Nga inovacion nĂ« dilemĂ« - çfarĂ« po ndodh me dronin kosovar âSkifteri K1â? Gjithçka qĂ« duhet tĂ« dini

DitĂ« mĂ« parĂ« u publikuan pamje nga testimi i dronit kosovar âSkifteri K1â, tĂ« cilat sipas prodhuesit demonstronin aftĂ«si goditĂ«se me rreze veprimi deri nĂ« 1 mijĂ« kilometra.
E këto pamje ngjallën interes të madh dhe u cilësuan si një hap i rëndësishëm në teknologjinë e mbrojtjes dhe inovacionin vendor.
Pas reagimeve të shumta, Ridvan Aliu, prodhues i dronëve dhe drejtues i Future Minds Academy, sqaroi se testimi nuk ishte zhvilluar në territorin e Kosovës, por jashtë vendit, në lokacionin e klientit.
âTestimi Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« jashtĂ« KosovĂ«s, nĂ« lokacionin e klientit. Goditja Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«, mirĂ«po pĂ«r shkaqe tĂ« sigurisĂ« edhe me kĂ«rkesĂ« tĂ« klientit tonĂ«, pamjet janĂ« bĂ«rĂ« invert dhe me night vision on. MĂ« shumĂ« informata nuk mundem tĂ« japâ, kishte thĂ«nĂ« Aliu pĂ«r Telegrafin.
Sipas tij, kufizimi i informatave lidhej drejtpërdrejt me aspektet e sigurisë dhe marrëveshjen me klientin, ndërsa projekti konsiderohej i ndjeshëm për shkak të kapaciteteve teknologjike që posedon droni.
Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« publikuara, âSkifteri K1â ka kohĂ« fluturimi prej 7 orĂ« e 12 minutash, rreze veprimi mbi 1 mijĂ« kilometra dhe kapacitet bartĂ«s deri nĂ« 42 kilogramĂ«.
Mirëpo më pas u ngrit çështja, a ishin të informuara institucionet e vendit, përkatësisht Ministria e Mbrojtjes për këtë rast?
NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Mbrojtjes tĂ« cilĂ«n e kishin dĂ«rguar pĂ«r Telegrafin nga ministria thanĂ« se me drejtuesin e kompanisĂ« Future Minds Academy kanĂ« pasur njĂ« kontakt, mirĂ«po se pas kĂ«saj nuk kanĂ« zhvilluar ndonjĂ« diskutim pĂ«r dronin âSkifteri K1â.
Po ashtu, nga ministria kishin thĂ«nĂ« se ânuk disponojmĂ« informacione tĂ« mjaftueshme nĂ« lidhje me prodhimin, lejet pĂ«r testim, procesin e testimit apo çështje tĂ« tjera pĂ«rkatĂ«seâ.
âDrejtuesin e kompanisĂ« Future Minds Academy e kemi takuar nĂ« kuadĂ«r tĂ« aktivitetit Sharkathon, tĂ« mbajtur mĂ« 8 tetor 2025, i cili kishte pĂ«r qĂ«llim demonstrimin e inovacionit vendor nĂ« fushĂ«n e teknologjisĂ« sĂ« dronĂ«ve.
Ky aktivitet është organizuar në bashkëpunim me Odën Ekonomike Amerikane dhe në kuadër të këtij eventi janë testuar vetëm dronë komercialë, dhe jo ndonjë kategori tjetër e dronëve.
Lidhur me dronin e quajtur âSkifter K1â, nuk kemi zhvilluar asnjĂ« diskutim dhe nuk disponojmĂ« informacione tĂ« mjaftueshme nĂ« lidhje me prodhimin, lejet pĂ«r testim, procesin e testimit apo çështje tĂ« tjera pĂ«rkatĂ«seâ, kishin thĂ«nĂ« nga Ministria e Mbrojtjes.
Sipas tyre çdo testim që bëhet brenda territorit të Kosovës duhet të ketë një leje, mirëpo siç thanë nuk ka informacione për rastin në fjalë.
Nga Ministria e Mbrojtjes po ashtu theksonin se institucionet përkatëse janë duke e përcjellë situatën për të gjitha aspektet e nevojshme, në përputhje me kompetencat ligjore.
âSa i pĂ«rket pyetjes suaj, po sigurisht kĂ«rkohet njĂ« leje pĂ«r testim, dhe pĂ«rderisa nuk kemi informacion qĂ« janĂ« ndjekur kĂ«to procedura nuk mund tĂ« themi qĂ« testimi ka qenĂ« real apo i gjeneruar nga AI. MegjithatĂ«, inkurajojmĂ« dhe mirĂ«presim çdo inovacion teknologjik nĂ« fushĂ«n e dronĂ«ve qĂ« synon zhvillimin dhe prodhimin vendor nĂ« RepublikĂ«n e KosovĂ«s, pĂ«rderisa janĂ« nĂ« pĂ«rputhje me legjislacionin nĂ« fuqi dhe standardet pĂ«rkatĂ«seâ, thonĂ« nga Ministria e Mbrojtjes.
DitĂ« mĂ« vonĂ« drejtori i Future Minds Academy, Ridvan Aliu pas testimit tĂ« dronit âSkifteri K1â, tha se ky lloj inovacioni po vazhdon tĂ« zhvillohet me ritme tĂ« shpejta.
Aliu pati thĂ«nĂ« se flotĂ«s ajrore sĂ« shpejti do tâi bashkohet droni i ri SKIFTER MIGA VTOL, njĂ« prototip i cili synon tĂ« avancojĂ« misionet ajrore tĂ« tipit SWARM.
âPrototipi i parĂ« pritet tĂ« testohet gjatĂ« tremujorit tĂ« tretĂ« tĂ« vitit 2026, nĂ« njĂ« nga shtetet e Bashkimit Evropian, dhe do tĂ« pajiset me lidhje SATCOM C2 pĂ«r komandĂ« dhe kontroll. Specifikat e dronit SKIFTER MIGA VTOL pĂ«rfshijnĂ«: Koha e fluturimit: 6 orĂ«, ShpejtĂ«sia maksimale: 150 km/h, Kapaciteti i ngarkesĂ«s: 15 kg. Rrezja e veprimit: deri nĂ« 500 km (SATCOM C2 â kĂ«rkon aprovim qeveritar), LartĂ«sia maksimale: 6000 m, Roli: SWARM MISSION UAVâ.
âInovacioni i rinisĂ« sonĂ« nuk duhet tĂ« mbetet i fshehurâ, kishte shkruar Aliu, duke theksuar rĂ«ndĂ«sinĂ« e zhvillimeve teknologjike tĂ« lidershipit tĂ« ri nĂ« fushĂ«n e aeronautikĂ«s.
Por dyshimet nĂ« lidhje me autenticitetin e dronit âSkifteri K1â, nuk kanĂ« tĂ« ndalur, kjo pasi nĂ« emisionin Debat Plus, Rdivan Aliu u kyç pĂ«rmes njĂ« video lidhje ku sqaroi disa spekulime tĂ« rrjeteve sociale.
Ai i ka mohuar kategorikisht akuzat, duke theksuar se droni është ndërtuar në Kosovë nga studentët vendorë.
âSa hyra nĂ« KosovĂ« e ende mantilin nuk e hoqa, i pashĂ« mesazhet dhe u ndala nĂ« njĂ« vend. Po thonĂ« qĂ« Ă«shtĂ« âfake newsâ, por Skifteri K1 Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar nĂ« KosovĂ«, nga studentĂ«t tanĂ«. Nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« prototip, por njĂ« numĂ«r i madh i tyre. Testimet do tĂ« vazhdojnĂ« çdo muajâ, tha Aliu.
Sipas tij, videoja e publikuar është autentike dhe është realizuar nga ekipi i kompanisë jashtë Kosovës, por jo në Kinë, siç është aluduar në rrjete sociale.
âĂshtĂ« video autentike e ekipit tonĂ« jashtĂ« KosovĂ«s, nuk Ă«shtĂ« video kinezeâ, theksoi ai.
Aliu shtoi se kompania që ai drejton ka mbi 100 punëtorë dhe funksionon përmes disa entiteteve dhe më shumë se nëntë kompanive të ndryshme.
âMe cilĂ«n kompani punojmĂ« nĂ« projekte tĂ« caktuara Ă«shtĂ« çështje tjetĂ«râ, deklaroi ai.
Ndërkohë, i pyetur nëse testimi i dronit është kryer në stadiumin e Kamenicës, Aliu e mohoi një gjë të tillë.
Ai sqaroi se Ministria e Mbrojtjes e Kosovës nuk është njoftuar për testimin, pasi ai është realizuar për një klient jashtë vendit.
âTestimi Ă«shtĂ« kryer me njĂ« klient tonin jashtĂ« KosovĂ«s. PĂ«r shembull, droni âVitalâ, tĂ« cilin e kemi postuar para dy ditĂ«sh, do tĂ« testohet nĂ« Bashkimin Evropian. Ai Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar kĂ«tu dhe nesĂ«r do tĂ« publikojmĂ« njĂ« video qĂ« tregon se si ndĂ«rtohet njĂ« fluturake mĂ« e sofistikuar se Skifteri K1, e cila do tĂ« testohet nĂ« njĂ« nga shtetet e BE-sĂ«â, tha Aliu, duke shtuar se nuk e di se nga po merren informacionet e pasakta qĂ« po qarkullojnĂ«.
Ai theksoi gjithashtu se kompania nuk e bën publik vendndodhjen e klientëve, me kërkesë të tyre.
âKlienti nuk dĂ«shiron tĂ« bĂ«het publik. Kjo video Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r tĂ« demonstruar aftĂ«sitĂ« e dronit dhe pĂ«r tâua prezantuar kandidatĂ«ve tĂ« tjerĂ« potencialĂ«, prandaj edhe vendosa ta publikojâ, shtoi ai.
Po ashtu i pyetur nĂ«se droni âSkifteri K1â i Ă«shtĂ« shitur ndonjĂ« shteti aleat apo armik, Aliu u shpreh se kompania bashkĂ«punon vetĂ«m me shtete mike tĂ« KosovĂ«s.
âNe gjithmonĂ« merremi me shtetet aleate tĂ« KosovĂ«s, nuk merremi me shtete armikeâ, pĂ«rfundoi ai.
Gjithashtu nĂ« lidhje me kĂ«tĂ« rast ka shkruar dhe hibrid.info duke sqaruar se çka do tĂ« thotĂ« âinvertâ dhe ânight modeâ.
Sipas shpjegimeve teknike, âinvertâ nĂ«nkupton pĂ«rmbysjen e ngjyrave tĂ« imazhit, ndĂ«rsa ânight modeâ apo ânight visionâ pĂ«rdoret pĂ«r xhirime nĂ« kushte ndriçimi tĂ« ulĂ«t.
Kështu, videoja u analizua përmes vëzhgimit vizual kornizë pas kornize dhe u verifikua edhe përmes platformave online që detektojnë përmbajtje të krijuar ose të manipuluar me inteligjencë artificiale (IA).
Bazuar në gjetjet, ka indikacione se pamjet në vende të caktuara mund të jenë krijuar me inteligjencë artificiale.
Ăka thonĂ« platformat online pĂ«r verifikim tĂ« pĂ«rmbajtjeve tĂ« gjeneruara me IA?
Platforma âHive Moderationâ jep tĂ« dhĂ«na tĂ« ndryshme kur kontrollohet pjesa e shpĂ«rthimit tĂ« autobusit.
Në pjesë të caktuara të saj, platforma thotë se pamjet janë krijuar me IA me probabilitet mbi 90%, kurse në pjesë tjera thotë se probabiliteti që të jetë përdorur IA në të, është zero.
Duke qenë se rezultatet e platformës nuk janë konsistente në të gjithë videon, e bën të pamundur nxjerrjen e një përfundimi të prerë. Duhet theksuar se platformat e tilla ofrojnë vetëm indikacione teknike dhe nuk përbëjnë prova përfundimtare.
Por nĂ« rezultatin e pĂ«rgjithshĂ«m, platforma âHive Moderationâ ka pĂ«rmendur platformat âVeo3â dhe âGemini3â.
âVeo3â Ă«shtĂ« model i Google qĂ« prodhon video me kualitet tĂ« bazuara nĂ« tekstin e kĂ«rkuar nga pĂ«rdoruesit.
âGeminiâ Ă«shtĂ« asistent dhe model i avancuar i IA nga Google. TĂ« dyja funksionojnĂ« nĂ«n laboratorin âGoogle DeepMindâ.
NĂ« hapĂ«sirĂ«n e modeleve nĂ« âGoogle DeepMindâ shpjegohet se si kĂ«to platforma pĂ«rdorin njĂ« âvulĂ«â qĂ« nuk shihet me sy, por qĂ« vendoset qĂ«llimisht nĂ« pĂ«rmbajtje, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« nga softuerĂ« tĂ« ndryshĂ«m tĂ« arrihet tĂ« shpjegohet nĂ«se pĂ«rmbajtja Ă«shtĂ« gjeneruar nga platformat e IA nga Google apo jo. Kjo teknologji quhet âSynthIDâ.
âSynthID vendos vula digjitale direkt nĂ« imazhet, audiot, tekstet ose videot e gjeneruara nga IA. KĂ«to âvulaâ janĂ« tĂ« vendosura nĂ« tĂ« gjitha produktet e gjeneruara me AI nga Google dhe janĂ« tĂ« padukshme pĂ«r njerĂ«zit â por mund tĂ« detektohen nga teknologjia e SynthIDâ, thuhet nĂ« pĂ«rshkrimin e Google se si funksionon kjo teknologji.
PĂ«r ta detektuar kĂ«tĂ«, Google sugjeron qĂ« tĂ« pyetet âGeminiâ. Hibrid.info e ka bĂ«rĂ« pikĂ«risht kĂ«tĂ«. Fillimisht pĂ«r shkak tĂ« kritereve tĂ« âGeminiâ videoja Ă«shtĂ« shkurtuar nĂ« 1:10, duke marrĂ« pjesĂ«n e fundit, pĂ«r shkak se âHive Moderationâ theksoi se pĂ«rmbajtja e gjeneruar nga IA mund tĂ« jetĂ« aty.
Hibrid.info e ka ngarkuar videon e shkurtuar nĂ« âGeminiâ dhe ka pyetur se a Ă«shtĂ« gjeneruar apo ndryshuar kjo pĂ«rmbajtje nga âGoogle AIâ. NĂ« pĂ«rgjigje, chatboti âGeminiâ ka thĂ«nĂ« se ka elemente si audio ashtu edhe video qĂ« janĂ« krijuar ose edituar duke pĂ«rdorur âGoogle AIâ.
Përgjigjja e përkthyer:
âBazuar nĂ« analizĂ«n time, tĂ« dyja elementet audio dhe vizuale tĂ« kĂ«saj videoje ishin krijuar ose edituar duke pĂ«rdorur Google AI. NjĂ« vulĂ« digjitale e quajtur SynthID u detektua nĂ« video nĂ« mes tĂ« 0:30 dhe 1:00, dhe nĂ« audio nĂ« mes tĂ« 0:30 dhe 1:09. Vula Ă«shtĂ« e vendosur direkt nĂ« pĂ«rmbajtje pĂ«r tĂ« ndihmuar qĂ« tĂ« detektohet si e gjeneruar me IA, edhe nĂ«se Ă«shtĂ« edituar apo shkurtuarâ.
Në videon e ngarkuar nga hibrid.info, sekonda e 30-të është pikërisht momenti kur në video niset droni dhe vazhdon me goditjen e autobusit.















Foto: Ridvan Slivova
Foto: Ridvan Slivova
Foto: Ridvan Slivova





















