mikrogramë PM10 për metër kub, kryqëzimi i Rrugës së Dibrës me Bardhylin me 82.4 mikrogramë për metër kub dhe Zogi i Zi me 64.7 mikrogramë për metër kub.
Në të gjitha këto pika, ndotja rritet ndjeshëm gjatë muajve të vjeshtës dhe dimrit, kur kushtet atmosferike favorizojnë grumbullimin e ndotësve pranë sipërfaqes së tokës.
Kontrasti me periferinë është i fortë. Në Petrelë, niveli i PM10 gjatë së njëjtës periudhë ishte vetëm 2.65 mikrogramë për metër kub, ndërsa në Baldushk 8.11 mikrogramë.
Për grimcat PM2.5, Petrela regjistroi 1.74 mikrogramë për metër kub dhe Baldushku 5.78 mikrogramë.
Dallimi mes qendrës së Tiranës dhe zonave rurale matet me dhjetëra herë.
Ndotja
Ndotja e ajrit në Tiranë nuk matet vetëm me PM10 dhe PM2.5. Monitorimet tregojnë se në të njëjtat zona ku trafiku është më i rënduar regjistrohen edhe nivelet më të larta të dioksidit të azotit (NO₂), një ndotës i lidhur drejtpërdrejt me gazrat e automjeteve. Në kryqëzimin e “21 Dhjetorit” niveli i NO₂ arriti në 257.4 mikrogramë për metër kub, ndërsa tek Zogu i Zi në 217 mikrogramë për metër kub. Të dyja vlerat tejkalojnë disa herë kufirin europian prej 40 mikrogramësh.
Po aq shqetësuese janë edhe të dhënat për benzenin, një substancë e klasifikuar si kancerogjene. Tek “21 Dhjetori” u regjistruan deri në 42.8 mikrogramë për metër kub, më shumë se tetë herë mbi kufirin e Bashkimit Europian, ndërsa tek Zogu i Zi niveli arriti në 25 mikrogramë për metër kub.
Plani evidenton gjithashtu nivele shqetësuese të plumbit (Pb) në të gjitha pikat urbane të monitoruara, duke sinjalizuar ekspozim të vazhdueshëm ndaj një metali të rëndë me pasoja të njohura për shëndetin e njeriut.
Mjekët
Megjithatë, sipas specialistëve, rreziku më i madh vazhdon të vijë nga grimcat e imëta PM2.5.
Duke iu referuar evidencave shkencore dhe rekomandimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, pneumologu Jul Bushati shpjegon se këto grimca janë veçanërisht të rrezikshme për shkak të madhësisë së tyre.
“Grimcat PM2.5 janë aq të vogla sa kalojnë në alveolat pulmonare dhe mund të hyjnë në qarkullimin e gjakut”, shpjegon ai.
Sipas Bushatit, niveli prej 70.7 mikrogramë për metër kub i regjistruar tek “21 Dhjetori” është rreth trefish mbi kufirin e Bashkimit Europian dhe gati pesë herë mbi rekomandimin e OBSH-së.
“Nivelet e PM2.5 prej 70.7 µg/m³ sipas studimeve përfaqësojnë një rrezik serioz për mushkëritë, duke rritur gjasat për inflamacion, përkeqësim të astmës, SPOK dhe rritje të rrezikut për kancer të mushkërive”, thotë ai.
“Ekspozimi i përditshëm ndaj ndotjes së ajrit është si një investim negativ në shëndet. Dëmtimi akumulohet ngadalë dhe mund të shfaqet pas viteve si astmë, bronkit kronik, SPOK apo sëmundje kardiovaskulare”, shton Bushati.
Rreziku
Shqetësimi nuk mbetet vetëm në nivelin e rrezikut teorik. Të dhënat e përfshira në Planin e Veprimit për Menaxhimin e Cilësisë së Ajrit, bazuar në statistikat e INSTAT dhe ISHP, tregojnë se në Tiranë janë regjistruar mesatarisht 108 vdekje në vit nga sëmundjet e aparatit të frymëmarrjes gjatë periudhës 2012-2019, pa përfshirë vitet e pandemisë.
Në vitin 2023, numri i vdekjeve nga këto patologji rezulton 91 raste. Dokumenti e trajton përmirësimin e cilësisë së ajrit si një element të rëndësishëm për reduktimin e barrës së sëmundjeve respiratore në popullatë.
Ekspertët
Për ekspertin e mjedisit Olsi Nika, shpërndarja e pikave më të ndotura në hartën e qytetit e bën të qartë burimin kryesor të problemit.
“Kur sheh se pikat më problematike janë Ataturku, Karl Topia, Rruga e Kavajës apo nyje të tjera me trafik intensiv, e kupton menjëherë se burimi kryesor i ndotjes është trafiku rrugor” - Olsi Nika
“Kur sheh se pikat më problematike janë Ataturku, Karl Topia, Rruga e Kavajës apo nyje të tjera me trafik intensiv, e kupton menjëherë se burimi kryesor i ndotjes është trafiku rrugor”, thotë ai.
“Në shumë segmente kemi ndërtesa të larta, rrugë relativisht të ngushta dhe qarkullim të dendur, duke krijuar atë që në literaturën mjedisore quhet ‘street canyon effect’. Ajri qarkullon më pak dhe ndotësit mbeten të bllokuar për më gjatë pranë nivelit ku ekspozohen qytetarët”, shpjegon ai.
Sipas Nikës, trafiku mbetet burimi dominues i ndotjes në nivel qyteti, ndërsa aktiviteti intensiv ndërtimor kontribuon veçanërisht në rritjen e grimcave PM10.
“Situata kërkon monitorim të vazhdueshëm të kantierëve dhe kontroll më rigoroz të emetimeve gjatë proceseve ndërtimore”, shton ai.
Urbanistja
Por për urbanisten Doriana Musai, ndotja nuk duhet parë vetëm si problem trafiku apo si pasojë e disa kantiereve të izoluara.
“Vetë raporti evidenton që burimet kryesore të ndotjes janë trafiku i rënduar dhe aktiviteti intensiv ndërtimor, për pasojë ndotja duhet lexuar jo si një fenomen aksidental, por si rezultat i drejtpërdrejtë i modelit të zhvillimit urban që Tirana ka përqafuar, sidomos në dekadën e fundit”, thotë ajo.
"Sa më shumë është densifikuar qyteti përmes ndërtimit intensiv, aq më shumë janë gjeneruar flukse të reja lëvizjeje"
“Sa më shumë është densifikuar qyteti përmes ndërtimit intensiv, aq më shumë janë gjeneruar flukse të reja lëvizjeje, automjete, shërbime dhe presion mbi infrastrukturën ekzistuese. Tirana nuk po përjeton thjesht rritje ndërtimore dhe rritje trafiku paralelisht; ajo po prodhon trafik përmes vetë mënyrës si po ndërtohet”
Sipas Musait, qyteti është densifikuar shumë më shpejt sesa është riorganizuar infrastruktura e lëvizshmërisë, duke krijuar një kontradiktë që reflektohet edhe në cilësinë e ajrit.
Në pothuajse të gjitha pikat e monitorimit, nivelet më të larta të grimcave u regjistruan gjatë periudhës tetor-nëntor.
Arsyet
Ekspertët e lidhin këtë me kombinimin e trafikut të rënduar, aktivitetit ndërtimor, përdorimit të sistemeve të ngrohjes gjatë muajve të ftohtë dhe fenomenit të inversionit termik, kur ajri i ftohtë mbetet i bllokuar pranë tokës dhe pengon shpërndarjen e ndotësve.
Bashkia
Përballë kësaj situate, Bashkia e Tiranës ka hartuar një plan masash që parashikon krijimin e Zonave me Emisione të Ulëta (Loë Emission Zones – LEZ), elektrifikimin gradual të transportit publik, kufizimin e automjeteve më ndotëse, zgjerimin e rrjetit të biçikletave, shtimin e hapësirave të gjelbra dhe monitorim më të rreptë të kantiereve të ndërtimit.
“Pyetja reale nuk është nëse Tirana po vendos biçikleta apo pemë, por nëse modeli urban që po prodhohet redukton nevojën për makinë”, thotë Musai
Përmasa e problemit reflektohet edhe në faturën financiare të zgjidhjes. Për ta kthyer në realitet objektivin për ajër më të pastër, Bashkia e Tiranës ka vlerësuar se do të nevojiten rreth 71.6 miliardë lekë investime deri në vitin 2040. Dokumenti ndan 7.89 miliardë lekë për ndërhyrje afatshkurtra, 18.75 miliardë lekë për masa afatmesme dhe 45 miliardë lekë për projekte afatgjata, ku përfshihen elektrifikimi i transportit publik, zonat me emisione të ulëta dhe reduktimi gradual i burimeve kryesore të ndotjes në qytet.
Por edhe vetë ekspertët paralajmërojnë se suksesi i këtyre masave do të varet nga mënyra e zbatimit.
“Pyetja reale nuk është nëse Tirana po vendos biçikleta apo pemë, por nëse modeli urban që po prodhohet redukton nevojën për makinë”, thotë Musai.
Nga Dajti, smogu vazhdon të jetë aty.
Por sot ai nuk është më thjesht një perceptim vizual.
Në “21 Dhjetori” Zogu i Zi, Rruga e Kavajës apo tek kryqëzimi i Dibrës me rrugën “Bardhyl”, ndotja ka emër, adresë dhe shifra.
Dhe sipas të dhënave të vetë Bashkisë së Tiranës, vazhdon të thithet çdo ditë nga qindra mijëra banorë të kryeqytetit.
Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert” në Tiranë
Pretendimi: Këto foto tregojnë gjendjen pas vjedhjes së pajisjeve stërvitore të ekipit të futbollit anglez në Kupën e Botës 2026
Verdikti: E pavërtetë, Gjeneruar me AI
—————————————————————————-
Në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, po qarkullojnënjë sërë imazhesh që shoqërojnë lajmin se ekipit të futbollit të Anglisë iu vodhën pajisje stërvitore gjatë transportimit nga Florida drejt kampit stërvitor në Missouri.
Megjithëse lajmi për grabitjen e pajisjeve të ekipit anglez është i vërtetë, imazhet që janë përdorur për të ilustruar postimet e mësipërme nuk janë. Ato janë gjeneruar me anë të programeve të inteligjencës artificiale (AI).
Kjo konfirmohet nga prania e gjurmës SynthID, detektuar nga Gemini, agjenti AI i Google.
Një zëdhënës i Google ka thënë për AFP se kur zbulohet një gjurmë SynthID, kjo do të thotë që “imazhi është gjeneruar ose modifikuar me AI.”SynthID, i lançuar nga laboratori DeepMind AI i Google në 2023, identifikon imazhet e gjeneruara me Google AI.
Origjina e gjeneruar e imazhit tjetër konfirmohet nga mjeti zyrtar i verifikimit i OpenAI, i cili identifikon imazhet e krijuara me inteligjencë artificiale përmes pranisë së teknologjisë SynthID.
SynthID është projektuar për t’i mbijetuar modifikimeve të zakonshme të imazheve, si prerja, ndryshimet e ngjyrave, fotografimi i ekranit apo kompresimi i skedarëve, duke e bërë të mundur gjurmimin e origjinës së përmbajtjes së gjeneruar.
Më tej, ndryshe nga ç’pretendohet në disa postime, hajdutët nuk kanë marrë “pajisjet analitike, tabelat taktike të trajnerit Thomas Tuchel dhe madje edhe tavolinat e masazhit.” Një listë e plotë e sendeve të vjedhura përfshin katër palë këpucë futbolli, një top futbolli, një palë doreza portierësh dhe uniforma stërvitore. Ajo nuk përmban asnjë prej sendeve të pretenduara.
Dy burra, Mustafa Salik dhe Erfan Kamal, janë akuzuar në lidhje me incidentin, i cili ndodhi ndërsa automjeti po transportonte pajisje nga kampi i Anglisë në Florida për në Kansas City. Raportohet që pjesa më e madhe e asaj që ishte vjedhur tani është kthyer.
Pretendimi: Kjo video tregon tifozët holandezë në Kansas City ShBA, gjatë Kupës së Botës 2026.
Verdikti: Mungon konteksti
—————————————————————————-
Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon tifozë të Hollandës që kanë “pushtuar” Kansas City, në ShBA, gjatë Kupës së Botës 2026.
Për Kupën e Botës 2026, Holanda do të qëndrojë dhe stërvitet në Kansas City, si dhe do të luajë atje më 25 qershor kundër Tunizisë.
Megjithatë, video e mësipërme nuk tregon tifozët holandezë në Kansas City në qershor 2026.
Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se ajo është postuar më 16 qershor 2024 nga klubi i tifozëve të ekipit kombëtar holandez të futbollit.
Sipas përshkrimit që shoqëron videon, ajo tregon një marshim masiv të tifozëve holandezë në rrugët e qytetit gjerman të Hamburgut përpara se Holanda të përballej me ekipin kombëtar polak në Euro 2024.
Nëse krahasojmë godinat në video me pamjet nga Google Street View të rrugës Holstenwall në Hamburg vërejmë, gjithashtu, se ato përkojnë.
Godinat në video (majtas) përkojnë me ato në rrugën Holstenwall në Hamburg (djathtas)
Login
