Mbyllja e faqes satirike “Lol Albania,” njohur rëndom si “Lolita” në rrjetet sociale ka kthyer në diskutim mekanizmat që platformat përdorin për të moderuar përmbajtjen dhe rrezikun që ato të keqpërdoren si censurë në hapësirën digjitale.

Administratorët e faqes pretendojnë se janë raportuar në mënyrë të qëllimshme nga një fushatë e orkestruar për t’iu kufizuar përmbajtjen kritike. Ata e argumentojnë këtë me faktin se raportimet në Meta janë bërë për shkelje të së drejtës së autorit.

Ekspertë të sigurisë digjitale ndanë me Cizitens.al shqetësimet e tyre për mënyrën sesi funksionon ky mekanizëm dhe rreziqet për abuzime.

Sipas administratorëve të “Lolita”-s, gjithçka nisi me publikimin e një fotografie ku shfaqej Kryetari i Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste, Taulant Balla, dhe imami Ahmed Kalaja në një iftar gjatë muajit të Ramazanit. Ata thanë për Citizens.al se fotografia qarkullonte gjerësisht edhe në faqe dhe portale të tjera.

“Na e hoqën [postimin] me pretekstin e copyright-it,” tha për Citizens.al një prej administratorëve të faqes, e cila mban qasje anonime dhe i prezantohet publikut vetëm me nofkën popullore “Lolita”.

“Kur filluam të themi se po na censuronte Ahmed Kalaja, [prirja] vazhdoi me raportime të tjera, po për copyright”, shpjegoi më tej një prej administratorëve duke shtuar se në të tillë mënyrë ishin fshirë edhe postime të tjera.

“Ndër to edhe një postim i kryeministrit, i cili ishte i njëjtë me atë të Ahmed Kalasë dhe thamë me ironi: ‘Pse po kopjon hoxhën e Surrelit’.”

Administratorët thonë se kanë marrë njoftime zyrtare nga platforma Meta për çdo përmbajtje të hequr, ku, sipas tyre, rezulton se raportimet janë bërë nga i njëjti person. Ata shtojnë se edhe përmbajtje sarkastike dhe pa kritikë direkte janë fshirë, ndërsa dyshojnë për raportime të organizuara nga ndjekës.

“Po mundohemi përmes një kompanie [të rikuperojnë faqen]; jemi ende në pritje të përgjigjes”, thanë ata.

Nisur nga ky rast, pati një reagim nga Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), i cili theksoi se liria e shprehjes është një nga shtyllat themelore dhe nuk kufizohet vetëm te informacioni “i pranueshëm”, por përfshin edhe forma si ironia dhe satira.

“Në këtë kontekst, përdorimi i mekanizmave të raportimit masiv për të mbyllur faqe apo për të heshtur zëra kritikë përbën një formë të rrezikshme presioni ndaj lirisë së shprehjes dhe krijon një precedent shqetësues për censurë indirekte në hapësirën digjitale”, deklaroi AGSH.

Imami Kalaja, i kontaktuar nga Citizens.al nuk iu përgjigj kërkesës për një koment deri në publikimin e këtij artikulli.

Si funksionon raportimi për copyright?

Sipas hulumtueses së të drejtave digjitale, Megi Reçi, sistemi i raportimit për të drejtën e autorit në platforma si Facebook dhe Instagram është formal dhe i bazuar kryesisht në vetëdeklarim.

“Raportimi mund të bëhet vetëm nga pronari i së drejtës ose një përfaqësues i autorizuar ligjërisht. Procesi realizohet përmes një formulari online, ku kërkohet identifikimi i veprës origjinale, linku i përmbajtjes që pretendohet si shkelje dhe një deklaratë mirëbesimi nga ankuesi që pretendimi është i saktë”, shpjegoi Reçi.

Në praktikë, sipas saj, verifikimi nga platforma është i kufizuar dhe shpesh i automatizuar.

“Ai nuk përbën një hetim të thelluar mbi pronësinë reale të përmbajtjes. Për këtë arsye, platforma është kritikuar vazhdimisht për heqje përmbajtjesh apo mbyllje llogarish të automatizuara dhe të paverifikuara”, argumenton Reçi.

Sipas saj, në rastin e Lolitës transparenca është e kufizuar.

“Përdoruesit zakonisht marrin vetëm një njoftim standard për shkelje të copyright-it dhe disa të dhëna bazë mbi palën ankuese. Nuk ka një arsyetim të detajuar mbi vendimin”, theksoi Reçi.

Kjo bëhet problematike sidomos për përmbajtje me interes publik, si satira apo materialet gazetareske, të cilat mund të fshihen në mënyrë të përsëritur pa një vlerësim transparent dhe kontekstual.

“Në Shqipëri, ky shqetësim është manifestuar shpesh në praktikë, duke rezultuar në abuzim me mekanizmat e raportimit për të targetuar gazetarë, aktivistë apo grupe të ndryshme. Platformat kanë dështuar në disa raste të identifikojnë raportimet abuzive dhe, si pasojë, kanë censuruar përmbajtje legjitime”, shtoi ajo.

Mungesa e kuadrit ligjor

Një tjetër problem lidhet me mungesën e një kuadri të qartë ligjor për përgjegjësinë e platformave online në Shqipëri.

Meta nuk ka përfaqësi ligjore në vendin tonë dhe operon përmes politikave të saj globale, përfshirë mundësinë e kontaktimit të një agjenti të angazhuar për çështje të së drejtave të autorit, i cili zakonisht operon në nivel ndërkombëtar.

Sipas hulumtueses së të drejtave digjitale, Megi Reçi, vendimmarrja e platformave të Metës mbështetet në sisteme algoritmike që mund të jenë, jo vetëm të gabueshme, por dhe të manipulueshme.

“Platforma nuk ka detyrim të drejtpërdrejtë ligjor për të dhënë llogari mbi vendimet e saj në Shqipëri, as për të garantuar moderim nga staf që njeh gjuhën dhe kontekstin lokal”, shpjegoi Reçi.

Nëse një përmbajtje nuk rikthehet pas ankimit brenda platformës, opsionet për mjete të tjera ligjore mbeten të kufizuara, një situatë që, sipas saj, ngre shqetësime serioze për transparencën dhe mbrojtjen e lirisë së shprehjes në mjedisin digjital.

“Veçanërisht në vende si Shqipëria, ku mungon rregullimi ligjor për platformat online”, përfundoi Reçi.

Lexo gjithashtu:

• “Sulmohet MediaLook”, mbyllet profili i gazetarit Elvin Luku
• Instalimi i DPI-ve pa kuadër ligjor: Rrezik për censurë dhe shkelje privatësie

The post Mbyllja e “Lol Albania” ngre diskutime për politikat e platformës Meta appeared first on Citizens.al.

Qeveria shkeli Kushtetutën kur vendosi të mbyllë platformën TikTok, kështu u shpreh sot Gjykata Kushtetuese, e cila doli në përfundimin se kufizimi i aksesit për të gjithë përdoruesit përbënte kufizim të lirisë së shprehjes.

Edhe pse qeveria e pati shfuqizuar aktin që ndalonte platformën, gjykata vendosi të shqyrtojë çështjen për shkak të interesit të madh publik dhe për të sqaruar kufijtë e ndërhyrjes së shtetit mbi hapësirën digjitale dhe të drejtat themelore.

Me vendimin e sotëm, gjykata theksoi se ligjet mbi bazën e të cilave është miratuar vendimi i qeverisë parashikojnë rregullim dhe mbrojtje në fushën e komunikimeve elektronike dhe të të drejtave të fëmijëve. Megjithatë, sipas saj, këto ligje nuk i japin qeverisë autorizim të qartë dhe të posaçëm për të ndërprerë plotësisht aksesin në një platformë online për të gjithë përdoruesit.

Isa Myzyraj, drejtues i Asociacionit të Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), tha për Citizens.al se vendimi përbën një moment të rëndësishëm për standardet demokratike në vend.

“Gjykata Kushtetuese ka vendosur të mbrojë demokracinë dhe lirinë e shprehjes, duke i dhënë një goditje të fortë kujtdo që guxon të ndërhyjë në to,” tha Myzyraj.

Në një deklaratë publike, AGSH theksoi se qëllimi i nismës nuk ishte mbrojtja e një platforme të caktuar.

“[…] por mbrojtja e parimit kushtetues të lirisë së shprehjes dhe të drejtës për informim, të cilat përbëjnë shtyllë themelore të demokracisë dhe të punës së gazetarëve,” thuhet në reagimin e AGSH-së.

Çfarë çoi në mbylljen e TikTok?

Në nëntor 2024, pranë shkollës 9-vjeçare “Fan Noli” në Tiranë, sherri mes një grupi të miturish përfundoi tragjikisht me vrasjen e 14-vjeçarit Martin Cani.

Pas ngjarjes, në kryeqytet u organizuan disa protesta nga qytetarë dhe prindër që kërkonin më shumë siguri në shkolla.

Në reagimin e tij të parë publik, kryeministri Edi Rama njoftoi se qeveria do të mbyllte platformën TikTok, duke e lidhur atë me klimën e dhunës mes të miturve dhe adoleshentëve.

Rama deklaroi se, edhe pse nuk kishte të dhëna konkrete që konflikti të kishte nisur në këtë platformë, rrjete të tilla sociale sfidojnë përpjekjet e familjeve për edukimin e fëmijëve.

Ai argumentoi se vendosja e filtrave në këto platforma nuk kishte funksionuar në vendet e Bashkimit Evropian dhe se, në këtë situatë, zgjidhja e vetme ishte mbyllja e plotë e tyre.

Vendimi shkaktoi reagime të forta në opinionin publik, ku shumë zëra e cilësuan masën si autoritare dhe populiste.

Më 6 mars 2025, ministrja e atëhershme e Arsimit, Ogerta Manastirliu, njoftoi se TikTok do të mbyllej për një periudhë njëvjeçare.

Ajo deklaroi se nga 25 nëntori deri më 22 dhjetor 2024 qeveria kishte zhvilluar mbi 1,300 konsultime me prindër dhe se rreth 90% e tyre mbështetën mbylljen e platformës.

Padia në Gjykatën Kushtetuese

Në mars 2025, një grup organizatash të shoqërisë civile dhe të medias kundërshtuan vendimin e qeverisë për mbylljen e TikTok-ut, duke e cilësuar atë si një kufizim ekstrem të lirisë së shprehjes dhe të aksesit në informacion.

Vendimi u pa me shqetësim edhe për shkak të kohës kur u mor, rreth dy muaj para zgjedhjeve parlamentare të 11 majit 2025.

Në të njëjtin muaj, AGSH dhe Rrjeti Ballkanik për Gazetari Investigative (BIRN) dorëzuan në Gjykatën Kushtetuese një kërkesë për shpalljen antikushtetuese të vendimit të qeverisë që ndalonte TikTok-un në Shqipëri.

Avokati Franc Terihati, nga Qendra për Fuqizim Ligjor, deklaroi para gjykatës se janë paraqitur argumente ligjore që tregojnë se vendimi i qeverisë cenon lirinë ekonomike, lirinë e shprehjes, lirinë e shtypit dhe të drejtën për informim.

Më 4 qershor 2025, Gjykata vendosi ta marrë në shqyrtim vendimin e qeverisë për mbylljen e platformës TikTok dhe vendosi që çështja të trajtohej në një seancë plenare publike për shkak të rëndësisë së saj.

Më 3 shkurt 2026, qeveria shqiptare miratoi vendimin nr.62, me të cilin shfuqizoi aktin e një viti më parë që ndalonte aksesin në TikTok.

Në seancën pasuese, në Gjykatën Kushtetuese, më 5 shkurt, përfaqësuesit e qeverisë argumentuan se shqyrtimi i çështjes ishte i panevojshëm, pasi vendimi që ndalonte platformën ishte shfuqizuar.

“Vendimi e humb efektin e tij në afatin 12-mujor,” tha përfaqësuesi i qeverisë, Herold Jonuzaj, duke shtuar se “do të shfuqizohej automatikisht brenda 6 marsit 2026”.

Sipas tij, shfuqizimi ishte pjesë e një procesi negociimi me platformën për vendosjen e filtrave të kërkuar, megjithëse kjo ende nuk ishte formalizuar përmes një marrëveshjeje me shkrim.

Nga ana tjetër, avokati i paditësve, Franc Terihati, këmbënguli që çështja të shqyrtohej pavarësisht shfuqizimit të vendimit nga qeveria.

Ai theksoi se akti që ndaloi TikTok kishte cenuar disa të drejta kushtetuese, përfshirë lirinë e shprehjes, lirinë e shtypit, të drejtën për informim dhe lirinë ekonomike.

Sipas tij, bëhej fjalë për një çështje me interes të madh publik dhe gjykata duhej të shprehej nëse vendimi kishte qenë ose jo kushtetues gjatë kohës që ishte në fuqi.

Pas seancave dëgjimore, Gjykata Kushtetuese u tërhoq për të marrë vendimin përfundimtar mbi këtë çështje, vendim që u dha sot në favor të palës paditëse.

Lexoni gjithashtu:

• Në arbitraritet, qeveria mbyll TikTok-un për një vit
• Ndalimi i TikTok-ut bie, por beteja kushtetuese vazhdon
• Censura digjitale, rasti i TikTok-ut dhe sfidat e privatësisë online

The post Kushtetuesja: Vendimi i qeverisë për mbylljen e TikTok ishte antikushtetues appeared first on Citizens.al.

Gjatë vitit 2025, pranë platformës “iSIGURT.al” u regjistruan 615 raportime për incidente në internet. Të dhënat e Qendrës Kombëtare për Internet të Sigurt pranë CRCA Shqipëri tregojnë një rritje me 46% krahasuar me një vit më parë.

Sipas statistikave të përpunuara nga menaxherja e platformës, Borjana Dine, prirja është në rritje të vazhdueshme: nga 93 raportime (2021), në 150 (2022) e më tej 244 (2023).

Muaji me më pak raste mbetet gushti, periudhë që lidhet me pushimet verore dhe përdorim më të kufizuar të rrjeteve nga fëmijët.

Rreth 71% e incidenteve janë raportuar nga vajzat dhe 23% nga djemtë, ndërsa 6% e raportuesve nuk deklarojnë gjininë.

“Kjo […] tregon se vajzat po raportojnë thuajse tre herë më shumë se djemtë incidente gjatë lundrimit të tyre online,” theksohet në gjetjet kryesore teksa nënvizohet se në total kanë raportuar 413 vajza dhe 141 djem.

Një tjetër trend në rritje është targetimi i grupeve të caktuara të fëmijëve, që përbën 13% të rasteve.

Mes qyteteve, Tirana mban peshën më të madhe të referimeve, me 335 raste. Ndërsa qytete të tjera prej të cilave ka pasur më shumë raportime janë Fieri, Durrësi dhe Kukësi.

Sa i takon platformave sociale ku kanë ndodhur incidentet, sipas të dhënave nga “iSIGURT.al” kryeson Tik-Tok-u me 82% të rasteve, ndjekur nga Instagrami me 9% të rasteve dhe Facebokk me 7% të rasteve.

“Nga data 16 mars (dita e mbylljes së TikTok) deri më 31 dhjetor, pranë iSIGURT.al kanë mbërritur 208 raportime dhe 337 URL. Kjo tregon se TikTok nuk u mbyll asnjëherë në Shqipëri”, thuhet në gjetjet e prezantuara.

Sipas Altin Hazizajt nga CRCA, bullizmi ndërmjet fëmijëve dhe adoleshentëve është kthyer në formën më të zakonshme të dhunës online.

Pas tij vijnë shantazhi, kërcënimet dhe gjuha e urrejtjes, ndërsa dhuna seksuale mbetet e përhapur, por më pak e raportuar krahasuar me vitet e mëparshme.

Hazizaj paralajmëroi për Citizens.al se ekspozimi i vazhdueshëm ndaj ngacmimeve dhe përmbajtjeve të papërshtatshme po e normalizon dhunën për të miturit.

Sipas tij, fëmijët dhe adoleshentët duke u “normalizuar” me forma të ndryshme të dhunës e ngacmimit seksual, fillojnë t’i konsiderojnë ato si pjesë të përditshmërisë në internet.

“Mos harrojmë që në Shqipëri pornografia me të rritur shikohet pa asnjë lloj pengese dhe kjo e normalizon edhe më shumë dhunën ndaj fëmijëve, përfshi edhe dhunën seksuale”, shtoi më tej Hazizaj.

Dhuna digjitale në rritje, ligji në mungesë

Policia e Shtetit konfirmoi për Citizens.al se rastet e referuara janë shtuar pesë vitet e fundit: 122 raste (2021), 127 (2022), 258 (2023), 461 (2024) dhe 439 (2025).

Rastet përfshijnë kërcënime, shantazhe, publikim të të dhënave intime, llogari të rreme dhe gjuhë urrejtjeje.

Megjithatë, Shqipëria nuk ka ende një vepër penale specifike për dhunën digjitale sikurse njihet ndryshe dhuna e lehtësuar nga teknologjia, megjithatë, sipas Policisë së Shtetit termi “dhuna online” përdoret “për të identifikuar sjellje që kryhen përmes mjeteve digjitale, rrjeteve sociale apo sistemve kompjuterike”.

Në mungesë të një dispozite të drejtpërdrejtë, autoritetet i referojnë rastet te “falsifikimi kompjuterik” sipas nenit 186/a të Kodit Penal.

“Aktualisht, në Kodin Penal shqiptar nuk ekziston një vepër penale specifike që të trajtojë drejtpërdrejt intimidimin, kërcënimet online apo ekspozimin e të dhënave intime të individëve. Në këto kushte, Drejtoria për Hetimin e Krimeve Kibernetike i referon këto çështje për veprën penale ‘Falsifikimi kompjuterik’, parashikuar nga neni 186/a”, thuhet në përgjigjen e Policisë së Shtetit.

Sipas Policisë rastet më të shpeshta përfshijnë kërcënimet dhe shantazhet përmes rrjeteve sociale apo aplikacioneve të komunikimit, përndjekje dhe ngacmime të vazhdueshme online, krijimi i llogarive të rreme duke përdorur të dhëna apo fotografi të shtetasve të tjerë, si dhe fyerje, gjuhë urrejtjeje dhe cenim të jetës private në hapësirën digjitale.

Pyetur për kategoritë më të prekura nga dhuna online, Policia u shpreh se më të prekurit nga dhuna online janë të miturit, vajzat dhe gratë dhe gazetarë apo profesionistë të medias.

Lexo gjithashtu:

• Dhuna digjitale ndaj grave në rritje, ligji shqiptar nuk flet për të
• Rritet gjuha e urrejtjes dhe dhuna online ndaj fëmijëve dhe të rinjve në TikTok dhe Instagram
• Raporti i AWA: Gjuha e urrejtjes ndaj gazetarëve dhe kundërshtarëve politikë në rritje

The post Dhuna online në rritje: 71% e raportimeve nga vajzat appeared first on Citizens.al.

Katër në dhjetë gra përballen me dhunë online dhe shumë prej tyre ndihen të pasigurta, kështu thonë të dhënat e grumbulluara nga UN Women, i cili ka nxjerrë në pah rrezikun që hasin gratë në Shqipëri përmes teknologjisë.

Sipas të dhënave të analizuara janë 1,804 raportime dhune në policinë e shtetit përmes teknologjisë ku ndër më të shpeshtat ishin keqpërdorimi i telefonit (36%) dhe përndjekja (33%).

Nga rastet rezultoi se gratë janë 1.3 herë më të ekspozuara ndaj dhunës online kryesisht te keqpërdorimi dhe dhunimi i privatësisë. Format të tjera të shpeshta të dhunës së hasur online ishin: zhvatja, bullizimi, gjuha e urrejtjes etj.

Statistikat shqetësuese

• 83.1% e përdoruesve të internetit raportojnë rritje të dhunës online ndaj vajzave dhe grave.
• 23.4% e grave që përjetuan dhunë online patën pasoja psikologjike; 45.3% e tyre u ndjenë të pasigurta.
• 90% e dhunës online kryhet nga burra 15-44 vjeç; 66% e tyre jetojnë në zona urbane.
• 70% e rasteve të dhunës online u hasën përmes platformës TikTok.

Dhuna online, pjesë e realitetit

Fushata globale “16 Ditët e Aktivizmit Kundër Dhunës me Bazë Gjinore” këtë vit u fokusua te dhuna online. Zhvillimi i mjeteve të komunikimit ka transferuar dhunën nga “offline” në “online”, duke e bërë këtë hapësirë një terren të rrezikshëm për gratë.

Sipas organizatave në Shqipëri, dhuna digjitale, veçanërisht ndaj grave, po rritet me shpejtësi, duke sjellë pasoja të rënda psikologjike dhe sociale.

“Në Linjën e Këshillimit ndeshim më shpesh raste ngacmimi dhe kërcënimesh online përmes rrjeteve sociale dhe aplikacioneve si WhatsApp, Telegram apo Signal”, tha për Citizens.al Ejnxhi Pepa nga Linja e Këshillimit për Gra dhe Vajza.

Pepa thotë se format më të përhapura përfshijnë përndjekjen digjitale, shantazhin me materiale intime, shpërndarjen pa pëlqim të imazheve, manipulimet “deepfake”, fyerjet dhe sulmet ndaj reputacionit, pa lënë mënjanë edhe hapjen e profileve të rreme, që sipas saj janë kthyer në raste të zakonshme.

Ajo thotë se tashmë këto lloje sulmesh po shënjestrojnë dhe aktivistë apo mbrojtës të të drejtave të njeriut.

“Këto forma të dhunës digjitale shpesh lidhen drejtpërdrejt me dhunën ‘offline’ dhe e përforcojnë atë”, shtoi Pepa.

Rritje e raportimeve, sfida institucionale

Nga janari në nëntor 2025, Ministria e Brendshme ka regjistruar 439 raste dhune kibernetike me 600 postime online, 73% prej të cilave u raportuan vetëm në Tiranë. Ndërkohë, gjatë dy viteve të fundit (2024-2025), linja 116-117 raportoi për 705 gra dhe vajza që kanë kërkuar ndihmë për dhunë digjitale.

“Tendenca ka qenë në rritje për disa vite, por veçanërisht kohët e fundit kemi marrë shumë më tepër raste të përndjekjes online, shantazhit dhe shpërndarjes së imazheve intime,” tha Ejnxhi Pepa.

Megjithatë, trajtimi institucional mbetet problematik.

“Shumë gra dhe vajza e kanë pezulluar denoncimin për shkak të pengesave proceduriale. Kërkesa nga gjykatat për adresën fizike të dhunuesit online është absurde kur agresorët përdorin profile anonime”, argumenton Ines Leskaj nga AWEN duke nxjerrë në pah të metën kryesore të sistemit.

Gratë nga komunitetet e margjinalizuara, vajzat me aftësi të kufizuara, komuniteti LGBTIQ+ dhe gratë në zonat rurale janë më të ekspozuara ndaj kësaj dhune.

Sipas Altin Hazizaj, drejtues i Qendrës për Mbrojtjen e të Drejtave të Fëmijëve (CRCA), i cili menaxhon edhe Qendrën Kombëtare për Internet të Sigurt në Shqipëri (ISigurt.al), grupmosha më e prekur është ajo e adoleshencës dhe rinisë së hershme, si për djemtë ashtu edhe për vajzat.

“Por çka të bën përshtypje është se gjatë 3 viteve të fundit është rritur edhe numri i ankesave nga zonja në moshë më të madhe plus 40 apo 50 vjeç”, shprehet Hazizaj, duke shtuar se kjo situatë flet për shtrirjen e gjerë të internetit dhe nivelin e pamjaftueshëm të aftësive dixhitale në mosha më të mëdha.

Pranë ISigurt.al gjatë vitit 2024 thuajse 60% e të gjitha ankesave të raportuara kanë të bëjnë me një formë të dhunës me bazë gjinore.

“70-80 përqind e viktimave online janë vajza dhe gra të reja, ndonëse ato jo gjithnjë preferojnë të raportojnë vetë, por nëpërmjet një të njohuri, shoku apo shoqeje apo mësuesi”, tha për Citizens.al Altin Hazizaj, drejtuesi i Qendrës për Mbrojtjen e të Drejtave të Fëmijëve (CRCA).

Rastet e raportuara në këtë platformë janë shtuar pas pandemisë së Covid-19.

“Në vitin 2023 ne trajtuam diku tek 300 ankesa, ndërsa në vitin 2024 ato u rriten tek 409 raste të regjistruara. Këtë vit vetëm në gjashtë muajt e parë ne kemi trajtuar më shumë se 400 incidente kibernetike”, sjell në vëmendje Altin Hazizaj.

Boshllëqe ligjore dhe nevoja për reforma

Shqipëria nuk ka ende një përkufizim ligjor për dhunën online. Ejnxhi Pepa thotë se përgjithësisht organizatat dhe institucionet i referohen përkufizimit të ekspertëve ndërkombëtarë të Këshillit të Evropës në veprimtarinë kundër dhunës ndaj grave dhe dhunës në familje (GREVIO).

Por brenda dhjetorit pritet të kalojë në Kuvend drafti i ligjit “Për parandalimin dhe mbrojtjen ndaj dhunës ndaj grave dhe dhunës në familje”, i cili përfshin për herë të parë edhe dhunën digjitale.

“Ligji do ta përkufizojë si çdo veprim që kryhet ose rëndohet përmes teknologjisë dhe cenon të drejtat e viktimës”, thekson Ejnxhi Pepa.

Sipas draftit paraprak, dhuna online përfshihet në Nenin 10 ku flitet për “dhunën e lehtësuar nga teknologjia”. Ky nen e përcakton dhunën e lehtësuar nga teknologjia si çdo veprim që kryhet përmes mjeteve digjitale pa pëlqim dhe që shkakton dëm fizik, emocional apo social.

Ai përfshin gjuhën e urrejtjes, shpërndarjen e imazheve intime pa pëlqim, përndjekjen dhe ngacmimin digjital. Në thelb, neni synon të mbrojtje nga abuzimet online që cenojnë sigurinë dhe dinjitetin.

Pepa dhe Leskaj mendojnë njësoj se strukturat ekzistuese për krimet kibernetike janë të pamjaftueshme në Shqipëri.

“Zvarritja dhe mbivendosja e çështjeve në polici dhe prokurori ngadalësojnë së tepërmi marrjen e masave,” vëren Leskaj teksa tregon se aktualisht krimet kibernetike mundet të denoncohen dhe ndiqen në prokurori, por rezultatet e tyre vonojnë.

Nga ana tjetër, Pepa citon monitorime të GREVIO-s, sipas së cilave strukturat shqiptare nuk janë të trajnuara për dimensionin gjinor dhe kjo qasje ende nuk është integruar me mekanizmat e mbrojtjes nga dhuna.

Ajo shton se Shqipërisë i mungojnë edhe protokollet e unifikuara për trajtimin e rasteve të dhunës digjitale dhe po kështu infrastruktura teknike për ruajtjen dhe sigurimin e provave.

“Këto boshllëqe synohen të përmirësohen me ndryshimet e fundme të legjislacionit”, shprehet Leskaj duke iu referuar ligjit të ri.

Por sipas Pepës po aq urgjente janë edhe fushatat e ndërgjegjësimit, pasi ka prirje për të mos i raportuar rastet.

“Nënraportimi mbetet shumë i lartë. Në nivel vendor, Mekanizmat e Koordinuar të Mbrojtjes nga Dhuna duhet të forcohen për të garantuar një reagim të shpejtë, të unifikuar dhe të ndjeshëm gjinor për çdo rast”, përfundon ajo.

Altin Hazizaj shprehet se kuadri ligjor ka nevojë të forcohet sa më shpejt dhe se duhen ligje sipas modelit të BE-së dhe jo “modeleve që krijohen ndonjëherë nga halli në Shqipëri”.

“Mungesa e shumë krimeve që ndodhin në hapësirën kibernetike në Kodin Penal e bën mbrojtjen e viktimave të vështirë”, thekson më tej Hazizaj.

Hazizaj shprehet se vitin e ardhshëm Shqipëria duhet të zbatojë një nga aktet më të rëndesishme të BE-së, ligjin e shërbimeve digjitale (DSA).

“Kjo do te na zgjidhte edhe problemin e dytë kryesor, përgjegjësinë që kanë të gjitha platformat online, faqet, profilet etj., për të respektuar të drejtat bazë të çdo individi edhe në hapësirën kibernetike”, përfundon Hazizaj.

Lexoni gjithashtu:

• Në ish-vilën e diktatorit: Zërat e grave që sfiduan dhunën
• “Në rrjetën e frikës” një dokumentar për dhunën digjitale
• “Dhuna si përgjegjësi individuale dhe kolektive”

The post Dhuna digjitale ndaj grave në rritje, ligji shqiptar nuk flet për të appeared first on Citizens.al.

Shtatori e gjeti Shqipërinë me një qeveri të re dhe risinë e pazakontë: një ministre virtuale me emrin Diella. Ajo u prezantua si nismë historike e përfshirjes së inteligjencës artificiale në qeverisje. Por, në dukje ajo ka pak të bëjë me qeverisjen dhe realisht ishte prezantuar muaj më parë për qytetarët në një version tjetër.

Me pamjen e aktores Anila Bisha, përdoruesit e platformës e-Albania e kishin hasur Diellën që prej janarit 2025 si një – chatbot – asistente virtuale, e cila angazhohej për të ndihmar në shërbimet online me tekst dhe zë.

Diella u promovua si “ministrja e parë virtuale në botë”, një lajm që u bë titull ndërkombëtar, shoqëruar me premtimin se do të bëhej garantja e prokurimeve 100% të pakorruptueshme.

Megjithatë, pas kësaj narrative entuziazmi mediatik dhe qeveritar, mbeti shumë pa u sqaruar publikisht.

Çfarë kompetencash ka Diella? A është ajo “ministre” në kuptimin e plotë kushtetues, apo një manovër politike për të tërhequr vëmendje?

Propagandë, “PR”, apo reformë reale?

Në vend të një prezantimi të thelluar të programit qeverisës, seanca plenare e 18 shtatorit zgjati vetëm 25 minuta kjo pasi kryeministri Rama ia la fjalën Diellës, e shfaqur në një monitor për të lexuar programin.

Qasja, e cila u perceptua si akt që më shumë synonte të bëhej lajm se sa të përçonte përmbajtje, solli reagime nga opozita dhe për herë të parë në historinë e pluralizmit shqiptar miratimin programit qeverisës pa diskutime.

Erion Tase, drejtues i Akademisë së Studimeve Politike, e shikon Diellën më shumë si gjetje “PR”-i sesa produkt risie apo të një reforme të mirëfilltë.

“Për momentin është PR që ka krijuar lajm botëror. Mund të ishte mekanizëm i përdorur nga agjenci qeveritare, por iu dha një emërtim i ri për të krijuar zhurmë,” shprehet ai për Citizens.al.

Tase nënvizon si çështje të diskutueshme nëse Diella do të përdoret për të vendosur kriteret e prokurimeve publike, do t’i klasifikojë ofertat më të mira, apo do të ketë edhe rol në vendimmarrje. Në këtë pikë ai është i mendimit se sidoqoftë përgjegjësia do të vijojë të mbetet te njerëzit që firmosin.

Duke e krahasuar Diellën me përdorimin e një makine llogaritëse, Tase shprehet se edhe në një provim matematike në fund vlerësimin e merr “studenti që ka emrin në fletën e provimit” dhe gjithçka varet nga “mënyra se si e ka përdorur makinën”.

Kushtetuta dhe boshllëku ligjor

Juristi Andrea Mazelliu thekson se nuk mund të kemi një “ministër me Inteligjencë Artificiale (IA)”, pasi Neni 2 i Dekretit të Presidentit e qartëson se kush i ka përgjegjësitë, ndërsa Kushtetuta e përcakton se organet publike duhet të përfaqësohen nga individë.

“Shqipëria mund të ketë një ministri të Teknologjisë ose të Inteligjencës Artificiale, por jo një ministër që nuk është person juridik,” argumenton ai duke theksuar se Kushtetuta nuk lë vend për interpretime në këtë pikë.

Sipas tij, në aspektin ligjor, kushtetues, është kryeministri Rama ai që ka përgjegjësinë për Diellën.

“Nëse pyetem se cili është ministri i IA-së në Shqipëri, unë do të thosha kryeministri,” thekson Mazelliu, gjykimi i të cilit mori një farë konfirmimi të premten.

Qeveria Rama ishte “e gjitha njerëzore” në ceremoninë e betimit para Presidentit dhe sipas Kushtetutës një ministër duhet të betohet në mënyrë që të marrë detyrën.

Për Mazelliun shqetësues mbetet mungesa e ratifikimit nga Shqipëria e Traktatit Evropian për Inteligjencën Artificiale, të cilin ai e konsideron si ndër konventat më të rëndësishme për garantimin e të drejtave themelore në përdorimin e IA-së.

“Mbi 40 vende e kanë ratifikuar konventën duke bërë të mundur ruajtjen dhe sigurimin e të drejtave të njeriut, demokracisë dhe shtetit të së drejtës,” thekson ai.

Qendra për IA dhe Politikat Digjitale (CAIDP) ka apeluar që shteti shqiptar ta ratifikojë këtë traktat që prej datës 9 qershor 2025.

Duke analizuar më tej, Mazelliu thekson se automatizimi i proceseve dhe futja e një sistemi inteligjent janë gjëra të ndryshme. Për këtë të fundit, ai rekomandon kryerjen e vlerësimeve të riskut përpara implementimit të tyre.

Në parim, Mazelliu thotë se e përqafon teknologjinë dhe është “pro” krijimit të një ministrie të Sistemeve Inteligjente, por me idenë që të ketë në krye një njeri që ta udhëheqë atë.

Rreziku i iluzionit të reformës

Një analizë e Qendrës SCiDEV thekson se Diella rrezikon të shndërrohet në një “metaforë politike” dhe jo në një mjet real reforme.

“Metodologjia mbi Standardet Teknike të Përdorimit të Inteligjencës Artificiale në Republikën e Shqipërisë, e miratuar nga Këshilli i Ministrave në korrik 2024, nën standardet etike për zhvillimin e inteligjencës artificiale, rendit si parim Mbikëqyrjen dhe përcaktimin njerëzor”, theksohet në analizën e SCiDEV.

Në këto kushte institucionet duhet të sigurojnë që sistemet e inteligjenës artificiale të mos zëvendësojnë përgjegjësitë dhe llogaridhënien njerëzore.

Sipas SCiDEV, ekziston rreziku që korrupsioni të paraqitet si problem “algoritmesh”, ndërsa rrënjët e tij, mungesa e vullnetit politik dhe dobësia institucionale mbeten të paprekura.

“Transferimi i përgjegjësive nga institucionet tek teknologjia krijon iluzionin e reformës. Nëse nuk mbështetet në forcim institucional, Diella mund të mbetet thjesht një performancë politike.”

Për Mazelliun, mungesa e konsultimit publik dhe transparencës rreth Diellës krijon precedentë të rrezikshëm.

“VKM-ja që rregullon metodologjinë e përdorimit të IA-se në vend dhe draft-strategjia kanë kaluar pa konsultim publik ose me një konsultim publik ku shumica e dispozitave janë tautologjike dhe të pa nevojshme nisur nga nevoja që ka shoqëria jonë”, shpjegon ai.

Transparenca dhe llogaridhënia

Të gjithë ekspertët bashkohen në një pikë: mungesa e transparencës është beteja kryesore.

Deri më tani, përveç narrativës publike të kryeministrit dhe kakofonisë së krijuar mes titujve të lajmeve dhe qendrimeve politike, nuk ka pasur ende një sqarim shterues publik për mënyrën se si Diella do të funksionojë në lidhje me tenderët publikë, e aq më shumë si “ministre”.

“Që të jetë i realizueshëm (sistemi me IA) duhet të jetë transparent, duhet të jetë i shpjegueshëm me një metodologji të pastër përdorimi dhe llogaridhënëse. Ne aktualisht jemi në kushtet që nuk e dimë se cili është modeli IA i përdorur në rastin e Diellës dhe çfarë metodologjie duhet përdorur”, argumenton Mazalliu.

Sipas SCiDEV, entuziazmi për të përqafuar mjetet digjitale si rrugë të shpejta drejt transparencës ka rrezikun për të minuar parimet e qeverisjes së mirë dhe sundimit të ligjit. Në analizën e saj, SCiDEV thekson se kjo mund të krijojë iluzionin e një reforme ku korrupsioni ridimensionohet dhe llogaridhënia institucionale vihet në pikëpyetje.

Erion Tase beson se përgjegjësia ligjore nuk do të jetë e lëshuar drejt Diellës, pasi standardet dhe indikatorët për dokumentacionin e një tenderi e vendosin njerëzit pas saj.

“Përpara çdo abuzimi që mund të ndodhë, shfajësimi se (vendimin) e mori makineria dhe nuk e morëm ne, nuk do të qëndrojë, sepse do të jenë një grup njerëzish pas Diellës, që do të vlerësojnë cilat janë kriteret, kushtet që kërkohen për përgatitjen e një dokumentacioni tenderi”, argumenton Tase.

Sipas Mazelliut, sistemet IA-së duhet të pilotohen në fusha të cilat nuk kane rrezik të cenimit të së drejtave, sidomos kur sistemet mund të jenë diskriminuese, misogjenike dhe aspak praktike.

Qendra SCiDEV paralajmëron se zhvillimi i IA-së në mungesë të një kuadri rregullator të fortë mund të sjellë pasoja të paparashikuara. Përafrimi me Aktin Evropian për IA-në është në faza fillestare dhe kërkon vite përgatitje dhe burime të mëdha.

Kështu, Diella mbetet nismë ende mes pikëpyetjesh dhe mungesës së transparencës.

Nga njëra anë e vendos vendin në një vëmendje ndërkombëtare “artificiale”, në anën tjetër mungesa e bazës kushtetuese, transparencës dhe kapaciteteve logjistike dhe ekspertize rrezikon ta kthejë atë në një eksperiment poltik me pasoja të paqarta.

Por, e sigurt është se Diella nuk është ministre, por mjet. Ajo mund të përdoret për mirë, prë të rritur transparencën dhe efikasitetin, por edhe për keq, për të maskuar mungesën e vullnetit politik pas një fasade teknologjie.

Ndaj në këtë spektakël politik, diskutimi është nëse Shqipëria është gati të ndërtojë një sistem të drejtë, transparent dhe llogaridhënës të përdorimit të inteligjencës artificiale dhe aq më shumë ta testojë atë në mirëqeverisje.

The post Diella, asistentja virtuale që “u bë ministre”: Realitet apo spektakël? appeared first on Citizens.al.

Gjykata Kushtetuese ka pranuar ta marrë në shqyrtim vendimin e kontestuar të qeverisë për mbylljen e platformës TikTok. Ajo ka vendosur ta shqyrtojë me seancë plenare publike, një vendim që u përshëndet nga organizatat e medias dhe shoqërisë civile si një fitore e përkohshme për lirinë e shprehjes.

Një grup organizatash dorëzuan në muajin mars ankesën për shpalljen si antikushtetues të Vendimit të Këshillit të Ministrave që ndalon qasjen në platformën TikTok në Shqipëri.

Asociacioni i Gazetarëve të Shqipërisë (AGSH), një nga organizatat që pati dorëzuar ankesën, deklaroi përmes një postimi në Facebook se ky është një hap kyç për mbrojtjen e të drejtave kushtetuese të qytetarëve.

“Ne jemi të bindur se ndalimi i një platforme të komunikimit publik, pa transparencë dhe pa vlerësim proporcional të ndikimit të saj, përbën një precedent të rrezikshëm për liritë themelore në vend”, u tha në reagimin e AGSH-së.

Gjykata Kushtetuese nuk pranoi ta pezullojë vendimin e qeverisë, por megjithatë vendimi për të kaluar çështjen në shqyrtim të thelluar dhe publik është konsideruar si tregues i seriozitetit dhe rëndësisë që ka për rendin kushtetues.

“Liria e shprehjes është themel i demokracisë, ajo nuk mbrohet duke mbyllur gojën e qytetarëve, por duke hapur më shumë dritare për informacion dhe debat”, thuhet më tej në deklaratë. 

Në një tjetër zhvillim të rëndësishëm, Asambleja e Përgjithshme e Federatës Evropiane të Gazetarëve (EFJ) ka miratuar një rezolutë të propozuar nga AGSH, që dënon ndalimin e TikTok në Shqipëri dhe e cilëson atë si një kërcënim ndaj lirisë së shprehjes në mbarë rajonin.

“Kjo rezolutë […] thekson se ndalesa e TikTok, […] përbën një precedent të rrezikshëm për censurimin e rrjeteve sociale në të ardhmen jo vetëm në Shqipëri, por edhe në rajon dhe më gjerë në Evropë”, tha AGSH në një reagim.

Vendimi i qeverisë për të mbyllur TikTok u kundërshtua nga mbi 20 organizata të medias dhe shoqërisë civile, duke e cilësuar një kufizim ekstrem të së drejtës për lirinë e shprehjes dhe aksesin në informacion.

Organizatat argumentojnë se mbyllja mund të krijojë precedentë shqetësues për Shqipërinë dhe rajonin. Ky veprim rrezikon t’i hapë rrugën kufizimeve të mëtejshme, duke kërcënuar lirinë e shprehjes dhe qasjes në internet në mënyrë më të gjerë.

The post Gjykata Kushtetuese merr në shqyrtim ndalimin e TikTok-ut në Shqipëri appeared first on Citizens.al.

Autor: Emirjon Senja | Citizens.al | Tiranë

Shqipëria mbetet e ekspozuar ndaj rreziqeve kibernetike, mirëpo instalimi – pa një kuadër të qartë rregullator – i pajisjeve Deep Packet Inspection (DPI) nga kompanitë e telefonisë celulare ka ngritur shqetësime serioze mbi privatësinë dhe liritë digjitale të qytetarëve.

Autoritetet kanë deklaruar se pajisjet DPI synojnë rritjen e sigurisë dhe bllokimin e platformave si “TikTok”, por ekspertët paralajmërojnë se mungesa e transparencës dhe e kuadrit ligjor mund t’i hapë rrugën censurës dhe mbikëqyrjes masive.

Besmir Semanaj, ekspert në teknologjinë e informacionit, thotë se Shqipëria rrezikon të ndjekë rrugën e vendeve autoritare që përdorin DPI-në për mbrojtje por edhe kontroll informacioni.

Semanaj, ishte ndër të parët që shprehën shqetësimin për rrezikun e këtyre pajisjeve. Ai tha për Citizens.al se përdorimi i tyre në një kohë kur nuk ka ende ligje apo udhëzime që rregullojnë si proces “i lë rrugën hapur mbikëqyrjes së aktivitetit të qytetarëve apo bizneseve të ndryshme online”, e cila “është një shkelje e madhe sa i përket të dhënave personale”.

Sipas tij, mungesa e kuadrit rregullator lehtëson procesin e censurimit të përmbajtjes që qytetarët mund të qasin online, pasi DPI e filtron atë.

“Kjo teknologji mund të përdoret jo vetëm për të bllokuar aplikacione, por edhe për të mbledhur informacion të hollësishëm dhe të dëmshëm për qytetarët, siç janë zakonet e përdorimit të internetit dhe të dhëna që lidhen me përdoruesit,” tha Semanaj, duke i njohur edhe elementët pozitivë kësaj teknologjie, siç është përmirësimi i sigurisë kibernetike në rastet e rrezikut të shtuar.

Një tjetër ekspert, Tomi Kallanxhi, vë në dukje mungesën e informacionit mbi menaxhimin e të dhënave dhe përfshirjen e palëve të treta, duke ngritur shqetësime mbi pavarësinë dhe sovranitetin digjital të Shqipërisë.

Sipas tij, është shqetësuese që, edhe pse autoritetet kanë deklaruar se pajisjet DPI nuk ruajnë të dhëna personale, ende nuk dihet kush janë ekspertët e pavarur që e kanë verifikuar këtë gjë, pasi nuk ka asnjë përgjigje zyrtare.

Ai thotë se mungesa e informacionit për mënyrën se si ruhen të dhënat, për sa kohë mbahen ato dhe nëse një palë e tretë, si kompania që ka furnizuar pajisjet, mund t’i përdorë për qëllime të tjera, si analizimi i sjelljes së përdoruesve, ngre shqetësime serioze.

Përtej këtyre mangësive, Kallanxhi analizon se, në një skenar pozitiv, përdorimi i pajisjeve DPI do të ishte efektiv për të bllokuar platforma si TikTok, por gjithashtu edhe instrument i fuqishëm për mbrojtjen ndaj sulmeve kibernetike.

Pajisje të dhuruara nga Izraeli dhe në përdorim të përkohshëm

Tregu i telefonisë celulare dhe i komunikimeve elektronike në Shqipëri kontrollohet nga Autoriteti i Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP).

Në një përgjigje për Citizens.al – në tejkalim të afateve të parashikuara ligjore për kërkesat për informacion – AKEP heq përgjegjësinë duke theksuar se me procesin e vendosjes së pajisjeve DPI është angazhuar Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK).

Citizens.al iu drejtua AKSK-së për të kuptuar më shumë mbi procesin e instalimit të tyre. AKSK shpjegoi për herë të parë zyrtarisht vendimin që çoi në instalimin e pajisjeve DPI, fillimisht në kompanitë e telefonisë celulare në vend, me synimin për ta shtrirë më tej edhe te ofruesit e tjerë të shërbimit të internetit.

AKSK konfirmoi se pajisjet DPI nuk ishin blerë, por janë marrë në përdorim falas për një periudhë njëvjeçare, falë një marrëveshjeje të lidhur me Autoritetin e Sigurisë Kibernetike të Izraelit në shkurt 2023.

Pas përfundimit të kësaj periudhe, pajisjet do t’i kthehen palës izraelite. Ky informacion bëhet publik për herë të parë dhe lidhet me një periudhë të ndjeshme për Shqipërinë, atë të sulmeve kibernetike që ekspozuan të dhëna të ndjeshme si pagat, targat, numrat e telefonit dhe llogaritë bankare të qytetarëve shqiptarë.

Sa i përket bazës ligjore për këtë vendim, AKSK thekson se është mbështetur te vendimi i Këshillit të Ministrave për bllokimin e TikTok, ligji për sigurinë kibernetike dhe ligji “Për të drejtat dhe mbrojtjen e fëmijës”.

Megjithatë, nuk ka asnjë referencë specifike për mbrojtjen e të dhënave personale nga keqpërdorimi në këtë proces, duke rritur shqetësimet e ngritura më parë nga ekspertët dhe mediat.

Në përpjekje për të qetësuar opinionin publik, AKSK sqaroi gjithashtu se pajisjet DPI nuk kanë aftësi për të përgjuar komunikimet e qytetarëve. Sipas institucionit, DPI analizon vetëm “kokën” (headerin) e paketave të të dhënave dhe nuk është në gjendje të deshifrojë ose të lexojë përmbajtjen e tyre, për shkak të enkriptimit të komunikimeve në internet.

Autoritetet përgjegjëse theksojnë se kjo është një masë e përkohshme, por shumë ekspertë kanë shprehur shqetësimin se përdorimi i pajisjeve DPI mund të përfshijë një sërë tjetër përpjekjesh për të monitoruar të dhënat e qytetarëve, përfshirë ato që lidhen me përdorimin e aplikacioneve të tjera dhe aktivitetet online.

Përdorimi i këtyre pajisjeve mund të krijojë mundësi të shumta për mbledhjen e të dhënave personale dhe për manipulimin e informacionit të qytetarëve.

Kompanitë celulare në vend ishin të para që instaluan pajisjet DPI sipas udhëzimeve të AKSK, por deri në publikimin e këtij shkrimi, nuk pati një përgjigje prej tyre në drejtim të “Citizens” për çështjen në fjalë.

Pajisjet DPI po përdoren pa një kuadër rregullator të mirëfilltë

Zyra e Komisionerit për Mbrojtjen e të Dhënave Personale konfirmon për “Citizens” se, sipas legjislacionit aktual, nuk ka ende një detyrim ligjor që operatorët e komunikimeve elektronike në Shqipëri të kryejnë një “Vlerësim të ndikimit në mbrojtjen e të dhënave” (DPIA) për teknologjinë Deep Packet Inspection (DPI).

Ky qëndrim i autoritetit mbikëqyrës vjen në një moment kur ekspertët dhe gazetarët kanë ngritur shqetësime serioze për mundësinë e keqpërdorimit të të dhënave personale nga operatorët që aplikojnë DPI në rrjetet e tyre.

Komisioneri sqaron se sipas ndryshimeve ligjore të miratuara në fillim të 2024, detyrimi për kryerjen e një DPIA-je do të hyjë në fuqi vetëm në janar 2027, duke iu referuar dispozitave kalimtare të ligjit të ri nr. 124/2024 “Për mbrojtjen e të dhënave personale”.

Sipas praktikës ndërkombëtare, praktika DPIA shërben për të identifikuar dhe ulur rreziqet që lidhen me përpunimin e të dhënave personale, duke mbrojtur privatësinë dhe të drejtat e qytetarëve. Në mungesë të një DPIA-je, qytetarët rrezikojnë të ekspozohen ndaj mbikëqyrjes së tepruar, abuzimit me të dhënat dhe shkeljeve të privatësisë.

Në rastin tonë, kjo nënkupton se deri në janar 2027, përdorimi i DPI-së nga kompanitë e internetit në Shqipëri mund të vazhdojë pa një analizë të thelluar të rreziqeve për privatësinë e qytetarëve.

Në mungesë të një DPIA-je të detyrueshme, mbikëqyrja mbi përpunimin e të dhënave mbështetet vetëm në respektimin e përgjithshëm të parimeve ligjore të sigurisë, transparencës dhe minimizimit të të dhënave.

Zyra e Komisionerit i mëshon përgjegjësisë së operatorëve për të siguruar masat teknike dhe organizative për mbrojtjen e të dhënave, por mungesa e një vlerësimi të detajuar të ndikimit për teknologji të tilla si DPI mbetet një boshllëk i rëndësishëm në garantimin e privatësisë.

Lufta e të dhënave, kush i menaxhon ato

Matematicieni i njohur britanik Clive Humby është shprehur disa vite më parë se të dhënat janë nafta e shekullit XXI, duke paralajmëruar edhe një “luftë” mes shteteve për aksesin në to, si edhe nevojën për përpunimin e të dhënave për të nxjerrë prej tyre informacione që ndihmojnë në projektimin e së ardhmes dhe në parashikimin e sjelljes së qytetarëve si konsumatorë të internetit.

Në këtë kuadër, Tomi Kallanxhi thekson se diskutimi mbi vendosjen e pajisjeve Deep Packet Inspection  (DPI) nuk mund të shkëputet nga çështja e sovranitetit digjital. Ai shpjegon se një element shumë i rëndësishëm për t’u marrë parasysh është fakti që sot shtetet janë duke bërë përpjekje të mëdha për ruajtjen e sovranitetit të tyre digjital, ndërkohë që Shqipëria, sipas tij, nuk është më sovrane në këtë aspekt.

“E kemi dorëzuar sovranitetin, jo vetëm në kontekstin e DPI-ve, por edhe në atë të e-Albania, ku të dhënat e qytetarëve shqiptarë ruhen jashtë territorit të Shqipërisë,” shprehet Kallanxhi, duke ngritur pikëpyetje mbi vendimin për të mbajtur në serverë të huaj të gjitha të dhënat personale të shqiptarëve.

Ndërkohë, Besmir Semanaj e lidh sovranitetin digjital edhe me të drejtën e qytetarëve për një akses të lirë në internet.

“Sovraniteti digjital nuk është vetëm një çështje shtetërore. Ai lidhet edhe me të drejtën e çdo qytetari për të pasur akses të pakufizuar në teknologji dhe informacion”, thekson Semanaj. Ai paralajmëron se përdorimi i DPI-ve për qëllime censure cenon drejtpërdrejt këtë të drejtë. Sipas tij, në kuadër të integrimit në Bashkimin Evropian, Shqipëria duhet të respektojë parimet e një interneti të lirë, ku çdo ndërhyrje duhet të jetë e ligjshme, proporcionale dhe e justifikuar.

Përdorimi i pajisjeve DPI në vende autoritare

Në shtete autoritare apo gjysmë-autoritare, teknologjia DPI përdoret gjerësisht për qëllime të ndryshme, nga siguria kibernetike deri te kontrolli i informacionit dhe censura.

Në Rusi, përdorimi i DPI është pjesë e një strategjie shtetërore për mbikëqyrjen e komunikimeve digjitale dhe filtrimin e përmbajtjes online. Qeveria ruse ka detyruar kompanitë e internetit (ISP) që prej vitit 2020 të instalojnë këto pajisje, ndërsa përdoruesit që shfrytëzojnë rrjete VPN rrezikojnë gjoba. Platforma si Twitter, Facebook dhe Telegram janë bllokuar përmes këtyre mekanizmave.

Radio Evropa e Lirë  (REL) raportonte në vitin 2023 për një bashkëpunim intensiv mes Rusisë dhe Kinës për ngritjen e një strukture të sofistikuar të kontrollit të internetit, me fokus në filtrimin e përmbajtjes përmes DPI-ve. Në thelb të këtij bashkëpunimi qëndronte ideja e “ruajtjes së rendit shoqëror” përmes kufizimit të aksesit në aplikacione apo faqe që konsiderohen të rrezikshme.

Praktika të ngjashme janë ndjekur edhe në Turqi dhe Egjipt. Në Turqi, që prej vitit 2016, pas instalimit të DPI-ve, autoritetet kanë ndërmarrë bllokime sistematike të faqeve të mediave online dhe profileve në rrjetet sociale, duke rritur ndjeshëm kontrollin mbi hapësirën digjitale. Shembuj të përdorimit të pajisjeve DPI në Turqi pati edhe gjatë protestave pas arrestimit të kryebashkiakut të Stambollit, ku interneti u ngadalësua ndjeshëm.

Edhe pse qeveria shqiptare mund të synojë mbrojtjen e të miturve dhe krijimin e një mjedisi më të sigurt online, instalimi i pajisjeve DPI pa një kuadër të qartë ligjor dhe pa një mekanizëm të pavarur mbikëqyrjeje përbën rrezik real për liritë qytetare. Mungesa e transparencës dhe kontrollit institucional hap rrugën për abuzime dhe cenon të drejtën themelore për informim dhe privatësi.

The post Instalimi i DPI-ve pa kuadër ligjor: Rrezik për censurë dhe shkelje privatësie appeared first on Citizens.al.