15:00 Të drejtat e grave janë nën kërcënim në mbarë botën. Por ne kemi gjetur shpresë
Nga El Salvadori nĂ« Rusi, IslandĂ« dhe Siri, gratĂ« po kundĂ«rshtojnĂ« ngritjen e forcave regresive. Le ta mbĂ«shtesim luftĂ«n e tyreÂ
Nga Rahila Gupta*
NĂ« vitin 2025, bota qĂ« ishte hapur nga gratĂ« shpesh Ă«shtĂ« dukur sikur po mbyllet. Forcat qĂ« qĂ«ndrojnĂ« pas tĂ«rheqjes sĂ« tĂ« drejtĂ«s sĂ« abortit nĂ« SHBA-nĂ« e Donald Trump po pĂ«rpiqen tĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« edhe nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar. NĂ« Afganistan, talebanĂ«t kanĂ« intensifikuar sulmet ndaj grave dhe vajzave. Dhuna seksuale Ă«shtĂ« e pĂ«rhapur nĂ« Haiti dhe nĂ« RepublikĂ«n Demokratike tĂ« Kongos. NĂ« MeksikĂ«, madje as presidentja nuk Ă«shtĂ« e sigurt nga sulmi seksual. Duket sikur po ndodh njĂ« ârigjallĂ«rimâ i çoroditur i patriarkatit.
Do tĂ« tĂ« falej po tĂ« mendoje se, nĂ« mbarĂ« botĂ«n, tĂ« drejtat e grave po betonizohen. Por gjatĂ« hulumtimit pĂ«r librin tonĂ« Planet Patriarchy, Beatrix Campbell dhe unĂ« pamĂ« rezistencĂ«n e grave tĂ« shpĂ«rthente si filiza tĂ« gjelbĂ«r qĂ« çajnĂ« pĂ«rmes çarjeve. NĂ« El Salvador, gratĂ« mund tĂ« dĂ«nohen me 30â50 vjet burg pĂ«r aborte spontane qĂ« interpretohen si aborte tĂ« qĂ«llimshme. MegjithatĂ«, feministet kanĂ« arritur tĂ« lirojnĂ« tĂ« gjitha 72 gratĂ« qĂ« ishin burgosur pĂ«r kĂ«tĂ«, duke pĂ«rdorur strategji novatore penale dhe ligjore. NĂ« Rusi, feministet kanĂ« filluar tĂ« mbajnĂ« shirita blu dhe tĂ« verdhĂ«, ngjyrat e flamurit ukrainas, pĂ«r tĂ« shprehur solidaritetin e tyre kundĂ«r luftĂ«s.
Historia qĂ« vjen nga Islanda Ă«shtĂ« edhe mĂ« shpresĂ«dhĂ«nĂ«se, pasi rrĂ«zon supozimet tona pĂ«r kushtet nĂ« tĂ« cilat lulĂ«zon feminizmi. Pozicioni i lavdĂ«ruar i vendit nĂ« krye tĂ« renditjes sĂ« Forumit Ekonomik BotĂ«ror pĂ«r barazinĂ« gjinore u arrit kryesisht nĂ«n qeveri konservatore gjatĂ« 50 viteve tĂ« fundit, ndĂ«rsa qeveritĂ« socialdemokrate ishin nĂ« pushtet vetĂ«m pĂ«r pesĂ« vjet. Prania e grave nĂ« sindikata ka qenĂ« pjesĂ«risht pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r kĂ«to arritje â mĂ« shumĂ« se 90% e fuqisĂ« punĂ«tore Ă«shtĂ« e sindikalizuar, rreth gjysma e anĂ«tarĂ«ve janĂ« gra dhe ka njĂ« numĂ«r gjithnjĂ« nĂ« rritje grash nĂ« role drejtuese.
Greva e grave në Islandë në vitin 1975, në të cilën morën pjesë 90% e grave të vendit, e paralizoi vendin për një ditë të tërë, duke frymëzuar gra në mbarë botën të vepronin njësoj dhe duke treguar se sa e domosdoshme është puna e paguar dhe e papaguar e grave. Vitin pasues, Islanda miratoi një ligj që garantonte barazinë gjinore. Këtë vit, rreth 50,000 njerëz morën pjesë në përkujtimet e 50-vjetorit të grevës, sepse edhe Islanda ka ndier valët globale të mizogjinisë që përplasen në brigjet e saj.
Ka shumĂ« pĂ«r tĂ« mĂ«suar dhe zbatuar nga politikat e IslandĂ«s pĂ«r lejen prindĂ«rore dhe pagĂ«n e barabartĂ«. PunĂ«dhĂ«nĂ«sit janĂ« tĂ« detyruar tĂ« dĂ«shmojnĂ« se zbatojnĂ« politikĂ«n e pagĂ«s sĂ« barabartĂ« pĂ«r punĂ« me vlerĂ« tĂ« barabartĂ«. NdĂ«rsa shumĂ« Ă«shtĂ« arritur, shumĂ« mbetet ende pĂ«r tâu bĂ«rĂ«: pagat pĂ«r orĂ« janĂ« pothuajse tĂ« barabarta, por tĂ« ardhurat gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s zbulojnĂ« pabarazi tĂ« pagave tĂ« shkaktuara nga âdĂ«nimiâ i amĂ«sisĂ« dhe nga ndarja e pabarabartĂ« e punĂ«s, kohĂ«s dhe pushtetit. ShkallĂ«t e dhunĂ«s seksuale ndaj grave mbeten gjithashtu tĂ« larta.
PĂ«rparimi mĂ« frymĂ«zues nĂ« tĂ« drejtat e grave â nĂ« fakt, njĂ« revolucion i grave â po ndodh nĂ« vendin mĂ« tĂ« pamendueshĂ«m. I goditur nga lufta me forca islamiste autoritare qĂ« nga viti 2012, Administrata Autonome Demokratike e SirisĂ« Veriore dhe Lindore (e njohur gjerĂ«sisht si Rojava) tani zĂ« pothuajse njĂ« tĂ« tretĂ«n e SirisĂ«. ShumĂ« nga paragjykimet e mia u shkatĂ«rruan kur vizitova RojavĂ«n: lufta Ă«shtĂ« momenti klasik kur tĂ« gjitha tĂ« drejtat pezullohen ose gĂ«rryhen. Kush mendon pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e barazisĂ« gjinore, pĂ«r pĂ«rfshirjen racore apo pĂ«r demokracinĂ« e drejtpĂ«rdrejtĂ« gjatĂ« luftĂ«s? A nuk kishte dĂ«shtuar pranvera arabe? Por po tĂ« mos ishte pranvera arabe, nuk do tĂ« kishte pasur njĂ« vakum pushteti nĂ« verilindje, qĂ« u dha mundĂ«si kurdĂ«ve tĂ« realizonin njĂ« revolucion pa gjak kundĂ«r presidentit Bashar al-Assad, i cili ishte i zĂ«nĂ« me shtypjen e rebelimit nĂ« SirinĂ« jugore. Gjakderdhja do tĂ« vinte mĂ« vonĂ«, nĂ« vitin 2014, kur Shteti Islamik sulmoi, pjesĂ«risht pĂ«r tĂ« pushtuar territor dhe pjesĂ«risht pĂ«r tĂ« forcuar eksperimentin e vet me njĂ« formĂ« mesjetare tĂ« patriarkatit, njĂ« pasqyrĂ« e errĂ«t e lirive tĂ« grave nĂ« Rojava.
Rojava Ă«shtĂ« njĂ« eksperiment i demokracisĂ« sĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« nga baza. Komunat e lagjeve me deri nĂ« 300 banorĂ« zgjedhin njĂ« burrĂ« dhe njĂ« grua sipas rregullit tĂ« bashkĂ«kryesimit pĂ«r tâi pĂ«rfaqĂ«suar nĂ« kĂ«shillin e qytetit, i cili nga ana e tij zgjedh anĂ«tarĂ« nĂ« nivelin urban, dhe kĂ«shtu me radhĂ« deri sa pĂ«rfaqĂ«sohen nĂ« kĂ«shillin popullor pothuajse kombĂ«tar. Komuna zgjedh anĂ«tarĂ« tĂ« komiteteve tĂ« specializuara si shĂ«ndetĂ«sia, arsimi, shĂ«rbimet ose zgjidhja e konflikteve, me pĂ«rfaqĂ«sim tĂ« barabartĂ« tĂ« burrave dhe grave dhe tĂ« udhĂ«hequra nga bashkĂ«kryetarĂ«. Paralelisht me kĂ«tĂ« strukturĂ«, gjeta njĂ« strukturĂ« vetĂ«m pĂ«r gratĂ« me komitetet e veta dhe me tĂ« drejtĂ«n e vetos ndaj çdo politike qĂ« ndikon nĂ« tĂ« drejtat e grave.
GratĂ« e RojavĂ«s i kanĂ« lidhur ngjyrat e tyre me sekularizmin, duke njohur ndikimin shkatĂ«rrues tĂ« fesĂ« mbi liritĂ« e grave. Ato kanĂ« shpĂ«rbĂ«rĂ« kĂ«shillat e sheriatit (ndryshe nga MbretĂ«ria e Bashkuar), kanĂ« ndaluar martesat e fĂ«mijĂ«ve, poligaminĂ« dhe pajĂ«n, kanĂ« kriminalizuar vrasjet pĂ«r ânderâ, kanĂ« futur martesat civile dhe u kanĂ« dhĂ«nĂ« grave tĂ« drejta tĂ« barabarta pĂ«r trashĂ«giminĂ« dhe kujdestarinĂ« e fĂ«mijĂ«ve tĂ« tyre, pavarĂ«sisht statusit martesor.
Ajo botĂ« tjetĂ«r qĂ« ne e dĂ«shirojmĂ« Ă«shtĂ« kĂ«tu. Por po bombardohet nga Turqia â sĂ« cilĂ«s MbretĂ«ria e Bashkuar i shet armĂ« â e kĂ«rcĂ«nuar nga njĂ« shoqĂ«ri vĂ«rtet demokratike nĂ« pragun e saj. Rojava Ă«shtĂ« gjithashtu nĂ« rrezik nga impulsi centralizues i udhĂ«heqĂ«sit tĂ« ri tĂ« SirisĂ«, Ahmed al-Sharaa, qeveria e bazuar nĂ« sheriat e tĂ« cilit do tĂ« shĂ«nonte fundin e barazisĂ«. Mbijetesa e RojavĂ«s, qoftĂ« edhe si ide, varet nga gratĂ« nĂ« mbarĂ« botĂ«n qĂ« tĂ« krijojnĂ« asamble grash nĂ« çdo hapĂ«sirĂ« qytetare qĂ« kanĂ« nĂ« dispozicion, pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar fuqinĂ« e tyre demokratike dhe pĂ«r tâu bĂ«rĂ« njĂ« forcĂ« ndryshimi. Duhet tĂ« bĂ«jmĂ« gjithçka qĂ« mundemi pĂ«r ta stabilizuar kĂ«tĂ« flakĂ« tĂ« dridhshme, e cila mund tĂ« ndriçojĂ« rrugĂ«n drejt sĂ« ardhmes sonĂ«.
*Rahila Gupta është aktiviste feministe antiraciste dhe bashkautore, së bashku me Beatrix Campbell, e librit Planet Patriarchy
Â
Â
Â
Â
Â
Â
Â
Â
Â




















