Avokati nga Beogradi, Çedomir Stojkoviq, i cili është aktiv në rrjetet sociale, u arrestua të hënën në Beograd dhe, kur u lirua për t’u mbrojtur nga liria, ai postoi në profilin e tij në Facebook “për të shpjeguar të gjithë situatën”.
Stojkoviq postoi në Facebook sepse, siç pretendon ai, iu ndalua të postonte në rrjetin social X dhe në platformën YouTube.
Përveç kësaj, iu konfiskua telefoni celular, siç ka thënë ai, shkruan klix.ba, përcjell Telegrafi.
"Zyrtarisht, u arrestova për dy arsye. Së pari, sepse në vitet 2022, 2023, 2024 dhe 2025, shkrova për EuroMaidan në Ukrainë në platformën X se ishte një shprehje demokratike e vullnetit të popullit për Bashkimin Evropian. Regjimi në Serbi e konsideron vepër penale përmendjen e EuroMaidan në Serbi. Së dyti, sepse përmenda Aleksandar Vuçiqin dhe Slavko Aleksiqin në rrjetin X", thotë Stojkoviq.
Megjithatë, siç pretendon ai, arsyet e vërteta të arrestimit janë të tjera.
"Më arrestuan për shkak të kallëzimit tim penal kundër Aleksandar Vuçiqit në lidhje me lidhjen e tij me 'Sarajevo Sniper Safari'...", ka shkruar më tej ai.
Siç deklaroi ai, Stojkoviq dëgjoi se arsyeja e vërtetë e arrestimit ishin postimet rreth lidhjes së Vuçiqit me 'Sarajevo Safari', domethënë, sepse postimet e tij mbi atë temë tërhoqën vëmendjen e mediave të huaja.
Së fundmi, me një ton humoristik, ai tha se çështja e tij duhet të arrijë te Elon Musk, pronari i X, dhe se bëhet fjalë për "censurë të dukshme me të cilën ai shpesh merret".
Kujtojmë se termi “Sarajevo Safari” i referohet pretendimeve se gjatë rrethimit të Sarajevës (1992–1996) disa të ashtuquajtur “turistë snajperistë”, kryesisht të huaj dhe sipas akuzave, me pagesë, merrnin pozicione snajperësh në zonat e kontrolluara nga Ushtria e Republikës Serbe (VRS) dhe qëllonin mbi civilë.
Historia u bë e njohur gjerësisht pas publikimit të dokumentarit Sarajevo Safari (2022) të regjisorit Miran Zupaniq, i cili sjell dëshmi që sugjerojnë se pas këtij fenomeni të supozuar qëndronte edhe logjistika e ushtrisë së Republikës Serbe.
Pas daljes së filmit dhe rishfaqjes së dëshmive, në nëntor 2025, Prokuroria Publike e Milanos në Itali hapi një hetim për të zbuluar nëse disa shtetas italianë mund të kenë marrë pjesë në këtë formë të pretenduar “sniper-turizmi" dhe në vrasje të kryera gjatë luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë. /Telegrafi/
Çedomir Stojkoviq, një avokat nga Beogradi, postoi në rrjetin social X pas lajmit për vdekjen e çetnikut famëkeq serb Slavko Aleksiq.
Në postimin e tij në X, Stojkoviq pretendon se vdekja e Aleksiq është e dyshimtë dhe se është vepër e shërbimit sekret serb, BIA.
“Kjo vdekje lidhet drejtpërdrejt me faktet në rritje rreth organizimit të 'Sarajevo Safari’ logjistikës së asaj organizate", pohon Stojkoviq.
Në pjesën tjetër të njoftimit të tij, ai paraqiti disa fakte që, sipas pikëpamjes së tij për situatën, mbështesin pretendimin e tij, dhe shtoi se BIA kishte kryer më parë veprime të ngjashme, kur Jovica Stanishiq ishte në krye të kësaj agjencie.
“Aleksandar Vuçiq ishte anëtar i njësisë së Slavko Aleksiq”, shtoi Stojkoviq në postim.
“Një vullnetar i kapur i Partisë Radikale Serbe gjatë luftës në BiH dëshmoi se në autobusin nga Beogradi për në Sarajevë (Pale), kishte edhe qytetarë italianë, të cilët morën pjesë në 'Sarajevo Safari’. Ato autobusë u organizuan nga Partia Radikale Serbe, sekretari i përgjithshëm i së cilës ishte Aleksandar Vuçiq, para së gjithash në aspektin e organizimit të logjistikës së atyre vullnetarëve dhe mbërritjes së qytetarëve të huaj", shtoi ai.
Snažno verujem da je smrt Slavka Aleksića, člana Srpske radikalne stranke sa titolom "vojvode", stranke čiji je generalni sekretar bio Aleksandar Vučić koji je pre nego što je to postao bio dobrovoljac u njegovoj jedinici; - nastupila delovanjem tajne službe Srbije.
Ova smrt u… — Advokat Čedomir STOJKOVIĆ (@FIGHT_4_RIGHT_S) December 18, 2025
Stojkoviq tha se personalisht besosn se Aleksiq u transferua në Beograd disa ditë më parë për një "vlerësim psikologjik nëse ai mund të bënte aksidentalisht deklarata kompromentuese gjatë një dëshmie të mundshme".
"Ndërtesa e selisë së BIA-s ndodhet vetëm 300 metra larg ndërtesës së Akademisë Mjekësore Ushtarake, ku dyshohet se Aleksiq ishte disa ditë më parë”, shkroi Stojkoviq.
Ai përmendi gjithashtu lidhjet gjithnjë e më të forta midis autoriteteve aktuale të Rusisë dhe Serbisë, pikërisht në këtë kontekst.
“Në një epokë afrimi gjithnjë e më të ngushtë midis Kremlinit dhe regjimit në Beograd, duhet të kihet parasysh se kjo mënyrë për heqjen qafe të njerëzve përdoret kryesisht nga Rusia, për shumë vite vazhdimisht. Duket qartë se teknikat në Serbi u përmirësuan gjithashtu përmes një bashkëpunimi të tillë, sepse një plumb në pjesën e pasme të kokës ngre shumë përgjigje”, vazhdoi avokati.
Në fund, ai shtoi se është e vështirë të besohet se vdekja e Aleksiqit ishte aksidentale, veçanërisht në këtë moment.
“Kur komandanti i një njësie të dyshuar paraushtarake (Aleksiq), vullnetar i të cilit ishte presidenti i shtetit (Vuçiq) ‘vdes’ në momentin e zbulimit të një krimi, nuk ka rastësi në këtë. Ka më shumë të ngjarë që të fitoni një çmim në lotari sesa që një vdekje e tillë të ndodhë në një moment kaq të ndjeshëm nga rastësia e pastër”, deklaroi Stojkoviq në fund të postimit të tij. /Telegrafi/
Gazetari hulumtues kroat, Domagoj Margetiq i ka dërguar një letër urgjente Prokurorisë së Bosnjës dhe Hercegovinës, më saktë Departamentit për Krime Lufte, ku shpreh dyshime serioze mbi rrethanat e vdekjes së papritur të serbit Slavko Aleksiq, ish-komandant i një njësie paraushtarake të lidhur me “Sarajevo Safari” gjatë rrethimit të kryeqytetit boshnjak.
Ai ka kërkuar nga Prokuroria e BeH-së që menjëherë të lëshojë një urdhër që ndalon kremimin ose çdo ndërhyrje mbi trupin e Slavko Aleksiqit, si dhe varrimin e tij.
Ai kërkoi që të lëshohet një urdhër që punonjësit e SIPA-s të transferojnë trupin e Aleksiqit në KCUS për të kryer një autopsi të detajuar dhe specialistike.
Kjo do të përcaktonte veçanërisht nëse ekzistojnë shenja dhune, substanca të dyshimta në organizëm, helmime, ndërhyrje apo diçka e ngjashme, pra të vlerësohen rrethanat e dyshimta të vdekjes.
“Veçanërisht është e nevojshme që trupi të analizohet dhe kontrollohet për substanca të ndjeshme dhe helme që zakonisht përdoren nga shërbimet sekrete ruse, të cilat bashkëpunojnë me BIA-n në Beograd, dhe për llojet e helmeve dhe substancave lehtë mund të informoheni në publikimet e disponueshme për raste të ngjashme që kanë ndodhur më parë në Rusi, Mbretërinë e Bashkuar ose diku tjetër në botë”, theksoi ai.
Duhet kujtuar se Margetiq ka ngritur padi kundër presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, në Milano, duke pretenduar se ai kishte qenë pjesë e grupit të vrasjes së civilëve për qejfi në kryeqytetin boshnjak.
Në Prokurorinë e Bosnjës dhe Hercegovinës, çështja që lidhet me pretendimet për “Sarajevo Safari”, fenomeni i tmerrshëm sipas të cilit turistët e pasur të huaj supozohet se paguanin për të qëlluar mbi civilët në Sarajevën e rrethuar gjatë luftës 1992-1996, është hapur që në vitin 2022, bazuar në denoncimin e atëhershëm të kryetares së qytetit, Benjamina Kariq. /Telegrafi/
Gazetari hulumtues kroat, Domagoj Margetiq, ka ngritur dyshime serioze rreth vdekjes së Slavko Aleksiqit, një “vojvodë çetnik” i vetëshpallur dhe ish-komandant i një njësie paramilitare, ku, sipas tij, kishte shërbyer si vullnetar edhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Në një deklaratë publike, Margetiq tha se Aleksiqi ishte një nga dëshmitarët më të rëndësishëm lidhur me përfshirjen e dyshuar të Vuçiqit në krime lufte gjatë viteve ’90, përfshirë atë që ai e ka quajtur “Sarajevo Safari” në Sarajevë.
Ai shton se Aleksiqi kishte qenë gjallë dhe në gjendje të mirë shëndetësore deri rreth dhjetë ditë më parë dhe kishte dhënë deklarata publike në mbështetje të Vuçiqit.
Megjithatë, sipas Margetiqit, lajmi për vdekjen e Aleksiqit u shpërnda papritur vetëm pak ditë pasi ai ishte shtruar në Spitalin Ushtarak në Beograd.
“Aleksandar Vuçiq, sipas zakonit të vjetër, po eliminon dëshmitarët. Tani sapo mora vesh se komandanti i tij në Sarajevë ka vdekur ‘magjikisht’ në një spital në Beograd”, tha Margetiq, duke shtuar se, sipas tij, po zhduken dëshmitarët e krimeve të Vuçiqit.
Gazetari pretendon se pas ndërhyrjes së shërbimit sekret serb (BIA), Aleksiqi ishte transferuar për trajtim në Akademinë Mjekësore Ushtarake (VMA) në Beograd, ku, sipas tij, ka ndërruar jetë “në mënyrë të papritur dhe të pashpjegueshme”.
Slavko Aleksiq, udhëheqësi çetnik dhe komandant i formacionit paramilitar “Detashmenti çetnik i Sarajevës së re”, vdiq sot në Trebinje në moshën 69-vjeçare, sipas raportimeve të mediave të Bosnjë e Hercegovinës.
Informacioni mbi vdekjen e tij është konfirmuar nga banorët e Trebinjes. /Telegrafi/
Vdes Slavko Aleksiq, i njohur si vojvoda çetnik dhe simbol i terrorit gjatë rrethimit të Sarajevës.
Slavko Aleksiq, një nga figurat më të kontestuara dhe më të njohura që lidhet me luftën në Bosnjë e Hercegovinë dhe me rrethimin 1425-ditor të Sarajevës, ka vdekur sot në Trebinje.
Ai ishte komandant i formacionit paramilitar “Novosarajevski četnički odred” dhe në opinionin publik të Bosnjës e Hercegovinës emri i tij lidhet fort me snajperët dhe terrorin ushtarak ndaj popullsisë civile gjatë rrethimit të kryeqytetit.
Aleksiq ka lindur më 1956 në fshatin Bogdashiqi dhe ka kaluar një pjesë të madhe të jetës në Sarajevë, ku kishte punuar dhe studiuar, raporton N1.
Që në fund të viteve 1980 ai u përfshi në strukturat nacionaliste, dhe kur shpërtheu lufta mori komandën e njësisë së tij në zonën e Grbavicas.
Forcat nën komandën e tij ishin të vendosura në pozicione nga ku qyteti ishte nën zjarr konstant, dhe shumë dëshmi civilësh dhe raportime i lidhin njësitë e tij me sulmet ndaj popullsisë civile dhe përhapjen e frikës në mesin e banorëve të Sarajevës. Megjithatë, Aleksiq asnjëherë nuk u gjykua para gjykatave vendore apo ndërkombëtare për këto akte.
Pas bombardimeve të NATO-s dhe pas Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit, në vitin 1996 ai udhëhoqi tërheqjen e forcave serbe dhe një pjese të popullsisë nga Grbavica, dhe vazhdoi aktivitetet ideologjike edhe pas luftës.
Emri i tij është rikthyer kohët e fundit në debat publik lidhur me hetimin e njohur si “Sarajevo Safari”, që po zhvillohet në Milano rreth vrasjes së civilëve për qejfi gjatë rrethimit të kryeqytetit boshnjak, ku pjesëmarrës u raportuar se ishte edhe presidenti aktual i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Rrethimi i Sarajevës, që zgjati nga 5 prilli 1992 deri më 29 shkurti 1996, konsiderohet si rrethimi më i gjatë i një kryeqyteti në historinë moderne dhe çoi në vdekjen e mijëra civilëve, përfshirë fëmijë.
Organet ndërkombëtare e kanë cilësuar atë një fushatë të terrorit të organizuar kundër popullsisë civile. /Telegrafi/
Gazetari hulumtues kroat, Domagoj Margetiq ka akuzuar presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, për organizimin e fshehtë të largimit të një dëshmitari kyç të krimeve të luftës nga Bosnja dhe Hercegovina, duke e bërë atë të paarritshëm për drejtësinë ndërkombëtare.
Në një video të publikuar në Facebook, Margetiq deklaron se Vuçiq po përpiqet të “fshijë gjurmët” e përfshirjes së tij të dyshuar në krimet e kryera gjatë rrethimit të Sarajevës në vitet ’90.
Sipas gazetarit kroat, Slavko Aleksiq – një “vojvodë çetnik” i vetëshpallur dhe ish-komandant i njësisë ku presidenti serb dyshohet se kishte shërbyer si vullnetar – është një nga dëshmitarët kryesorë që mund të inkriminojë presidentin serb.
Aleksiq kishte komanduar një njësi që ofronte mbështetje logjistike për të ashtuquajturat “Sarajevo Safari” në Sarajevë, sulme ndaj civilëve gjatë rrethimit të qytetit.
“Slavko Aleksiq është një nga dëshmitarët kryesorë që mund të inkriminojë si Vuçiqin, ashtu edhe pjesëmarrësit e tjerë në këto krime,” thekson Margetiq.
Gazetari shpjegon se Aleksiq kishte jetuar për vite të tëra në fshehtësi në Bosnje-Hercegovinë dhe ishte i disponueshëm për autoritetet gjyqësore vendore dhe ndërkombëtare, por situata ndryshoi rreth dhjetë ditë më parë.
“Me urdhër të drejtpërdrejtë të Aleksandar Vuçiqit, BIA organizoi një operacion për nxjerrjen e fshehtë të Slavko Aleksiqit nga Bosnja dhe Hercegovina”, thotë Margetiq.
Ai shton se Aleksiq është transferuar në Beograd dhe ndodhet në një institucion shëndetësor, me shumë gjasë në Akademinë Mjekësore Ushtarake, për të krijuar një alibi mjekësore që të shmangë ekstradimin dhe marrjen në pyetje.
Margetiq akuzon Vuçiqin se për vite me radhë ka ushtruar ndikim mbi Prokurorinë e Bosnjës dhe Hercegovinës përmes presidentit të Republikës Serbe, Milorad Dodik.
Sipas tij, kryeprokurori Milanko Kajganiq dhe ish-prokurorja e krimeve të luftës, Vedrana Mijoviq, kanë qenë pjesë e këtij mekanizmi.
“Vuçiq ka kontrolluar për vite me radhë rastet e krimeve të luftës në Bosnje përmes njerëzve të tij”, thekson Margetiq.
Ai përmend gjithashtu dekorimin e Mijoviqit nga Vuçiq në Beograd në vitin 2022 dhe pasurinë e pajustifikuar të saj, e cila sipas tij nuk mund të shpjegohet me pagën e një prokuroreje. /Telegrafi/
Në vendin ku si dhjetvjeçar u godit nga snajperi, në tetor të vitit 1992, Elvedin Suliq sot qëndron i qetë, duke menduar për fytyrën e panjohur të personit që qëlloi mbi të dhe mbi qindra fëmijë të tjerë gjatë rrethimit të Sarajevës.
Shkëmbinjtë e mprehtë ishin një nga bazat e snajperistëve të Ushtrisë së Republikës 'Sërpska' në atë kohë, shkruan Evropa e Lirë.
Prej aty, snajperistët kishin pamje të qartë mbi rrugën ku banonte Elvedini në lagjen e vjetër Sedrenik.
“Isha kështu, me shpinën kthyer, duke luajtur me fëmijët. Dëgjova një breshëri të shtënash. Të gjithë fëmijët ikën, të shpërndarë, por unë u qëllova”, kujton Elvedini plagosjen e tij në vitin 1992.
Ai thotë se snajperisti nuk u ndal pas goditjes së parë: “Përpiqej të më eliminonte, të më vriste qëllimisht”.
Hasan Jusoviq, fqinj i Elvedinit dhe shofer taksie, kujton gjithashtu se snajperisti ishte këmbëngulës në planin e tij për ta vrarë fëmijën.
“E tëra çfarë dëgjoja, ishte një rënkim. Thanë, një fëmijë i plagosur”.
Hasani kishte makinë dhe donte ta çonte Elvedinin në spital.
“Të shtënat filluan përsëri, u ktheva, fëmija ishte në ulësen e pasme, i shtrirë, i përgjakur... Gjak kishte në të gjithë ulësen. Nisa makinën me shpejtësi të plotë drejt spitalit. Fëmija ulërinte, por ishte i vetëdijshëm. Xhami i pasmë shpërtheu, më goditi...”, kujton Hasani.
Gjatë pothuajse katër vjetëve të rrethimit të Sarajevës nga Ushtria e Republikës 'Sërpska', çdo i dhjeti fëmijë nga mbi 1.600 që u vranë në qytet, u godit nga snajperi, sipas të dhënave të shoqatave të viktimave dhe vendimeve të gjykatave ndërkombëtare. Mbi 14.000 fëmijë u plagosën.
Elvedini nuk e mori vesh kurrë se kush ishte njeriu që e plagosi.
Asnjë snajperist i Ushtrisë së Republikës Sërpska nuk është ndjekur penalisht, edhe pse, sipas vendimeve të Gjykatës Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë, fushata e snajperëve kishte për qëllim terrorizimin e civilëve në Sarajevë, ku u vranë mbi 11.000 njerëz.
Më shumë se tridhjetë vjet më vonë, mediat në Bosnje dhe Hercegovinë dhe në mbarë botën shkruajnë sërish për vrasjet e qytetarëve të Sarajevës nga snajperët.
Këtë herë, terrori ka marrë edhe një dimension të ri, pas nisjes së hetimeve nga prokuroria në Milano për të ashtuquajturit “turistë snajperistë” dhe “safarët me snajper”.
Hetimi nis para publikimit të librit
Në fillim të nëntorit, mediat italiane raportuan se prokuroria e Milanos kishte hapur një hetim për “snajperistët e fundjavës”, të cilët, sipas denoncimit të shkrimtarit dhe gazetarit Ezio Gavazzeni, paguanin shuma të mëdha për të shkuar në pozicionet e Ushtrisë së Republikës 'Sërpska' rreth Sarajevës dhe për të vrarë civilë me snajperë, kryesisht “për kënaqësinë” e tyre.
Gavazzeni, pas disa përpjekjeve të Radios Evropa e Lirë për ta intervistuar, bëri të ditur se nuk dëshiron të flasë.
Ndërkohë, ai mbajti një konferencë për shtyp në Milano, ku njoftoi se në shkurt do të publikojë një libër mbi “safarët me snajper”.
Ai tregoi se për herë të parë kishte lexuar për shkuarjen e të huajve në luftë në vitin 1995, në një artikull në gazetën “Corriere della Sera”, dhe kishte filluar të shkruante mbi këtë temë.
Megjithatë, ai ndaloi pasi kuptoi se informacioni ishte shumë i pakët.
Situata ndryshoi vetëm në vitin 2022 me dokumentarin “Sarajevo Safari” të regjisorit slloven, Miran Zhupaniç.
Si në film, ashtu dhe në padinë e këtij viti, figurë qendrore është Edib Subashiq - oficer në pension i Ushtrisë së Bosnje dhe Hercegovinës.
Ai shpjegon se shërbimet e inteligjencës së Ushtrisë së Bosnje dhe Hercegovinës morën informacione rreth ardhjeve nga Italia pas arrestimit në vitin 1993 të një vullnetari serb nga qyteti Paraqin, në lagjen Hrasno Bërdo të Sarajevës.
“Atëherë kuptuam se ekzistonte një ‘safari’... që do të thotë se njerëzit paguanin për të qëlluar mbi njerëzit, ndryshe nga mercenarët e zakonshëm. Ne i njoftuam shërbimet e inteligjencës italiane, që ishin pjesë e UNPROFOR-it në Sarajevë në atë kohë. Ua dhamë të dhënat dhe kërkuam hetime. Shumë shpejt, rreth fillimit të vitit 1994, morëm përgjigje se ishte gjetur vendi në Itali nga ku organizohej gjithçka dhe se autoritetet italiane e kishin ndalur këtë aktivitet”, përsëriti Subashiq disa herë për mediat, në nëntor dhe dhjetor, pas nisjes së hetimeve.
Ajo që askush nuk e thotë është përse Italia, menjëherë pas këtyre zbulimeve, nuk nisi hetime dhe nuk i ndëshkoi organizatorët dhe pjesëmarrësit.
Radio Evropa e Lirë kërkoi përgjigje nga agjencitë italiane të inteligjencës, prokuroria në Milano, si dhe nga Ambasada e Italisë në Sarajevë dhe përmes konsullit të përgjithshëm të Bosnje dhe Hercegovinës në Milano, por askush nuk dha koment.
Sipas Gavazzenit, pjesëmarrësit takoheshin në Trieste, përpara se të udhëtonin në Beograd dhe më pas në Sarajevë, drejt pozicioneve të snajperëve, nga ku mund të qëllonin mbi qytetarët.
Nga Aeroporti i Triestes thanë për Radion Evropa e Lirë se nuk kanë të dhëna për fluturimet e viteve ’90.
Edhe nëse ka pasur të tilla, ato janë ruajtur vetëm për dy vjet.
“Gjithçka që lidhet me fluturimet e mbi tridhjetë vjetëve më parë, nuk ekziston më, as në kujtesë. Edhe statistikat e trafikut nga ato vite, që ruhen sot, janë të përgjithshme”, thanë nga Aeroporti i Triestes në përgjigje të pyetjes mbi të dhënat ose dëshmitë për udhëtimet e “turistëve snajperistë”.
Ajo që Gavazzeni nuk e thotë, është nëse dihet identiteti i ndonjërit prej atyre personave që po hetohen nga prokuroria nën dyshimet për “vrasje me qëllim të paramenduar” dhe “motive të ulëta”.
“Safari” para Tribunalit në Hagë
Fjala “safari”, e përdorur për të përshkruar të huajt që qëllonin mbi qytetin e rrethuar për “argëtim”, u përmend për herë të parë në vitin 2003 në Tribunalin e Hagës, gjatë dëshmisë së dëshmitarit të mbrojtur C-017, në gjyqin kundër Sllobodan Millosheviqit, president i atëhershëm i Serbisë, i akuzuar për krime lufte.
Dëshmitari identifikoi Nicholas Ribiqin, i njohur si “Kanada”, pasi vinte nga Kanadaja, dhe tha se ai kishte ardhur për një “safari, për të gjuajtur njerëz”.
Se kur dhe si mbërriti Ribiq në Sarajevë nuk dihet, por dihet se ishte me origjinë nga Bosnje dhe Hercegovina.
Më vonë, ai iu bashkua Njësisë Speciale të Ushtrisë së Republikës 'Sërpska' “Beli Vukovi” (Ujqërit e Bardhë), e formuar në vitin 1993.
“Ndoshta e tërhoqi origjina e tij dhe për këtë iu bashkua ushtrisë serbe... Ai ishte me origjinë nga Bosnje dhe Hercegovina”, thotë Janko Sheshllija, ish-pjesëtar i kësaj njësie, i cili e mohon ekzistencën e turistëve që qëllonin mbi banorët e Sarajevës për para.
Megjithatë, kishte vullnetarë të huaj. Sheshllija thotë se ata kishin ardhur për arsye ideologjike për të luftuar.
“Kishte vullnetarë nga Rusia, Ukraina dhe nga vendet e Lindjes. Madje, ishte edhe një francez, nëse doni shembull konkret, një francez i vërtetë, jo me origjinë serbe”, thotë ai.
Fakti që Ribiq qëndroi më shumë se një fundjavë në Sarajevë, konfirmohet edhe nga pamjet e kapjes së pjesëtarëve të forcave paqeruajtëse të OKB-së si pengje në Pale, si dhe nga një proces gjyqësor që u zhvillua më vonë në Kanada.
Për shkak të lidhjes së paqeruajtësve me shtyllat elektrike, për të parandaluar sulmet e planifikuara të NATO-s mbi pozicionet serbe, Ribiq u dënua në Kanada me tre vjet burg.
Por, nuk ishte vetëm Ribiq me pasaportë kanadeze që ishte në pozicionet serbe mbi Sarajevë.
Emir Ramiq, drejtor i Institutit për Kërkime Gjenocidi në Kanada, thotë për Radion Evropa e Lirë se ka informacione se disa persona ishin të përfshirë.
“Kemi informacione se bëhej fjalë për fundjava, që do të thotë të premten, të shtunën, të dielën... Gjithashtu, kemi informacione se qytetarë kanadezë që aktualisht nuk jetojnë në Kanada, që janë diku tjetër, kanë marrë pjesë në këtë”, thotë Ramiq.
Ai shton se ka informacione se edhe gjyqësori kanadez do të fillojë veprime përgatitore hetimore, në lidhje me këto udhëtime.
Serbë vendas dhe të huaj në Gërbavica
Personi i vetëm i përmendur në kontekstin e “safarit”, Nicholas Ribiq, njihet nga Sllavko Alleksiq, një “vojvodë çetnik” dhe figurë qendrore gjatë luftës në lagjen e okupuar të Sarajevës, Gërbavica, mbi të cilën ndodhej një nga bazat snajperike në Varrezat Hebraike.
Alleksiq drejtonte një njësit paraushtarak të quajtur “Njësiti Çetnik i Sarajevës së Re”, i cili më vonë u integrua në Ushtrinë e Republikës Sërpska.
Kontradiktor edhe pas luftës, ai u dënua për nxitje të urrejtjes kombëtare, racore dhe fetare, për përçarje dhe për jotolerancë.
Alleksiq thotë për Radion Evropa e Lirë se njësia e tij përfshinte të huaj, por jo ata që përmenden sot.
“Kishim rusë, rreth pesëdhjetë... Ata ishin vullnetarë, jo vrasës. Sa u përket këtyre burrave të pasur që vinin... ne nuk pamë askënd, dhe askush nuk kontaktoi komandën tonë ose mua personalisht”, thotë ai.
Ndryshe nga Alleksiqi, në Hagë më 2007 foli John Jordan, një zjarrfikës amerikan, i cili gjatë luftës vizitonte pozicionet e forcave serbe mbi Sarajevë.
Ai tha se aty kishte parë “vrasës safari” të huaj dhe kishte dëgjuar se fëmijët dhe gratë e bukura ishin trofetë më të kërkuar.
Edhe pse nuk e kishte parë asnjërin prej tyre duke qëlluar, ai kishte vëzhguar se si trajtoheshin dhe lëviznin rreth pozicioneve të njohura snajperike.
“Ishte krejt e qartë se personi që udhëhiqej nga njerëzit që e njihnin terrenin, ishte plotësisht i panjohur me vendin, dhe mënyra se si ishte i veshur dhe armët që mbante, më bënë të mendoj se bëhej fjalë për ‘turist gjahu’. Ky është një term që e dëgjova për herë të parë në Bejrut, ku pamë se e njëjta gjë ndodhte rreth linjës së gjelbër”, tha Jordan atëkohë.
Ish-zëdhënësja e Tribunalit të Hagës, Florence Hartmann, thotë për Radion Evropa e Lirë se ata dinin për këtë fenomen, por jo për mënyrën se si organizohej.
“Është jashtëzakonisht e rëndësishme që të fillojë një hetim gjyqësor dhe të zbulohet se kush ishin organizatorët”, thotë ajo.
Vuçiq në fushën e betejës rreth Sarajevës?
Në nëntor, gazetari kroat, Domagoj Margetiq, i përcolli prokurorisë në Milano - e cila po kryen hetime për “snajperistët e fundjavës” - informacione se presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka marrë pjesë ose ndihmuar në “turizmin e snajperistëve”.
Margetiq publikoi fotografi, në të cilat Vuçiq ishte i pranishëm në një nga pozicionet serbe në Sarajevë, prej ku, sipas dëshmitarëve, shtetas të huaj dhe forcat serbe qëllonin dhe vrisnin civilë.
Vuçiq i hodhi poshtë akuzat dhe paralajmëroi padi kundër medias që i publikoi këto informacione.
Duke folur për Televizionin Informer, Vuçiq tha se nuk kishte dëgjuar kurrë për një “safari” të tillë.
“... por kjo nuk është e rëndësishme. Unë nuk kisha pushkë. Madje, edhe kur shkova aty dhe pyeta nëse mund të qëndroja me ta, më thanë ‘vogëlush, kthehu, na duhet një gazetar që di anglisht’”, tha Vuçiq.
“A do të qëlloj dikë dhe ta xhirosh?”
Gazetarët dhe fotoreporterët e huaj, gjatë pothuajse gjithë kohës së luftës në Bosnje dhe Hercegovinë, nga viti 1992 deri në fund të vitit 1995, kishin mundësi të qëndronin herë pas here në pozicionet e forcave serbe rreth Sarajevës.
Radio Evropa e Lirë kontaktoi disa prej tyre, por askush nuk dëshmoi se kishte parë ndonjë të huaj që kishte paguar për të shkuar në Sarajevë dhe për të qëlluar.
Peter Kullmann shkoi për herë të parë në Bosnje dhe Hercegovinë në vitin 1992 si fotograf i agjencisë Reuters.
Ai kujton se në dimrin e atij viti, diku rreth Krishtlindjeve, ishte vetë shënjestër e një snajperisti, teksa bashkë me gazetarin e Reutersit, Kurt Schork, po përpiqeshin të largoheshin nga baza e OKB-së në Sarajevë.
“Po ecnim nëpër një parking, kur plumbi i snajperit kaloi mes meje dhe Kurtit, mes kokave tona. Ishte i destinuar për njërin prej nesh, por patëm fat”, kujton ai për Radion Evropa e Lirë.
Më vonë, bashkë me gazetarin e gazetës New York Times, John Burns, Kullmann vizitoi për herë të parë një nga pozicionet snajperike të forcave serbe në Varrezat Hebraike.
Aty, krejt papritur, dëgjoi gjermanishten e tij amtare. Ishin njerëz me prejardhje nga Ballkani, që jetonin dhe punonin në qytete të Gjermanisë.
Ai kujton sidomos ata që vinin nga Shtutgarti - vendlindja e tij - të cilët pas përfundimit të punës të premten, niseshin drejt rrethimit të Sarajevës.
“Vinin në grupe, direkt pas punës. Autobusi i sillte gjatë natës në Sarajevë. Qëndronin dy ditë në vijën e frontit dhe pastaj ktheheshin natën, për të qenë në vendet e punës të hënën në mëngjes. Njiheshin si çetnikët e fundjavës”, thotë Kullmann për Radion Evropa e Lirë.
Ai kujton se ata mbanin armë dhe ishin të gatshëm të qëllonin.
“Ndodhte që dikush prej tyre më pyeste nëse doja të qëllonte, dhe nëse mund të xhiroja me pajisjet e mia. Sigurisht, u thosha jo, mos e bëni... Nuk duhej t’i zemëroje ata njerëz, por duhej të shpikje gjithmonë një arsye pse nuk duhej ta bënin”, kujton Kullmann.
Snajperist i Ushtrisë së Republikës Sërpska në Varrezat Hebraike në Sarajevë. Autori i fotografisë, Peter Kullmann, ia siguroi atë Radios Evropa e Lirë ekskluzivisht për qëllimet e artikullit në lidhje me aktivitetin e snajperistëve në Sarajevë.
Kullmann thotë për Radion Evropa e Lirë se ndaj tij dhe Burnsit qëlluan kur zbritën nga Varrezat Hebraike dhe hynë në Sarajevë.
Kur u kthyen më vonë, pyetën përse automjeti i tyre, i shënuar qartë me “New York Times”, ishte qëlluar menjëherë pas largimit nga pozicionet e snajperistëve.
Ata u përgjigjën: “Qëlluam sepse na dukej argëtuese”.
Fotografi italian, Mario Boccia, që ka vizituar pothuajse të gjitha zonat e luftës në ish-Jugosllavi, përfshirë Bosnje dhe Hercegovinën, tregon se nuk ka hasur turistë lufte nga Italia, sepse do t’i kishte raportuar menjëherë. Por, ka takuar të huaj të tjerë në Bosnje.
“Në Grbavicë kam takuar dhe fotografuar një grek dhe një person që ka thënë se vjen nga SHBA-ja. Të dy ishin të motivuar ideologjikisht dhe nuk e kishin problem të prezantoheshin si luftëtarë të huaj. Amerikani tha se ishte nip i çetnikëve që ishin larguar nga Jugosllavia pas Luftës së Dytë Botërore. Greku e quante veten ‘nazist’ dhe thoshte se luftonte kundër myslimanëve dhe hebrenjve”, thotë Boccia.
“Çfarë lloj njerëzish janë këta?”
“Çfarë lloj njeriu është ai që qëlloi vajzën time 3-vjeçare?”, pyeste më 7 maj, 1992, Rifat Bajroviq, babai i Senidës, e cila u plagos nga një snajper në lagjen Hrasno-Bërdo të Sarajevës, ku një vit më vonë u arrestua një vullnetar serb nga Paraqini.
Sipas deklaratës së tij, “të huajt vinin në Sarajevë për të vrarë njerëz”.
Sikurse Rifati atëkohë, edhe Elvedini sot vazhdon të përballet me pyetje dhe pasojat e këtij akti monstruoz.
“Vij thjesht për ta kuptuar atë ndjenjë që ai e kishte në atë moment. Më së shumti do të doja ta shihja këtu. Do ta pyesja se çfarë po mendonte ndërsa po qëllonte drejt meje... Nuk e di a i vjen keq apo është i kënaqur që unë mbeta gjallë, që shpëtova”.
Prokuroria në Milano pritet të njoftojë publikun për rezultatet e hetimit në mars të vitit 2026. Nëse ngre aktakuzë dhe vërteton fajësinë, kjo do të ishte hera e parë në Evropë që dikush gjykohet për vrasjet e civilëve me snajperë në Sarajevë.
Ndërkohë, drejtësia në Bosnje e Hercegovinë është duke verifikuar pretendimet, por, deri më tani, asnjë snajperist nuk është gjykuar për vrasjet e civilëve, veçanërisht të fëmijëve në Sarajevë.
Rrethimi i Sarajevës zgjati 1.425 ditë. Sulmet ndaj civilëve nga pozicionet e Ushtrisë së Republikës Sërpska ndodhnin kudo dhe në çdo kohë të ditës apo natës, sipas vendimeve të Gjykatës në Hagë.
Stanisllav Galliq, ish-komandant i Korpusit Sarajevë-Romanija, u dënua me burgim të përjetshëm, ndërsa kolegu i tij, Dragomir Millosheviq, mori 29 vjet burg për rolet e tyre në rrethimin e qytetit për 44 muaj.
Dënimet me burgim të përjetshëm të Radovan Karaxhiqit dhe Ratko Mlladiqit lidhen gjithashtu me terrorizimin e civilëve të Sarajevës gjatë luftës.
Në drejtësinë vendase, deri tani janë gjykuar disa persona për krime të kryera në zonat e rrethuara të qytetit.
Nëse jeni të lodhur nga gara e madhe dhe mendoni të lini pas gjithçka për të ngritur resortin tuaj luksoz në një rezervat kafshësh, të kompletuar me përvojën më të mirë safari që mund të blihet me para, atëherë kemi lajme të mira! Ky lajm quhet Ineos Grenadier Game Viewer.
Mund ta mbani mend konceptin nga Festivali i Shpejtësisë në Goodwood një vit më parë. Tani, prodhuesi britanik ka konfirmuar prodhimin e modelit të vërtetë, me pak ndihmë nga specialistët e konvertimit Kavango me bazë në Botsvana, transmeton Telegrafi.
Në vitin 2020, firma krijoi një Grenadier të gatshëm për safari nga një prototip prodhimi donator, të kompletuar me një çati të lehtë që kthehet mbrapsht, xham të palosshëm, ulëse të shkallëzuara dhe lartësi të ngritur. Ineos u shit dhe e bleu biznesin në vitin 2023.
Sot, Ineos do të dërgojë Grenadierë të gjatë dhe ekstra të gjatë me bosht rrotash të ndërtuar pjesërisht nga fabrika e saj e prodhimit në Francë dhe në Botsvana - pa bojë, kapakë të pasëm, ulëse pasagjerësh, xham anësor, çati lëkure, zbukurime ose karakteristika elektrike të panevojshme - gati për konvertime.
Blerësit do të jenë në gjendje ta personalizojnë sipas dëshirës, duke përfshirë dizajnin e çatisë, ulëset për katër deri në nëntë persona dhe planimetrinë e përgjithshme.
Kushdo që e vendos atë ulëse në kapakun e përparmë - dhe pastaj zgjedh të ulet atje kur ka luanë përreth - është një person më i guximshëm.
Megjithatë, katër janë tashmë të paraqitura nga Hiddn Lodge, një vendpushim luksoz në Afrikën e Jugut, dhe do të enden në natyrë nga muaji i ardhshëm.
Lynn Calder, CEO i Ineos, tha: "Ky është Grenadier që po mbush rrethin. Frymëzimi origjinal i Sir Jim Ratcliffe për një 4x4 modern dhe të fuqishëm erdhi gjatë një safari në Botsvana pothuajse 10 vjet më parë. Kjo lidhje e thellë me Afrikën u vërtetua në konceptin Goodwood dhe në dizajnin përfundimtar të prodhimit”.
"Ekipet në Hambach dhe Inoes Kavango kanë punuar së bashku për 18 muajt e fundit për ta sjellë Grenadier Game Viewer në jetë si një model të plotë prodhimi, dhe mezi presim ta shohim në shërbim", shtoi ai. /Telegrafi/
Pas kthimit nga fronti i luftës në Sarajevë - viti 1994 deri në 1997 - Aleksandar Vuçiq dha shumë deklarata rreth pjesëmarrjes në luftë dhe në rrethimin e Sarajevës.
Këto deklarata shpesh ribotoheshin dhe përcilleshin në revistën zyrtare të radikalëve të Vojislav Sheshelit, “Serbia e Madhe”.
Gazetari kroat Domagoj Margetiq, personi i parë që zbuloi vrasjet për qejf të civilëve në Sarajevë, të njohura si “Sarajevo Safari”, publikoi një tjetër deklaratë të presidentit aktual serb nga viti 1994.
Sipas gazetarit kroat, Vuçiq konfirmon se ka qenë vullnetar ushtarak në Sarajevë, se ka marrë pjesë në përleshje dhe ka luftuar si vullnetar në Grbavica e në varrezat hebraike.
“Pra, se ka qenë pjesëtar i armatosur i njësisë së Aleksiqit pikërisht në pozicionet, në mikrolokacionet ku organizoheshin dhe kryheshin “safarët njerëzorë”, shtoi Margetiq.
Zbulimet e Margetiqit kanë shkaktuar reagime të shumta në rajon, duke rikthyer vëmendjen te aktivitetet paraushtarake gjatë rrethimit të Sarajevës dhe rolin e zyrtarëve të sotëm në ngjarjet e luftës.
Termi “Sarajevo Safari” i referohet pretendimeve se gjatë rrethimit të Sarajevës (1992–1996) disa të ashtuquajtur “turistë snajperistë”, kryesisht të huaj dhe sipas akuzave me pagesë, merrnin pozicione snajperësh në zonat e kontrolluara nga Ushtria e Republikës Serbe (VRS) dhe qëllonin mbi civilë.
Historia u bë e njohur gjerësisht pas publikimit të dokumentarit Sarajevo Safari (2022) të regjisorit Miran Zupanič, i cili sjell dëshmi që sugjerojnë se pas këtij fenomeni të supozuar qëndronte edhe logjistika e ushtrisë së Republikës Serbe.
Pas daljes së filmit dhe rishfaqjes së dëshmive, në nëntor 2025 Prokuroria Publike e Milanos në Itali hapi një hetim për të zbuluar nëse disa shtetas italianë mund të kenë marrë pjesë në këtë formë të pretenduar “sniper-turizmi" dhe në vrasje të kryera gjatë luftës. /Telegrafi/
Gazetari investigativ kroat, Domagoj Margetiq, ka dhënë një intervistë për Balkan Talks në Euronews Albania, ku ka folur mbi shkrimin e tij të fundit investigativ që e lidh presidentin serb, Aleksandar Vuçiq, me një grup snajperistësh gjatë luftës në Bosnje e Hercegovinë.
Margetiq ka bërë të ditur se hetimi i tij përfshin dëshmi dhe dokumente që tregojnë përfshirjen e Vuçiqit në një njësi paraushtarake serbe, e cila vepronte pranë Sarajevës.
Sipas tij, kjo njësi paraushtarake udhëhiqej nga Mirko Blagojeviq dhe kishte leje të veçanta kalimi nga institucionet serbe të kohës.
Ai thotë se Vuçiq shoqëronte të ashtuquajturit “klientë” dhe mbante një mjet identifikimi të shërbimeve sekrete serbe.
“Në afërsi të Sarajevës, ata udhëhiqeshin nga njerëz të një njësie paraushtarake. Ajo që zbulova është se Vuçiq ishte një nga ata që shoqëronte ‘klientët’ dhe mbante identifikim të shërbimeve sekrete serbe. Mirko Blagojeviq ka thënë se Vuçiq ishte ai që mundësonte lëvizjen e tyre”, tha Margetiq.
Ai po ashtu bëri të ditur se informacionet e mbledhura vijnë nga ish-pjesëtarë të forcave paraushtarake serbe dhe nga ushtarë që kanë marrë pjesë në atë periudhë.
“Kjo ‘safari’ drejtohej nga Sllavko Aleksiq dhe Vuçiq ishte pjesë e njësisë”, tha ai, duke theksuar se në raportin e tij nuk ka fajësuar qytetarët serbë, por individët e përfshirë në aktivitetet e paligjshme.
Deklaratat e Margetiqit kanë shkaktuar reagime të shumta në rajon, duke rikthyer vëmendjen te aktivitetet paraushtarake gjatë rrethimit të Sarajevës dhe rolin e zyrtarëve të sotëm në ngjarjet e luftës. /Telegrafi/
Tre dekada pas rrethimit të Sarajevës, prokuroria italiane ka hapur një hetim që më në fund mund të hedhë dritë mbi një nga segmentet më të errëta të luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë “snajperistët e fundjavës” që, sipas dëshmitarëve, paguheshin për të qëlluar mbi civilë.
Një nga të parët që e zbuloi këtë histori ishte Edin Subashiq, ish-oficer i inteligjencës së Ushtrisë së Bosnjë dhe Hercegovinës.
Subashiq për TRT Balkan tregon detajet e rrëfimit - nga momenti kur e zbuloi deri te informacionet e fundit që lidhen me hetimin e prokurorisë italiane.
Gjatë rrethimit të Sarajevës, përveç pozicioneve të zakonshme nga ku vepronin snajperistët serbë, hetimet zbulojnë se zona kodrinore që e rrethonte qytetin ishte shndërruar edhe në terren për një fenomen makabër: të ashtuquajturit “snajperistë të fundjavës”, transmeton Telegrafi.
Sipas dëshmive të mbledhura, këta individë nuk kishin asnjë lidhje me konfliktin në Bosnjë. “Ata vinin nga vende të ndryshme të Evropës – kryesisht nga Italia – vetëm për të qëlluar mbi qytetarët e Sarajevës, duke e kthyer vrasjen në argëtim. Bëhej fjalë për persona të pasur, gjuetarë profesionistë në vendet e tyre, të cilët kërkonin “përjetime adrenaline” në zonën e luftës, duke përfaqësuar një sistem të deformuar vlerash”.
Sipas deklaratës së Edin Subashiqit, prania e tyre u konfirmua pasi një vullnetar serb nga Paracini i Serbisë, i kapur në fund të vitit 1993 në Hrastno Brdo, pranoi se mes vullnetarëve dhe mercenarëve kishte parë edhe italianë të veshur me pajisje të shtrenjta gjuetie dhe të armatosur me snajperë të avancuar. Sipas dëshmisë së tij, një gjuetar nga Milano paguante për të ardhur në Grbavica me qëllim që të qëllonte mbi Sarajevë, duke e cilësuar këtë si “hobi”.
“Hetimet e UNPROFOR-it dhe bashkëpunimi me inteligjencën italiane çuan në identifikimin, në fillim të vitit 1994, të linjave të organizuara të transportit që sillnin këta individë në Bosnjë – përmes furgonëve, autobusëve, fluturimeve drejt Hungarisë e më pas në Serbi, madje edhe me helikopterë ushtarakë deri në Pale. Autoritetet italiane njoftuan se këto rrugë ishin ndërprerë, duke e konsideruar çështjen të mbyllur, ndërsa vëmendja ndërkombëtare mbetej e fokusuar në shumë aspekte të tjera urgjente të luftës”, deklaroi ai.
“Ky episod i errët i rrethimit të Sarajevës mbetet një dëshmi e dhimbshme e degradimit moral që shoqëroi konfliktin, duke ngritur sërish pyetje mbi përmasat e krimeve të kryera ndaj popullsisë civile”, përfundoi ai.
Rasti “Sarajevo Safari” i referohet praktikës së tmerrshme ku qytetarë të pasur të huaj paguanin për mundësinë për të qëlluar mbi civilë – përfshirë gra dhe fëmijë – gjatë rrethimit të qytetit
Të kujtojmë se Prokuroria në Milano hapi një hetim pasi gazetari lokal, Ezio Gavazzeni dorëzoi një padi ligjore lidhur me akuzat se italianë dhe të huaj të tjerë paguanin anëtarët e forcave serbo-boshnjake për të vizituar qytetin dhe për të qëlluar mbi civilët, në atë që disa e quanin “turizëm snajperësh”.
Numri i përgjithshëm i të vrarëve gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë (1992–1995) është rreth 100 mijë të vrarë. /Telegrafi/
Gazetari italian Ezio Gavazzeni ka zbuluar për “War Report” në ABC News detaje tronditëse mbi hetimin e tij të fundit, i cili tashmë është në duart e prokurorisë së Milanos. I nxitur fillimisht nga dokumentari “Sarajevo Safari”, Gavazzeni tregon se si kontaktet me regjisorin e filmit i hapën rrugën drejt një bote të panjohur, duke e çuar në kërkime të thelluara dhe mbledhjen e provave që sot përbëjnë rreth 90 faqe dokumentacion hetimor.
Sipas tij, klientët e përfshirë në aktivitetet e dyshuara vinin nga vende të ndryshme perëndimore, përfshirë Europën dhe SHBA, ndërsa ai vetë është fokusuar tek shtetasit italianë, për të cilët tashmë ka nisur zyrtarisht procesi hetimor.
Si ratë në gjurmët e kësaj ngjarje? Kush ishin indiciet e para?
Ezio Gavazzeni: Po, kisha parë dhe më kishte bërë shumë përshtypje dokumentare “Sarajevo safari”. Unë e kisha informacionin se kishte disa kohë që qarkullonte dhe më kishte bërë shumë përshtypje. Atëherë vendosa t’I shkruaj regjisorit duke I thënë se isha I interesuar për këto informacione për këto gjëra që ai kishte gjetur. Ai u tregua shumë I sjellshëm më dha referencat e para për të lëvizur në një botë që nuk e njihja dhe prej aty më pas unë bëra rrugëtimin tim. Shkova unë përtej. Përdora burimet e mia dhe gjeta referencat e mia.
Kush janë provat që i keni dorëzuar edhe prokurorisë në Milano?
Ezio Gavazzeni: Në këtë moment, pothuajse prej një muaji janë hapur hetimet. Unë kam dorëzuar gjithçka që kam gjetur gjatë hetimit që kam bërë unë. Janë rreth 90 faqe tani janë në duar e prokurorisë mund të themi vetëm disa gjëra përshembull që klientët vinin nga të gjitha vendet perëndimorë, jo vetëm Italia. Por unë jam përqendruar vetëm te italianët sepse prokuroria e Milanos, u morë me italianët dhe gjithsekush shpreson që të fillohet nga shtëpia e secilit, për të bërë këtë lloj hetimi. Por mund të them se vinin nga e gjithë Europa edhe nga SHBA, kjo është me siguri./abcnews.al
Ka ngjarje që i mbijetojnë kohës dhe ka krime që nuk shuhen kurrë. Historia e “Sarajevo Safari” është një prej plagëve më të errëta të ndërgjegjes sonë kolektive, një dëshmi e një poshtërimi njerëzor që sfidon çdo kuptim të moralit, çdo pritshmëri të logjikës dhe çdo ndjesi të humanizmit.
Në qendër të zhvillimeve të fundit, që kanë rikthyer këtë histori në mediat ndërkombëtare, qëndron edhe emri i presidentit serb Aleksandar Vuçiç, i cili sipas gazetarit investigativ kroat Domagoj Margetiq, ka qenë i pranishëm në një prej pozicioneve të snajperëve në Sarajevë në vitet 1992–1993, në periudhën kur fenomeni i “safarit njerëzor” dyshohet të ketë ndodhur. Vuçiçi i ka mohuar kategorikisht akuzat, duke deklaruar se në atë kohë punonte si gazetar dhe se pamjet që qarkullojnë janë keqinterpretuar. Megjithatë, hetimi penal i Milanos i ka marrë këto pretendime seriozisht, duke verifikuar çdo provë të dorëzuar nga Margetiq.
E kemi trajtuar këtë temë edhe kur u publikua dokumentari slloven në vitin 2022, por sot, me zhvillimet e reja, me hetime zyrtare dhe me emra të përfshirë në qendër të skandalit, historia merr përmasa të tjera, shumë më të rënda, shumë më të pakapërcyeshme.
Në thelbin e kësaj historie të tmerrshme qëndron një praktikë e paimagjinueshme: të pasur nga Italia, Rusia, SHBA, Franca, Gjermania e Britania udhëtonin drejt Bosnjës për “safari njerëzore”, ku paguanin shuma të mëdha parash për të qëlluar me snajper mbi civilë boshnjakë. Sipas hetimeve që po zhvillohen në Milano, disa prej tyre udhëtonin nga Trieste për në Beograd, prej nga milicitë serbo-boshnjake i shoqëronin drejt kodrave të Sarajevës. Aty, mbi qytetin e rrethuar, vendosej çmimi i jetës. Një njeri. Një nënë. Një prind. Një fëmijë. Dhe për një fëmijë, sipas dëshmive, çmimi ishte më i larti.
Rrethimi i Sarajevës zgjati 44 muaj, më i gjati në historinë moderne, më i gjatë edhe se rrethimi nazist i Leningradit. Mbi 11.000 civilë u vranë, prej të cilëve 1.600 fëmijë. Një në dhjetë fëmijë u vra nga snajperët. Fëmijë që vraponin nëpër rrugë, që luanin, që kërkonin bukë, që mbanin duart e nënave të tyre. Për ta, dikush kishte paguar para. Dhe dikush shtinte mbi ta.
Në vitet 1990, gazetarët e “Oslobodjenje” alarmonin publikun për fenomenin makabër, por bota nuk reagoi. Më pas, shërbimi sekret italian SISMI informoi se të paktën pesë italianë ndodheshin në kodrat rreth Sarajevës për të qëlluar civilë. Një serb i arrestuar deklaroi se kishte shoqëruar të huajt nga Beogradi në pozicionet e snajperëve. Dëshmi të shumta flasin për një rrjet të tërë “turizmi lufte”. Por vitet kaluan dhe çështja ra në heshtje.
Deri tani.
Historia shpërtheu përsëri pas kallëzimit të gazetarit investigativ kroat Domagoj Margetiq, i cili i ka dorëzuar Prokurorisë së Milanos prova, fotografi, video, dëshmi dhe materiale të tjera që, sipas tij, lidhin presidentin serb Aleksandar Vuçiç me pozicionet e snajperëve në Sarajevë në vitet 1992–1993. Ai pretendon se Vuçiçi ishte pjesë e një formacioni paramilitar të Partisë Radikale Serbe dhe se ka qenë i pranishëm tek Varrezat Hebraike, një nga pikat kryesore të snajperëve serbë.
Në qarkullim janë dy video të viteve ’90: njëra e tregon atë në një automjet ku është vendosur një kafkë njeriu me helmetë të OKB-së. Tjetra interpretohet nga disa si moment kur ai mban një pushkë snajperi. Vuçiçi i mohon kategorikisht akuzat, herë duke thënë se ishte gazetar dhe se objekti ishte “një tripod kamere” e herë se ishte “një çadër”. Zëdhënësja e tij i quan akuzat “dezinformim politik”.
Por Prokuroria e Milanos nuk po heton politikë. Po heton vrasje me paramendim, të rënduara nga mizoria dhe motivet e ulëta. Po heton nëse turistë të pasur, italianë, rusë, amerikanë, kanë paguar për të vrarë civilë, gra, burra, dhe fëmijë. Po heton se kush i çonte atje. Kush i udhëhiqte. Kush përfitonte. Kush ishte prezent. Kush mbante armë. Kush shënjestroi. Kush shtiu.
Kjo është një prej pikave më të ulëta ku ka rënë ndonjëherë qenia njerëzore, momenti kur jeta kthehet në një objekt argëtimi për një njeri të pasur nga një vend tjetër.
Gazetari boshnjak Dragan Bursaq thotë:
“Po, është e vërtetë. Të huaj të pasur vinin në Sarajevë dhe nga pozicionet serbe vrisnin njerëz. ‘Sarajevo Safari’ është dëshmia më morbide e pamëshirës njerëzore.”
Regjisori boshnjak Dino Mustafiq e përmblodhi në mënyrë të dhimbshme:
“Edhe nëse gjysma e kësaj është e vërtetë, është një aktakuzë ndaj vetë civilizimit që pa dhe heshti.”
Ku ishte bota atëherë?
Ku janë institucionet sot?
Si ka mundësi që Prokuroria e Bosnjës ka heshtur për 30 vite?
Si ka mundësi që kjo çështje të rikthehet vetëm falë këmbënguljes së disa gazetarëve, shkrimtarëve dhe hetuesve italianë?
Hetimi i Milanos ka forcën të rikthejë drejtësinë. Të nxjerrë emrat e atyre që kanë paguar për të vrarë fëmijë. Të sqarojë nëse Aleksandar Vuçiçi ka qenë apo jo pjesë e një prej momenteve më të errëta të historisë moderne. Të hapë dosje në disa vende njëkohësisht. Të vendosë para përgjegjësisë një krim që nuk duhet të harruar, që nuk duhet relativizuar, që nuk duhet normalizuar.
Dhe mbi të gjitha, të kujtojë se në Sarajevë, në ato muaj të gjatë terrori, jeta u bë mall tregu. U shit. U ble. U vra.
Kjo është pika ku historia dhe ndërgjegjja ndahen. Dhe në këtë pikë, nuk ka vend për harresë. Nuk ka vend për justifikim. Vetëm përballje.
Avokati Çedomir Stojkoviq ka njoftuar se do të paraqesë padi kundër presidentit serb Aleksandar Vuçiq në prokurorinë e Beogradit, për shkak të akuzave për pjesëmarrjen në "Sarajevo Safari”.
Në fillim të njoftimit të tij, Stojkoviq deklaroi se këto akuza duhet të hetohen edhe në Serbi, dhe jo vetëm në Itali, ku edhe nisi hetimi.
“Nuk ka asnjë arsye që zyra e prokurorit në Milano të hetojë krimin Sarajevo Safari dhe pjesëmarrjen e Aleksandar Vuçiq në të. Unë do të paraqes një kërkesë për hetim në Prokurorinë për Krime Lufte dhe në Prokurorinë për Krim të Organizuar në lidhje me Sarajevo Safari në Sarajevë”, tha Stojkoviq.
"Sipas dëshmive ekzistuese, turet u organizuan përmes Beogradit dhe vetë Aleksandar Vuçiq është shtetas i Serbisë. Ekziston një detyrim që zyra e prokurorit në Beograd t'i bashkohet hetimit dhe të përfshijë të gjithë të dyshuarit, veçanërisht Aleksandar Vuçiqin", shtoi avokati serb.
📢 SAOPŠTENJE ZA JAVNOST:
Nema razloga da samo tužilaštvo u Milanu istražuje zločin "Snajper safari" i učešće Aleksandra Vučića u njemu.
U ponedeljak podnosim zahtev za istragu Tužilaštvu za ratne zločine i Tužilaštvu za organizovani kriminal povodom "Snajper safarija" u… https://t.co/dvzlkeCwOO — Advokat Čedomir STOJKOVIĆ (@FIGHT_4_RIGHT_S) November 22, 2025
Ndryshe, Sarajevo Safari është pjesëmarrja e dyshuar e shtetasve të huaj që paguan shuma të mëdha parash për të qëlluar me snajper qytetarët e Sarajevës gjatë rrethimit të kryeqytetit të Bosnjës dhe Hercegovinës nga viti 1992 deri në vitin 1995.
Sa i përket Vuçiqit, ai mohoi pjesëmarrjen në operacione ushtarake gjatë rrethimit të Sarajevës, duke thënë se punonte si gazetar. /Telegrafi/
Një gazetar investigativ kroat ka paraqitur një padi te prokurorët e Milanos kundër presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, për përfshirjen e tij të dyshuar në “Sarajevo safari”, në të cilën njerëzit dyshohet se udhëtuan në kryeqytetin boshnjak për të vrarë civilë gjatë rrethimit katërvjeçar të qytetit në vitet 1990.
Javën e kaluar, prokurorët e Milanos nisën një hetim që synonte identifikimin e italianëve të dyshuar për përfshirje në këtë ngjarje, të akuzuar për vrasje me dashje të rënduar nga mizori dhe motive të shëmtuara.
Sipas hetuesve, grupe “turistësh snajperistë” dyshohet se kanë marrë pjesë në vrasjet masive në kodrat përreth Sarajevës, duke qëlluar mbi popullsinë për kënaqësi.
Ndryshe, më shumë se 10,000 njerëz u vranë në Sarajevë nga bombardimet dhe zjarri snajper midis viteve 1992 dhe 1996 në atë që ishte rrethimi më i gjatë në historinë moderne, pasi Bosnja dhe Hercegovina shpalli pavarësinë nga Jugosllavia.
Snajperistët ishin ndoshta elementi më i frikshëm i jetës nën rrethim në Sarajevë, sepse ata qëllonin pa dallim njerëzit në rrugë, përfshirë fëmijët.
Hetimi filloi nga një ankesë ligjore e paraqitur nga Ezio Gavazzeni, një shkrimtar me bazë në Milano i cili mblodhi prova mbi akuzat, si dhe një raport të dërguar prokurorëve nga ish-kryetarja e bashkisë së Sarajevës Benjamina Kariq.
Gavazzeni tha se kishte lexuar për herë të parë raportet rreth turistëve të dyshuar si snajperistë në shtypin italian në vitet 1990, por vetëm pasi pa Sarajevo Safari , një dokumentar i vitit 2022 nga regjisori slloven Miran Zupaniq, filloi të hetonte më tej.
Për akuzat kanë reaguar media të shumta ndërkombëtare si Daily Mail dhe gazeta britanike The Telegraph.
Artikulli i Telegraph paraqiti gjithashtu dëshminë e Michael Giffoni, zëvendëskryetar i misionit diplomatik italian në Bosnjë dhe Hercegovinë, i cili tha se në vitin 1994 i ishte thënë se ekzistonin "Safari".
"E dini, organizohen safari. Shumë njerëz të pasur vijnë këtu - disa janë gjuetarë, të tjerë janë biznesmenë. Ushtria dhe formacionet paraushtarake i çojnë ata në kodra mbi Sarajevë dhe paguajnë për këtë", tha Giffoni.
Së fundmi edhe the Guardian shkroi një artikull lidhur me akuzat ndaj Vuçiqit. /Telegrafi/
Gazetari hulumtues kroat, Domagoj Margetiq, ka paraqitur një ankesë në Prokurorinë italiane ndaj presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, lidhur me rastin “Sarajevo Safari”.
Ai kërkon që në Itali të hapet një hetim mbi pretendimet se qytetarë të huaj kanë paguar për të qëlluar mbi civilët gjatë rrethimit të Sarajevës para tre dekadash.
Sonja Biserko, themeluese dhe presidente e Komitetit të Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi, deklaroi për Antena M se roli i Vuçiqit në këtë çështje është i qartë dhe i pakontestueshëm.
“Është e padiskutueshme që Aleksandar Vuçiq, gjatë ‘safarive njerëzore’ në Sarajevë, qëndroi në varrezat hebraike – një prej pikave më të rrezikshme dhe më të kërkuara në qytet. Ai vetë ka deklaruar se ishte vullnetar dhe se ka kaluar një periudhë kohore atje”, tha Biserko.
Ajo shtoi se këtë e ka konfirmuar edhe Vojislav Sheshel gjatë gjykimit në Hagë dhe se çështja është përmendur disa herë më parë, “por asnjëherë nuk është bërë pyetja drejtpërdrejt – a mund të bëhet president i vendit dikush që mbante pushkë në kodrat e Sarajevës?”
Sipas Biserkos, kjo situatë flet shumë për gjendjen e shoqërisë serbe.
“Bëhet fjalë për një shoqëri që ende nuk është e gatshme të përballet me përgjegjësinë e vet për luftërat e viteve ’90 dhe të distancohet qartë nga aktorët e asaj politike të dëmshme. Sot, një pjesë e konsiderueshme e opinionit publik e sheh Millosheviqin si një mbrojtës të madh të interesave kombëtare serbe”, përfundoi ajo.
“Bëhet fjalë për një shoqëri që ende nuk është e gatshme të përballet me përgjegjësinë e vet për luftërat e viteve ’90 dhe të distancohet qartë nga aktorët e asaj politike të dëmshme. Sot, një pjesë e konsiderueshme e opinionit publik e sheh Millosheviqin si një mbrojtës të madh të interesave kombëtare serbe”, përfundoi ajo.
Rasti “Sarajevo Safari” i referohet praktikës së tmerrshme ku qytetarë të pasur të huaj paguanin për mundësinë për të qëlluar mbi civilë – përfshirë gra dhe fëmijë – gjatë rrethimit të qytetit
Të kujtojmë se Prokuroria në Milano hapi një hetim pasi gazetari lokal, Ezio Gavazzeni dorëzoi një padi ligjore lidhur me akuzat se italianë dhe të huaj të tjerë paguanin anëtarët e forcave serbo-boshnjake për të vizituar qytetin dhe për të qëlluar mbi civilët, në atë që disa e quanin “turizëm snajperësh”, për çka ka raportuar edhe reuters.
Numri i përgjithshëm i të vrarëve gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë (1992–1995) është rreth 100 mijë të vrarë. /Telegrafi/
Rreth temës nëse presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq ishte i përfshirë në “safari snajperësh” në Sarajevë gjatë Luftës së Bosnjës, ku të huaj të pasur dyshohet se paguan shuma të mëdha parash për të qëlluar civilët, një shkrim të veçantë e ka bërë edhe mediumi prestigjioz britanik, The Telegraph.
Siç vë në pah ky medium, Vuçiq dyshohet se ka qenë i pranishëm në një nga pozicionet ushtarake mbi qytet nga ku thuhet se të huajt kanë paguar për të qëlluar banorët e tij gjatë rrethimit nga viti 1992 deri në vitin 1996.
Po sipas tij, janë shfaqur gjithashtu video pamje që duket se e tregojnë atë si një të ri duke udhëtuar në një automjet.
Mediumi britanik thotë se pretendimet kundër Vuçiqit - të cilat ai i mohon me forcë - janë bërë nga Domagoj Margetiq, gazetar investigativ kroat, përcjell Telegrafi.
Ai ka paraqitur një ankesë kundër presidentit serb, te prokurorët italianë, të cilët tashmë po hetojnë akuzat se italianët, rusët dhe amerikanët morën pjesë në "safari snajperësh njerëzorë" gjatë konfliktit.
Margetiq tha se “e kam informuar zyrën e prokurorit publik për të gjitha njohuritë e mia në lidhje me lidhjen e Aleksandar Vuçiq me safarit njerëzor në Sarajevën e kohës së luftës”.
“Kam bashkëngjitur të gjitha provat, materialet video, dokumentacionin fotografik, dokumentacionin audio dhe video, si dhe dokumentacionin mediatik të asaj kohe”, shtoi ai.
Në parashtresën e tij, Margetiq theksoi se Vuçiq ishte “anëtar i një njësie paraushtarake, nën kontrollin e Partisë Radikale Serbe nga Serbia, gjatë luftës në vitet 1992 dhe 1993”.
Njësia ishte “e stacionuar në një pozicion lufte... në varrezat hebraike në Sarajevë”, pohoi Margetiq, shkruan më tej The Telegraph – duke shtuar se varrezat u përdorën si pozicion snajperi nga forcat serbe.
Po sipas tij, më shumë se 10 mijë njerëz u vranë nga bombardimet dhe zjarri i snajperëve gjatë rrethimit të qytetit.
Margetiq pohoi më tej se informacioni “e vendos atë pa asnjë dyshim në kohën dhe vendin e këtyre krimeve”.
Ai iu referuar video pamjeve nga viti 1993 të cilat, sipas tij, tregonin Vuçiq duke mbajtur një pushkë në dorë.
Mbështetësit e udhëheqësit serb i kanë hedhur poshtë pretendimet dhe thanë se objekti në pamje ishte një 'tripod' kamerash televizive, të cilin Vuçiq e mbante sepse punonte si gazetar në atë kohë.
Rep. Luna’s pursuit of this matter is heartening. Ideally, it should be coupled w/ a reconsideration of recent US decision to lift sanctions vs Bosnian Serb secessionist Dodik, esp as his regime still glorifies the VRS forces which facilitated these alleged “human safaris”. https://t.co/L259rKYhIX — Jasmin Mujanović (@JasminMuj) November 13, 2025
E Vuçiq ka thënë se objekti ishte një çadër.
Ndryshe, prokurorët në Milano hapën hetimin e tyre pasi morën informacione që pretendonin se italianë të pasur ishin midis të huajve të pasur që paguanin për të qëlluar civilët boshnjakë, me një shpërblim të vendosur për gratë, fëmijët dhe burrat me uniformë.
“Turistët e luftës” dyshohet se u lejuan të qëllonin civilët nga milicitë serbe të Bosnjës nën komandën e Radovan Karaxhiqit.
Mediumi britanik më tej citon Suzana Vasiljeviq, një zëdhënëse të presidentit serb, që i tha The Telegraph se “pretendimet e paraqitura nga gazetari kroat Domagoj Margetiq përfaqësojnë një rast tipik të dezinformimit dashakeq, të ndërtuar me qëllim për të gërryer besueshmërinë institucionale të Republikës së Serbisë dhe presidentit të saj”.
Siç pretendon ajo, “presidenti Vuçiq nuk mori pjesë në aktivitete luftarake, nuk përdori armë dhe nuk pati asnjë rol në asnjë operacion lufte”.
Ajo shtoi se akuzat ishin “të motivuara politikisht” dhe një përpjekje për të “minuar reputacionin ndërkombëtar të Serbisë”.
The Telegraph shton se një dokumentar i quajtur “Sarajevo Safari”, i publikuar në vitin 2022 nga një regjisor slloven, bëri akuza të ngjashme për të huajt në “safarit e luftës”.
Por i pyetur në lidhje me videon e postuar së fundmi që duket se tregon Vuçiq me automjetin, një burim serb tha se vetura nuk i përkiste atij dhe, në çdo rast, “automjete të tilla ishin kudo në zonën e luftës”.
Sidoqoftë, pretendimet se të huajt e pasur udhëtuan në Sarajevë për “safari snajperësh” janë mbështetur edhe nga një ish-diplomat italian.
Michael Giffoni, i cili ishte zëvendëskryetar i misionit diplomatik të Italisë në Sarajevë, pohoi se sapo mbërriti në qytet në vitin 1994, iu tha: "E dini, po organizohen safari. Shumë njerëz të pasur po vijnë këtu - disa janë gjuetarë, të tjerë janë biznesmenë. Ushtria dhe paraushtarakët i çojnë në kodrat [mbi Sarajevë] dhe për këtë paguajnë".
Ndërsa SISMI, një agjenci italiane e inteligjencës, u informua për turizmin e luftës dhe, në bashkëpunim me inteligjencën boshnjake, arriti të ndalonte mbërritjen e italianëve, i tha ai gazetës La Repubblica.
Sipas tij, "agjencia identifikoi se kush po e organizonte të gjithë këtë gjë dhe e mbylli atë".
Megjithatë, autoritetet italiane nuk ishin në gjendje të identifikonin asnjë nga qytetarët e saj që dyshohet se morën pjesë në të shtënat e civilëve.
"Nëse do të kishim pasur një emër, do t'i kishim ndjekur penalisht", citohet të ketë thënë Giffoni.
Ndërkohë, ekspertët e Ballkanit i kanë thënë The Telegraph se akuzat mund të jenë të vërteta, por duhen trajtuar me kujdes.
Dr. Helena Ivanov, nga grupi i ekspertëve Henry Jackson Society, tha se “shumë gjëra të tmerrshme ndodhën gjatë luftës, por pati edhe histori të tmerrshme që rezultuan të mos ishin të vërteta – për shembull, pretendime se ekstremistët myslimanë hodhën foshnje serbe te luanët në një kopsht zoologjik,...”.
“Historitë e rreme mund të qëndrojnë për një kohë të gjatë. Sa herë që ka një pretendim që është vërtet shpërthyes, si ai për safaritë me snajperë, ai duhet t'i nënshtrohet një hetimi të plotë dhe transparent”.
“Nëse ka akuza të besueshme, atëherë ato duhet të hetohen”.
The Telegraph gjithashtu vë në pah faktin se videoja që duket se tregon zotin Vuçiq me automjetin ku gjendej edhe një kafkë u postua nga Prof. Jasmin Mujanoviq, një ekspert dhe autor i Ballkanit.
And here are stills (full footage in link) of Serbia's now President Vucic visiting the VRS positions around Sarajevo, while driving around in a SUV which has a human skull in a UN helmet mounted on the hood. https://t.co/RcIDnTbY3mpic.twitter.com/MbYKAbOp8A — Jasmin Mujanović (@JasminMuj) November 13, 2025
Ai tha se kishte “prova në rritje… duke përfshirë dëshmi nga Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë, për ekzistencën e ‘safarive njerëzore’ të kryera nga forcat nacionaliste serbe në emër të turistëve të pasur të huaj”.
Provat duhet të çojnë në hetime “në katër ose pesë vende të ndryshme”, shtoi ai.
Prof. Mujanoviq vlerëson se akuzat ishin “të besueshme”, por paralajmëroi: “Ne gjithmonë duhet të kërkojmë që pretendimet e jashtëzakonshme të kenë prova të jashtëzakonshme”.
“Ato meritojnë të shqyrtohen më tej nga agjencitë policore italiane dhe të tjera ndërkombëtare... Por nëse janë të vërteta, atëherë duhet të ngrihen akuza të forta penale kundër të gjithë atyre që janë të përfshirë”, shtoi ai. /Telegrafi/
Gazetari hulumtues kroat, Domagoj Margetiq i ka dërguar një kallëzim Zyrës së Prokurorit Publik në Milano lidhur me “Sarajevo safarin”, përkatësisht në lidhje me nisjen e hetimeve në Itali për akuzat se të huajt paguanin për të qëlluar mbi civilët gjatë rrethimit të Sarajevës, para tri dekadash.
“Presidenti i sotëm i Serbisë, në vitet 1992 dhe 1993, ndodhej në Sarajevë si një vullnetar i paligjshëm i luftës. Vuçiq ka qenë, pa dyshim, gjatë viteve 1992 dhe 1993, si vullnetar nga një shtet tjetër (Serbia), pjesëtar i një njësie famëkeqe dhe kriminale vullnetare e paramilitare, nën kontrollin e Partisë Radikale Serbe. Më saktë, ai ishte pjesëtar i njësisë që komandohej nga Slavko Aleksić”, thuhet në njoftim.
Më tej shkruhet se “kjo njësi ishte e stacionuar në Varrezat Hebreje në Sarajevë, ku gjatë viteve 1992 dhe 1993 ndodhej si vullnetar edhe Vuçiq, gjë që është konfirmuar në Hagë nga Vojislav Sheshel dhe shefi i ekipit të tij juridik, Zoran Krasiq”.
“Pikërisht Varrezat Hebreje në Sarajevë ishin një pozicion brenda ‘ofertës turistike’ të tmerrshme të një safarije njerëzore për njerëz të pasur dhe me ndikim nga Italia; dhe njiheshin si një nga lokacionet më luksoze, më të kërkuara dhe më të shtrenjta për ‘gjueti njerëzish’ në Sarajevë, veçanërisht për safari të vrasjes së fëmijëve në krahët e nënave të tyre”, thuhet në kallëzim.
Të kujtojmë se Prokuroria në Milano hapi një hetim pasi gazetari lokal, Ezio Gavazzeni dorëzoi një padi ligjore lidhur me akuzat se italianë dhe të huaj të tjerë paguanin anëtarët e forcave serbo-boshnjake për të vizituar qytetin dhe për të qëlluar mbi civilët, në atë që disa e quanin “turizëm snajperësh”, për çka ka raportuar edhe reuters.
Numri i përgjithshëm i të vrarëve gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë (1992–1995) është rreth 100 mijë të vrarë. /Telegrafi/
Katër ditë pas ditëlindjes së parë të Irina Cisic në vitin 1993, nëna dhe babai i saj e nxorën jashtë për një shëtitje në qytetin e shkatërruar nga lufta të Sarajevës.
Ishte një ditë e bukur sipas të gjitha gjasave, përveç kërcënimit pothuajse të vazhdueshëm të predhave dhe plumbave që binin nga kodrat përreth, të cilat e bënin ajrin shumë vdekjeprurës, transmeton Telegrafi.
E mbështjellë në krahët e nënës së saj jashtë shtëpisë së tyre familjare, një plumb snajperi e goditi Irinën atë ditë. Ajo vdiq në spital disa orë më vonë, trupi i saj i vogël shumë i brishtë për t'u rikuperuar nga trauma e sulmit.
Irina ishte një nga 11,541 viktimat, 1,601 prej tyre fëmijë, të cilët u vranë midis viteve 1992 dhe 1996 gjatë rrethimit serb të Bosnjës të qytetit me shumicë myslimane, ku forcat serbe kryen krime lufte duke qëlluar qëllimisht objektiva civile.
Megjithatë, gjakderdhja pa dallim mund të mos jetë kryer vetëm nga milicitë serbe të Bosnjës, por edhe nga civilë të zakonshëm të etur për emocione.
Të huaj të pasur donin të përfshiheshin në këtë aksion - dhe paguanin majmë për të jetuar fantazitë e tyre duke udhëtuar në Sarajevë në fundjavë për të marrë pjesë në një "safari njerëzish", sipas pretendimeve që po hetohen nga autoritetet italiane.
Me detaje rrëqethëse, çështja pretendon se turistët e luftës nga Italia, Kanadaja, Rusia dhe SHBA-ja shpenzuan midis 70,000 dhe 88,000 funte për të marrë pjesë në "gjueti njerëzish", madje duke paguar shtesë për të vrarë të mitur.
Ndërsa hetimi italian është i ri, thashethemet për të huajt që përfshihen në vrasje të përgjakshme në Sarajevë kanë qenë duke u përhapur për më shumë se një dekadë - dhe tani e vërteta mund të zbulohet më në fund.
Në vitin 2007, John Jordan, një ish-marins amerikan, e gjeti veten në Hagë duke dëshmuar para gjykatës ndërkombëtare penale të udhëhequr nga Kombet e Bashkuara për ish-Jugosllavinë.
Atje, veterani bëri pretendime të habitshme rreth kohës së tij si vullnetar si zjarrfikës i OKB-së në Sarajevë - kryeqytetin e shkatërruar nga lufta të Bosnjë-Hercegovinës - midis viteve 1992 dhe 1995.
Kriza filloi kur forcat serbe të Bosnjës - të shqetësuara nga vendimi i Bosnjë-Hercegovinës për t'u shkëputur nga Jugosllavia federale - rrethuan qytetin për 44 muaj, duke ndërprerë ushqimin, energjinë elektrike dhe duke i vënë flakën lagjeve të tëra nga zjarri i topave dhe bombardimet.
Jordan u vendos në Sarajevë gjatë rrethimit më të gjatë në historinë e luftës moderne, për të ndihmuar civilët dhe dha dëshmi vite më vonë rreth tmerreve që pa.
Gjyqi historik çoi në dënimin e gjeneralit serb të Bosnjës, Dragomir Millosheviq me 33 vjet burg për vrasje, trajtim çnjerëzor dhe mbikëqyrje të një fushate terrori që vrau mijëra njerëz, kryesisht myslimanë.
"Nuk kishte vend të sigurt në Sarajevë. Dikush mund të vritej dhe të plagosej kudo dhe në çdo kohë", përfundoi gjyqtari kryesues, Patrick Robinson.
Në gjyq, Jordan dëshmoi për një numër mizorish, përfshirë shënjestrimin pa dallim të banorëve të paarmatosur nga ana e serbëve. Ai vetë u qëllua në gjoks ndërsa po i përgjigjej një zjarri në vijën e frontit të qytetit, pak në veri të zonës së Grbavicës, e mbajtur nga serbët e Bosnjës.
Ai dëshmoi gjithashtu se si të shtënat serbe dukeshin se synonin qëllimisht më të voglin në një familje, si një mënyrë për t'u "shkaktuar më shumë dhimbje të mbijetuarve".
"Nëse një i rritur dhe një fëmijë po ecte së bashku, fëmija do të qëllohej. Nëse një familje po ecte, do të ishte më e vogla. Në një turmë vajzash, duket se më tërheqësja do të qëllohej", tha ai në deklaratën e tij.
Por më pas ai bëri një tjetër akuzë të kobshme, që ende nuk është vërtetuar në gjykatë: se Sarajeva ishte plot me "turistë që qëllonin" të armatosur me armë gjuetie, të cilët kishin udhëtuar jashtë shtetit dhe kishin paguar shumë për të qëlluar për palën serbe si një lloj argëtimi fundjave.
"Kam parë në më shumë se një rast personel që nuk më dukej se ishin vendas nga veshja e tyre, nga armët që mbanin, nga mënyra se si trajtoheshin, pra, të udhëzoheshin nga vendasit", dëshmoi Jordan në gjykatë.
Kur gjykatësi i kërkoi të jepte më shumë detaje, ai specifikoi se si këta "qitës turistë" mbanin veshur një veshje të kombinuar "civil-ushtarak" që i bënte ata të dallueshëm nga luftëtarët serbë dhe mbanin armë që ishin më të përshtatshme për "gjuetinë e derrave në Pyllin e Zi sesa për luftimet urbane në Ballkan".
Të huajt gjithashtu dukeshin "krejtësisht të panjohur" me qytetin, tha Jordan, dhe u panë "duke u udhëhequr, pothuajse për dore, rreth një zone nga njerëz që e njohin atë".
Megjithatë, dëshmia e veteranit në fund të fundit nuk pati peshë. Ai pranoi se "nuk kishte parë kurrë ndonjë të qëllonte", por këmbënguli të shihte të huajt e armatosur rreth Grbavicës dhe lagjeve të tjera.
Por akuzat e Jordanit nuk u zhdukën dhe vazhduan të ngjallnin interes dhe spekulime me kalimin e kohës.
Edhe pse koncepti i një "safari njerëzor" është pothuajse i pabesueshëm, ai nuk është i papajtueshëm me nivelin e shthurjes që u provua se kishte ndodhur në Sarajevë, ku rruga kryesore - Bulevardi Mesha Selimoviq - u quajt "Rrugica e Snajperëve" për shkak të rrezikut të natyrshëm të vdekjes gjatë kalimit nëpër të.
Dhe vrasja për sport është kapur në kamera më parë. Nacionalisti rus Eduard Limonov u filmua në vitin 1992 duke qëlluar me mitraloz mbi qytetin e rrethuar nga regjisori fitues i çmimit Bafta, Pawel Pawlikowski, për dokumentarin e tij "Epikat Serbe".
Limonov ishte në shoqërinë e udhëheqësit serb të Bosnjës, Radovan Karagjiq, i cili u dënua me 40 vjet burg për gjenocid në një gjyq të vitit 2016 në Hagë, ku u shfaq dokumentari.
Një vit më vonë, Ratko Mlladiq, i njohur si "Kasapi i Bosnjës" për udhëheqjen e forcave serbe gjatë masakrës së 8,000 myslimanëve boshnjakë në Srebrenicë, u burgos për jetë.
Akuzat shqetësuese për turistët që morën pjesë në masakrën e Sarajevës u rishfaqën në mënyrë dramatike në vitin 2022.
Atë vit, regjisori slloven Miran Zhupaniç publikoi një dokumentar të titulluar "Safari i Sarajevës", duke mbledhur dëshmi nga dëshmitarë që thanë se kishin parë një aktivitet të tillë nga afër.
Një nga të intervistuarit ishte një burrë anonim slloven, i cili punoi si oficer i inteligjencës për SHBA-në gjatë Luftërave Ballkanike dhe pretendoi se kishte vizituar Bosnjën rreth 35 herë midis viteve 1992 dhe 1994.
Duke përshkruar llojet e të huajve që morën pjesë në "safari" - nga të cilat ai dëshmoi shtatë - ish-agjenti tha se ata ishin nga "nivelet e larta".
'Këta njerëz sigurisht nuk ishin njerëz të zakonshëm. Ata ishin njerëz në pozicione të larta, të mbrojtur, njerëz që, pasi kishin gjithçka, kërkonin një tjetër emocion, duke thënë me vete: 'Pse të mos qëlloj tani një fëmijë ose një të rritur në Sarajevë dhe të fitoj një tjetër kënaqësi? Nuk do të vras vetëm kafshë', tha ai.
'Nuk i kam dëgjuar kurrë çmimet. Di vetëm që ishte tmerrësisht e shtrenjtë dhe se çmimi ishte më i lartë për një fëmijë', shtoi ai.
Në një përshkrim të gjatë, dëshmitari tregoi se si u ftua në një nga safaritë dhe u shoqërua në një xhip ushtarak, pasi iu dha një jelek antiplumb, një helmetë dhe një uniformë jeshile si përgatitje.
'Më thanë se do të më tregonin pozicionet e afërta të ushtarëve të tyre', tha dëshmitari, por pastaj xhipi u ndal para një ndërtese dhe ai vuri re diçka të veçantë në lidhje me të ashtuquajturat trupa.
'Atje pashë tre zotërinj, fytyrat e të cilëve më thanë menjëherë se nuk ishin nga Bosnja, as serbë, as malazezë, duhej të ishin nga Perëndimi. Njëri prej tyre madje dukej rus. Mund ta dalloj nga fytyra. Ata ishin të përgatitur: mund të shihje se diçka do të ndodhte. Mendova se ishin gazetarë të huaj. Këta burra mezi prisnin të vinin dhe të bënin diçka', tha ai.
Ai përshkroi se si nga xhipat, grupi u çua në dy dhoma 'të kamufluara' ku pjesëmarrësit - të ndihmuar nga vëzhgues - qëlluan mbi civilët nga pozicione rrotulluese, përfshirë gra dhe fëmijë.
'Isha i tmerruar nga safari. Është kulmi i shthurjes. Vrasje kaq e dhunshme dhe çnjerëzore', tha ish-oficeri i inteligjencës.
Ai madje u pyet nëse donte të merrte pjesë.
'Jeni të interesuar për diçka plot adrenalinë', tha një zyrtar, një ofertë që ai pretendoi se e refuzoi.
'Kisha dylbitë e mia që të mund të shihja. Pasi burri qëlloi, personi ra. Shumica u goditën në gjoks, sepse koka është më e fortë. Por pashë edhe një goditje në kokë. Nga kjo pashë se ishin gjuetarë shumë të mirë', tha ish-agjenti, duke rrëfyer një nga të shtënat.
Dëshmitari anonim tha se serbët i kishin thënë të mos i përsëriste kurrë gjërat që kishte parë - incidente që ai i përshkroi si "ana e errët" e luftës.
Por vetë turistët e pasur dukeshin të pashqetësuar dhe të shkëputur nga tmerri i supozuar.
"Qëlluat trofeun tuaj dhe shkuat në shtëpi", tha ish-agjenti, i habitur nga moskokëçarja e tyre.
Dëshmitari përshkroi rrugën e supozuar të të huajve: ata fluturuan nga Trieste në Italinë verilindore për në Beograd, ku helikopterët i transportuan në Pale, një qytet i kontrolluar nga serbo-boshnjakët. Prej andej, ata u çuan në pozicione pranë Sarajevës.
Një tjetër dëshmitar në dokumentar ishte një oficer inteligjence për ushtrinë boshnjake i quajtur Edin Shubasiq, i cili mblodhi informacione rreth snajperëve të supozuar të fundjavës nga një ushtar serb i kapur rob.
"E analizova informacionin në masën e mundshme dhe shkrova një përmbledhje, një përfundim se ky ishte një fenomen i ri në fushën e betejës së Sarajevës", tha ai.
"Kjo kishte të bënte me një lloj specifik armiku, me të huaj që nuk janë armiq të vërtetë në luftë, por ata janë një rrezik i vërtetë", shtoi ai.
Subasic pretendoi se i zbuloi të ashtuquajturat safari në fund të vitit 1993, dhe më pas ia kaloi informacionin inteligjencës ushtarake italiane Sismi në fillim të vitit 1994.
Disa muaj më vonë, Sismi u përgjigj, duke konfirmuar raportet se turistët e 'safarit' do të fluturonin nga Trieste dhe më pas do të udhëtonin drejt kodrave mbi Sarajevë për të marrë pjesë në gjuajtje me snajperë.
'Ne i kemi dhënë fund kësaj dhe nuk do të ketë më safari', iu tha oficerit, sipas agjencisë së lajmeve Ansa, dhe udhëtimet shpejt u ndalën.
Dokumentari menjëherë shkaktoi polemika, me regjisorin që mori reagime të ashpra.
'Kam vuajtur skualifikime njerëzore dhe profesionale, të cilat nuk i kam përjetuar kurrë në jetën time. Por unë i pranoj ato si pjesë të procesit. Nëse zbulon një histori të tillë, mund të presësh edhe reagime negative', tha Zhupaniç për DW.
Por të tjerët u tmerruan nga akuzat dhe kërkuan veprime, si kryebashkiaka e atëhershme e Sarajevës, Benjamina Kariq, e cila ngriti padi penale kundër 'personave të panjohur' që përhapën vdekjen në Sarajevë.
“Është detyra ime të reagoj në këtë mënyrë ndaj fakteve të deklaruara në filmin dokumentar “Sarajevo Safari”, shkroi ajo në X, përpara se hetimi të ngecë me sa duket.
Por një shkrimtar dhe gazetar italian e ka rindezur së fundmi çështjen, duke kërkuar që autoritetet të shqyrtojnë siç duhet saktësisht atë që ndodhi kur turistët udhëtuan në Sarajevën e shkatërruar nga lufta në vitet 1990.
“Po flasim për njerëz të pasur, me reputacion, sipërmarrës, të cilët gjatë rrethimit të Sarajevës paguanin për të qenë në gjendje të vrisnin civilë të pambrojtur”, tha për La Repubblica, Ezio Gavazzeni, i cili ka paraqitur një padi të re ligjore te magjistratët italianë.
“Ata u larguan nga Trieste për kërkim. Dhe pastaj u kthyen dhe vazhduan jetën e tyre normale, të respektueshme në sytë e të gjithëve. Njerëz me pasion për armët, për t'u shfryrë, që preferojnë të shkojnë në shtrat me një pushkë, me para në dispozicion dhe kontaktet e duhura të ndërmjetësve midis Italisë dhe Serbisë. Është indiferenca e së keqes: të bëhesh Zot dhe të mbetesh i pandëshkuar”, shtoi ai.
Gavazzeni tha se u rrit duke lexuar artikuj shtypi që sugjeronin se snajperë turistë ishin të stacionuar në kodrat mbi Sarajevë, ku ishte vendosur ushtria serbe.
"Më bëri përshtypje dhe e mbajta aty", pastaj dokumentari i Zhupaniçit ia rizgjoi interesin.
"Kam acaruar gjysmën e botës, si burime boshnjake ashtu edhe italiane", tha ai, duke shtuar se serbët "nuk i pranojnë" akuzat.
Prokurori Alessandro Gobbis është udhëzuar të gjurmojë italianët të cilët, midis viteve 1993 dhe 1995, dyshohet se vranë civilë të paarmatosur "për qejf". Akuza është vrasje, e rënduar nga mizoria.
Gavazzeni po punon me avokatin Nicola Brigida dhe ish-gjyqtarin Guido Salvini, dhe thotë se ka mbledhur një numër dëshmitarësh që do të dëshmojnë, përfshirë ish-agjentin boshnjak Shubasiq, dhe zyrtarët italianë që u vunë në dijeni të akuzave në vitin 1994.
Shkrimtari pretendon se është kontaktuar nga një italian i cili e ka dëgjuar shefin e tij të atëhershëm, në punë, duke folur për kërkimin e njeriut, dhe ai supozon se ka të paktën njëqind të huaj të tjerë me të njëjtat ide që kanë bërë të njëjtat udhëtime fundjave.
Shkrimtari tha se turistët e luftës i përshtaten një profili specifik: ata ishin të pasur, vinin nga një sfond i ekstremit të djathtë dhe kishin tendencë të kishin një pasion për armët dhe gjuetinë.
"Gjithçka ishte e organizuar. Shërbimet e inteligjencës boshnjake besonin se shërbimi i sigurisë shtetërore serbe ishte pas gjithë kësaj", i tha ai Ansa-s.
Jovica Stanishiq, një zyrtar serb i cili u dënua për krime lufte për rolin e tij në planet për të spastruar etnikisht pjesë të Bosnjës dhe Kroacisë nga jo-serbët, "luajti një rol kyç në shërbim", shtoi ai.
Ndërsa hetimi është i kufizuar vetëm në Itali, veprimi i guximshëm ligjor i Gavazzeni-t ka nxitur një lëvizje dhe më shumë vende do të ndjekin në mënyrë të pashmangshme shembullin në misionin për të zbuluar të vërtetën rreth "safarive njerëzore" të dyshuara.
Pas ankesës ligjore të shkrimtarit, kongresistja amerikane Anna Paulina Luna tha se kishte hapur një hetim mbi "turizmin e vrasjeve" të dyshuar, duke shkruar në X se është në kontakt me konsullatën boshnjake dhe ambasadën italiane.
"Pagesa e parave për të qëlluar civilë - dhe akoma më keq për të qëlluar fëmijë - është një nivel i së keqes që vendi ynë nuk mund dhe nuk do ta tolerojë", shkroi ajo.
"Qeveria italiane dhe boshnjake do të ndajnë çdo informacion në lidhje me çdo amerikan që mund të jetë i implikuar. Nëse ka ndonjë amerikan që është përfshirë në këtë, ata meritojnë të akuzohen dhe të ndiqen penalisht", shtoi ajo. /Telegrafi/
Login
