Pushtimi rus i Ukrainës ka shtyrë edhe vendet më të vogla anëtare të Bashkimit Evropian të zhvillojnë industri mbrojtjeje vendase, të teknologjisë së lartë, ashtu siç domosdoshmëria e ka bërë Kievin një lider botëror në teknologjinë më të avancuar të mjeteve ajrore pa pilotë.
Shumë vende të BE-së kanë bashkëpunuar me Kievin për ta zhvilluar këtë teknologji, dhe vijat e frontit në Ukrainë shpesh shërbejnë si terren testimi për to.
Ekziston mundësia që zhurma e frikshme e helikave që dëgjohet në fushëbetejat e Ukrainës të vijë nga dronë të ndërtuar nga Qiproja,  një vend me pak më shumë se një milion banorë në skajin juglindor të Evropës.
Prodhuesi âSwarmlyâ thotĂ« se mĂ« shumĂ« se 200 nga dronĂ«t e tij âH-10 Poseidonâ po ndihmojnĂ« bateritĂ« e artilerisĂ« ukrainase tâi identifikojnĂ« objektivat armike nĂ« tokĂ« nĂ« çdo lloj moti, duke grumbulluar mbi 100 mijĂ« orĂ« fluturimi gjatĂ« tre vjetĂ«ve tĂ« fundit.
Fabrika e tij prej 5.000 metrash katrorĂ« Ă«shtĂ« shndĂ«rruar nĂ« njĂ« burim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m mjetesh pa pilot tĂ« dĂ«rguara nĂ« vende si Indonezia, Benini, Nigeria, India dhe Arabia Saudite, sipas zyrtarĂ«ve tĂ« kompanisĂ«. Pjesa mĂ« e madhe e dyshemesĂ« sĂ« fabrikĂ«s Ă«shtĂ« e rezervuar pĂ«r prodhimin e mjeteve ajrore pa pilot. Por, e fshehur nĂ« njĂ« zonĂ« magazinimi tĂ« sigurt ndodhet njĂ« pĂ«rzgjedhje e dronĂ«ve detarĂ« super tĂ« shpejtĂ« tĂ« âSwarmlytâ, tĂ« pajisur me kamera me definicion tĂ« lartĂ« dhe mitraloza tĂ« kalibrit .50.
Pushtimi rus i Ukrainës ka shtyrë edhe vendet më të vogla anëtare të Bashkimit Evropian të zhvillojnë industri mbrojtjeje vendase, të teknologjisë së lartë, ashtu siç domosdoshmëria e ka bërë Kievin një lider botëror në teknologjinë më të avancuar të mjeteve ajrore pa pilotë. Shumë vende të BE-së kanë bashkëpunuar me Kievin për ta zhvilluar këtë teknologji, dhe vijat e frontit në Ukrainë shpesh shërbejnë si terren testimi për to.
Ashtu si Qiproja, vendet baltike dhe Danimarka kanë përshpejtuar zhvillimin e teknologjive vendase të dronëve dhe kundërdronëve. Në Greqi, dronët janë pjesë e një programi prej 25 miliardë eurosh për modernizimin e forcave të saja të armatosura.
âShembulli i âSwarmlytâ, si dhe i kompanive tĂ« tjera tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« bazuara nĂ« vende tĂ« vogla tĂ« BE-sĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« dĂ«shmi e pĂ«rpjekjes serioze qĂ« po bĂ«n sektori privat nĂ« EvropĂ« pĂ«r tĂ« inovuar dhe pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar kapacitete tĂ« prodhimit masiv tĂ« pajisjeve tĂ« mbrojtjes, pĂ«rfshirĂ« sistemet pa pilotĂ«â,  tha Federico Borsari, ekspert nĂ« QendrĂ«n pĂ«r AnalizĂ«n e Politikave Evropiane me seli nĂ« Washington.
Shumëzues force
UAV-tĂ« po riformĂ«sojnĂ« luftĂ«n duke u ofruar vendeve mĂ« pak tĂ« fuqishme ushtarakisht njĂ«farĂ« avantazhi ndaj kundĂ«rshtarĂ«ve mĂ« tĂ« fortĂ«. DronĂ«t nuk do tâi zĂ«vendĂ«sojnĂ« plotĂ«sisht armĂ«t e shtrenjta si tanket, artilerinĂ« dhe avionĂ«t luftarakĂ«, tha Borsari. Por, ato ofrojnĂ« fleksibilitet dhe shumĂ« efekt pĂ«r koston, duke i bĂ«rĂ« shumĂ«zuese tĂ« frikshĂ«m force.
Merrni pĂ«r shembull dronin detar âHydraâ tĂ« âSwarmlytâ, tĂ« mbushur me eksploziv dhe tĂ« drejtuar me satelit. Secili kushton 80 mijĂ« euro, qĂ« do tĂ« thotĂ« se pĂ«rdorimi i njĂ« grupi tĂ« tillĂ« pĂ«r tĂ« neutralizuar njĂ« anije luftarake qĂ« kushton njĂ« miliard euro mund tĂ« jetĂ« njĂ« pazar i mirĂ«, tha drejtori i kompanisĂ«, Gary Rafalovsky.
Kjo armë detare, që shkatërron një anije shumë më të madhe, tashmë është parë në sulmet e Houthive nga Jemeni, sipas Fabian Hinz, studiues për teknologjitë e raketave dhe UAV-ve në Institutin Ndërkombëtar për Studime Strategjike në Evropë.
Pengesa për hyrjen në treg për kompani me pak kapital janë të ulëta, shtoi ai, sepse UAV-të shpesh projektohen dhe montohen nga komponentë të lirë dhe lehtësisht të disponueshëm në tregun global.
âKjo, sigurisht, do tĂ« thotĂ« se nĂ« thelb nuk ke nevojĂ« pĂ«r njĂ« investim tĂ« madh industrial nĂ« fillim, siç kĂ«rkohet pĂ«r kapacitete tĂ« tjera ushtarake. Nuk ke nevojĂ« pĂ«r dekada pĂ«rvojĂ« nĂ« shkenca tĂ« caktuara tĂ« materialeve apo gjĂ«ra tĂ« tillaâ,  tha Hinz.
Hyrja në lojë
Në Danimarkë, dy kompani të fokusuara në pajisje kundërdronë kanë raportuar një rritje të ndjeshme të klientëve të rinj, dhe disa nga pajisjet do të dërgohen në Ukrainë për ta ndihmuar në bllokimin e teknologjisë ruse në fushëbetejë. Ukraina në shtator tha se po bashkëpunonte me kompani daneze për të ndërtuar komponentë raketash dhe dronësh në një fabrikë në Danimarkë.
NĂ« Lituani, vend ky baltik, shkencĂ«tarĂ« dhe partnerĂ« biznesi janĂ« bashkuar nĂ«n emrin VILNIUS TECH pĂ«r tĂ« zhvilluar UAV-e, zbulim tĂ« automatizuar tĂ« minave dhe teknologji tĂ« tjera ushtarake. Fabrika shtetĂ«rore e municioneve âGiraiteâ thotĂ« se ka rritur kapacitetin e prodhimit me 50% qĂ« nga viti 2022.
Greqia për herë të parë shfaqi dronët e saj të prodhuar në vend dhe teknologjinë kundërdronëve gjatë një ushtrimi të plotë taktik në nëntor, ndërsa NATO i kërkoi sektorit evropian të mbrojtjes ta përshpejtojë ritmin.
âNa duhen kapacitete, pajisje, fuqi reale zjarri dhe teknologji mĂ« e avancuarâ,  paralajmĂ«roi sekretari i pĂ«rgjithshĂ«m i NATO-s, Mark Rutte, gjatĂ« njĂ« vizite nĂ« Rumani mĂ« herĂ«t atĂ« muaj. âSillni idetĂ« tuaja, testoni zgjuarsinĂ« tuaj dhe pĂ«rdorni NATO-n si terrenin tuaj tĂ« provĂ«sâ.
Edhe pse zhvillimi i dronĂ«ve po pĂ«rshpejtohet, Borsari paralajmĂ«roi se avantazhet e UAV-ve shpesh kufizohen nga variabla tĂ« shumta, si kushtet e vĂ«shtira nĂ« tĂ« cilat fluturojnĂ« ndonjĂ«herĂ«, trajnimi dhe aftĂ«sitĂ« e operatorĂ«ve, si dhe thellĂ«sia e mbĂ«shtetjes logjistike pĂ«r tâi mbajtur funksionale.
Evropa kalon në modalitet mbrojtjeje
Lufta e RusisĂ« nĂ« UkrainĂ« dhe mesazhet e pĂ«rziera tĂ« administratĂ«s sĂ« Donald Trump nĂ« SHBA, qĂ« ka tendosur marrĂ«dhĂ«niet me aleatĂ«t e NATO-s, i kanĂ« detyruar udhĂ«heqĂ«sit evropianĂ« tĂ« pĂ«rballen me nevojĂ«n pĂ«r tâu bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« pavarur nĂ« mbrojtje. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, BE-ja ka vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion miliarda euro pĂ«r tĂ« inkurajuar investimet dhe pĂ«r ta forcuar aftĂ«sinĂ« e saj kolektive parandaluese.
Kjo ka qenë një nxitje për vende si Qiproja, e cila mori presidencën gjashtëmujore të BE-së më 1 janar. Javën e kaluar, krahu ekzekutiv i BE-së miratoi ndihmë financiare për tetë anëtarë, përfshirë Spanjën, Kroacinë, Portugalinë, Bullgarinë, Belgjikën, Rumaninë dhe Qipron.
Qiproja pritet të marrë miratimin përfundimtar nga udhëheqësit e BE-së për rreth 1.2 miliardë euro në kredi afatgjata me kosto të ulët, në kuadër të programit të përbashkët të prokurimit prej 150 miliardë eurosh të quajtur Veprimi i Sigurisë për Evropën (SAFE).
Industria e saj e re e mbrojtjes tashmë përbëhet nga rreth 30 kompani dhe qendra kërkimore që prodhojnë teknologji si për sektorin civil ashtu edhe për atë ushtarak, përfshirë robotikën, rrjetet e komunikimit, sistemet kundërdronëve dhe madje edhe komunikimet dhe mbikëqyrjen satelitore, tha Panayiotis Hadjipavlis, shef i drejtorisë për zhvillimin e armatimeve dhe kapaciteteve të mbrojtjes në Ministrinë e Mbrojtjes së Qipros.
âKemi kapacitete tĂ« specializuara nĂ« produkte shumĂ« tĂ« avancuara nĂ« aspektin teknologjik dhe kjo duhet tĂ« merret seriozisht nĂ« konsideratĂ«â, i tha Hadjipavlis agjencisĂ« AP nga zyra e tij, ku helmeta nga ditĂ«t e tij si pilot luftarak varej nĂ« njĂ« varĂ«se rrobash aty pranĂ«. Ai shtoi se edhe lojtarĂ«t kryesorĂ« tĂ« industrisĂ« sĂ« mbrojtjes duhet ta kenĂ« parasysh kĂ«tĂ«.