LoginReading view
Përplasja e injorancës
Etiketa si âIslamiâ dhe âPerĂ«ndimiâ shĂ«rbejnĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« na ngatĂ«rruar nĂ« njĂ« realiteti tĂ« çrregullt.
Nga: Edward W. Said / The Nation (22 tetor 2001)
PĂ«rkthimi: Agron Shala
Artikulli i Samuel Huntingtonit, PĂ«rplasja e qytetĂ«rimeve? u shfaq nĂ« botimin e verĂ«s 1993 tĂ« [revistĂ«s] Foreign Affairs, ku menjĂ«herĂ« tĂ«rhoqi vĂ«mendje dhe reagim befasues. MeqenĂ«se artikulli synonte tâu ofronte amerikanĂ«ve njĂ« tezĂ« origjinale rreth ânjĂ« faze tĂ« reâ nĂ« politikĂ«n botĂ«rore - pas pĂ«rfundimit tĂ« LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ« - konceptet e argumentit tĂ« Huntingtonit dukeshin goxha tĂ« mĂ«dha, tĂ« guximshme, madje vizionare. Ai kishte ashiqare nĂ« shĂ«njestĂ«r rivalĂ«t nga radhĂ«t e vendimmarrĂ«sve tĂ« politikĂ«s, teoricienĂ«t si Francis Fukuyama - me idetĂ« e tij pĂ«r âfundin e historisĂ«â - si dhe legjionet qĂ« kishin çmuar fillimin e globalizmit, tribalizmit dhe shpĂ«rbĂ«rjen e shtetit. Por, ata, sipas tij, kishin kuptuar vetĂ«m disa aspekte tĂ« kĂ«saj periudhe tĂ« re. Ai ishte gati tĂ« shpallte âaspektin vendimtar, madje qendrorâ tĂ« asaj se çfarĂ« âpolitika globale ka gjasa tĂ« jetĂ« nĂ« vitet qĂ« vijnĂ«â. Pa hezitim, ai shtoi:
Hipoteza ime është se burimi themelor i konfliktit në këtë botë të re nuk do të jetë kryesisht ideologjik apo ekonomik. Ndarjet e mëdha mes njerëzimit dhe burimi dominues i konfliktit do të jenë kulturor. Shtetet kombëtare do të mbeten akterët më të fuqishëm në çështjet botërore, por konfliktet kryesore të politikës globale do të ndodhin midis kombeve dhe grupeve të qytetërimeve të ndryshme. Përplasja e qytetërimeve do të dominojë politikën globale. Vijat ndarëse mes qytetërimeve do të jenë vijat e betejës të së ardhmes.
Lexo po ashtu:
- Samuel P. Huntington: Në Kosovë ka mundur shumë lehtë të ndodhë përplasja e civilizimeve ...
- Edward Said: Zgjidhja (izraelite-palestineze) me një shtet
- Mbi rĂ«ndĂ«sinĂ« e madhe tĂ« âĂĂ«shtjes sĂ« PalestinĂ«sâ tĂ« Edward Saidit
- Ku gabon bota kur merret me "civilizimin"?
- ĂfarĂ« Ă«shtĂ« bota myslimane?
Pjesa mĂ« e madhe e argumentit, nĂ« faqet qĂ« pasuan, mbĂ«shtetej nĂ« njĂ« ide tĂ« paqartĂ« tĂ« njĂ« gjĂ«je tĂ« cilĂ«n Huntingtoni e quajti âidentitet qytetĂ«rimiâ dhe ândĂ«rveprimet mes shtatĂ« apo tetĂ« [sic.] qytetĂ«rimeve kryesoreâ, nga tĂ« cilat konflikti mes dy prej tyre, Islamit dhe PerĂ«ndimit, merr pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« vĂ«mendjes sĂ« tij. NĂ« kĂ«tĂ« lloj mendimi luftarak, ai mbĂ«shtetet shumĂ« te njĂ« artikull i vitit 1990 nga orientalisti veteran Bernard Lewis, ngjyrimet ideologjike tĂ« tĂ« cilit janĂ« tĂ« qarta qĂ« nĂ« titullin e tij: RrĂ«njĂ«t e zemĂ«rimit mysliman. NĂ« tĂ« dy artikujt, personifikimi i entiteteve tĂ« mĂ«dha tĂ« quajtura âPerĂ«ndimâ dhe âIslamâ pohohet me papĂ«rgjegjshmĂ«ri, thuajse çështjet tepĂ«r tĂ« ndĂ«rlikuara - si identiteti dhe kultura - tĂ« ekzistonin nĂ« njĂ« botĂ« si film vizatimor, ku Popaji dhe Blutoja rrahin njĂ«ri-tjetrin pa mĂ«shirĂ«, me njĂ« boksier gjithmonĂ« e mĂ« tĂ« virtytshĂ«m qĂ« merr epĂ«rsi mbi kundĂ«rshtarin e tij. Sigurisht qĂ« as Huntingtoni dhe as Lewisi nuk kanĂ« shumĂ« kohĂ« pĂ«r tĂ« humbur me dinamikat e brendshme dhe pluralitetin e çdo qytetĂ«rimi, apo me faktin se gara mĂ« e madhe nĂ« shumicĂ«n e kulturave moderne ka tĂ« bĂ«jĂ« me pĂ«rkufizimin ose interpretimin e vetĂ« asaj kulture, apo me mundĂ«sinĂ« e pakĂ«ndshme se njĂ« pjesĂ« e madhe e kĂ«tij diskutimi pĂ«rbĂ«het ashiqare nga demagogjia dhe injoranca nĂ« pretendimin pĂ«r tĂ« folur nĂ« emĂ«r tĂ« njĂ« feje apo qytetĂ«rimi tĂ« tĂ«rĂ«. Jo, PerĂ«ndimi Ă«shtĂ« PerĂ«ndim dhe Islami Ă«shtĂ« Islam.
Sfida pĂ«r politikanĂ«t perĂ«ndimorĂ«, sipas Huntingtonit, Ă«shtĂ« tĂ« sigurohen qĂ« PerĂ«ndimi tĂ« forcohet dhe tĂ« pĂ«rballojĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t, veçanĂ«risht Islamin. MĂ« shqetĂ«sues Ă«shtĂ« supozimi i Huntingtonit se perspektiva e tij - ajo e njĂ« vrojtuesi qĂ« sheh gjithĂ« botĂ«n nga njĂ« pozicion jashtĂ« lidhjeve tĂ« zakonshme apo lojaliteteve tĂ« fshehta - Ă«shtĂ« ajo e duhura, sikur gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t po sorollaten pĂ«r tĂ« gjetur pĂ«rgjigjet qĂ« ai tashmĂ« i kishte gjetur. NĂ« fakt, Huntingtoni Ă«shtĂ« ideolog, dikush qĂ« dĂ«shiron tâi shndĂ«rrojĂ« âqytetĂ«rimetâ dhe âidentitetetâ nĂ« atĂ« qĂ« nuk janĂ«: entitete tĂ« mbyllura, tĂ« izoluar nga rrymat dhe kundĂ«r-rrymat e panumĂ«rta qĂ« gjallĂ«rojnĂ« historinĂ« njerĂ«zore, dhe qĂ« ndĂ«r shekuj e kanĂ« bĂ«rĂ« tĂ« mundur qĂ« kjo histori tĂ« mos pĂ«rmbajĂ« vetĂ«m luftĂ«ra fetare dhe pushtime perandorake, por edhe shkĂ«mbime, ndĂ«rveprime dhe ndarje pĂ«rvojash. Kjo histori, shumĂ« mĂ« pak e dukshme, neglizhohet nĂ« nxitimin pĂ«r tĂ« nxjerr nĂ« pah luftĂ«n qesharake tĂ« ngjeshur dhe tĂ« kufizuar pĂ«r tĂ« cilĂ«n âpĂ«rplasja e qytetĂ«rimeveâ pohon se Ă«shtĂ« realitet. Kur botoi librin me tĂ« njĂ«jtin titull nĂ« vitin 1996, Huntingtoni u pĂ«rpoq tâi jepte argumentit tĂ« tij pak mĂ« shumĂ« finesĂ« dhe shumĂ« mĂ« tepĂ«r shĂ«nime nĂ« fund tĂ« faqes; por, gjithçka qĂ« arriti tĂ« bĂ«nte ishte tĂ« ngatĂ«rronte vetveten dhe tĂ« tregonte se çfarĂ« shkrimtari i ngathĂ«t dhe mendimtar pa elegancĂ« ishte ai.
Paradigma bazĂ« e âPerĂ«ndimit kundĂ«r tĂ« tjerĂ«veâ (opozicioni i riformuluar i LuftĂ«s sĂ« FtohtĂ«) mbeti e paprekur, dhe kjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« ka vazhduar, shpesh nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« fshehtĂ« dhe tĂ« nĂ«nkuptuar nĂ« diskutimet qĂ« prej ngjarjeve tĂ« tmerrshme tĂ« 11 Shtatorit [2001]. Sulmi vetĂ«vrasĂ«s i planifikuar me kujdes dhe i tmerrshĂ«m, i motivuar nĂ« mĂ«nyrĂ« patologjike, si dhe masakra nĂ« masĂ« e kryer nga njĂ« grup i vogĂ«l militantĂ«sh tĂ« çmendur, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« provĂ« tĂ« tezĂ«s sĂ« Huntingtonit. NĂ« vend qĂ« tĂ« shihet pĂ«r çfarĂ« Ă«shtĂ« - kapja e ideve tĂ« mĂ«dha (po e pĂ«rdor kĂ«tĂ« fjalĂ« lirshĂ«m) nga njĂ« bandĂ« e vogĂ«l fanatikĂ«sh tĂ« marrĂ« pĂ«r qĂ«llime kriminale - figurat ndĂ«rkombĂ«tare, nga ish-kryeministrja pakistaneze Benazir Bhutto deri te kryeministri italian Silvio Berlusconi, kanĂ« folur nĂ« mĂ«nyrĂ« dogmatike rreth problemeve tĂ« Islamit, dhe nĂ« rastin e kĂ«tij tĂ« fundit, kanĂ« pĂ«rdorur idetĂ« e Huntingtonit pĂ«r tĂ« ligjĂ«ruar mbi epĂ«rsinĂ« e PerĂ«ndimit, se si âneâ kemi Mozartin dhe Michelangelon dhe ata jo. (Berlusconi mĂ« pas ka dhĂ«nĂ« njĂ« falje tĂ« vakĂ«t pĂ«r fyerjen ndaj âIslamit.â)
Por, pĂ«rse tĂ« mos shihen, nĂ« vend tĂ« kĂ«saj paralele pĂ«r Osama bin Ladenin dhe ndjekĂ«sit e tij - megjithĂ«se mĂ« pak spektakolare nĂ« shkatĂ«rrimet e tyre - kultet si DavidianĂ«t e DegĂ«s [Branch Davidians], ose dishepujt e pastorit Jim Jones nĂ« GuajanĂ«, apo E VĂ«rteta Supreme e Aumit [Aum Shinrikyo] e JaponisĂ«? Edhe e pĂ«rjavshmja, zakonisht serioze britanike, The Economist, nĂ« numrin e saj tĂ« datĂ«s 22-28 shtator, nuk i rezistoi dot tundimit pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«rgjithĂ«sime tĂ« mĂ«dha, duke e lavdĂ«ruar Huntingtonin tej mase pĂ«r vĂ«zhgimet e tij âtĂ« rrepta dhe gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se, por sidoqoftĂ« tĂ« mprehtaâ pĂ«r Islamin. âSotâ, thotĂ« revista me njĂ« solemnitet tĂ« pahijshĂ«m, Huntingtoni shkruan se ârreth njĂ« miliard myslimanĂ« tĂ« botĂ«s janĂ« tĂ« bindur pĂ«r epĂ«rsinĂ« e kulturĂ«s sĂ« tyre dhe tĂ« fiksuar pas inferioritetit tĂ« fuqisĂ« sĂ« tyreâ. A bĂ«ri ai sondazh me 100 indonezianĂ«, 200 marokenĂ«, 500 egjiptianĂ« dhe 50 boshnjakĂ«? Edhe nĂ«se po, çfarĂ« lloj mostre Ă«shtĂ« kjo?
TĂ« panumĂ«rta janĂ« editorialet nĂ« çdo gazetĂ« dhe revistĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme amerikane dhe evropiane qĂ« shtojnĂ« gjĂ«ra nĂ« kĂ«tĂ« fjalor tĂ« gjigantizmit dhe apokalipsit - çdo pĂ«rdorim i tĂ« cilit Ă«shtĂ« dukshĂ«m i menduar jo pĂ«r tĂ« ndriçuar, por pĂ«r tĂ« ndezur pasionin e indinjuar tĂ« lexuesit si anĂ«tar i âPerĂ«ndimitâ dhe çfarĂ« duhet tĂ« bĂ«jmĂ«. Retorika çërçilliane pĂ«rdoret nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« papĂ«rshtatshme nga luftĂ«tarĂ«t e vetĂ«shpallur nĂ« luftĂ«n e PerĂ«ndimit, dhe veçanĂ«risht tĂ« AmerikĂ«s, kundĂ«r urrejtĂ«sve, shkatĂ«rruesve, rrĂ«nuesve tĂ« saj, me vĂ«mendje minimale ndaj historive tĂ« ndĂ«rlikuara qĂ« kundĂ«rshtojnĂ« njĂ« reduktim tĂ« tillĂ« dhe qĂ« janĂ« pĂ«rhapur nga njĂ« territor nĂ« tjetrin, duke kapĂ«rcyer kufijtĂ« qĂ« supozohet tĂ« na ndajnĂ« tĂ« gjithĂ«ve nĂ« kampe tĂ« armatosura.
Ky Ă«shtĂ« problemi me etiketa tĂ« pahijshme, si Islami dhe PerĂ«ndimi: ato çojnĂ« nĂ« rrugĂ« tĂ« gabuar dhe e ngatĂ«rrojnĂ« mendjen e cila po pĂ«rpiqet tĂ« kuptojĂ« njĂ« realitet tĂ« çrregullt qĂ« nuk mund tĂ« kufizohet apo tĂ« lidhet aq lehtĂ«. MĂ« kujtohet qĂ« ndĂ«rpreva njĂ« burrĂ« i cili, pas njĂ« ligjĂ«rate qĂ« kisha mbajtur nĂ« njĂ« universitet nĂ« Bregun PerĂ«ndimor nĂ« vitin 1994, u ngrit nga auditori dhe filloi tĂ« sulmonte idetĂ« e mia si âPerĂ«ndimoreâ, nĂ« kontrast me ato tĂ« rrepta islamike qĂ« ai pĂ«rkrahte. âPse po vesh kostum dhe kravatĂ«â? - ishte kundĂ«rpĂ«rgjigja e parĂ« qĂ« mĂ« erdhi nĂ« mendje. âEdhe ato janĂ« perĂ«ndimoreâ. Ai u ul me njĂ« buzĂ«qeshje tĂ« sikletshme nĂ« fytyrĂ«, por unĂ« e kujtova atĂ« episod kur nisĂ«n tĂ« dalin informacionet pĂ«r terroristĂ«t e 11 Shtatorit: se si ata kishin zotĂ«ruar tĂ« gjitha detajet teknike tĂ« nevojshme pĂ«r tĂ« shkaktuar tĂ« keqen e tyre vrastare ndaj QendrĂ«s BotĂ«rore tĂ« TregtisĂ«, Pentagonit dhe aeroplanĂ«ve qĂ« kishin marrĂ« nĂ«n kontroll. Ku e vĂ« njeriu vijĂ«n ndarĂ«se mes teknologjisĂ« âperĂ«ndimoreâ dhe, siç deklaroi Berlusconi, paaftĂ«sisĂ« sĂ« âIslamitâ pĂ«r tĂ« qenĂ« pjesĂ« e âmodernitetitâ?
Sigurisht qĂ« kjo nuk mund tĂ« bĂ«het lehtĂ«. Sa tĂ« papĂ«rshtatshme janĂ« nĂ« pĂ«rgjithĂ«si etiketimet, pĂ«rgjithĂ«simet dhe pohimet kulturore. NĂ« njĂ« nivel tĂ« caktuar, pĂ«r shembull, pasionet primitive dhe njohuria e sofistikuar ndĂ«rthuren nĂ« mĂ«nyra qĂ« hedhin poshtĂ« njĂ« kufi tĂ« fortifikuar jo vetĂ«m mes âPerĂ«ndimitâ dhe âIslamitâ, por edhe mes tĂ« kaluarĂ«s dhe tĂ« tashmes, nesh dhe atyre, pĂ«r tĂ« mos pĂ«rmendur vetĂ« konceptet e identitetit dhe kombĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« cilat ekziston njĂ« mosmarrĂ«veshje dhe debat i pafund. NjĂ« vendim i njĂ«anshĂ«m pĂ«r tĂ« vizatuar vija mbi rĂ«rĂ«, pĂ«r tĂ« ndĂ«rmarrĂ« kryqĂ«zata, pĂ«r tĂ« kundĂ«rvĂ«nĂ« tĂ« keqen e tyre me tĂ« mirĂ«n tonĂ«, pĂ«r tĂ« çrrĂ«njosur terrorizmin dhe, nĂ« fjalorin nihilist tĂ« Paul Wolfowitzit, pĂ«r tĂ« zhdukur kombet plotĂ«sisht, nuk i bĂ«n entitetet e supozuara mĂ« tĂ« lehta pĂ«r tâu parĂ«; pĂ«rkundrazi, kjo tregon se sa mĂ« e thjeshtĂ« Ă«shtĂ« tĂ« bĂ«hen deklarata luftĂ«nxitĂ«se me qĂ«llim pĂ«r tĂ« mobilizuar pasionet kolektive sesa tĂ« reflektohet, tĂ« analizohet, tĂ« sqarohet se me çfarĂ« po merremi nĂ« realitet - ndĂ«rlidhja e panumĂ«rt e jetĂ«s âtonĂ«â e po ashtu edhe âtĂ« tyreâ.
NĂ« njĂ« seri tĂ« jashtĂ«zakonshme prej tre artikujsh tĂ« botuar midis janarit dhe marsit 1999 nĂ« Dawn, nĂ« tĂ« pĂ«rjavshmen mĂ« tĂ« respektuar tĂ« Pakistanit, Eqbal Ahmadi i ndjerĂ«, duke shkruar pĂ«r njĂ« audiencĂ« myslimane, analizoi atĂ« qĂ« ai i quajti rrĂ«njĂ«t e sĂ« djathtĂ«s fetare, duke u shprehur shumĂ« ashpĂ«r pĂ«r shtrembĂ«rimet e Islamit nga absolutistĂ«t dhe tiranĂ«t fanatikĂ«, obsesioni i tĂ« cilĂ«ve - pĂ«r tĂ« rregulluar sjelljen personale - promovon ânjĂ« rend islamik tĂ« reduktuar nĂ« njĂ« kod penal, tĂ« zhveshur nga humanizmi, estetika, kĂ«rkimi intelektual dhe pĂ«rkushtimi shpirtĂ«rorâ. Dhe, kjo âpĂ«rfshin njĂ« pohim absolut tĂ« njĂ« aspekti tĂ« vetĂ«m, pĂ«rgjithĂ«sisht tĂ« shkĂ«putur nga konteksti i fesĂ« dhe njĂ« shpĂ«rfillje tĂ« plotĂ« tĂ« njĂ« tjetri. Ky fenomen e shtrembĂ«ron fenĂ«, e ul vlerĂ«n e traditĂ«s dhe e shtrembĂ«ron procesin politik kudo qĂ« shfaqetâ. Si njĂ« shembull i kohĂ«s, i kĂ«saj rrĂ«nimi, Ahmadi fillimisht paraqet kuptimin e pasur, tĂ« ndĂ«rlikuar dhe pluralist tĂ« fjalĂ«s xhihad, dhe pastaj tregon se nĂ« kufizimin e tanishĂ«m tĂ« kĂ«saj fjale, nĂ« njĂ« luftĂ« pa dallim kundĂ«r armiqve tĂ« supozuar, Ă«shtĂ« e pamundur âtĂ« njihet Islami - feja, shoqĂ«ria, kultura, historia apo politika - ashtu siç Ă«shtĂ« jetuar dhe pĂ«rjetuar nga myslimanĂ«t ndĂ«r shekujâ. IslamistĂ«t modernĂ«, pĂ«rfundon Ahmadi, janĂ« âtĂ« interesuar pĂ«r pushtet, jo pĂ«r shpirtin; pĂ«r mobilizimin e njerĂ«zve pĂ«r qĂ«llime politike, dhe jo pĂ«r ndarjen dhe lehtĂ«simin e vuajtjeve dhe aspiratave tĂ« tyre. Agjenda e tyre politike Ă«shtĂ« shumĂ« e kufizuar nĂ« kohĂ«â. Ajo qĂ« ka pĂ«rkeqĂ«suar mĂ« tej situatĂ«n Ă«shtĂ« se shtrembĂ«rimet e ngjashme dhe fanatizmi fetar ndodhin edhe nĂ« universet e diskursit, âhebraikeâ dhe âtĂ« krishteraâ.
Ishte [Joseph] Conradi, mĂ« fuqishĂ«m nga çâmund ta kishte imagjinuar ndonjĂ« nga lexuesit e tij nĂ« fund tĂ« shekullit tĂ« nĂ«ntĂ«mbĂ«dhjetĂ«, ai qĂ« kuptoi se dallimet mes LondrĂ«s sĂ« qytetĂ«ruar dhe âzemrĂ«s sĂ« errĂ«sirĂ«sâ shemben shpejt nĂ« situata ekstreme, dhe se kulmet e qytetĂ«rimit evropian mund tĂ« bien menjĂ«herĂ« nĂ« praktikat mĂ« barbare - pa pĂ«rgatitje apo kalim tranzicioni. Dhe, po, Conradi ishte ai qĂ« tek Agjenti sekret [The Secret Agent, 1907] pĂ«rshkroi afinitetin e terrorizmit pĂ«r abstraksione si âshkenca e pastĂ«râ (dhe pĂ«r rrjedhojĂ« pĂ«r âIslaminâ ose âPerĂ«ndiminâ), si edhe degradimin pĂ«rfundimtar moral tĂ« terroristit.
Sepse, ekzistojnë lidhje më të ngushta midis qytetërimeve që në dukje janë në luftë, sesa shumica prej nesh do të donte të besonte; si Freudi ashtu edhe Nietzsche treguan se qarkullimi përtej kufijve të ruajtur me kujdes, madje të kontrolluar, ndodh shpeshherë me lehtësi të frikshme. Por, më pas, idetë e tilla fluide, plot paqartësi dhe skepticizëm ndaj nocioneve te të cilat mbështetemi, mezi na ofrojnë udhëzime të përshtatshme dhe praktike për situata si ajo me të cilën përballemi tani. Prandaj, këtu burojnë urdhrat inkurajues për betejë (një kryqëzatë, e mira kundër së keqes, liria kundër frikës etj.) që nxirren nga pretendimi i Huntingtonit për kundërshtinë midis Islamit dhe Perëndimit, prej të cilit diskursi zyrtar formuloi fjalorin e tij në ditët e para pas sulmeve të 11 Shtatorit. Që atëherë ka pasur një ulje të dukshme të intensitetit në këtë diskurs, por duke gjykuar nga përmasa e qëndrueshme e gjuhës së urrejtjes dhe e veprimeve, plus raportet për përpjekje të zbatimit të ligjit kundrejt arabëve, myslimanëve dhe indianëve në mbarë vendin, paradigma vazhdon të jetë e pranishme.
NjĂ« arsye tjetĂ«r pĂ«r vazhdimĂ«sinĂ« e saj Ă«shtĂ« prania nĂ« rritje e myslimanĂ«ve, nĂ« tĂ« gjithĂ« EvropĂ«n dhe Shtetet e Bashkuara. Mendoni pĂ«r popullatat e sotme tĂ« FrancĂ«s, ItalisĂ«, GjermanisĂ«, SpanjĂ«s, BritanisĂ«, AmerikĂ«s, madje edhe tĂ« SuedisĂ«, dhe duhet tĂ« pranoni se Islami nuk Ă«shtĂ« mĂ« nĂ« periferi tĂ« PerĂ«ndimit, por nĂ« qendĂ«r tĂ« tij. Por, çfarĂ« ka kĂ«rcĂ«nuese nĂ« atĂ« prani? Ngulitur nĂ« kulturĂ«n kolektive janĂ« kujtimet e pushtimeve tĂ« para tĂ« mĂ«dha arabo-islame, tĂ« cilat nisĂ«n nĂ« shekullin e shtatĂ« dhe tĂ« cilat, siç shkruan historiani i shquar belg Henri Pirenne nĂ« librin e tij tĂ« shquar Muhamedi dhe Karli i Madh [Mohammed and Charlemagne, 1939], shkatĂ«rruan njĂ«herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ« unitetin e lashtĂ« tĂ« Mesdheut, shuan sintezĂ«n kristiano-romake dhe i dhanĂ« jetĂ« njĂ« qytetĂ«rimi tĂ« ri tĂ« dominuar nga fuqitĂ« e Veriut (Gjermania dhe Franca karolinge), misioni i tĂ« cilave ishte, dukej se po thoshte ai, tĂ« rifillonin mbrojtjen e âPerĂ«ndimitâ kundĂ«r armiqve tĂ« tij historiko-kulturorĂ«. Mjerisht, ajo qĂ« Pirenne la jashtĂ« Ă«shtĂ« se nĂ« krijimin e kĂ«saj vije tĂ« re mbrojtjeje, PerĂ«ndimi u mbĂ«shtet mbi humanizmin, shkencĂ«n, filozofinĂ«, sociologjinĂ« dhe historiografinĂ« e Islamit, i cili tashmĂ« ishte vendosur ndĂ«rmjet botĂ«s sĂ« Karlit tĂ« Madh dhe antikitetit klasik. Islami ka qenĂ« pjesĂ« qĂ« nĂ« fillim, siç u detyrua tĂ« pranojĂ« edhe Dante, armiku i madh i Muhamedit, kur e vendosi Profetin nĂ« vetĂ« zemrĂ«n e Ferrit tĂ« tij.
Pastaj Ă«shtĂ« trashĂ«gimia e vazhdueshme e vetĂ« monoteizmit, e feve abrahamike - siç i quajti me vend Louis Massignon. Duke filluar me judaizmin dhe krishterimin, secila Ă«shtĂ« pasuese e pĂ«rndjekur nga ajo qĂ« parapriu; pĂ«r myslimanĂ«t, Islami e pĂ«rmbush dhe e pĂ«rmbyll linjĂ«n e profecisĂ«. Ende nuk ekziston njĂ« histori e denjĂ« apo ajo qĂ« demistifikon garĂ«n shumĂ«palĂ«she midis kĂ«tyre tre ndjekĂ«sve - asnjĂ«ri prej tyre, nĂ« asnjĂ« mĂ«nyrĂ«, njĂ« kamp i vetĂ«m dhe i bashkuar - mĂ« xhelozĂ« prej tĂ« gjithĂ« zotave, ndonĂ«se konvergjenca e pĂ«rgjakshme moderne nĂ« PalestinĂ« ofron njĂ« shembull tĂ« pasur laik tĂ« asaj qĂ« ka qenĂ« kaq tragjikisht e papajtueshme rreth tyre. Pra, nuk Ă«shtĂ« pĂ«r tâu habitur qĂ« myslimanĂ«t dhe tĂ« krishterĂ«t flasin lehtĂ«sisht pĂ«r kryqĂ«zata dhe xhihade, tĂ« dyja duke e anashkaluar praninĂ« judaike me njĂ« moskokëçarje shpeshherĂ« madhĂ«shtore. NjĂ« axhendĂ« e tillĂ«, thotĂ« Eqbal Ahmad, Ă«shtĂ« âshumĂ« ngushĂ«llues pĂ«r burrat dhe gratĂ« qĂ« kanĂ« mbetur nĂ« mes tĂ« kalimit, ndĂ«rmjet ujĂ«rave tĂ« thellĂ« tĂ« traditĂ«s dhe modernitetitâ.
Por, tĂ« gjithĂ« ne po notojmĂ« nĂ« ato ujĂ«ra, perĂ«ndimorĂ« dhe myslimanĂ« dhe tĂ« tjerĂ« njĂ«soj. Dhe, meqenĂ«se kĂ«to ujĂ«ra janĂ« pjesĂ« e oqeanit tĂ« historisĂ«, Ă«shtĂ« e kotĂ« pĂ«rpjekja pĂ«r tâi lĂ«ruar apo ndarĂ« me barriera. KĂ«to janĂ« kohĂ« tĂ« tensionuara, por Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« mendojmĂ« nĂ« aspekte tĂ« komuniteteve me pushtet dhe pa pushtet, tĂ« politikĂ«s laike tĂ« arsyes dhe injorancĂ«s, dhe tĂ« parimeve universale tĂ« drejtĂ«sisĂ« dhe padrejtĂ«sisĂ«, sesa tĂ« humbim nĂ« kĂ«rkim tĂ« abstraksioneve tĂ« mĂ«dha qĂ« mund tĂ« japin njĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« çastit, por pak vetĂ«dije apo analizĂ« informuese. Teza e âPĂ«rplasjes sĂ« qytetĂ«rimeveâ Ă«shtĂ« njĂ« mashtrim si âLufta e botĂ«veâ, mĂ« e pĂ«rshtatshme pĂ«r tĂ« forcuar krenarinĂ« personale mbrojtĂ«se sesa pĂ«r tĂ« kuptuar nĂ« mĂ«nyrĂ« kritike ndĂ«rvarĂ«sinĂ« e çuditshme tĂ« kohĂ«s sonĂ«. /Telegrafi/
Ndryshime në polici, emërohen drejtuesit për Korçën, Lezhën dhe Durrësin (EMRAT)
Kreu i PolicisĂ« sĂ« Shtetit ka firmosur disa ndryshime dhe emĂ«rime tĂ« reja nĂ« drejtimin e Drejtorive Vendore tĂ« PolicisĂ«, duke sjellĂ« lĂ«vizje tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« disa qarqe tĂ« vendit. Vilson Bala Ă«shtĂ« emĂ«ruar Drejtor i DrejtorisĂ« Vendore tĂ« PolicisĂ« Korçë. Ai zĂ«vendĂ«son nĂ« kĂ«tĂ« detyrĂ« Uljan Shpatarakun, i cili Ă«shtĂ« pĂ«rmendur nĂ« media pĂ«r [âŠ]
The post Ndryshime në polici, emërohen drejtuesit për Korçën, Lezhën dhe Durrësin (EMRAT) appeared first on BoldNews.al.
Roza Lati i jep fund lidhjes me Xhonatan Islamin?
Lidhja e Roza Lati dhe Xhonatan Islami, e cila për një kohë të gjatë ka qenë në qendër të vëmendjes së mediave rozë, duket se ka marrë fund. Pas më shumë se një viti së bashku, me dalje publike, foto romantike dhe momente të ndara hapur me ndjekësit, dyshja flitet se i ka dhënë fund lidhjes, edhe pse deri tani nuk ka asnjë deklaratë zyrtare nga asnjëri prej tyre.
Dyshimet pĂ«r ndarje janĂ« forcuar sĂ« fundmi nga lĂ«vizjet nĂ« rrjetet sociale. Si Roza, ashtu edhe Xhonatani kanĂ« fshirĂ« çdo fotografi qĂ« kishin publikuar sĂ« bashku, ndĂ«rsa kanĂ« hequr njĂ«ri-tjetrin edhe nga lista e ndjekĂ«sve. NĂ« âgjuhĂ«nâ e rrjeteve sociale, ky veprim shpesh interpretohet si njĂ« shenjĂ« e qartĂ« se njĂ« marrĂ«dhĂ«nie ka marrĂ« fund.
Kjo ndarje e mundshme vjen si surprizë për ndjekësit e çiftit, sidomos duke pasur parasysh afërsinë që ata kishin treguar publikisht.
Pak kohĂ« mĂ« parĂ«, vetĂ« Roza kishte folur me superlativa pĂ«r partnerin e saj nĂ« njĂ« intervistĂ«, ku e quajti Xhonatanin âshpirtin e saj binjakâ.
âUnĂ« Xhonatanin e gjeta nĂ« det. Shpirtrat binjakĂ« gjejnĂ« njĂ«ri-tjetrin. U kuptuam dhe qĂ« nga ajo ditĂ« nuk kemi qĂ«ndruar mĂ« pa njĂ«ri-tjetrin. PĂ«r martesĂ«n Ă«shtĂ« shumĂ« herĂ«t pĂ«r tĂ« folur, me rĂ«ndĂ«si Ă«shtĂ« se ka shumĂ« dashuriâ, ishte shprehur ajo asokohe, duke lĂ«nĂ« tĂ« kuptohej se lidhja e tyre ishte e fortĂ« dhe e bazuar nĂ« ndjenja tĂ« sinqerta.
The post Roza Lati i jep fund lidhjes me Xhonatan Islamin? appeared first on iconstyle.al.
Shtatë vjet nga transformimi i FSK-së në ushtri, ekspertët: Progresi tejkaloi parashikimet
7 vjet mĂ« parĂ« nĂ« Kuvendit e KosovĂ«s, u votuan tri ligje qĂ« mundĂ«sojnĂ« transformimin e ForcĂ«s sĂ« SigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s nĂ« Ushtri. Ish kryeministri i KosovĂ«s, Ramush Haradinaj e ka quajtur ndĂ«r vendimet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme, e ish gjeneralĂ«t e FSK-sĂ« e kujtojn si ditĂ«n mĂ« tĂ« lumtur tĂ« tyre.âUrime ushtarĂ« tĂ« atdheut prej sot gadituâŠâ.
ĂshtĂ« data 14 dhjetor i vitit 2018, dita kur 106 deputetĂ« tĂ« Kuvendit tĂ« KosovĂ«s i dhanĂ« dritĂ«n jeshile, trasformimit tĂ« ForcĂ«s sĂ« SigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s, nĂ« ushtri, duke votuar tri projektligje me tĂ« cilat niste transformimi nĂ« njĂ« periudhĂ« 10 vjeçare.
Këtë të dielë janë bërë 7 vjet nga kjo ditë, e Forca e Sigurisë së Kosovës tashmë ka hyrë në vitet vendimtare të transformimit të saj.
Gjatë asaj kohe kryeministër i Kosovës ishte Ramush Haradinaj, e cili në përvjetorin e 7-të tha se ka qenë ndër vendimet më të rëndësishme shtetformuese të pasluftës, duke ndarë në facebook, pjesë ta fjalimit të tij vite më parë.
Ish-gjenerali i Forcës së Sigurisë së Kosovës, Afrim Veseli ka kujtuar momentet e asaj dite që mbetet gjithmonë në kujtesen e tij.
âNuk mund ta harroj asnjĂ«herĂ« gjatĂ« tĂ«rĂ« jetĂ«s sime, kur etĂ«rit e luftĂ«s pĂ«r liri Hashim Thaçi, Kadri Veseli dhe Ramush Haradinaj erdhĂ«n atĂ« natĂ« dhe mbajtĂ«n cermoninĂ« nĂ« MinistrinĂ« e ForcĂ«s sĂ« SigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s, qĂ« nga ajo natĂ« u shĂ«ndrrua nĂ« minitri tĂ« mbtojtjes, pra i gjithĂ« ky rrugĂ«tim u kapitalizua me ndryshimet ligjore duke i falenderuar atĂ« kohĂ« ish kryeministrit Ramush HaradinajâŠâ, ka deklaruar Veseli.
Por ai po thotë se duhet mbështetur edhe më shumë ushtrinë.
âGjatĂ« gjithĂ« kĂ«tyre viteve qĂ« nga ajo datĂ« Forca e SigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s ka pasur njĂ« progres tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m duke iu falenderuar pjestarĂ«ve tĂ« FSK-sĂ«, qĂ« me pĂ«rkushtimin mĂ« tĂ« madh kanĂ« arritur ti ngritin kapacitetet e ForcĂ«s sĂ« SigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s qĂ« ajo sa mĂ« shpejtĂ« tĂ« bĂ«het operacionale sipas kĂ«tij plani zhvillimore 10 vjecar, se cfarĂ« duhet bĂ«het qĂ« ushtria jonĂ« tĂ« forcohet pĂ«r ushtrinĂ« tonĂ« cdo herĂ« cdo vit duhet tĂ« ndahen kapacitete financiare..â, ka theksuar ai.
Ushtarët e Kosovës, tashmë kanë tejkaluar të gjitha parashikimet në progresin e bërë gjatë këtyre viteve, thotë njohësi i sigurisë Avni Islami.
âSot shtatĂ« vite forca e sigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s ka marr epitetin e plotĂ« e ushtisĂ« sĂ« KosovĂ«s pra si rezultat i punĂ«s dhe sakrificĂ«s sĂ« UĂK-sĂ«, TMK-sĂ« dhe sot e kemi forcat e armatosuara tĂ« KosovĂ«s, pra FSK-nĂ« e cila deri mĂ« sot ka arrritur njĂ« shkallĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« profesionalizmit dhe logjistikĂ«s dhe tĂ« gjitha parashikimet janĂ« tejkaluar nĂ« avancimin dhe kompletimin e ForcĂ«s sĂ« SigurisĂ« sĂ« KosovĂ«s dhe unĂ« bvesoj qĂ« vitet nĂ« vijim dhe tash kur bota po vlonĂ« nga strategjitĂ« e tyre armatimine tyre tĂ« njĂ«jtĂ«n rrugĂ« do shkojĂ« edhe FSk-jaâŠâ, ka theksuar Avni Islami â NjohĂ«s i sigurisĂ«.
Forca e Sigurisë së Kosovës u themelua më 2009 në bazë të Planit të Ahtisaarit, dokument i cili edhe çoi drejt pavarësimit të Kosovës.
Pas përfundimit të luftës në Kosovës, në marrëveshje me NATO-n u formuan trupat mbrojtës të Kosovës, si forcë për emergjenca e që më pas u shëndrruan në Forcën e Sigurisë së Kosovës./Tv Dukagjini/
- YouTube youtu.be
"MĂ« i rĂ«ndi pas BanjskĂ«sâ, Islami: Sulmi nĂ« IbĂ«r Lepenc, pĂ«rfshirje e shĂ«rbimit sekret serb - bashkĂ«sia ndĂ«rkombĂ«tare po hesht
Pas mĂ« shumĂ« se njĂ« vit hetimesh, Prokuroria Speciale ka bĂ«rĂ« publike aktakuzĂ«n pĂ«r rastin e sulmit terrorist nĂ« kanalin âIbĂ«r Lepencâ.
Në qendër të provave që çuan në arrestimin e vëllezërve Jovan dhe Dragisha Viçentijeviq, është ekspertiza e FBI-së, e cila përmes analizave forenzike të dheut të mbetur nën çizmet e të dyshuarve, ka lidhur drejtpërdrejt pjesëmarrjen e tyre në këtë aksion të planifikuar në mënyrë profesionale.
Analisti i sigurisë, Avni Islami në një prononcim për Telegrafin e cilësoi rastin e kanalit të Ibër Lepencit si një nga ngjarjet më të rënda pas agresionit të Banjskë.
âU bĂ« njĂ« vit e pak ditĂ« qĂ« mĂ« nĂ« fund u ngrit aktakuza ndaj tre tĂ« dyshuarve pĂ«r rastin terrorist ku Ă«shtĂ« goditur kanali IbĂ«r-Lepenc. Ky akt konsiderohet si mĂ« i rĂ«ndi pas BanjskĂ«s. NĂ« kohĂ«n e hetimeve, involvimi i FBI-sĂ« ishte paralajmĂ«ruar edhe nga Ambasada Amerikaneâ.
Islami thekson se aktakuza tregon përfshirjen e drejtpërdrejtë të njërit prej të akuzuarve, i cili figuron si pjesëtar i shërbimit inteligjent ushtarak serb.
Sipas tij, mënyra e kryerjes së sulmit, tërheqja profesionale dhe përpjekja për të mos lënë gjurmë, tregojnë për një operacion të planifikuar nga struktura shtetërore të Serbisë.
âNĂ« aktakuzĂ« thuhet se nĂ« rast kanĂ« marrĂ« pjesĂ« edhe mĂ« tepĂ«r persona. Kjo tregon qartĂ« se rasti Ă«shtĂ« i pĂ«rgatitur nga pjesĂ«tarĂ« tĂ« shĂ«rbimit inteligjent ushtarak. MĂ«nyra e planifikimit dhe ekzekutimit flet pĂ«r njĂ« operacion tĂ« shtetit serb kundĂ«r KosovĂ«sâ.
Një element kyç në këtë proces hetimor siç tha Islami ka qenë bashkëpunimi mes Prokurorisë Speciale, njësive të Policisë së Kosovës, forenzikës dhe FBI-së amerikane.
"Prokurori Bekim Kodraliu, i cili ka udhëhequr rastin, ka koordinuar të gjitha veprimet hetimore duke siguruar standarde të larta profesionale".
Sipas Islamit, fakti që FBI-ja ka qenë e përfshirë në mbledhjen dhe analizimin e provave, e bën aktakuzën të pakontestueshme në arenën ndërkombëtare.
âProcesi ka fituar fuqi juridike dhe besueshmĂ«ri. Po tĂ« mbĂ«shteteshim vetĂ«m nĂ« provat e mbledhura nga institucionet vendore, njĂ« pjesĂ« e bashkĂ«sisĂ« ndĂ«rkombĂ«tare mund tĂ« kishte reaguar. Sot nuk ka asnjĂ« reagim, sepse FBI-ja ka qenĂ« pjesĂ« e hetimit dhe kjo e bĂ«n çdo provĂ« tĂ« pakontestueshme", ka thĂ«nĂ« Islami.
Analisti i sigurisë theksoi se ndërkohë që aktakuza është ngritur dhe provat janë paraqitur, faza e radhës mbetet gjykimi.
Islami thotë se, pavarësisht forcës së provave, mbetet detyrë e gjykatës që të japë vendimin final:
âTa presim vendimin pĂ«rfundimtar. MegjithatĂ«, provat e mbledhura â sidomos ato tĂ« konfirmuara nga FBI â e bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« rast jashtĂ«zakonisht tĂ« fortĂ« nĂ« aspektin juridikâ, tha ndĂ«r tĂ« tjera Islami.
Ndryshe, Prokuroria Speciale ka ngritur aktakuzĂ« ndaj Jovan Viçentijeviq, Dragisha Viçentijeviq dhe Igor Dimoviq nĂ« lidhje me sulmin terrorist me eksploziv nĂ« kanalin e âIbĂ«r Lepencitâ mĂ« 29.11.2024.
Sipas aktakuzĂ«s sĂ« ProkurorisĂ«, vĂ«llezĂ«rit Viçentijeviq janĂ« personat qĂ« kanĂ« shpĂ«rthyer kanalin e âIbĂ«r Lepencitâ pĂ«rmes vendosjes sĂ« njĂ« çante me eksploziv.
Në aktakuzë thuhet se Prokuroria Speciale në bashkëpunim me FBI kishte arritur që të gjente prova që do të çonin në arrestimin e vëllezërve Viçentijeviq.
Sipas dosjes, nĂ« kohĂ«n kur ishin arrestuar ju kishin marrĂ« pĂ«r ekzaminim dheu i cili ndodhej nĂ« çizmet e tĂ« arrestuarve nĂ« atĂ« kohĂ« dhe ishte marrĂ« si mostĂ«r dheu nĂ« oborrin e tĂ« dyshuarve gjithashtu pĂ«r krahasim kishin marrĂ« edhe dheun i cili ndodhej pranĂ« kanalit tĂ« âIbĂ«r Lepencitâ.
Ngjashmëria e dheut, sipas PSRK vërteton se të akuzuarit kanë qenë prezent në vendin ku ka ndodhur shpërthimi dhe ata kanë qenë personat që e kanë shkatërruar një pjesë të kanalit.
Por, ky konstatim vjen nga një institucion ndërkombëtar, më saktësisht, konfirmimi i FBI thotë se dheu i gjetur në këpucët e të akuzuarve është i njëjti me dheun i cili ishte marrë për ekzaminim në vendin ku kishte shpërthyer kanali Ibër Lepenc. /Telegrafi/
Obeziteti, menopauza dhe rreziku i kancerit tĂ« gjirit â shpjegimi i onkologes Ademi-Islami
GjatĂ« podcastit âShĂ«ndeti nĂ« rend tĂ« parĂ«â, e mbĂ«shtetur nga United Hospital onkologia Dafina Ademi-Islami ka folur gjerĂ«sisht pĂ«r lidhjen mes obezitetit, menopauzĂ«s dhe rrezikut nĂ« rritje pĂ«r kancer tĂ« gjirit.
Ajo theksoi se studimet shkencore tregojnĂ« qartĂ« se gratĂ« qĂ« kanĂ« obezitet tĂ« tipit abdominalâyndyrĂ« tĂ« grumbulluar kryesisht rreth barkut janĂ« mĂ« tĂ« rrezikuara pĂ«r zhvillimin e kĂ«saj forme tĂ« kancerit, sidomos pas menopauzĂ«s.Sipas Ademi-Islamit, qelizat yndyrore (adipocitet) nuk janĂ« vetĂ«m depo energjie, por shndĂ«rrohen nĂ« njĂ« mikroambient tĂ« favorshĂ«m pĂ«r rritjen e qelizave kanceroze.
Ato lëshojnë energji që qelizat e kancerit e shfrytëzojnë, duke krijuar kushte të përshtatshme për zhvillimin dhe progresin e tumorit.
Ky bashkëveprim, siç shpjegon onkologja, e bën obezitetin një faktor të rëndësishëm dhe të nënvlerësuar në kancerogjenezë.
Ajo gjithashtu theksoi se këta mekanizma përbashkohen te shumë sëmundje kronike, të cilat shpesh lidhen drejtpërdrejt me rritjen e riskut për kancer. Sipas studimeve të kryera në SHBA, rreth 17 lloje të tumoreve malinje lidhen me faktorët e stilit të jetesës, siç është obeziteti.
âNĂ« studimet mĂ« kancer tĂ« gjirit vĂ«rehet qartĂ« lidhshmĂ«ria menopauzĂ« te gratĂ« qĂ« kanĂ« obezitet qendror rreth barkut me rritjen e riskut pĂ«r kancer tĂ« gjirit. Ngase pĂ«rveç asaj adipocitet, qelizat yndyrore janĂ« edhe njĂ« farĂ« mikroambienti i pĂ«rshtatshĂ«m pĂ«r kancerin e gjirit, ngase njĂ« farĂ« forme bashkĂ« me to rrisin vlerat energjetike dhe energjinĂ« qĂ« ato e lirojnĂ« e thithin qelizat kanceroze, bĂ«jnĂ« njĂ« lloj mikroambienti qĂ« ndikojnĂ« nĂ« zhvillimet e tumoreve apo progresit tĂ« tyre. D.m.th janĂ« kĂ«to mekanizma tĂ« pĂ«rbashkĂ«t tĂ« kĂ«tyre sĂ«mundjeve kronike por qĂ« ndĂ«rlidhen me kancerin. Mund tĂ« them qĂ« faktorĂ«t e stilit tĂ« jetesĂ«s obeziteti nĂ« AmerikĂ« nĂ« studimet e bĂ«ra del diku qĂ« rreth 17 tumore malinje ndĂ«rlidhen me kĂ«ta faktorĂ« dhe 9 pĂ«r qind e kancereve nĂ« AmerikĂ« vijnĂ« pĂ«r shkak tĂ« mbipeshĂ«sâ, ka thĂ«nĂ« Ademi-Islami.
Për më shumë shikoni të plotë podcastin "Shëndeti në rend të parë:
- YouTube www.youtube.com
