Nga Skënder Minxhozi/
Dikush tha mĂ« te drejtĂ« nĂ« njĂ«rĂ«n nga ditĂ«t e protestave tĂ« 35 viteve mĂ« parĂ« nĂ« Qytetin Studenti: gjak nuk provokoi ky revolucion po baltĂ« prodhoi me shumicĂ«. E thĂ«nĂ« nĂ« atĂ« moment shprehja qe spontane dhe jo mbartĂ«se apo parashikuese e diçkaje tĂ« keqe. Balta identifikohej me motin me shi, e jo labirinthin e errĂ«t ku do tĂ« hynte vendi nĂ« vitet qĂ« pasuan. Pakkush mendonte keq nĂ« atĂ« moment, nĂ« vrullin e romantizmit qĂ« kishte kapluar tĂ« gjithĂ« ambjentin ku lindi pluralizmi shqiptar. Ishim tĂ« varfĂ«r, tĂ« frikĂ«suar, tĂ« paqartĂ« mbi tĂ« gjitha, por mendonim âvetĂ«m pĂ«r mirĂ«â.
âDo e shihni qĂ« do bĂ«hemi EvropĂ« brenda tre vjetĂ«veâ, ishte njĂ« ndĂ«r batutat qĂ« dĂ«gjoje mĂ« shpesh nĂ« atĂ« kohĂ«. Koncepti i hyrjes nĂ« EvropĂ« artikulohej âdo bĂ«hemi EvropĂ«â! âDo bjerĂ« shi jeshil dollarĂ«sh, do zbarkojnĂ« amerikanĂ«t tĂ« na ushqejnĂ« e tĂ« na veshinâ, ja priste tjetri. NĂ« skamjen e komunizmit fundor tĂ« gjitha kĂ«to tingĂ«llonin profetike, paçka se nĂ« thelb ishin dhe janĂ« akoma dhe mĂ« shumĂ« sot, thjesht parashikime naive dhe fĂ«minore. Ăka pasoi nuk ishte as shiu i dollarĂ«ve dhe as bashkimi me EvropĂ«n.
Sot, 35 vite mĂ« pas ngjarjet e dhjetorit â90 kanĂ« mĂ« sĂ« shumti vlerĂ« pĂ«r tĂ« analizuar kurbĂ«n e daljes sĂ« ShqipĂ«risĂ« nga sistemi totalitar komunist dhe tranzitimin e ngadaltĂ« e plot gropa, kthesa e tĂ« pĂ«rpjeta, drejt njĂ« shoqĂ«rie demokratike normale. Objektiv tĂ« cilin nuk e kemi arritur as pas tre dekadash e gjysĂ«m hallakatjeje nĂ«pĂ«r kallamishtet e tranzicionit.
Dekada e parĂ« e tranzicionit, vitet 1991-2000, Ă«shtĂ« ana tjetĂ«r e medaljes iluzive tĂ« rĂ«nies sĂ« komunizmit. ĂshtĂ« ana e errĂ«t e njĂ« historie shprese dhe zhgĂ«njimi. Qyteti Studenti u zbraz shpejt nĂ« dhjetor â90 nga idealistĂ«t dhe vendin e tyre e zunĂ« tĂ« rastĂ«sishmit dhe llogaritarĂ«t e pushtetit. Aq e vĂ«rtetĂ« Ă«shtĂ« kjo saqĂ« teksa vendos pĂ«rballĂ« fotot e atyre ditĂ«ve, studentĂ«t dhe njerĂ«zit e thjeshtĂ« qĂ« gĂ«zonin, me galerinĂ« e fytyrave tĂ« pushtetit qĂ« u ndĂ«rtua mbi baltĂ«n e Qytetit Studenti, kupton sesa i rastĂ«sishĂ«m, joprofesional dhe disa herĂ« keqdashĂ«s e abuzues ka qenĂ« shteti i ri qĂ« mori formĂ« nĂ« fillimet e demokracisĂ« shqiptare.
NĂ« fakt teksa bĂ«n kĂ«tĂ« fluturim nĂ« kohĂ«, kupton tĂ« vĂ«rtetĂ«n e madhe se PD, si fryti madhor i lĂ«vizjes studentore, qe njĂ« jo-projekt i lindur me nxitim pĂ«r shkak tĂ« krizĂ«s sĂ« regjimit qĂ« po binte, e jo si rezultat i njĂ« kulture tĂ« konsoliduar demokratike. KarrieristĂ« dhe tĂ« dĂ«shtuar e tĂ« pakĂ«naqur tĂ« regjimit komunist u kthyen nĂ« materien bazĂ« qĂ« krijoi shtetin e tĂ« ardhmes. I cili kishte brenda shumëçka nga praktikat, fryma dhe konceptet bazĂ« tĂ« shtetit tĂ« sĂ« shkuarĂ«s. Nuk pati njĂ« telajo sado tĂ« vagullt pĂ«r tĂ« hedhur themelet e shtetit post-komunist, nuk pati traditĂ« pluralizmi, nuk pati as organizata apo organizime tĂ« çfarĂ«do qĂ« tĂ« mbartnin mendimin alternativ. NdĂ«rtuam mbi rĂ«rĂ« dhe e pamĂ« veten pĂ«rtokĂ« nĂ« tĂ«rmetin mĂ« tĂ« parĂ« (kupto piramidat dhe vitin e mbrapshtĂ« â97)!
Përtej asaj që studentët dhe qytetarët e tjerë shpalosën në ato ditë dhjetori, ajo që pasoi më pas nisi si një histori e stisur keq qysh në krye të herët. Tamam si ajo këmisha të cilën e mbërthen keq në kopsën e parë dhe të shtrëngon në fyt në kopsën e fundit.
Pasi hoqëm qafe komunizmin, ju kthyem të heqim qafe gjithçka që trashëguam prej tij. Një operacion natyrisht i lëvdueshëm për pjesën e çmontimit të regjimit represiv, instalimin e ekonominë se tregut dhe hapjen e vendit ndaj botës, por jo në mënyrën sesi u sollëm me shtetin, administratën, drejtësinë, infrastrukturat, natyrën, me fenomene sociale si urbanizimi apo me dërgimin për skrap të thuajse gjithçkaje që breza shqiptarësh kishin ndërtuar me mund e djersë.
Asnjë studim paraprak, asnjë model ekonomik e zhvillimor, asnjë vetëfrenim i arsyeshëm për hapat që po hidhnim në errësirë. Thjesht pranim i thatë dhe mekanik i formulave shpesh idiote që vinin nga organizmat ndërkombëtare, ku burokratë të panjohur eksperimentonin me vendet lindore si me minjtë në një vazo qelqi.
Me qetĂ«sinĂ« dhe kthjelltĂ«sinĂ« qĂ« kemi sot, nuk na duhet shumĂ« pĂ«r tĂ« kuptuar sesa amatore, inatçore dhe e mbarsur me ideologji e propogandĂ« boshe ka qenĂ« dekada e parĂ« e pluralizmit qĂ« erdhi pas Dhjetorit â90. NjĂ« brez drejtuesish me kostume antikomuniste, qĂ« vepronin nĂ« mjaft raste pikĂ« pĂ«r pikĂ« si aparatçikĂ«t e regjimit tĂ« saporrĂ«zuar.
Dhe rezultantja e kĂ«saj linje politike i dha frytet e saj tĂ« hidhura. ShqipĂ«ria e filloi epokĂ«n e pluralizmit politik duke parĂ« tĂ« futej nĂ« burg kryetari i opozitĂ«s. Ajo qe kĂ«mbana e parĂ« e deformimit demokratik qĂ« po pĂ«sonte vendi. MĂ« pas erdhi demarshi pĂ«r tĂ« instaluar njĂ« kushtetutĂ« ku tĂ« gjitha pushtetet tâi kishte njĂ« dorĂ« e vetme, Sali Berisha. MĂ« pas pasuan piramidat dhe nĂ« fund, âqershiaâ mbi tortĂ«, erdhi 97-ta e frikshme megjithĂ« bilancin e saj tragjik. Shembja e shtetit dhe rrĂ«nimi deri nĂ« qelizĂ« i gjithçkaje ishte ndĂ«rtuar. Ekuacioni i dekadĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« pluralizmit u mbyt nĂ« gjakun e derdhur pa e ditur pse dhe pa e marrĂ« vesh pĂ«r çfarĂ«. MarrĂ«zi kolektive pĂ«r njĂ« vend qĂ« vegjentonte nĂ« njĂ« gjendje thuajse natyrore.
Të gjitha këto qëndrojnë pas atij shansi të humbur të vitit 1990, kur largimin e komunizmit dhe hapësirën e oportunitetet që sillte me vete ajo ngjarje, i deformuam duke ja vënë shtetin në dorë batakçinjve politikë dhe tregtarëve të paskrupullt të flamujve.
NjĂ« Ă«ndĂ«rr e bukur u kthye gradualisht nĂ« makth, aq sa edhe sot askush nuk Ă«shtĂ« nĂ« gjendje ta shpjegojĂ«, fjala vjen,se pĂ«rse kur ra sistemi komunist nĂ« dhjetor â90 nuk u derdh asnjĂ« pikĂ« gjaku, por ama kur erdhi puna pĂ«r tĂ« parin rotacion tĂ« pushtetit brenda sistemit tĂ« ri demokratik, u vranĂ« nja 2 apo 3 mijĂ« njerĂ«z! KĂ«tĂ« paradoks sot nuk e shpjegon dot askush, pĂ«rveçse me faktin se nĂ« vitin â90 komunizmit i kishin rĂ«nĂ« patkonjtĂ« dhe shqiptarĂ«t donin lirinĂ«, kurse nĂ« 1997 kur puna qe pĂ«r ndarjen e pushtetit mes njĂ« klase politike tĂ« vradzhtĂ« dhe pĂ«rjashtuese (shto dhe fajdet), gara pĂ«r pushtet u kthye nĂ« faturĂ« gjaku.
Prandaj Ă«shtĂ« mirĂ« tĂ« pĂ«rkujtohet e mbi tĂ« gjitha tĂ« studiohet Dhjetori â90 me tĂ« gjitha efektet qĂ« prodhoi. Pa ditirambet e shĂ«mtuara e glorifikimin grotesk qĂ« vĂ«rehet rĂ«ndom kur afrohet data, por me koshiencĂ«n se nga largĂ«sia e 35 viteve ka ardhur mĂ« nĂ« fund momenti pĂ«r tĂ« pasur njĂ« refleksion mbi atĂ« qĂ« shkoi mirĂ«, por mbi tĂ« gjitha dhe kryesisht mbi atĂ« qĂ« shkoi keq nĂ« atĂ« moment ngjizjeje tĂ« vetĂ«dijes sonĂ« demokratike. Dhjetorin â90 duhet ta kujtojmĂ« pĂ«r atĂ« qĂ« fituam, por mĂ« shumĂ« dhe mĂ« shpesh pĂ«r atĂ« qĂ« humbĂ«m.
Sepse humbĂ«m shansin pĂ«r tĂ« vĂ«nĂ« themelet e njĂ« shteti normal, njĂ« demokracie funksionale tĂ« rregulluar nga shteti ligjor dhe njĂ« vendi qĂ« tĂ« mban, jo qĂ« tĂ« pĂ«rze 35 vjet rresht! Kishim shansin historik tĂ« ndĂ«rtojmĂ« mbi rrĂ«nojat e komunizmit njĂ« shoqĂ«ri humane, e jo njĂ« kazan grykĂ«sish qĂ« abuzojnĂ« me shtetin dhe me pushtetin. PĂ«r kĂ«to ja vlen vĂ«rtetĂ« tĂ« kujtohet Dhjetori â90!
The post Dhjetorin ta kujtojmë për çfarë fituam, po edhe për çfarë humbëm first appeared on JavaNews.al.