Shmanget tragjedia rrugore në një nga akset më të vështira në zonën e Malit të Tomorrit.

Ngjarja ndodhi sot (7 gusht) në orët e pasdites, në rrugën e fshatit malor Kapinovë të Beratit, ku një automjet me shtatë persona në bord ka dalë nga segmenti pasi është përplasur disa herë me bordurat anësore prej betoni.

Automjeti që drejtohej nga shtetasi Dritan Muço, ka humbur kontrollin në vendin e quajtur “Sheshi i Danit”, në hyrje të fshatit Kapinovë. Në mjet udhëtonin kryesisht anëtarë të të njëjtit fis.

Si pasojë e aksidentit kanë mbetur të plagosur drejtuesi i mjetit dhe gjashtë pasagjerët: Matilda Muço, Luan Muço, Drilon Muço, Desard Muço, si dhe shtetasit Marko Sojati dhe Xhesika Sojati.

Të plagosurit janë transportuar fillimisht me ambulancë në Spitalin Rajonal të Beratit. Pesë prej tyre, pasi morën ndihmën e parë mjekësore, janë larguar nga spitali, ndërsa drejtuesi i mjetit, i cili ka pësuar dëmtime në sy, dhe bashkëshortja e tij, Matilda Muço, e cila ka marrë dëmtime të rënda, janë transportuar për mjekim të specializuar në Spitalin e Traumës në Tiranë.

Në vendngjarje mbërritën forcat e policisë, të cilat kryen veprimet hetimore për zbardhjen e plotë të rrethanave të aksidentit.

Sipas të dhënave paraprake të policisë, dyshohet se shkak i aksidentit ka qenë një defekt teknik në automjet.

Gjatë ngjitjes drejt Malit të Tomorrit, mjetit dyshohet se nuk i kanë funksionuar frenat, duke bërë që të rrëshqasë, të përplaset disa herë me bordurat mbrojtëse dhe më pas të dalë nga rruga.

Policia bën me dije se testi i alkoolit i kryer ndaj drejtuesit të automjetit ka rezultuar negativ.

Ambasada Amerikane në Tiranë ka reaguar sot në lidhje me operacionin e suksesshëm të ekstradimit të Sokol Hoxhës nga Interpoli në drejtim të Shqipërisë.

Ai ishte i dënuar në mungesë për një vrasje të dyfishtë në Shqipëri në vitin 2000 dhe për një tjetër vrasje në Belgjikë në vitin 2010, teksa u identifikua pas një hetimi të gjatë që zbuloi fshehjen e identitetit të tij për gati tre dekada.

Ambasada thekson me anë të një postimi në rrjetin social se “nuk do të ketë strehë për personat dhe kriminelët që i shmangen drejtësisë duke përdorur sistemin e emigracionit”

Hoxha u ekstradua nga SHBA, në Shqipëri.

Në rrjetin Facebook, Ambasada Amerikane thekson se rasti i Hoxhës është një kujtesë se SHBA nuk është strehë për ata që keqpërdorin emigracioni për t’i shpëtuar llogaridhënies për krimet e tyre.

Sipas njoftimit të Ambasadës, Hoxha kishte përdorur një identitet të rremë për t’iu shmangur drejtësisë, duke siguruar status ligjor në një shtet tjetër evropian dhe më pas leje qëndrimi të përhershme në Shtetet e Bashkuara, gjithashtu nën një emër të rremë.

Ambasada thekson se:

“Iidentifikimi i tij u bë i mundur falë punës së Njësisë së Hetimeve Penale Ndërkombëtare të Shërbimit të Sigurisë Diplomatike (DSS) pranë Ambasadës së SHBA në Tiranë, në bashkëpunim me Shërbimin e Marshallëve të SHBA-së, ICE, Departamentin Amerikan të Drejtësisë, INTERPOL-in dhe Policinë e Shtetit Shqiptar”.

Postimi i selisë diplomatike shoqërohet edhe me fotot e momentit të ekstradimit ë Hoxhës.

Në përfundim të reagimit, Ambasada shprehet se “SHBA nuk do të shërbejnë si strehë e sigurt për personat që keqpërdorin sistemin e emigracionit për t’iu shmangur përgjegjësisë për krime të rënda të kryera jashtë vendit, duke vlerësuar bashkëpunimin me partnerët shqiptarë dhe ndërkombëtarë në luftën kundër krimit”.

Deputetët e rinj të Kuvendit të Kosovës kanë vetëm edhe disa orë kohë për t’u mbledhur, të premten, në ditën e fundit të afatit 30 ditor të caktuar nga Gjykata Kushtetuese, për përfundimin e seancës konstituive të organit ligjvënës.

Eugen Cakolli dhe Naim Jakaj, njohës të çështjeve juridike, ndajnë mendimin se mosrespektimi i afatit përbën shkelje kushtetuese, por japin interpretime të ndryshme për hapat që duhet ose mund të pasojnë.

Cakolli: Nga nesër, nuk mund të thirret seanca konstituive

Moskonstituimi i Kuvendit brenda afatit kushtetues do ta fuste Kosovën në një situatë të shkeljes së rëndë kushtetuese, vlerëson Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës.

Ai argumenton se afati i 7 gushtit është absolut, dhe se nuk mund të tejkalohet, pavarësisht se Kushtetuta e Kosovës nuk specifikon se cilat janë pasojat juridike të mosrespektimit të tij.

“Më shumë sesa zbrazëti kushtetuese, mungesa e këtij, le të themi, sanksioni, unë besoj që është fakti që nuk është supozuar kur është shkruar Kushtetuta që mund të arrijmë pikën ku Kuvendi nuk e konstituon as veten”, thotë Cakolli.

Me arsyetimin se duhet kohë shtesë për bisedime për çështjen e presidentit, kreu i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, më 6 gusht kërkoi që seanca konstituive të shtyhej, dhe nuk dha emër për kryeparlamentar, duke e ndërprerë procesin e konstituimit të organit ligjvënës.

Por, nëse konstituimi nuk ndodh deri në mesnatë, Cakolli vlerëson se nuk do të ekzistojë më bazë kushtetuese që kryesuesi i seancës, Avni Dehari, ta thërrasë vazhdimin e saj.

“Unë besoj që është e qartë që deputetët, pas mesnatës së sotme, nuk kanë të drejtë të mblidhen as me vetiniciativë, e lëre më që t’i thërrasë zoti Dehari, në këtë rast, si kryesues i seancës, për shkak të moshës së tij”, thotë Cakolli.

Për të, pasojat e ngërçit nuk kufizohen vetëm te Kuvendi.

Ai argumenton se, pas betimit si deputetë, ministrat dhe zëvendësministrat deri tani në detyrë nuk mund të vazhdojnë njëkohësisht ushtrimin e funksioneve ekzekutive.

Për këtë arsye, ai e konsideron Qeverinë në detyrë të Kosovës “pa legalitet dhe pa legjitimitet”, duke paralajmëruar se vendimet e saj mund të jenë objekt kontestimi në gjykata.

Sipas Cakollit, zgjidhja e parë juridike, në rast të moskonstituimit të Kuvendit brenda afatit kushtetues, do të ishte inicimi i një rasti në Gjykatën Kushtetuese. Megjithatë, ai beson se, në aspektin politik, epilogu është pothuajse i pashmangshëm.

“Zgjedhjet janë të pashmangshme, thjesht mbetet të gjendet rruga drejt tyre”, thotë ai.

Ai shton se vendi tashmë ka humbur kohë me krizat institucionale, dhe se një proces i ri zgjedhor do të ishte skenari më i pafavorshëm, por nëse Kuvendi nuk arrin të konstituohet, ai nuk sheh një rrugë tjetër kushtetuese për dalje nga ngërçi.

Jakaj: Moskonstituimi e fut Kosovën në një situatë të paprovuar kushtetuese

Ndonëse pajtohet se mosrespektimi i afatit për konstituimin e Kuvendit përbën shkelje kushtetuese, Naim Jakaj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi ka një interpretim tjetër për hapat që duhet të ndërmerren pas mesnatës së 7 gushtit.

Jakaj thotë se, meqë nuk është përcaktuar se cili është sanksioni konkret në rast se Kuvendi nuk konstituohet brenda këtij afati, është e mundshme edhe thirrja e seancës konstitutive edhe pas 7 gushit.

“Normalisht, që edhe nëse kalon afati i sotëm, ai [kryesuesi Dehari] duhet ta thërrasë seancën konstitutive. Fatkeqësisht, nuk ka pasojë juridike. Sikur të kishte, do të vepronte në mënyrë të detyrueshme”.

Edhe mundësinë e dërgimit të çështjes në Gjykatën Kushtetuese, ai e sheh me rezervë.

Sipas Jakajt, një rast i ri nuk do të zgjidhte domosdoshmërisht krizën politike, pasi Kushtetuesja nuk ka çfarë të thotë tjetër përveç asaj që “deputetët e Kuvendit të Kosovës janë të obliguar që të veprojnë në interesin më të mirë të vendit dhe që [Kuvendi] është dashur të konstituohet brenda 30 ditëve”.

Megjithatë, edhe Jakaj paralajmëron pasoja serioze nëse bllokada vazhdon.

Ai e lidh ngërçin aktual me afatin për zgjedhjen e presidentit, duke kujtuar se ushtrimi i detyrës së presidentit nuk mund të zgjasë më tepër së 6 muaj, përkatësisht deri në fillim të tetorit.

Kryetarja e legjislaturës së 10-të, Albulena Haxhiu, e betuar më 6 gusht si deputete e legjislaturës së 11-të, është ushtruese e detyrës së Presidentes që nga prilli 2026, kur Vjosa Osmanit i përfundoi mandati pesëvjeçar në krye të shtetit të Kosovës.

“Ne do të hyjmë në një situatë të cilën nuk e kemi shkelur asnjëherë… kjo do të prodhojë pasoja të cilat ne nuk i kemi parë më herët, dhe të cilat në rendin demokratik lirisht mund të quhen rrënim i demokracisë”, thotë Jakaj.

Sipas tij, nëse deri në përfundimin e mandatit të ushtruesit të detyrës së presidentit nuk zgjidhen institucionet e reja, Kosova mund të mbetet pa autoritetin që do të mund të shpallte zgjedhjet ose t’ia besonte mandatin për formimin e Qeverisë kandidatit për kryeministër.

Për këtë arsye, ai vlerëson se partitë politike duhet të arrijnë sa më shpejt një marrëveshje që do t’i hapte rrugë konstituimit të Kuvendit, formimit të Qeverisë dhe zgjedhjes së presidentit, në mënyrë që vendi të shmangte, siç e quan ai, një “anarki institucionale”.

Përveç Cakollit dhe Jakajt, edhe pjesëtarë të tjerë të shoqërisë civile në Kosovë kanë bërë thirrje që konstituimi i Kuvendit të përmbyllet brenda afatit kushtetues.

Grupi për Studime Juridike dhe Politike (GLPS), në një reagim publik, tha “se interesat partiake kanë tejkaluar interesin publik duke bllokuar funksionimin e institucioneve dhe duke dëmtuar besimin e qytetarëve”.

“Sot nuk ka më hapësirë për justifikime, interpretime të gjëra politike apo shtyrje të mëtejshme. Ekziston vetëm një detyrim i qartë, konstituimi i Kuvendit brenda afatit kushtetues. Çdo dështim për ta përmbushur këtë obligim do të ishte shkelje e kushtetutës dhe një akt i papërgjegjshëm politik dhe institucional”, tha GLPS në reagimin e tij. /REL/

‘Vallëzimi’ i milionave vazhdon në futbollin botëror, dhe Manchester City nuk mund të mungonte prej tij  dhe me britanikët që kryesojnë çdo merkato në shpenzime të shfrenuara.

Sipas gazetarit David Ornstein, “qytetarët” kanë gjetur një rrugëdalje nga gjithçka me Lille dhe po e transferojnë Ayoub Bouadi.

Arsyeja për mesfushorin 19-vjeçar maroken, i cili luajti edhe në Kupën e Botës së fundit.

Shifrat e transferimeve janë marramendëse. Manchester City po paguan 130 milionë plus 5 të tjera në bonuse për të sjellë Bouadi-n në Angli.

Në personin e tij, Enzo Maresca dhe skuadra e tij shohin liderin e ri të mesfushës dhe një lojtar që mund të bëjë histori.

Bouadi luajti 9 herë në sezonin 2023-24 me Lille dhe më pas regjistroi përkatësisht 24 dhe 30 paraqitje në dy sezonet pasuese.

Mesfushori 19-vjeçar luajti për të gjitha ekipet kombëtare të vogla të Francës (ai lindi në Senli, një qytet i vogël me 16,000 banorë), por zgjodhi Marokun, vendin e origjinës së prindërve të tij, për ekipin kombëtar të meshkujve.

Një gjykatë federale e apelit vendosi të premten (7 gusht) se Presidenti Donald Trump po ndërton në mënyrë të paligjshme një Sallë të re të Madhe Balli në Shtëpinë e Bardhë, duke i hapur rrugën një apeli të mundshëm në Gjykatën Supreme të çështjes.

Vendimi u mor 2-1 nga Gjykata e Apelit e Distriktit të Kolumbias, e cila mori anën e organizatës më të madhe të ruajtjes së trashëgimisë historike në vend që e kishte kundërshtuar projektin.

Në vendimin e saj, gjykata theksoi se çdo president i SHBA-së është një “banor i përkohshëm, jo ​​pronar” i Shtëpisë së Bardhë dhe rezidencës presidenciale.

“Çdo president është një banor i përkohshëm, jo ​​pronar i Shtëpisë së Bardhë dhe rezidencës presidenciale. Presidenti nuk ka – dhe as nuk pretendon të ketë – autoritet të caktuar kushtetues mbi këtë pronë, e cila është projektuar dhe mirëmbajtur për përdorimin e të gjithë presidentëve, të kaluar dhe të ardhshëm, dhe për popullin amerikan”, tha ajo, sipas CNN.

Sipas vendimit, Fondi Kombëtar për Ruajtjen Historike paraqiti prova bindëse se Kongresi nuk i ka dhënë degës ekzekutive autoritet të pakufizuar për të “riprojektuar, rimodeluar dhe rindërtuar në mënyrë drastike Shtëpinë e Bardhë – Shtëpinë e Popullit – për t’iu përshtatur dëshirave të një presidenti të caktuar”.

Vendimi nuk do të hyjë në fuqi menjëherë. Gjykata e apelit vendosi ta pezullojë efektin e tij për dy javë, duke i dhënë Trump kohë për të apeluar në Gjykatën Supreme të SHBA-së.

“Humba edhe gruan edhe fëmijën. Ata po shkonin në punë, nuk e di çfarë ndodhi, humba gjithçka!”.

Me këto fjalë, bashkëshorti i 43-vjeçares dhe babai i 21-vjeçarit që humbën jetën mëngjesin e sotëm në Serres të Greqisë në aksident rrugor pas përplasjes me një kamion, e përshkroi për ERT humbjen e paimagjinueshme që po përjeton.

Ngjarja tragjike ndodhi në mëngjes, në rrugën provinciale Amfipolis – Drama, pranë Paleokomit, Serres.

Brenda pak sekondash, burri humbi gruan dhe djalin e tij, të cilët kishin dalë nga shtëpia e tyre herët në mëngjes për të shkuar në punë.

Shqiptari shpjegoi se ishte përpjekur t’i telefononte disa herë gjatë asaj kohe, por askush prej tyre nuk i ishte përgjigjur, teksa përlotet në rrëfim.

43-vjeçarja dhe 21-vjeçari udhëtonin në të njëjtën makinë, me të riun në vendin e shoferit dhe nënën e tij në vendin e pasagjerit. Rreth orës 07:30, makina u përplas ballë për ballë me një kamion, duke rezultuar në humbjen e menjëhershme të jetës nënë e bir.

Ata punonin si agjentë imobilarë në një biznes pasurish të paluajtshme që kishin. Rrethanat e sakta të aksidentit po hetohen nga autoritetet kompetente.

Çfarë tha shoferi i kamionit?

Shoferi 56-vjeçar i kamionit dha versionin e tij të momenteve para përplasjes fatale.

Duke folur për ‘Mega’, ai pohoi se po ngiste normalisht në korsinë e tij me një shpejtësi prej afërsisht 75-80 km/orë, kur papritmas pa se makina me të cilën udhëtonin nëna dhe djali kishte humbur kontrollin dhe po kalonte në drejtim të kundërt.

“Normalisht jam në korsinë time, në 75 deri në 80 kilometra, sepse kaq duhet të shkosh, nuk mund të shkosh më tej dhe papritmas një makinë vjen drejt meje, ka humbur kontrollin nga ana e sipërme, nga Souli i vogël”, tha ai.

Kamioni kishte edhe një kamera që filmoi momentin e përplasjes fatale në rrugë, informon “Protothema“.

Siç pretendoi, u përpoq të lëvizte majtas për të shmangur përplasjen, por pa ia dalë:

“Ka humbur kontrollin, ka shkuar në drejtim të kundërt me mua, po përpiqet të kthejë timonin dhe unë po kërkoj të shkoj majtas që të shpëtoj, nuk e arrita dhe më përplasi dhe ndodhi ajo që ndodhi”, shtoi ai.

I nxehti ekstrem saharian ka përfshirë edhe Shqipërinë prej javësh, ndërsa vendi po vuan me valën e zjarreve, një pjesë e mirë e të cilave si pasojë e piromanisë.

Por rreziku mbetet ende evident edhe këto ditë gushti. Janë të paktën 8 qarqe në gjithë vendin që do të përballen edhe këtë fundjavë me rrezik të lartë nga zjarret, ndikuar kjo edhe nga temperaturat në rritje që pritet të kapin vlerat mbi 39 gradë Celsius.

Përmes publikimit të Buletinit të Rreziqeve, Instituti i Gjeoshkencave bën të ditur se situata më kritike paraqitet kryesisht në Ultërsirën Perëndimore, në qarqe si Lezha, Durrësi, Tirana, Elbasani, Fieri, Berati, Gjirokastra dhe Vlora.

Megjithëse në qarkun e Shkodrës, Kukësit, Dibrës dhe Korçës rreziku paraqitet në nivel më të ulët, në disa zona të lokalizuara të tyre pritet rrezik i lartë nga zjarret (harta në foto).

Po kush janë ‘hotspotet’ e piketuara nga specialistët dhe ku vijon të jetë situata ende kritike nga vatrat e zjarreve?

Aktualisht, situata më alarmante nga flakët paraqitet në qarkun e Fierit, ku prej disa ditësh vijon të jetë aktiv zjarri në disa fshatra të Mallakastrës. Në fshatrat Riban, Ngraçan dhe Panahor zjarri ka marrë përmasa të mëdha dhe një shtrirje prej rreth 180 hektarësh, ku situata më kritike paraqitet në Panahor.

Për rrjedhojë, për shuarjen e flakëve po operohet edhe nga ajri me helikopter, kurse në terren janë angazhuar 40 trupa të Forcave të Armatosura, 4 mjete zjarrfikëse dhe 55 zjarrfikës. Megjithatë, autoritetet thonë se flakët nuk paraqesin rrezik për banesat.

Në Dajt vijon puna për shuarjen e zjarrit që ka përfshirë masivin pyjor në Priskë dhe Çakallesh, ku sipas Agjencisë së Mbrojtjes Civile zjarri nuk paraqet rrezik për zonat e banuara.

Në qarkun Elbasan prej disa ditësh vijojnë të jenë aktive vatrat e zjarrit në fshatin Shqiponjë, në malin e Dardhës dhe në Mjekës. Autoritetet vendore bëjnë me dije se zjarri në Shqiponjë është në kontroll, ndërsa vatra në malin e Dardhës është izoluar. Po ashtu, nuk raportohet rrezik për komunitetin.

Në Bashkinë e Beratit është rindezur zjarri në fshatin Kostren 2, ku zjarrfikësit vijonë punën për shuarjen e flakëve.

Në operacionet për shuarjen e zjarreve në të gjithë vendin janë angazhuar 54 automjete zjarrfikëse dhe 502 forca operacionale, ndërsa në mbështetje janë angazhuar 110 efektivë të Forcave të Armatosura, 3 helikopterë dhe avioni “Air Tractor” i Forcës Ajrore.

Në ambientet e Muzeut Etnografik në Durrës u zhvillua mbrëmja poetike “Një gotë për Dorin”, një aktivitet i organizuar nga trupa e Teatrit “Aleksandër Moisiu”, kushtuar poetit, shkrimtarit dhe publicistit Teodor Keko.

Mbrëmja solli në vëmendje krijimtarinë e një prej zërave më të veçantë të letërsisë shqipe, përmes interpretimit skenik të poezive nga aktorë të njohur.

Aktori Romir Zalla u shpreh se rikthimi te poezia e Teodor Kekos mbetet gjithmonë një përjetim i veçantë.

“Për mua është një kënaqësi shumë e madhe të t’i rikthehem, si të thuash emocioneve që t’i jep krijimtaria, në këtë rast poezitë e Teodor Kekos”, tha aktori.

Mes emocioneve, bashkëshortja e poetit, Xhuli Keko, e cilësoi këtë aktivitet si mënyrën më të bukur për të përkujtuar Dorin, në prag të 24-vjetorit të ndarjes së tij nga jeta dhe ditëlindjes së tij më 2 shtator.

“Ndihem shumë e emocionuar. Është përkujtimi më i bukur që mund t’i bëhet Dorit në këtë 24 vjetor të ikjes, sepse këtë muaj është muaj i Dorit dhe në 2 shtator ka edhe ditëlindjen. Është edhe dhurata më e bukur që mund t’i bëja Dorit. Kështu që jam shumë e kënaqur”, u shpreh ajo.

Teodor Keko ishte një nga figurat më të spikatura të letërsisë shqipe të viteve ’80 dhe ’90.

I njohur për stilin e tij të drejtpërdrejtë, ironinë e hollë dhe ndjeshmërinë njerëzore, ai la një gjurmë të rëndësishme si poet, prozator, publicist dhe politikan. ai mbetet mbi të gjitha i vlerësuar për krijimtarinë e tij letrare, e cila vazhdon të lexohet dhe të interpretohet edhe sot.

Ministria e Financave po përgatit një projektligj të ri që e ka hedhur për konsultim, në lidhje me pagat dhe kuotat e punësimit të kompanive.

Punëdhënësit në Shqipëri do të duhet të publikojnë intervalin e pagës për çdo vend të lirë pune dhe kompanitë me të paktën 125 punonjës do të përballen me kuota për punësimin e personave nga grupe të veçanta.

Këto kritere parashikohen sipas një projektligji të Ministrisë së Ekonomisë dhe Inovacionit të nxjerrë për konsultim publik.

Projektligji, që ndryshon ligjin nr. 15/2019 “Për nxitjen e punësimit”, zgjeron detyrimet e kompanive për deklarimin e vendeve të lira dhe të marrëdhënieve të punës, ndërsa parashikon gjithashtu një sistem të ri digjital për historikun profesional të punonjësve dhe përgatitjen e Shqipërisë për pjesëmarrjen në rrjetin europian të punësimit EURES.

Gjykata e Tiranës i ka hapur burg procedurave të ekstradimit drejt Ankarasë dhe la sot (7 gusht) në arrest me burg aktivisten turke Julide Yazici, e akuzuar për terrorizëm.

Vendimi përfshin kohën deri në mbërritjen e dokumentacionit zyrtar nga Turqia që kërkon ekstradimin. Ankaraja zyrtare do të ketë 40 ditë afat për paraqitjen e dokumentacionit për vijimin e procedurave. Rezulton se ajo ka marrë të drejtë azili nga Franca.

Gjatë masës në Gjykatë, Yazici tha se përndiqet politikisht për shkak të bindjeve politike dhe për këtë arsye nuk pranon ekstradimin drejt Turqisë. Ajo shtoi se ka protestuar kundër Presidentit Erdogan dhe se i rrezikohet jeta nëse kthehet në atdhe.

32-vjeçarja, me profesion mësuese, u arrestua më 5 gusht në Rinas, teksa udhëtonte nga Franca ku ka marrë azil politik drejt Shqipërisë.

“Pas verifikimeve nga Policia, rezultoi se ishte shpallur në kërkim ndërkombëtar nga Interpol Ankaraja, pasi është dënuar nga Gjykata e Stambollit me 4 vite e 2 muaj burg për veprat penale “dhënie ndihme logjistike për organizatë terroriste” dhe “pjesëmarrje në organizatë terroriste”. Nga ky dënim, sipas autoriteteve turke, asaj i kanë mbetur për të vuajtur 3 vite, 5 muaj dhe 22 ditë burg”, u tha në njoftimin zyrtar.

Pas caktimit të masës së sigurimit arrest në burg, do të jetë sërish gjykata e Tiranës që do të shprehet lidhur me kërkesën e Turqisë për ekstradimin ose jo të saj.

Shtatë vite më parë, gjatë kohës që ishte studente, Yazici mori pjesë në protesta kundër qeverisë së presidentit Erdogan. Ajo u arrestua fillimisht në vitin 2016, ndërsa autoritetet turke e akuzuan për lidhje me organizatë terroriste.

Afro 1 muaj pas ekzekutimit në derën e shtëpisë së 50-vjeçarit, Edmond Sula në fshatin Bërxullë, policia e Tiranës ka shoqëruar 7 persona të cilët kanë patur konflikte pronësie me viktimën.

Burime pranë grupit të hetimit i thanë Tv Klan se të shoqëruarit janë pjesë e të njëjtit fis dhe banojnë në të njëjtën zonë ku u ekzekutua dhe 50 vjeçari.

Krahas shoqërimit, policia ka ushtruar dhe kontrolle në banesën e tyre, por nga sa mësohet nuk janë gjetur prova që i implikojnë ata në ngjarjen e 12 korrikut.

Pak javë më parë blutë e kryeqytetit arrestuan një person pasi në banesën e tij në zonën e Bërxullës, policia gjeti një armë zjarri pistoletë.

Nga sa mësohet edhe ky person ka patur konflikte me Sulën në të shkuarën po për motive pronësie, motiv ky që çoi dhe hetuesit tek banesa për kontroll.

Edmond Sula u vra me një plumb në gjoks, sapo zbriti nga makina në derën e jashtme të banesës. Autori e qëlloi atë në distancë nga një armë tip pushkë, teksa qëndronte i fshehur në një shteg në krah të banesës së viktimës.

Deri në këtë fazë policia dhe prokuroria beson se vrasja ka si prapravijë konfliktet e pronësisë, megjithatë as kjo s’ka mjaftuar për të rënë në gjurmët e vrasësit.

Deputeti i Partisë Demokratike, Igli Cara, u shpreh i shqetësuar lidhur me kontejnerët me mbetje të rrezikshme, që prej shumë muajsh vazhdojnë të mbahen në periferi të qytetit të Durrësit.

Ai ngriti disa pyetje për autoritetet, lidhur me sigurinë e qytetarëve që banojnë në atë zonë.

“Cili është statusi i sotëm juridik dhe administrativ i 102 kontenierëve dhe cili institucion mban përgjegjësinë kryesore për ruajtjen, kontrollin dhe administrimin e tyre? Përse Ministria e Mjedisit nuk ka bërë publike deri më sot një plan të plotë për trajtimin përfundimtar të rreth 2800 tonëve mbetje të rrezikshme?

A është pajisur ambienti ku ndodhen kontejnerët me leje mjedisore ose autorizim të posaçëm për ruajtjen e mbetjeve të rrezikshme?

A janë marrë dhe analizuar mostra nga toka, ujërat sipërfaqësore, ujërat nëntokësore, puset e zonës dhe ajri përreth venddepozimit? Nëse po, cilat janë rezultatet dhe përse ato nuk janë bërë publike?

A konfirmon Ministria se 102 kontejnerët janë të padëmtuar, të mbyllur hermetikisht dhe pa shenja korrozioni, rrjedhjeje ose përhapjeje të materialit? A ekziston një inventar teknik individual për gjendjen e secilit kontejner?

A disponon venddepozitimi sipërfaqe të papërshkueshme, mbulim nga reshjet, sistem për mbledhjen dhe trajtimin e ujërave të ndotura, masa për kontrollin e pluhurit dhe plan për ndërhyrje emergjente?

A janë njoftuar zyrtarisht banorët, bizneset dhe institucionet që ndodhen pranë zonës mbi natyrën e materialit, rreziqet potenciale dhe masat që duhet të ndjekin në rast incidenti?”, tha ndër të tjera Cara.

Policia e Vlorës ka zbardhur autorësinë e djegies së një apartamenti në lagjen “Lef Sallata”, ngjarje e ndodhur në orët e para të mëngjesit të 4 gushtit dhe e dyshuar fillimisht si aksidentale.

Sipas Policisë, pas veprimeve hetimore të kryera nën drejtimin e Prokurorisë, është identifikuar dhe arrestuar shtetasi B. H., 33 vjeç, si autor i dyshuar i ngjarjes.

Nga hetimet paraprake dyshohet se 33-vjeçari i ka vënë zjarrin derës së apartamentit, ku në atë moment ndodheshin dy persona, vëlla e motër. Si pasojë e flakëve janë shkaktuar vetëm dëme materiale në banesë, ndërsa nuk raportohet për persona të lënduar.

Sipas Policisë, motivi i dyshuar i ngjarjes lidhet me konkurrencën, pasi autori i dyshuar dhe pronarët e apartamentit ushtronin të njëjtën veprimtari ekonomike, të dhënies me qira të apartamenteve.

Orë vendimtare për jetën politike në Kosovë. Kryetari i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, po takohet me kryetarin e Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, në përpjekje për të gjetur një zgjidhje për konstituimin e institucioneve.

Para nisjes së takimit, Kurti deklaroi se takimet me LDK-në nuk përbëjnë lajm, duke theksuar se fokusi duhet të jetë te përpjekjet për konstituimin e institucioneve të Legjislaturës së 11-të.

“Do të ketë takim, do të ketë lajm”, u shpreh ai.

Ndërsa kryetari i LDK-së, Lumir Abdixhiku, para takimit me kryeministrin në detyrë, ka kërkuar që Kuvendi i Kosovës të konstituohet sot, duke theksuar se nuk ka arsye për vonesa në këtë proces.

Abdixhiku tha se LDK-ja nuk ka kërkuar dhe nuk kërkon shtyrje të konstituimit të Kuvendit, ndërsa bëri thirrje që të vijohen procedurat për zgjedhjen e kryetarit dhe Kryesisë së Kuvendit.

“Ne nuk nënshtrohemi”, nënvizoi ai.

Kurti ka ftuar gjithashtu Partinë Demokratike të Kosovës dhe Aleancën për takime, por këto forca politike i kanë refuzuar ftesat.

Shqipëria do të marrë 650 milionë euro borxh në tregjet e huaja vitin e ardhshëm. Ministria e Financave ka nisur përgatitjet për Eurobondin e tetë, ku zbatimi për herë të parë u realizua në vitin 2010.

Ergis Sefa, ekspert për ekonominë, shprehet: “Ky është një moment që qeveria e konsideron të favorshëm për të dalë në tregjet ndërkombëtare, pasi kushtet e financimit janë më të mira krahasuar me periudhat kur normat e interesit ishin shumë më të larta. Kjo mund të ulë koston e huamarrjes për buxhetin.”

Qeveria po përpiqet të përfitojë nga “tatëpjeta” e euros dhe normat ende të ulëta të interesit për të marrë hua të lira. Paratë do të përdoren kryesisht për të shlyer borxhet e

“Rifinancimi i borxhit është një praktikë normale në menaxhimin e financave publike. E rëndësishme është që borxhi i ri të merret me kushte më të favorshme sesa ai që zëvendëson, në mënyrë që të mos rritet barra e interesave për vitet në vijim”, tha Sefa.

Norma e interesit pritet të jetë mes 3 dhe 5 për qind, nivel ky i kënaqshëm nëse krahasohet me eurobondet e mëhershme.

“Shqipëria tashmë ka krijuar një histori në tregjet ndërkombëtare të kapitalit, çka e bën më të njohur për investitorët. Megjithatë, çdo emetim i ri duhet të shoqërohet me një strategji të qartë për uljen graduale të nivelit të borxhit publik dhe ruajtjen e stabilitetit fiskal.”

Kjo do të ishte hera e tetë që nga viti 2010 që vendi del në tregjet e huaja për të marr borxh. Deri më tani vlera e Eurobondeve shkon në mbi 4 miliardë euro.

Policia e Pukës ka finalizuar operacionin e koduar “Arsti”, në kuadër të kontrolleve intensive për goditjen e kultivimit të bimëve narkotike. Si rezultat i operacionit, është arrestuar një 55-vjeçar, ndërsa është proceduar penalisht kryeplaku i fshatit Arst për shpërdorim detyre.

Sipas Policisë, shërbimet e Komisariatit të Pukës, pas kontrolleve në terren dhe hetimeve të zhvilluara me metoda proaktive, zbuluan në territorin e fshatit Arst 130 bimë të dyshuara narkotike Cannabis Sativa, të cilat u asgjësuan me djegie, me përjashtim të një pjese që u sekuestrua në cilësinë e provës materiale.

Në pranga ra shtetasi S. N., 55 vjeç, banues në fshatin Arst, i dyshuar si kultivues i parcelës me kanabis.

Ndërkohë, nisi procedimi penal në gjendje të lirë ndaj kryeplakut të fshatit Arst, M. K., 60 vjeç, i dyshuar për veprën penale “Shpërdorimi i detyrës”.

Policia bën me dije se kontrollet për evidentimin dhe goditjen e kultivimit të bimëve narkotike do të vijojnë në të gjithë territorin e qarkut Shkodër.

Materialet procedurale i janë referuar Prokurorisë pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Shkodër për veprime të mëtejshme.

Shkencëtarët kanë përdorur inteligjencën artificiale për të krijuar 16 viruse të reja. Bëhet fjalë për një arritje të rëndësishme shkencore, në një kohë kur studiuesit po kërkojnë mënyra të reja për të luftuar rezistencën në rritje të baktereve ndaj antibiotikëve.

Testet treguan se disa prej viruseve të krijuara në laborator ishin në gjendje të kapërcenin rezistencën antibakteriale te disa variante të bakterit E. coli. Këta viruse nuk paraqesin rrezik për njerëzit, pasi ata infektojnë vetëm bakteret.

Megjithatë, studimi ka nxitur edhe shqetësime se, në të ardhmen, inteligjenca artificiale mund të përdoret për krijimin e armëve të reja biologjike.

Studimi, i realizuar nga shkencëtarë të Universitetit Stanford dhe ARC Institute, u publikua të enjten në revistën shkencore Science.

Nga Minella Aleksi

Drejtësia nuk mjafton vetëm të shpallet; duhet edhe të

Ka një paradoks që vetëm burokracia moderne e llojit “Rregullorja Bani” mund ta prodhojë, me aq seriozitet sa ta shesë si mençuri. Pretendohet se Drejtësia fiton besueshmëri pikërisht duke u bërë më pak e dukshme. Me fjalë të tjera, transparenca na qenka arti i mbylljes së perdeve.

Në fund të fundit, nëse gjykimi i Metës, Veliajt, Berishës etj, janë vërtetë “gjyqe historike”, atëherë mos ua lini historinë vetëm atyre që mbajnë çekiçin. Jepini edhe kamerës vendin që i takon në sallë. Ajo, ndryshe nga shumë dëshmitarë të tjerë, nuk ka ambicie të bëhet personazh i historisë. Kamera mjaftohet me detyrën më të vështirë, ta tregojë proçesin gjyqësor në origjinal.

Dhe nëse jeni kaq të bindur se provat janë të pakundërshtueshme, atëherë kamera do të jetë aleatja juaj më besnike. Ajo vetëm regjistron.

Ndoshta këtu qëndron edhe komedia më e madhe. Parlamenti, ONM-ja ndërkombëtare dhe Institucioni i Drejtësisë, shpenzuan 10 vite për të arritur finishin, besimin e qytetarëve dhe, sapo u jepet mundësia më e mirë për ta finalizuar atë, zgjedhin ta mbyllin derën.

Në thelb, argumenti që paraqesin është i thjeshtë: qytetari duhet të besojë atë që nukjohet të shikoj. Është një logjikë që do të dështonte në çdo fushë tjetër të jetës njerëzore, por që, çuditërisht, vazhdon të gjejë strehë në një nga institucionet më të rëndësishme të shtetit. “Drejtësia jo vetëm duhet të bëhet, por duhet të shihet qartë se po bëhet”, është fraza më e rëndësishme në historinë e së drejtës. Të Reformuarit tane të drejtësisë, na thonë se kamerat nuk do lejohen në sallën e gjyqit në emër të “ruajtjes së integritetit të proçesit”. Po nga kush cënohet integriteti i proçesit?

Nga qytetari? Nga publiku? Nga kamera? Nga drita? Kush tjetër?

Sepse mënyra si trajtohet ndonjëherë një proçes gjyqësor “VIP” të krijon përshtypjen se nuk kemi të bëjmë me një sallë gjyqi, por me një dhomë komandimi të një arsenali bërthamor. Sikur brënda sallës të ruhen kode sekrete për nisjen e raketave, jo fakte, dëshmi dhe argumente që duhet t’i nënshtrohen besimit publik.

Një kamerë hyn në sallë dhe papritur atmosfera bëhet sikur ka hyrë një agjent i huaj me një valixhe me sekrete shtetërore. Harrohet se ajo nuk ka mikrofon diplomatik, nuk ka uniformë, nuk ka axhendë. Ka vetëm një sy qelqi që sheh dhe kujton. Në shekullin XXI, njerëzimi ka vendosur kamera në Mars. Sot teknologjia ka arritur në një pikë ku njerëzimi mund të shohë me sy të lirë edhe gjëra që dikur i përkisnin fantazisë; mund të ndjekim riparimin e një anijeje në hapësirë, të shohim robotë miliona kilometra larg duke mbledhur gurë në planete të tjera dhe të kemi transmetime pothuajse të drejtpërdrejta nga skaje të universit.

Por në tokë, në një sallë gjyqi në kryeqytet, një kamera apo një telefon bëhet papritur një kërcënim kozmiksikur të ishte formula e fundit e armës bërthamore., . ;

Dhe nëse për të ruajtur “integritetin e proçesit” duhet të fikim dritën, të mbyllim derën dhe të largojmë kamerën, atëherë pyetja bëhet e pashmangshme: a po ruajmë vërtet integritetin e proçesit, apo thjesht po ruajmë proçesin nga sytë e atyre për të cilët ai proçes ekziston?

George Orŵell e kuptoi se kontrolli mbi informacionin është forma më elegante e pushtetit. Në kohën e tij digjeshin libra dhe fshiheshin arkiva. Sot nuk është më e nevojshme të zhdukësh dokumentet. Mjafton të kufizosh ose të bllokosh pamjen. Kamera në sallën e gjyqit është e bezdisshme. Mbrojtësit e ndalimit thonë se kamerat ndikojnë në “sjelljen e gjyqtarëve”. Le ta marrim seriozisht këtë argument. Nëse sjellja e një gjyqtari varet nga fakti nëse po e sheh publiku apo jo, atëherë problemi nuk është kamera. Kamera vetëm zbulon se sa e hollë është shtresa e profesionalizmit dhe sesa i ngushtë është mendimi i atyre që duhet të japin drejtësi. Pikërisht ky është alarmi, standardi profesional.

Sipas kësaj logjike, një kompani ajrore mund të deklarojë se kutia e zezë e avionit nuk do lejohet të regjistrojë më, asgjë, sepse regjistrimi ndryshon sjelljen e pilotëve si pasojë e presionit psikologjik mbi ta. Ose se sjellja e nje kirurgu influencohet gjatë operacionit për arsye se proçesi operator po transmetohet në një konferencë mjekësore. Kamera në sallë është zgjatimi i syrit të qytetarit.

Në epokën kur një qytetar mund të ndjekë drejtpërdrejt nisjen e një rakete drejt Marsit, operacione të ndërlikuara në zemër apo seanca parlamentare në anën tjetër të botës, ne ende debatojmë nëse publiku duhet të ketë mundësi të shohë ose jo një proçes gjyqësor me interes të jashtëzakonshëm publik.

Nëse proçesi do të tregojë se akuza është e bazuar, atëherë transmetimi nuk do të dëmtonte institucionin. Përkundrazi. Do ta kthente në shëmbull. Besimi fitohet kur qytetarët kanë mundësinë të thonë: “E pashë vetë”. Njeriu është e vetmja krijesë që mund të buzëqeshë si engjëll dhe të veprojë si djall. Por se cili flet ose çfaqet më fort, ëngjëlli apo djalli, këtë e vendosin interesat. Këtu te interesat konstatohet një heshtje që flet më shumë se mijëra konferenca shtypi. Është ajo heshtje që bie rëndë sa herë lind pyetja: si është e mundur që, kur SPAK nuk lejon praninë e kamerave televizive në sallën e gjyqit, institucionet e Bashkimit Evropian zgjedhin të mos thonë asgjë?

Ndoshta heshtja nuk është rastësi. Ndoshta është diplomaci. Ose ndoshta është ajo forma moderne e mirësjelljes politike ku askush nuk dëshiron të prishë qetësinë e një eksperimenti që ende nuk dihet nëse është punë laboratori apo teatër.

Thuhet se Bashkimi Evropian është mjeshtër i transparencës, llogaridhënies dhe standardeve demokratike. Mirëpo, si çdo rregull, edhe ky i BE-së duket se njeh përjashtime. Në Shqipëri, transparenca nganjëherë interpretohet si diçka që duhet mbrojtur. Po si?.. pikërisht duke mos e parë askush.

Ironia është se shqiptarët, pas dekadash të tëra krenarie kokëfortë, kanë filluar më në fund të përdorin shprehjen “Më fal”. E thonë në familje, në rrugë, madje shumë rrallë edhe në politikë, edhe pse shpesh vetëm për efekt protokolli. Por duket se kjo epidemi e re e mirësjelljes ka kapërcyer kufijtë. Edhe përfaqësuesit e BE-së duket se janë infektuar. Vetëm se versioni i tyre i “Më fal” tingëllon ndryshe: “Na falni, por nuk kemi koment”.

Është një frazë elegante. Nuk kundërshton askënd, nuk zemëron askënd dhe, mbi të gjitha, nuk zgjidh asgjë. Një formulë perfekte burokratike, që funksionon si qetësues politik.

Ndoshta, ata dinë më shumë se vetë shqiptarët për cilësinë e magjistratëve dhe prokurorëve që ka prodhuar reforma në drejtësi. Fundja, një pjesë e mirë e reformës është projektuar, monitoruar dhe përshëndetur prej tyre.

Kjo të sjell ndër mend një mjek që, pasi ka përshkruar ilaçin, nuk dëshiron të dëgjojë pacientin kur ai thotë se temperatura nuk po i bie. Në vend të një kontrolli të ri, mjeku zgjedh të buzëqeshë dhe të përsërisë se trajtimi është sipas standardeve më të mira evropiane.

Dikur thuhej se antidoti i Bashkimit Evropian kundër sëmundjeve të korrupsionit, arbitraritetit dhe mungesës së transparencës ishte i pagabueshëm. Sot duket sikur ai antidot ka humbur efektin, ose ndoshta ka skaduar gjatë transportit drejt Ballkanit. Sepse, nëse antidoti funksionon, përse simptomat vazhdojnë? E nëse nuk funksionon, përse vazhdohet të shpallet sukses?

Në fund mbetet vetëm publiku. Ai që paguan taksa, pret drejtësi dhe, ndërkohë, duhet të besojë se gjithçka po ndodh në emër të transparencës, edhe kur nuk lejohet ta shohë vetë.

Dhe kështu, mes heshtjes së institucioneve, deklaratave diplomatike dhe justifikimeve proçedurale, mbetet vetëm një pyetje që endet pa përgjigje koridoreve të drejtësisë: a është heshtja shenjë pjekurie politike apo thjesht mënyra më elegante për të mos thënë atë që shumëkush mendon?

Nëse është kjo e dyta, atëherë nuk është vetëm antidoti që nuk ka funksionuar. Edhe diagnoza ka qenë e gabuar që në fillim. Siç ndodh rëndom në Shqipëri, zgjidhja pritet të vijë sërish nga Brukseli. Atje, me sa duket, po shqyrtohen të gjitha opsionet e mundshme. Edhe ato që në pamje të parë duken të pabesueshme. I fundit në listë qenka “subversioni iranian”. Jo pa arsye, thonë. Ndoshta teknologjia e kamerave iraniane ka përparuar shumë më tepër sesa dihet publikisht.

Në këtë frymë, ONM-ja paska një sugjerim të thjeshtë: kamera të vendoset në sallë krejtësisht e palëvizshme, e fokusuar vetëm mbi të akuzuarin dhe, për më tepër, të monitorohet nga një kamerë tjetër. Një lloj “mbikëqyrjeje të mbikëqyrjes”, që askush të mos dyshojë se kamera po bën ndonjë lëvizje të paautorizuar.

Edhe sikur “kamera iraniane” të zotërojë aftësi futuriste, të skanojë përtej kostumit e deri te veshjet intime të të akuzuarit (br…t), dëmi nuk do të ishte i madh. Marka, modeli dhe “inventari familjar i të brëndshmeve” i tyre tashmë janë bërë njohuri publike.

Problemi fillon nëse kamera, për ndonjë arsye misterioze, ndryshon këndin dhe fokusohet nga trupi gjykues. Atëherë nuk kemi më çështje transparence, por cënim të privatësisë së gjyqtarëve dhe të personelit, veçanërisht të zonjave në sallë. Kush e di çfarë sekretesh tekstile mund të zbulohen! E nëse, larg qoftë, inventari i veshjeve intime të gjyqtarëve del më luksoz se ai i të akuzuarit, me fije ari 24 karatësh apo “gold thread”, atëherë dosja penale kalon në plan të dytë. Seanca gjyqësore shndërrohet në pasarelë mode, ndërsa ekspertiza më e kërkuar nuk do të jetë ajo juridike, por ajo tekstile. Në fund, vendimi mund të harrohet, por debati kombëtar do të mbetet: kush i kishte brekët më të shtrenjta?

Ne shqiptarët, sa herë përballemi me ndonjë mbrapështi institucionale, na vijnë ndër mend vargjet e vjetra: “Për reformë u nisëm, sosëm në xhehnem, Reformë moj kuçkë, na bëre verem. Pesëqind vjet rehat, si denbabaden, kamerat në sallë kthehen në verem”. Nëse e vërteta është në anën tuaj, mos ia mbyllni derën publikut, zotërinj gjyqtarë.

Qeveria spanjolle i ka kërkuar Italisë të heqë deri të dielën kontrollet kufitare të vendosura për udhëtarët që mbërrijnë nga Spanja, duke i cilësuar ato si të pajustifikuara dhe në kundërshtim me rregullat e Bashkimit Evropian.

Në një deklaratë të publikuar të premten, Madridi tha se, nëse Roma nuk tërhiqet nga kjo masë, Spanja do të ndërmarrë “masa proporcionale” për të mbrojtur interesat e qytetarëve të saj. Megjithatë, nuk u dhanë detaje se cilat do të jenë këto masa.

Sipas qeverisë së kryeministrit Pedro Sánchez, kontrollet e vendosura nga Italia më 1 gusht bazohen në argumente që nuk përputhen me Kodin e Kufijve të zonës Schengen dhe me situatën reale.

Italia e justifikoi rikthimin e përkohshëm të kontrolleve me fluksin e emigrantëve që mbërritën në qytetin spanjoll të Ceutës. Megjithatë, Spanja thekson se emigrantët që hynë në mënyrë të parregullt në Ceuta nuk kanë pasur mundësi të lëvizin lirshëm në zonën Schengen, pasi qyteti gëzon një status të veçantë. Sipas autoriteteve spanjolle, shumica e tyre janë kthyer tashmë në Marok.

Qeveria spanjolle argumenton gjithashtu se kjo situatë nuk përbën rrezik për vendet e tjera të Bashkimit Evropian.

Në deklaratë thuhet se, sipas të dhënave të Frontex, Italia ka regjistruar vitet e fundit numrin më të lartë të kalimeve të paligjshme në kufijtë e jashtëm të BE-së, madje në disa periudha dyfish më shumë se Spanja. Madridi akuzon gjithashtu Romën se prej vitit 2022 nuk ka zbatuar siç duhet Rregulloren e Dublinit, duke rritur presionin migrator mbi vendet e tjera të Bashkimit Evropian.

Qeveria spanjolle kujtoi se nuk vendosi kontrolle kufitare ndaj Italisë, pavarësisht kësaj situate, dhe se ka treguar solidaritet duke pranuar një pjesë të emigrantëve të mbërritur në Lampedusa në vitin 2023, si edhe duke hapur portet e saj për anijet që shpëtonin emigrantë në Mesdheun Qendror.

Në përfundim, Madridi shprehu besimin se dialogu dhe bashkëpunimi evropian do të mbizotërojnë, ndërsa akuzoi qeverinë italiane se po krijon përçarje për arsye të politikës së brendshme.

Lajmi i rrejshëm shpesh është më i fuqishëm se e vërteta. Prandaj duhet të luftohet. Dhe lufta fillon në shkollat fillore. Vetëm qytetarët që dinë të bëjnë dallimin mes lajmit të rrejshëm dhe lajmit të vërtetë mund të jenë edhe shtetas të përgjegjshëm.

Enver Robelli

Nuk dihet kush e nisi, por ditëve të fundit në Marok u përhap lajmi nëpër media sociale se nëse futesh nga deti duke notuar në eksklavën spanjolle Ceuta, atëherë Spanja është e detyruar të trajtojë kërkesën për azil. Kaq e thjeshtë nuk është, ndonëse një vendim i drejtësisë në Spanjë sugjeroi diçka të tillë dhe ndezi fantazinë e mijëra njerëzve në Marok, të cilët kanë vetëm një qëllim: të ikin nga vendi i tyre për shkak të mungesës së perspektivës. Rezultati i lajmit të rrejshëm mund të jenë deri në 200 të vdekur! Të konfirmuar deri më tani janë 72 viktima.

I paqartë mbetet roli i forcave marokene të sigurisë. Pse ato nuk penguan “stuhinë” e 60 mijë njerëzve drejt Ceutës? Revista gjermane “Der Spiegel” citon një migrant, i cili thotë se forcat e sigurisë të Marokut u kanë treguar migrantëve rrugën për në plazh. Sipas këtij versioni, nga plazhi migrantët shikuan në anën tjetër, në eksklavën spanjolle, dhe pastaj u futën në ujë. Një migrant tjetër raportohet se ka thënë se ishte rrahur nga forcat e sigurisë marokene, që të vazhdonte rrugën drejt Spanjës. Ndërkohë refugjatët janë larguar drejt Marokut.

Lajmi i rrejshëm – vret. Dhe kjo ka pasoja, siç raporton “Financial Times” nga Maroku: “Amina Saadoun e kaloi të shtunën në rrugën nga Ceuta për në Marok, duke i treguar secilit migrant që kthehej e kalonte pranë saj një fotografi të vogël të vëllait të saj 15-vjeçar. ‘A e keni parë këtë djalë? Është vëllai im, e kam rritur si djalin tim’, pyeste ajo.

Deri të dielën, numri i viktimave nga kalimi masiv drejt eksklavës spanjolle ishte rritur në 72 persona, sipas autoriteteve spanjolle, duke i lënë familjet marokene të shkatërruara nga dhimbja ose të tmerruara nga frika se fëmijët e tyre mund të ishin mes të vdekurve”.
Vëllai i Saadounit, Mohamedi, u largua nga shtëpia të enjten në mëngjes, duke iu bashkuar rreth 60 mijë të tjerëve që vërshuan drejt Ceutës spanjolle. „Nuk e di nëse është i gjallë apo i vdekur,“ tha ajo duke shpërthyer në lot.

Ngjarjet në Ceuta të kujtojnë një ndodhi tjetër në Prishtinën e sunduar nga Perandoria Osmane para gati 120 viteve. Edhe atëherë lajmi i rrejshëm pati efekt të madh. Më 13 prill 1910 konsulli austro-hungarez në Mitrovicë, Ladislaus Tahy von Tahar, raportonte për një kryengritje në rajonin e Llapit përreth Prishtinës. Në pazarin e Prishtinës ishte përhapur fjala se tani e tutje shqiptarët që sjellin pula e ve për t’i shitur, duhet të paguajnë një tatim të ri. Dikush ia kishte ngjitur një pule një fletë në krah me njoftimin se ky “bidat” (kjo risi) sapo kishte hyrë në fuqi.

Konsulli Ladislaus Tahy von Tahar supozonte se ai që e kishte përhapur këtë thashetheme në pazarin e Prishtinës, e dinte se shqiptarët do të protestonin kundër tatimit të ri. Pasi dëgjoi për tatimin e ri, një shitës shqiptar i hodhi përtokë vezët, u kthye në fshatin e tij, ku dha lajmin për tatimin e ri. Ndërkohë emisarët e nxitësit të trazirave për ta acaruar edhe më shumë popullin dhe nxitur fanatizmin, përhapën lajmin e rrejshëm se tani e tutje madje secili burrë duhet të paguajë tatim për mjekër.

Shqiptarët, shkruan konsulli austriak nga Mitrovica, u tubuan, ua ndaluan organeve qeveritare të hyjnë në territorin e tyre dhe penguan vizitat në pazarin e Prishtinës. Komandanti i Prishtinës Shefki Pasha negocioi me të zemëruarit, por kur ata e panë numrin e vogël të trupave osmane, shpallën kërkesa të tjera si largimin e oficerëve që ndiqnin shkollën ushtarake, zëvendësimin e tyre me nënoficerë, heqjen dorë nga ndërtimi i karakollëve për xhandarmëri, pezullimin e vendimeve të reja dhe të kushtetutës dhe kthimin e gjendjes së mëparshme – “katër tatimet e vjetra dhe sheriatin”.

Më 4 dhe 5 prill 1910 shpërthyen trazira e përleshje, me ç’rast trupat osmane humbën një top, 48 pushkë dhe municion, 2 oficerë dhe 9 ushtarë ranë në duart e shqiptarëve. Trupat osmane humbën 17 veta, 22 u plagosën. Për humbjet e shqiptarëve nuk ka informacion, shkruan konsulli. Mes 6 dhe 10 prill luftimet pushuan, trupat osmane u përforcuan, numri i shqiptarëve u rrit në gati 10 mijë. Më datën 11 prill në mbrëmje shqiptarët deklaruan se heqin dorë nga luftimet dhe u tërhoqën në fshatrat e tyre. Ata e kthyen topin dhe pushkët që ua kishin marrë trupave osmane. I liruan edhe pengjet. Konsulli raportonte se në fshatin Barilevë po qëndronin të gatshëm 2000 shqiptarë për të rifilluar luftimet nëse qeveria ndërmerr masa të ashpra represive. Në raport thuhet se ishin arrestuar dhjetë prijës të shqiptarëve, por atyre u ishte premtuar se do të liroheshin nëse tregojnë se kush është nxitësi i protestave. Hetimet po zhvillohen me ngulm, por deri më tani nuk janë zbuluar gjurmët e nxitësit, i cili veproi në mënyrë aq të shkathtë, njoftonte konsulli. Ai supozonte se ka të ngjarë që pas trazirave qëndrojnë bejlerët reaksionarë, të cilët synonin kthimin e gjendjes së mëparshme, kur s’kishin asnjë kufizim dhe nuk pengoheshin nga qeveria.

Konsulli ankohej po ashtu se korrespondentët nga Shkupi e Selaniku po botonin në gazetat austriake dhe hungareze lajme të rreme për zhvillimet në Kosovë. “Neue Freie Presse” fajësohej se botonte telegrame me fantazira. Kësisoj, kjo gazetë botoi lajmin se kryengritësit shqiptarë paskëshin ngritur flamurin austro-hungarez. Sipas konsullit, shqiptarët e interpretonin këtë si dëshirë të Austrisë për të aneksuar Shqipërinë – “një dëshirë që e bart era”. Më 24 mars 1910 gazeta “Politika” e Beogradit në stilin e saj të vjetër botoi një telegram nga Kurshumlia, sipas të cilit në kryengritjen e shqiptarëve ka gisht “konsulli austriak në Mitrovicë, gjë që së shpejti do të ndriçohet nga autoritetet turke”. Këto njoftime konsulli Ladislaus Tahy von Tahar i quante shpifje dhe njoftonte se qëllimi i tij ishte që të bashkëpunonte në mënyrë korrekte me palën osmane në Kosovë.

Domethënë: një lajm i rrejshëm dhe një fletë e ngjitur në krahun e një pule ndezën pothuaj një luftë.

Tragjedia në Ceuta të kujton edhe një episod tjetër nga Kosova e sunduar nga osmanët, siç dëshmohet në punimin shkencor të historianes Eva Anne Frantz. Aty tregohet se si banorët e Prishtinës në fund të shekullit të 19-të e shihnin stacionin hekurudhor si “vepër të dreqit”.

Eva Anne Frantz shkruan: “U ndërtuan vija hekurudhore dhe më 1874 u hap linja Selanik–Shkup–Mitrovicë. Popullsia lokale në fillim e kundërshtoi me këmbëngulje ndërtimin e hekurudhës, por në vitet vijuese ky qëndrim ndryshoi.

Kështu, siç konstatonte (diplomati austriak Theodor Ippen), në fund të shekulli XIX, stacioni hekurudhor i Prishtinës ishte e mundshme të ndërtohej 7 kilometra larg qytetit, sepse […] atëbotë banorët e Prishtinës, që nuk ishin aspak të hapur dhe trembeshin nga kultura, donin ta kishin sa më larg vetes atë ‘vepër’ moderne ‘të dreqit’, derisa tani pandërprerë luten që stacioni të vendoset në një vend më të përshtatshëm”.

Në këtë kontekst ka edhe një histori tjetër nga viti 1908, sipas raporteve konsullore austriake: Më 8 korrik 1908 zyrtari austro-hungarez Adolf Ritter von Zambaur shkruante nga Mitrovica se “lëvizja e re e arnautëve” (shqiptarëve) në qarkun e Prishtinës ishte e drejtuar kundër vizitës (ekskursionit) të shkollës gjermane të Selanikut në trevën e Prishtinës. Vizita ishte planifikuar për datën 5 korrik 1908.

Zambaur raportonte se që më 4 korrik trupa të shqiptarëve u tubuan afër vijës hekurudhore mes Ferizajt dhe Kaçanikut me qëllim që ta ndalin trenin special me pjesëmarrësit e ekskursionit. Kur u bë e ditur se treni nuk do të qarkullonte, shqiptarët e përmendur, të përkrahur nga njerëz të tjerë nga kazaja e Prishtinës, shkuan te vendi ku ishte planifikuar të vendoseshin mysafirët nga Selaniku, një mal që gjendej tri kilometra në veri të Ferizajt, dhe aty e lidhën rojtarin e hekurudhës dhe shkatërruan ulëset dhe tavolinat e bëra gati. Kur materialit prej dërrasave iu vu zjarri, keqbërësit (vlerësohet se ishin 3000, por minimum ishin 1000) deshën të depërtojnë në Ferizaj, por kjo u pengua nga gjenerali Shemsi Pasha, që erdhi nga Prizreni në Ferizaj, dhe nga kajmekami Ismail Fevzi Pasha.

Diplomati austro-hungarez Adolf Ritter von Zambaur shkruante se arsyet e kundërshtimit të vizitës së shkollës gjermane në Kosovë kishin të bënin me urrejtjen latente të shqiptarëve kundër të huajve dhe kjo urrejtje në rastin konkret u nxit nga elementet “që kanë qëndrim armiqësor ndaj nesh”. Në mesin e shqiptarëve të tubuar në Ferizaj flitej se do të pasonte pushtimi i Arnautllukut (territore të banuara me shqiptarë) nga 40 batalione austro-hungareze. Ato do të hynin nga Shkupi në Fushë-Kosovë.

Diplomati austro-hungarez këto i quante gjepura dhe theksonte se lejen për ekskursion e kishte dhënë qeveria e Vilajetit. Nga pikëpamja jonë, shkruante Adolf Ritter von Zambaur, dështimi i ekskursionit të shkollës gjermane të Selanikut në Kosovë është për keqardhje edhe për arsye se serbët kanë filluar ta shfrytëzojnë rastin për qëllimet e tyre duke u sugjeruar “muhamedanëve” (shqiptarëve) se ndërtimi i hekurudhës në drejtim të Sanxhakut i bart të gjitha fajet për tërë risitë që nuk u pëlqejnë shqiptarëve.

Në fillim të shekullit të XX Kosova pothuaj nuk kishte sistem arsimor dhe ishte shumë lehtë të manipuloheshin masat analfabete. Por si është puna gati 120 vjet më vonë? Qasja në informacion kurrë nuk ka qenë më e lehtë, por edhe rreziqet nga lajmet e rrejshme kurrë nuk kanë qenë më të mëdha. Është e habitshme sa lehtë njerëzit bien pre e lajmeve të rrejshme. Kjo është edhe pasojë e largimit të lexuesve nga mediat tradicionale, të bazuara në fakte, dhe koncentrimi në atë që qarkullon në mediat sociale. Lajmi i rrejshëm shpesh është më i fuqishëm se e vërteta. Kjo fjali i atribuohet shkrimtarit amerikan Mark Twain: “Një gënjeshtër i ka rënë tre herë rreth e qark botës, përpara se e vërteta të mbathë këpucët”. Rrjedhimisht, është me rëndësi që në çdo shoqëri të rritet komptenca mediale, sepse ajo – ndërkohë – është po aq e rëndësishme sa leximi, shkrimi dhe llogaritja. Komptenca mediale duhet të jetë lëndë e posaçme që në shkollën fillore. Vetëm qytetarët që dinë të bëjnë dallimin mes lajmit të rrejshëm dhe lajmit të vërtetë mund të jenë edhe shtetas të përgjegjshëm. Fëmijët dhe të rinjtë me kompetencë mediatike janë të përgatitur për të ardhmen dhe të mbrojtur nga përvojat negative mediatike.