13:00 Bukuria në gjërat e zakonshme: Pse kjo lëvizje japoneze e artizanatit ende ka rëndësi pas 100 vitesh
Me 10 janar 1926, Yanagi SĆetsu dhe poçarĂ«t Hamada ShĆji dhe Kawai KanjirĆ po bisedonin me entuziazĂ«m deri natĂ«n vonĂ« nĂ« njĂ« tempull nĂ« malin KĆya, nĂ« prefekturĂ«n Wakayama tĂ« JaponisĂ«.
Ata po diskutonin se si tĂ« nderonin mĂ« mirĂ« bukurinĂ« e artizanateve tĂ« thjeshta, tĂ« pĂ«rditshme japoneze. Nga ajo bisedĂ« lindi njĂ« fjalĂ« e re, mingei, dhe njĂ« plan pĂ«r tĂ« themeluar Muzeun Japonez tĂ« Zanateve Popullore nĂ« Tokio. MĂ« vonĂ«, Yanagi do ta pĂ«rshkruante atĂ« qĂ« lindi atĂ« natĂ« si ânjĂ« standard tĂ« ri bukurieâ.
Një shekull më pas, idetë e Yanagit duken jashtëzakonisht aktuale. Mesazhi i tij ishte i thjeshtë: gjërat e bukura nuk kanë pse të jenë të rralla apo të shtrenjta, ato mund të jenë objekte të dizajnuara mirë që i përdorim çdo ditë.
Në një kohë mode të shpejtë, produktesh njëpërdorimshe dhe shqetësimesh në rritje për mbetjet, qasja e tij na kujton të mendojmë më me kujdes për objektet që zgjedhim të kemi rreth nesh.
Si lindi mingei
Yanagi (1889â1961) ishte kritik arti dhe koleksionist qĂ« besonte se bukuria nuk u pĂ«rket vetĂ«m artistĂ«ve tĂ« famshĂ«m apo veprave tĂ« rralla. Ai dhe miqtĂ« e tij tĂ«rhiqeshin nga objekte tĂ« punuara mirĂ« dhe funksionale: tasa, shporta, pĂ«lhura dhe vegla tĂ« krijuara pĂ«r pĂ«rdorim tĂ« pĂ«rditshĂ«m, jo pĂ«r ekspozim.

Për Yanagin, këto gjëra të thjeshta formësonin ritmin e jetës së përditshme, por po kalonin pa u vënë re në një botë që po nxitonte drejt prodhimit masiv modern.
TĂ«rheqja vinte nga vĂ«zhgimi i kujdesshĂ«m. Yanagi e pĂ«rshkruante kĂ«tĂ« si âtĂ« shohĂ«sh me sytĂ« e tu pĂ«rpara se ta analizosh me mendjeâ. Ai admironte punĂ«n e artizanĂ«ve anonimĂ« qĂ« pĂ«rsĂ«risnin forma tĂ« njohura, duke i pĂ«rsosur ato pĂ«rmes praktikĂ«s sĂ« gjatĂ«.
Këta krijues nuk kërkonin famë; qëllimi i tyre ishte të krijonin objekte ku bukuria dhe funksioni ishin aq të balancuara sa nuk mund të ndaheshin.
Japonia e viteve 1920 po ndryshonte me shpejtësi. Mallrat e prodhuara në masë po zëvendësonin ato të punuara me dorë dhe shumë tradita lokale po zhdukeshin. Yanagi shqetësohej se ky ndryshim do të fshinte aftësi të çmuara dhe do të dobësonte lidhjen mes bukurisë dhe jetës së përditshme. Mingei synonte ta rikthente këtë lidhje në vëmendje.
Yanagi, Hamada dhe Kawai ranĂ« dakord se u duhej njĂ« fjalĂ« e re pĂ«r objektet qĂ« donin tĂ« vlerĂ«sonin. Nga minshuteki kĆgei, qĂ« do tĂ« thotĂ« âzanat i popullitâ, ata krijuan termin mĂ« tĂ« shkurtĂ«r mingei. Ai pĂ«rshkruan objekte tĂ« bĂ«ra pĂ«r pĂ«rdorim, jo pĂ«r prestigj, dhe me dorĂ«, jo me makinĂ«. Sipas Yanagit, kĂ«to objekte ishin zemra e vĂ«rtetĂ« e artizanatit japonez.
NjĂ« vit pas bisedĂ«s nĂ« malin KĆya, grupi mbajti ekspozitĂ«n e parĂ« tĂ« artizanateve popullore nĂ« Ginza. AsnjĂ« vepĂ«r nuk kishte firmĂ«. QĂ«llimi ishte tĂ« nxitej njĂ« mĂ«nyrĂ« e re shikimi ndaj objekteve modeste, duke treguar se gjĂ«rat e pĂ«rditshme kanĂ« vlerĂ« artistike kur i vĂ«zhgojmĂ« me kujdes.
Si ndikoi mingei në dizajnin japonez
Idetë e Yanagit ndikuan fuqishëm në artizanatin dhe dizajnin japonez gjatë shekullit XX, jo vetëm te artizanët, por edhe te dizajnerët.
I biri, Yanagi SĆri, i zbatoi parimet e mingei-t nĂ« stolĂ«n e famshme Butterfly Stool tĂ« vitit 1954, e bĂ«rĂ« nga dy pjesĂ« tĂ« lakuara kompensate qĂ« takohen si krahĂ« fluture. E thjeshtĂ«, e balancuar dhe e lehtĂ«, kjo stolĂ« Ă«shtĂ« sot njĂ« ikonĂ« e dizajnit modern dhe tregon se si mingei mund tĂ« marrĂ« formĂ« nĂ« materiale dhe kontekste tĂ« reja.

LĂ«vizja ndikoi edhe nĂ« punĂ«n e HamadĂ«s dhe Kawait, si dhe tĂ« shumĂ« krijuesve tĂ« tjerĂ«, pĂ«rfshirĂ« Tomimoto Kenkichi, Serizawa Keisuke, Munakata ShikĆ dhe anglezin Bernard Leach. Ata treguan se zanati tradicional, i praktikuar me kujdes dhe pĂ«rulĂ«si, mund tĂ« mbetet i gjallĂ« edhe nĂ« njĂ« botĂ« qĂ« ndryshon shpejt.
NjĂ« tjetĂ«r degĂ« e trashĂ«gimisĂ« sĂ« Yanagit u shfaq nĂ« vitet 1990 me seikatsu kĆgei, ose âartizanatet e jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshmeâ. KĂ«ta krijues u kthyen te objektet e thjeshta dhe funksionale pĂ«r tĂ« rishikuar mĂ«nyrĂ«n se si jetojmĂ«. Pas shpĂ«rthimit tĂ« flluskĂ«s ekonomike tĂ« JaponisĂ« nĂ« vitet 1980, shumĂ« njerĂ«z nisĂ«n tĂ« vinin nĂ« dyshim zakonin e blerjes dhe hedhjes sĂ« vazhdueshme.
Pse idetë e Yanagit kanë rëndësi sot
Ndikimi i mingei-t vazhdon edhe në dizajnin bashkëkohor. Fukasawa Naoto, një nga dizajnerët më me ndikim në Japoni dhe drejtori aktual i Muzeut Japonez të Artizanateve Popullore, synon të krijojë objekte që funksionojnë aq natyrshëm sa duket sikur zhduken në jetën e përditshme.
Ai e quan kĂ«tĂ« dizajn âpa mendimâ: gjĂ«ra qĂ« ndihen mirĂ« nĂ« dorĂ«, i shĂ«rbejnĂ« qĂ«llimit tĂ« tyre dhe nuk kĂ«rkojnĂ« vĂ«mendje. BashkĂ«punimi i tij i gjatĂ« me MUJI, i njohur pĂ«r produktet e thjeshta dhe minimale, tregon sa afĂ«r Ă«shtĂ« puna e tij me frymĂ«n e mingei-t.
Kjo mënyrë të menduari bie ndesh me mënyrën se si prodhohen shumë mallra sot. Kultura e blerjes së shpejtë dhe hedhjes së shpejtë i ka bërë njerëzit të ndihen të shkëputur nga procesi i krijimit, nga materialet dhe nga sendet që zotërojnë.

Mingei ofron një alternativë. Ajo na fton të shikojmë me kujdes objektet që përdorim çdo ditë, formën, ndjesinë dhe qëllimin e tyre. Sugjeron që bukuria duhet të jetë pjesë e jetës së përditshme, jo një arratisje prej saj.

Yanagi besonte se, nëse ndryshojmë mënyrën se si i shohim dhe i zgjedhim gjërat e zakonshme, mund të ndryshojmë edhe mënyrën se si jetojmë. Një shekull më vonë, thirrja e tij për të vlerësuar objekte të thjeshta dhe të punuara mirë mbetet një udhërrëfyes i qëndrueshëm në botën tonë të drejtuar nga fitimi dhe përdorimi i përkohshëm./KM





















Un vĂdeo que retrata a Julio Iglesias.



