Federico Rampini* â QĂ« nga viti 1979, regjimi i AjatollahĂ«ve Ă«shtĂ« bazuar nĂ« terror. TĂ« parĂ«t qĂ« vuajtĂ«n, tragjikisht, ishin âbashkĂ«udhĂ«tarĂ«tâ naivĂ« socialistĂ« dhe komunistĂ«.
Me mbështetjen e të majtës perëndimore, marksistët iranianë u regjistruan në revolucionin e Khomeinit, sepse e panë ikjen e Shahut pro-amerikan si një fitore të madhe për kauzën e tyre.
Ata ishin të parët që përfunduan në mullirin e mishit të teokracisë shiite: të dënuar me vdekje ose të torturuar në burgje, ku Ajatollahët përvetësuan metodat e policisë sekrete të sundimtarit që sapo kishin rrëzuar.
Pastaj erdhi radha e grave, të cilat e gjetën veten të nënshtruara ndaj rregullave të jetës shumë më retrograde dhe shtypëse, sesa ato në fuqi para vitit 1979.
Pastaj universitetet ndaluan aq shumë shkencë perëndimore të sakrifikuar në altarin e indoktrinimit. Të rinjve iu ndalua muzika.
Pakicat etnike dhe seksuale, artistët dhe intelektualët, u persekutuan gjithashtu. E kështu me radhë, në një greminë drejt totalitarizmit.
Sa gjatĂ« mund tĂ« mbijetojĂ« njĂ« regjim, sloganet e tĂ« cilit janĂ« âvdekje Izraelitâ dhe âvdekje AmerikĂ«sâ, por qĂ« nuk ka dalĂ« kurrĂ« me njĂ« slogan po aq tĂ« fortĂ« dhe pozitiv pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« ârroftĂ« Irani dhe njĂ« e ardhme mĂ« e mirĂ« pĂ«r popullin e tijâ?
ÙÛŰŻÛÙ ŰŻŰ±ÛۧÙŰȘÛ ŰŻÙۧÛÙ ÙŸÛŰŽ ۧŰČ ŰŻÙŰłŰȘÙ
ۧŰČ Ű·Ű±ÛÙ Ű§ŰłŰȘۧ۱ÙÛÙÚ©:
۳ۧŰčŰȘ Û·:ÛČÛ° ŰȘÙ۱ۧÙ-Ù۱ÙÛ ŰźÛۧۚÙÙ ÛČÛ° pic.twitter.com/34QxlHAhYQ
â RT (@rt_rtiy) January 10, 2026
E huazoj këtë pyetje nga një ekspert kryesor i Iranit, Karim Sadjadpour, Bashkëpunëtor i Lartë në Carnegie Endowment for International Peace.
Fatkeqësisht, mund të mbijetojë për një kohë të gjatë: 47 vjet, dhe nuk e dimë nëse më në fund po vdes në këto orë, apo nëse mizoria e shtypjes së tij do të mbizotërojë përsëri mbi lëvizjet protestuese.
Megjithatë, ne dimë disa gjëra. Regjimi arriti të mbijetonte falë mbështetjes së të gjithë atyre që kërkuan të dobësonin Amerikën dhe Perëndimin: Rusia, Kina.
Ai gëzonte besueshmëri për sa kohë që mbillte terror në të gjithë Lindjen e Mesme dhe më gjerë, duke përdorur milici vrasëse, si Hamasi, Hezbollahu dhe Huthët.
Për të paktën njëzet vjet, ai e zhyti Arabinë Saudite në një garë perverse për të parë se kush ishte fuqia rajonale më fondamentaliste: petrodollarët e tyre financuan xhihadin dhe indoktrinimin edhe midis komuniteteve të emigrantëve myslimanë në Perëndim.
Por më pas, loja perverse e ajatollahëve filloi të haste në pengesa serioze. Protestat e brendshme janë rritur që të paktën nga viti 2019, pasi aventurat ushtarake të jashtme e kanë varfëruar popullsinë dhe e kanë bërë korrupsionin e elitës klerike gjithnjë e më të padurueshëm.
Arabia Saudite është nisur në një rrugë alternative: modernizim, sekularizim, përparim ekonomik dhe afrim me Izraelin.
Mbështetja për Hamasin për masakrën e 7 tetorit 2023 doli të ishte një llogaritje e gabuar kolosale. I kërcënuar që në vetë ekzistencën e tij, Izraeli ka dhënë goditje vdekjeprurëse kundër të gjithë aleatëve rajonalë të Iranit.
Pastaj Trump ndërhyri me bombardimin e centraleve bërthamore. Udhëheqësi suprem i revolucionit islamik, Khamenei, shfaqi pafuqi.
AleatĂ«t e tij kinezĂ« dhe rusĂ« ishin tĂ« paaftĂ« ta mbronin atĂ«. Por, tĂ« vĂ«resh se besueshmĂ«ria e regjimit Ă«shtĂ« nĂ« nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t historik â si nĂ« nivel ndĂ«rkombĂ«tar, ashtu edhe nĂ« atĂ« vendas â nuk na tregon asgjĂ« pĂ«r tĂ« ardhmen e kĂ«tij kombi.
PĂ«r tĂ« provuar tĂ« imagjinoj disa skenarĂ«, i drejtohem Sadjadpour-it. NĂ« njĂ« ese nĂ« âForeign Affairsâ, ky ekspert pĂ«rpiqet tĂ« pĂ«rshkruajĂ« katĂ«r skenarĂ« tĂ« mundshĂ«m, katĂ«r hipoteza pĂ«r epokĂ«n post-Khameini: njĂ« evolucion i ngjashĂ«m me atĂ« tĂ« RusisĂ« post-Sovjetike, njĂ« rrugĂ« kineze, njĂ« zgjidhje nĂ« stilin pakistanez ose modeli turk.
Vetëm lista e vendeve e bën të qartë se Sadjadpour nuk i jep një probabilitet të lartë ardhjes së demokracisë.
ŰۧÙâÙŰŽ ÙÛŰŻÛÙÛ ÛÚ© ŰŻÙ۱ۚÛÙ Ù
ۯۧ۱ۚ۳ŰȘÙ Ű§ŰČ ŰŽÙÛÚ© Ù
ŰłŰȘÙÛÙ
۳۱کÙŰšÚŻŰ±Ű§Ù Ùۚۧ۳âŰŽŰźŰ”Û ŰšŰ§ ێۧŰȘâÚŻŰ§Ù ŰšÙâŰłÙÛ Ù
ŰčŰȘŰ±Ű¶Ű§Ù ŰŻŰ± #ŰČۧÙŰŻŰ§Ù Ű±Ű§ Ù
ÙŰȘێ۱ ک۱ۯ. pic.twitter.com/6nxnlCnJRh
â Farzad Fattahi (@FattahiFarzad) January 10, 2026
Ja një përmbledhje e analizës së tij.
Për herë të parë në gati dyzet vjet, argumenton studiuesi, Irani është vërtet në prag të një tranzicioni pushteti, ndoshta edhe të një tranzicioni regjimi.
Mosha e avancuar e Ali Khameneit, sulmi i shpejtë i qershorit që pa Izraelin të godiste fort infrastrukturën ushtarake dhe bërthamore iraniane dhe Shtetet e Bashkuara të ndërhynin drejtpërdrejt kundër centraleve bërthamore, kanë ekspozuar brishtësinë e një sistemi që për dekada e paraqiti veten, si ideologjikisht të paepur, ashtu dhe strategjikisht të pamposhtur.
Imazhi pĂ«rfundimtar i Khameneit qĂ« del nga bunkeri pĂ«r tĂ« shpallur njĂ« âfitoreâ me njĂ« zĂ« tĂ« dridhur, vetĂ«m sa e ka theksuar, nĂ« vend qĂ« ta zhdukĂ«, ndjesinĂ« e pushtetit tĂ« dobĂ«suar.
Sadjadpour fillon me një deklaratë të qartë: Republika Islamike nuk është më një regjim në zgjerim, por një regjim në mbrojtje, pa vrull ideologjik, i rraskapitur ekonomikisht, i cenueshëm ushtarakisht dhe i delegjitimuar shoqërisht.
Hendeku midis retorikĂ«s revolucionare dhe realitetit tĂ« pĂ«rditshĂ«m Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« shumĂ« i madh. ShoqĂ«ria iraniane â 92 milionĂ« njerĂ«z, tĂ« izoluar pĂ«r dekada tĂ« tĂ«ra â jeton brenda njĂ« kombinimi mbytĂ«s tĂ« sanksioneve, inflacionit, ndĂ«rprerjeve tĂ« energjisĂ«, mungesĂ«s sĂ« ujit, censurĂ«s digjitale dhe moralit shtypĂ«s.
Simbolet qendrore të revolucionit, siç është hixhabi i detyrueshëm, tani po sfidohen hapur. Regjimi nuk kontrollon më vërtet as qiellin dhe as rrugët.
Rrënjët e thella të autoritarizmit: paranoja dhe mosbesimi
Për të kuptuar pse tranzicioni i Iranit është kaq i pasigurt, Sadjadpour thekson një tipar strukturor të historisë politike të vendit: paranoja si stil qeverisjeje.
Pushtimet, poshtërimet koloniale, grushtet e shtetit dhe ndërhyrjet e huaja kanë ngulitur një kulturë dyshimi që përshkon elitat dhe shoqërinë.
UdhĂ«heqĂ«sit iranianĂ« â nga Shahu te Khomeini, e deri te Khamenei â kanĂ« parĂ« komplote kudo, duke shpĂ«rblyer besnikĂ«rinĂ« mbi kompetencĂ«n dhe duke prodhuar njĂ« pĂ«rzgjedhje negative tĂ« klasave sunduese.
Kjo klimĂ« mosbesimi kronik, ka penguar ndĂ«rtimin e institucioneve tĂ« forta dhe ka forcuar personalizmin. Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« sistem qĂ« luhatet midis euforisĂ« sĂ« shkurtĂ«r dhe cikleve tĂ« gjata tĂ« zhgĂ«njimit, i paaftĂ« pĂ«r vetĂ«-reformim. ĂshtĂ« brenda kĂ«tij boshllĂ«ku institucional qĂ« shtrihen skenarĂ«t e mundshĂ«m âpost-Khameiniâ.
THREAD: Verified videos of Iran protests â 10 January
Heavy clashes on Vakil Abad Boulevard in Mashhad. Protesters hide behind barricades as security forces fire shots from a footbridge.
Video: @Vahid
Location: https://t.co/48rK47fgrp
With Richard Irvine Brown@GeoConfirmed https://t.co/LGCLaI1XaI pic.twitter.com/pGQBnH9LKu
â Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) January 11, 2026
Irani si Rusia: nga teokracia, te nacionalizmi autoritar
Skenari i parë është ai post-sovjetik. Ashtu si BRSS në vitet e tij të fundit, Republika Islamike duket e rraskapitur ideologjikisht, e mbështetur më shumë nga shtrëngimi sesa nga konsensusi, me një shoqëri që i ka kthyer shpinën shtetit.
Irani, ashtu si Rusia, është një vend i pasur me burime natyrore, me një identitet të fortë historik dhe një revolucion që kërkoi të riformësonte gjithçka në emër të një ideologjie gjithëpërfshirëse.
Në këtë skenar, rënia e ideologjisë nuk çon në demokraci, por në një vakum pushteti të mbushur nga aparatet e sigurisë dhe oligarkitë ekonomike.
Ashtu si nĂ« Rusi nĂ« vitet 1990, kaosi, pabarazia dhe plaçkitja e burimeve hapin rrugĂ«n pĂ«r shfaqjen e njĂ« njeriu tĂ« fortĂ«: njĂ« âPutin iranianâ.
Kjo figurë mund të vijë nga Garda Revolucionare ose shërbimet e sigurisë, duke braktisur islamizmin shiit si ideologji themeluese dhe duke e zëvendësuar atë me një nacionalizëm iranian të bazuar në pakënaqësi: edhe një herë kundër Perëndimit, kundër Izraelit, kundër poshtërimeve të pësuara.
Premtimi do të ishte stabiliteti dhe krenaria kombëtare; realiteti, një autoritarizëm pragmatik, i korruptuar dhe agresiv.
Sadjadpour paralajmĂ«ron: fundi i teokracisĂ« nuk garanton njĂ« rezultat liberal. NjĂ« Iran âpost-ideologjikâ mund tĂ« jetĂ« edhe mĂ« cinik, mĂ« grabitqar dhe mĂ« destabilizues pĂ«r rajonin, njĂ«soj si Rusia e Putinit pas komunizmit.
Irani si Kina: pragmatizëm pa liri
Skenari i dytĂ« Ă«shtĂ« ai qĂ« shumĂ« reformistĂ« vendas kanĂ« Ă«ndĂ«rruar: âmodeli kinezâ. Pas vdekjes sĂ« Maos, Pekini sakrifikoi ortodoksinĂ« ideologjike nĂ« favor tĂ« zhvillimit ekonomik, duke ruajtur njĂ« sistem autoritar.
Nëse zbatohet në Iran, kjo do të thotë më pak teologji, më shumë teknokraci; më pak revolucion, më shumë interes kombëtar.
Në këtë skenar, Irani do të normalizonte marrëdhëniet me Perëndimin, do të zvogëlonte armiqësinë ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, do të lironte kontrollin shoqëror dhe do të kërkonte integrimin ekonomik global, por pa lejuar pluralizmin politik.
Pasdarani (ajatollahĂ«t) do tĂ« mbetej i fuqishĂ«m, por i transformuar nĂ« njĂ« lloj elite kombĂ«tare-korporative, e ngjashme me UshtrinĂ« Ălirimtare Popullore Kineze.
Sadjadpour, megjithatë, thekson dy pengesa të mëdha. E para është politike: në Kinë, hapja ndaj Uashingtonit u iniciua nga vetë Mao; në Iran, Khamenei gjithmonë e ka konsideruar kompromisin me Shtetet e Bashkuara një kërcënim ekzistencial.
Pa një udhëheqës të gatshëm të thyejë këtë tabu, modeli kinez mbetet i paqëndrueshëm. Pengesa e dytë është strukturore: Irani nuk është Kina.
Nuk ka njĂ« fuqi punĂ«tore tĂ« madhe ose njĂ« ekonomi prodhuese tĂ« aftĂ« pĂ«r tĂ« thithur miliona njerĂ«z. ĂshtĂ« njĂ« ekonomi parazitare e bazuar nĂ« nxjerrjen e rentave tĂ« energjisĂ«, mĂ« e ngjashme me RusinĂ«.
Nëse regjimi do të braktiste ideologjinë e tij pa përmirësuar konkretisht jetën e qytetarëve të tij, do të humbiste çdo gjurmë të fundit të legjitimitetit.
THREAD: Despite an internet shutdown, mass protests are continuing in Iran tonight. Follow this thread for verified videos.
A protester sprays "Long live the Shah" on a billboard in Punak Square, west Tehran.
Video: @Vahid
Location: https://t.co/dnm98q6LmV@GeoConfirmed https://t.co/2h0bvOfEvi pic.twitter.com/TF0lrDmNaH
â Shayan Sardarizadeh (@Shayan86) January 9, 2026
Irani si Pakistani: pushteti i ushtrisë
Skenari i tretë, të cilin Sadjadpour e konsideron ndër më të besueshmit, është ai i Pakistanit: transformimi i Iranit në një shtet të dominuar nga ushtria, në të cilin trupat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kalojnë nga pushteti informal, në atë formal.
Që nga lufta Iran-Irak, IRGC është bërë shumë më tepër sesa një forcë e armatosur: ajo kontrollon sektorët kryesorë të ekonomisë, menaxhon trafikimin, median, infrastrukturën, programet bërthamore dhe rrjetet rajonale të milicisë.
Ashtu si në Pakistan, mund të lindë një situatë ku nuk është ushtria që i shërben shtetit, por shteti që i shërben ushtrisë.
NĂ« kĂ«tĂ« skenar, ushtria mund tĂ« lejojĂ« qĂ« kaosi shoqĂ«ror tĂ« pĂ«rkeqĂ«sohet, pastaj tĂ« paraqitet si âshpĂ«timtari i kombitâ, duke justifikuar sundimin e saj nĂ« emĂ«r tĂ« unitetit kombĂ«tar.
Megjithatë, për ta bërë këtë, do të duhej të braktiste ideologjinë klerikale dhe të rivendoste legjitimitetin në nacionalizmin iranian.
Edhe këtu, rezultatet mbeten të paqarta. Një udhëheqës ushtarak mund të jetë një Putin i ri iranian, ose një Al-Sisi iranian (i emëruar sipas gjeneral-diktatorit egjiptian): autoritar, por pragmatik dhe i gatshëm të arrijë një mirëkuptim me Perëndimin.
Në të dyja rastet, çështja bërthamore do të ishte qendrore: armët bërthamore si garanci mbijetese, ose heqja dorë në këmbim të njohjes ndërkombëtare.
Irani si Turqia: populizmi zgjedhor dhe autoritarizmi mazhoritar
Skenari i katërt është ai turk. Ky nuk është një tranzicion ushtarak apo teknokrat, por shfaqja e një udhëheqësi populist të legjitimuar nga vota, duke çmontuar gradualisht kontrollet dhe balancat institucionale nga brenda.
Që kjo të ndodhë në Iran, do të ishte e nevojshme një reformë radikale institucionale: heqja e Udhëheqësit Suprem dhe Këshillit të Kujdestarit, zvogëlimi i Pasdaranit dhe forcimi i parlamentit dhe qeverisë së zgjedhur.
Këto kushte janë joreale sot, por jo krejtësisht të paimagjinueshme në planin afatgjatë. Sadjadpour vëren se Irani ka një traditë të thellë populiste: nga Khomeini, te Ahmadinejadi, udhëheqës të aftë për të mobilizuar pakënaqësinë kundër elitave dhe fuqive të huaja duke premtuar rishpërndarje dhe drejtësi sociale.
NjĂ« âErdogan iranianâ i ardhshĂ«m mund tĂ« kombinojĂ« nacionalizmin, fenĂ« dhe votĂ«n popullore, duke prodhuar autoritarizĂ«m me mbĂ«shtetje masive.
Ky skenar do të ishte i preferueshëm ndaj teokracisë ose sundimit ushtarak për shumë iranianë, por nuk do të garantonte demokraci të vërtetë liberale. Siç e demonstron Turqia, populizmi mund ta zbrazë demokracinë nga brenda.
Sadjadpour pĂ«rfundon me njĂ« notĂ« realizmi. Historia iraniane â siç mĂ«son libri â1979â â pothuajse gjithmonĂ« kundĂ«rshton parashikimet.
Por njĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« e qartĂ«: iranianĂ«t nuk po kĂ«rkojnĂ« revolucione ideologjike ose kulte tĂ« reja personaliteti. Ata po kĂ«rkojnĂ« âzendegi-e normaleâ, njĂ« jetĂ« normale: dinjitet ekonomik, liri personale, njĂ« shtet qĂ« nuk kontrollon çdo aspekt tĂ« ekzistencĂ«s.
Irani ka të gjitha kredencialet për të qenë një vend i G20. Pyetja e vërtetë nuk është nëse do të vijë ndryshimi, por nëse, pas vjeshtës së errët dhe të përgjakshme të ajatollahëve, do të vijë më në fund një pranverë, apo thjesht një dimër tjetër.
Burimi: âCorriere della Seraâ; PĂ«rshtati nĂ« shqip: Gazeta âSiâ
The post Nëse ajatollahët rrëzohen vërtet këtë herë: 4 skenarë për të ardhmen e Iranit appeared first on Gazeta Si.
Login
