Nga Fatos Ăoçoli
ĂshtĂ« mĂ«se e sigurt se sipĂ«rmarrĂ«si kosovar Behxhet Pacolli, pronar i kompanisĂ« âMabcoâ, me seli nĂ« ZvicĂ«r, po pĂ«rgatitet tĂ« hedhĂ« nĂ« gjyq ndĂ«rkombĂ«tar shtetin shqiptar, pĂ«r ndĂ«rprerjen nga qeveria tĂ« koncesionit tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« Aeroportit NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« VlorĂ«s, pĂ«r shkak tĂ« mosrealizimit tĂ« detyrimeve kontraktuale nga koncesionari.
Kompania âMabcoâ mund tĂ« ankohet dhe tĂ« kĂ«rkojĂ« arbitrazh ndĂ«rkombĂ«tar pranĂ« QendrĂ«s NdĂ«rkombĂ«tare pĂ«r Zgjidhjen e MosmarrĂ«veshjeve tĂ« Investimeve (ICSID), institucioni mĂ« i njohur nĂ« botĂ« pĂ«r arbitrazhin ndĂ«rmjet investuesve privatĂ« dhe shteteve, pjesĂ« e Grupit tĂ« BankĂ«s BotĂ«rore, ose mund tĂ« zgjedhĂ« arbitrazhe tĂ« tjera ndĂ«rkombĂ«tare, si Dhoma NdĂ«rkombĂ«tare e TregtisĂ« (ICC), me seli nĂ« Paris, apo GjykatĂ«n e LondrĂ«s pĂ«r Arbitrazhin NdĂ«rkombĂ«tar (LCIA), njĂ« tjetĂ«r institucion i njohur ndĂ«rkombĂ«tar i arbitrazhit.
ĂĂ«shtja e Aeroportit NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« VlorĂ«s po shkon drejt njĂ« prej pĂ«rplasjeve mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme kontraktore ndĂ«rmjet shtetit shqiptar dhe njĂ« investitori privat. Pas nisjes mĂ« 4 gusht 2026 tĂ« procedurave nga Ministria e InfrastrukturĂ«s dhe EnergjisĂ« pĂ«r zgjidhjen e kontratĂ«s koncesionare me konsorciumin e pĂ«rbĂ«rĂ« nga shoqĂ«ria âMabcoâ, e sipĂ«rmarrĂ«sit kosovar Behgjet Pacolli dhe shoqĂ«ria â2A Groupâ e sipĂ«rmarrĂ«sit tjetĂ«r kosovar Valon Ademi, pritet qĂ« shtetit tonĂ« tâi vijĂ« ftesa pĂ«r nĂ« arbitrazh ndĂ«rkombĂ«tar, ku kompania âMabcoâ pĂ«rgatitet tĂ« kĂ«rkojĂ« njĂ« dĂ«mshpĂ«rblim prej disa qindra milionĂ« euro, pĂ«r kontratĂ«n e ndĂ«rtimit tĂ« Aeroportit, me vlerĂ« 103.9 milionĂ« euro.
Pika më e fortë e Shqipërisë: detyrimet kontraktore
Në çdo koncesion të një infrastrukture strategjike, veçanërisht në një aeroport ndërkombëtar, investitori nuk merr vetëm të drejta; ai merr edhe një paketë të qartë detyrimesh.
Kontrata koncesionare për ndërtimin e Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës përcaktonte afate konkrete për kohëzgjatjen dhe përfundimin e punimeve. Kohëzgjatja e përcaktuar në kontratë ishte 36 muaj, pra tre vjet. Punimet për ndërtimin e Aeroportit nisën zyrtarisht më 20 shkurt 2023. Sipas kontratës, aeroporti duhej të përfundonte brenda 36 muajve, pra deri më 20 shkurt 2026. Ky afat ishte përcaktuar edhe në lejen e ndërtimit.
Kontrata parashikonte gjithashtu një periudhë shtesë prej 90 ditësh. Nëse aeroporti nuk bëhej operacional as brenda këtij afati, shteti shqiptar fitonte të drejtën të zgjidhte kontratën, për shkak të mospërmbushjes së detyrimeve.
Edhe ky afat skadoi më 20 maj 2026, ndërsa aeroporti nuk ishte ende funksional. Madje, raporti i inxhinierit të pavarur i datës 20 maj 2026 evidentonte se rreth 70 për qind e punimeve ishin realizuar, por vetëm 57 për qind e tyre ishin çertifikuar. Në një kohë, kur, sipas kontratës koncesionare, aeroporti më 20 maj 2026 duhej të ishte ndërtuar 100 përqind dhe gati për aktivitetin e çertifikimit të fluturimeve.
Për Avokatin e Shtetit shqiptar dhe studjon ligjore që ai do të zgjedhë të na përfaqësojë, janë të gjitha dokumentat e plotë për të përcaktuar qartë në arbitrazh cilat detyrime ishin marrë përsipër nga koncesionari, cilat afate ishin shkelur prej tij, cilat njoftime ishin bërë nga shteti shqiptar dhe në çfarë mase këto shkelje përbënin shkelje thelbësore të kontratës.
Vonesat në ndërtimin e një aseti strategjik si një aeroport ndërkombëtare mund të jenë vendimtare.
Këtu Avokati i Shtetit mund të ngrejë pyetjn thelbësore: a kishte koncesionari një pengesë madhore dhe të paparashikueshme nga kontrata, apo thjesht nuk arriti të siguronte kushtet financiare dhe operacionale(bashkëpunimi mes dy ortakëve) të nevojshme dhe të domosdoshme për zbatimin e kontratës? Konflikti i rëndë i lindur mes dy ortakëve në koncesion, qe për muaj me rradhë gati paralizoi grafikun e punimeve në Aeroport, nuk është faj i shtetit shqiptar!
Financimi problematik i koncesionarit është një nga nyjet kryesore të çështjes
Një projekt aeroportual nuk mund të mbështetet vetëm mbi deklaratat për investimin. Ai kërkon financim të mbyllur, garanci, kontrata huaje dhe mekanizma të qartë për disbursimin e kapitalit.
NĂ« rastin e Aeroportit tĂ« VlorĂ«s, çështja e financimit merr rĂ«ndĂ«si tĂ« veçantĂ«, pĂ«r shkak tĂ« kredisĂ« sĂ« raportuar prej rreth 100 milionĂ« eurosh nga kompania âDelphos Securitiesâ, marrĂ« nga kompania âMabcoâ, pa dijeninĂ« dhe autorizimin e shtetit shqiptar, edhe pse kushtet e kontratĂ«s sĂ« koncesionit tĂ« Aeroportit e kĂ«rkojnĂ« imperativisht kĂ«tĂ«.
NĂ« mars 2025, kompania âMabcoâ nĂ«nshkroi njĂ« marrĂ«veshje huaje me shoqĂ«rinĂ« financiare âDelphos Securitiesâ, me vlerĂ« 100 milionĂ« euro. Sipas informacionit tĂ« bĂ«rĂ« publik, fondet do tĂ« pĂ«rdoreshin pĂ«r dy qĂ«llime kryesore: pĂ«rfundimin e ndĂ«rtimit tĂ« Aeroportit tĂ« VlorĂ«s dhe shlyerjen e njĂ« kredie ekzistuese bankare tĂ« kompanisĂ« âMabcoâ.
ShqetĂ«simi themelor i Shtetit shqiptar nuk lidhet me shumĂ«n e huasĂ«, por me garancitĂ« e dhĂ«na nĂ« favor tĂ« huadhĂ«nĂ«sit âDelphos Securitiesâdhe pasojat qĂ« ato mund tĂ« kishin mbi tĂ« ardhurat, administrimin dhe tĂ« ardhmen financiare tĂ« njĂ« infrastrukture strategjike, si Aeroporti NdĂ«rkombĂ«tar i VlorĂ«s.
Këto elemente provohen qartë në arbitrazh si një tjetër shkelje serioze e kontratës koncesionare, si dhe si një ndër arsyet madhore, që e çuan shtetin shqiptar në nisjen e procedurave për zgjidhjen e kontratës.
Sipas marrĂ«veshjes sĂ« huasĂ« lidhur nga Mabco pa informuar shtetin shqiptar, duke shkelur kontratĂ«n, âDelphos Securitiesâ merrte garanci mbi tĂ« gjitha tĂ« ardhurat e ardhshme tĂ« aeroportit, pĂ«rfshirĂ« edhe ato tĂ« garantuara nga Shteti shqiptar.
MarrĂ«veshja e huasĂ« i jepte âDelphos Securitiesâ kontroll mbi llogaritĂ« bankare dhe politikat financiare tĂ« kompanisĂ«, si edhe tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tâia transferuar kĂ«to tĂ« drejta palĂ«ve tĂ« treta. KĂ«to dispozita bien ndesh nĂ« mĂ«nyrĂ« flagrante me kontratĂ«n koncesionare tĂ« Aeroportit tĂ« VlorĂ«s, e cila ndalon shprehimisht dhĂ«nien e garancive tĂ« tilla, pa miratimin paraprak tĂ« Shtetit shqiptar. NjĂ« miratim i tillĂ« nuk u kĂ«rkua nga âMabcoâ dhe nuk u dha nga shteti shqiptar.
NĂ« arbitrazh mund tĂ« provohet qartĂ« se kontrata e huasĂ« 100 milionĂ« euro pĂ«rfaqĂ«sonte njĂ« akt me rrezik tĂ« lartĂ« juridik. NjĂ« institucion financiar privat, âDelphos Securitiesâ mund tĂ« fitonte kontroll ekonomik mbi njĂ« projekt strategjik shtetĂ«ror, pa dijeninĂ« dhe pa miratimin e Shtetit shqiptar.
Vetë hedhësi në gjyq i Shtetit shqiptar, sipërmarrësi Behxhet Pacolli, është shprehur disa herë publikisht, se Shteti shqiptar nuk ka asnjë rol ose ndikim, në situatën e krijuar nga mes dy ortakëve në koncesion. Ai do ta ketë të vështirë të mos kufizohet vetëm tek kontrata, por të pretendojë se shteti i Shqipërisë ka cenuar investimin e tij, ka vepruar në mënyrë arbitrare, ose nuk ka respektuar standardet e mbrojtjes së investimeve, sipas Marrveshjes për Mbrojhtjen e Investimeve Shqipëri-Zvicër e vitit 1992.
Avokati i Shtetit ka mundësinë e plotë të provojë se vendimi për zgjidhjen e kontratës nuk ishte një veprim politik, hakmarrës apo arbitrar, por pasojë e zbatimit të mekanizmave që vetë palët kishin parashikuar në kontratë, në rast moszbatimi të kushteve themelore të kontratës. Ky është argumenti më i rëndësishëm juridik i shtetit shqiptar.
NĂ«se Shteti ynĂ« ka respektuar procedurat e njoftimit, ka dhĂ«nĂ« mundĂ«si pĂ«r korrigjimin e shkeljeve, ka dokumentuar mospĂ«rmbushjen dhe ka zbatuar dispozitat pĂ«r zgjidhjen e kontratĂ«s, sikurse duket qartazi se ka ndodhur, atĂ«herĂ« pretendimi pĂ«r njĂ« veprim arbitrar tĂ« Shtetit bĂ«het shumĂ« mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu mbĂ«shtetur.
Një investim strategjik nuk do të thotë imunitet nga detyrimet
Aeroporti i Vlorës është projekt strategjik për Shqipërinë. Por karakteri strategjik i një investimi nuk e përjashton investitorin nga detyrimet e tij.
Përkundrazi, sa më strategjik të jetë projekti, aq më të rëndësishme bëhen respektimi i afateve, standardeve teknike, kushteve financiare dhe detyrimeve të kontratës.
Shteti shqiptar e ka plotësisht mundësinë të argumentojë bindshëm se nuk mund të mbajë pafundësisht të bllokuar një aset të rëndësishëm publik, nëse investitori nuk është në gjendje të realizojë projektin në kohën e përcaktuar në kotratë.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për një aeroport që synon të ndikojë drejtpërdrejt në turizëm, transport, punësim dhe zhvillimin ekonomik të Jugut të Shqipërisë.
Duhet shmangur gabimi më i madh: politizimi i mosmarrëveshjes
Shteti ynë dhe Avokati i Shtetit që do na përfaqësoje, duhet të shmangin gabimin më të madh: politizimin e çështjes. Një arbitrazh ndërkombëtar nuk fitohet me deklarata politike.
NĂ«se dĂ«shirojmĂ« tĂ« fitojmĂ«, pse e vĂ«teta Ă«shtĂ« realisht me ne, duhet tĂ« paraqitemi pĂ«rpara arbitrazhit me njĂ« dosje tĂ« strukturuar nĂ« mĂ«nyrĂ« profesionale, me kontratĂ«n koncesionare dhe tĂ« gjitha anekset, me afatet dhe detyrimet e koncesionarit, me dokumentacionin e financimit (nĂ«se e kemi kontratĂ«n e huasĂ« me âDelfos Securities; nĂ«se jo, duhet ta kĂ«rkojmĂ« me forcĂ« ta vendosĂ« nĂ« dispozicion tĂ« palĂ«s sonĂ« kompania âMabcoâ, me korrespondencĂ«n zyrtare ndĂ«rmjet palĂ«ve, me raportet teknike mbi ecurinĂ« e punimeve, me njoftimet pĂ«r shkeljet. Pra, me tĂ« gjithĂ« dokumentacionin qĂ« kĂ«rkon domosdoshmĂ«risht zgjidhjen e kontratĂ«s.
Si dhe të paraqisim çdo provë që demonstron se Shteti ynë ka vepruar në përputhje me ligjin dhe kontratën.
Kjo është mënyra e vetme për ta kthyer çështjen në një mosmarrëveshje të pastër kontraktore, sikurse është realisht.
Eshtë normale që ne të kërkojmë që të njihet si e ligjshme zgjidhja e kontratës dhe të shmangim një dëmshpërblim të rëndë financiar ndaj koncesionarit/investitorit.
Aeroporti i Vlorës është një rast ku Shteti shqiptar duhet të tregojë se është në gjendje të mbrojë interesin publik edhe përballë një investitori privat ndërkombëtar.
Nëse provohet se koncesionari nuk ka përmbushur detyrimet e tij thelbësore, se financimi nuk është siguruar në mënyrën e kërkuar, se afatet janë shkelur dhe se shteti ka respektuar procedurat kontraktore për zgjidhjen e marrëveshjes, atëherë Shqipëria ka një bazë shumë të fortë për të fituar betejën juridike.
Arbitrazhi pĂ«r Aeroportin e VlorĂ«s mund dhe duhet tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« test shumĂ« mĂ« tĂ« madh se vetĂ« Aeroporti: testin nĂ«se Shteti shqiptar di tĂ« lidhĂ« kontrata tĂ« mĂ«dha, tâi monitorojĂ« ato dhe, kur ato nuk zbatohen, tâi mbrojĂ« interesat e tij me profesionalizĂ«m pĂ«rpara institucioneve ndĂ«rkombĂ«tare.
Login
