Presidenti amerikan Donald Trump ka bërë thirrje për t'i dhënë fund mbretërimit 37-vjeçar të Ajatollah Ali Khameneit.
âĂshtĂ« koha pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar njĂ« lidership tĂ« ri nĂ« Iranâ, tha Trump, ndĂ«rsa protestat e pĂ«rhapura qĂ« kĂ«rkojnĂ« fundin e regjimit duket se janĂ« zbehur.
Mijëra protestues në të gjithë vendin u vranë gjatë tre javëve të fundit, duke e bërë Trumpin të kërcënonte vazhdimisht me ndërhyrje ushtarake.
Të martën, Trump u bëri thirrje iranianëve të vazhdonin protestat dhe të "merrnin kontrollin e institucioneve", duke thënë se "ndihma është duke ardhur".
Të nesërmen, presidenti ndryshoi papritur kursin, duke thënë se ishte informuar se vrasjet kishin ndaluar, shkruan Politico.
"Vendimi më i mirë që ai ka marrë ndonjëherë ishte të mos varte më shumë se 800 persona dy ditë më parë", tha Trump të shtunën, kur u pyet për madhësinë e një operacioni të mundshëm ushtarak amerikan në Iran.
Komentet e tij erdhën menjëherë pasi llogaria në X e Khameneit postoi një seri mesazhesh armiqësore drejtuar Trumpit, duke akuzuar presidentin amerikan si përgjegjës për dhunën vdekjeprurëse dhe trazirat në Iran.
Trump, pasi iu lexuan postimet, tha se sundimtarët e Teheranit mbështeten në shtypje dhe dhunë për të qeverisur.
"Ajo për të cilën ai është fajtor, si udhëheqës i një vendi, është shkatërrimi i plotë i vendit dhe përdorimi i dhunës në nivele të papara më parë", tha Trump.
"Për ta mbajtur vendin në funksionim - edhe pse ky funksion është një nivel shumë i ulët - udhëheqja duhet të përqendrohet në drejtimin e duhur të vendit të tij, siç bëj unë me Shtetet e Bashkuara, dhe jo në vrasjen e mijëra njerëzve për të mbajtur kontrollin", shtoi ai.
âUdhĂ«heqja ka tĂ« bĂ«jĂ« me respektin, jo me frikĂ«n dhe vdekjenâ, vazhdoi republikani.
Ky shkëmbim nënvizon një retorikë të ashpër midis Uashingtonit dhe Teheranit në një moment të paqëndrueshëm për rajonin.
âKy njeri Ă«shtĂ« njĂ« njeri i sĂ«murĂ« qĂ« duhet ta drejtojĂ« vendin e tij siç duhet dhe tĂ« ndalojĂ« sĂ« vrari njerĂ«zâ, tha Trump.
âVendi i tij Ă«shtĂ« vendi mĂ« i keq pĂ«r tĂ« jetuar kudo nĂ« botĂ« pĂ«r shkak tĂ« njĂ« lidershipi tĂ« dobĂ«tâ, pĂ«rfundoi ai. /Telegrafi/
TEHERAN, 17 janar /ATSH-DPA/ â UdhĂ«heqĂ«si suprem i Iranit, Ayatollah Ali Khamenei fajĂ«soi sot presidentin amerikan Donald Trump pĂ«r protestat kombĂ«tare qĂ« kanĂ« tronditur Iranin.
Duke iu drejtuar mbĂ«shtetĂ«sve nĂ« Teheran, Khamenei tha se Trump ka ndĂ«rhyrĂ« personalisht nĂ« trazirat dhe ka nxitur âkryengritĂ«sitâ qĂ« tĂ« vazhdojnĂ« demonstratat e tyre.
âIrani e shpall Trumpin pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r viktimat, dĂ«met dhe shpifjet qĂ« janĂ« bĂ«rĂ« kundĂ«r popullit iranian,â, shtoi ai sipas rrjetit âIslamic Republic of Iran Broadcastingâ (IRIB).
Protestat nisën më 28 dhjetor në Teheran si demonstrata nga pronarët e dyqaneve për rënien e fortë të vlerës së rialit iranian dhe përkeqësimin e kushteve ekonomike, përpara se të shndërroheshin në një kryengritje kombëtare kundër sistemit autoritar të Republikës Islamike.
Forcat e sigurisë reaguan me dhunë dhe grupet iraniane të të drejtave të njeriut raportojnë mbi 3 400 viktima që nga fillimi i trazirave.
Numrat e saktĂ« janĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu verifikuar pĂ«r shkak tĂ« kufizimeve tĂ« mĂ«dha nĂ« aksesin nĂ« internet.
Në ditët e fundit, demonstratat duket se janë qetësuar, megjithatë situata e saktë mbetet e paqartë për shkak të bllokadës së informacionit./  /Ad.Ab./ a.jor.
Megjithëse forcat iraniane po shtypin protestat dhe po vrasin protestues anembanë vendit, autoritetet iraniane vazhdojnë ta mbajnë presidentin amerikan përgjegjës për viktimat.
Ayatollah Ali Khamenei, lideri suprem i Iranit, ka deklaruar se e mban Donald Trump pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r âviktimat, dĂ«met dhe shpifjet qĂ« ka drejtuar ndaj kombit iranianâ gjatĂ« protestave tĂ« fundit.
Kjo deklaratë vjen përmes mesazhit të parë në rrjetet sociale në gjuhën persiane që nga 12 janari, duke rikthyer vëmendjen tek roli i jashtëm që, sipas tij, ka ndikuar në trazirat e brendshme të Iranit.
â (@)
Khamenei ka akuzuar mĂ« parĂ« protestuesit se vepronin nĂ« pĂ«rputhje me interesat e âterroristĂ«ve tĂ« huajâ, duke pĂ«rfshirĂ« liderin aktual amerikan, dhe i ka konsideruar veprimet e tyre si pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« minuar stabilitetin dhe sigurinĂ« kombĂ«tare tĂ« vendit.
Lideri suprem iranian thekson rëndësinë e ruajtjes së unitetit kombëtar dhe shpreh shqetësimin për ndikimin e jashtëm në çështjet e brendshme të Iranit.
Ky mesazh reflekton tensionet e vazhdueshme midis Teheranit dhe Shteteve të Bashkuara dhe thekson retorikën e ashpër të Khameneit ndaj figurave politike perëndimore, të cilat ai i sheh si kërcënim për sovranitetin iranian.
Ndryshe, Trump kishte paralajmëruar se do ta pësonin shumë keq udhëheqësit iranianë, nëse do të vazhdonin t'i vrisnin protestuesit. /Telegrafi/
Gjatë funeralit të Maryam dhe Majid Salehi Siavashani, një çift i ri që u vra gjatë protestave në Iran, në varrezat Behesht Zahra në Teheran më 11 janar, u dëgjuan thirrje të fuqishme kundër udhëheqësit suprem, Ali Khamenei.
NjĂ« nga kĂ«ngĂ«t mĂ« tĂ« pĂ«rsĂ«ritura nga pjesĂ«marrĂ«sit ishte âvdekje Khameneitâ, duke reflektuar zemĂ«rimin e qytetarĂ«ve ndaj represionit shtetĂ«ror dhe dhunĂ«s sĂ« ushtruar gjatĂ« protestave.
Protestat, që shpërthyen si përgjigje ndaj shkeljeve të të drejtave të njeriut dhe situatës së vështirë ekonomike, kanë sjellë një valë zemërimi dhe solidariteti në shumë qytete të Iranit.
Videot e dërguara në Iran International treguan atmosferën e tensionuar në funeral, ku miq dhe familjarë nderonin jetën e çiftit të ri, ndërsa u shpreh një kërkesë e qartë për drejtësi dhe përfundimin e shtypjes ndaj qytetarëve.
Kjo ngjarje ka tërhequr vëmendjen ndërkombëtare, duke treguar guximin e qytetarëve iranianë që përballen me frikën dhe dhunën për të kërkuar liri dhe të drejta themelore, dhe pasqyron dhimbjen e thellë të familjarëve që humbën të dashurit e tyre në një moment tragjik.
Ndryshe, qytetarët iranianë po protestojnë shkaku i kushteve të këqija ekonomike dhe sociale. /Telegrafi/
Jafar Panahi, regjisori i filmit fitues tĂ« PalmĂ«s sĂ« ArtĂ«, Ishte thjesht njĂ« aksident[Yek tasÄdof-e sÄde], thotĂ« se udhĂ«heqĂ«sit iranianĂ« duan ta shkatĂ«rrojnĂ« vendin.
Nga: Philip Oltermann / The Guardian (titulli: Khamenei regime will not be able to keep control of Iran, says dissenting film-maker) PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Pas shtypjes së dhunshme të valës më të fundit të protestave, regjimi i Khameneit nuk do të jetë në gjendje të mbajë kontrollin mbi shoqërinë iraniane, ka parashikuar një nga kineastët kryesorë të vendit.
âĂshtĂ« e pamundur qĂ« kjo qeveri tĂ« mbajĂ« veten nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«â, tha pĂ«r Guardian, regjisori Jafar Panahi. âEdhe ata e dinĂ« kĂ«tĂ«. E dinĂ« qĂ« do tĂ« jetĂ« e pamundur tĂ« sundojnĂ« mbi njerĂ«zit. Ndoshta qĂ«llimi i tyre i vetĂ«m tani Ă«shtĂ« ta çojnĂ« vendin nĂ« prag tĂ« kolapsit tĂ« plotĂ« dhe tĂ« pĂ«rpiqen ta shkatĂ«rrojnĂ«â.
Protestat e shkaktuara nga ekonomia e dobët kanë përfshirë Iranin që nga fundi i dhjetorit dhe janë përballur me goditje vdekjeprurëse nga forcat e sigurisë gjatë fundjavës, me raporte për më shumë se 2 500 njerëz të vrarë.
NdĂ«rprerja e internetit tĂ« premten e kaluar, qĂ« bllokoi 95-99 pĂ«rqind tĂ« rrjetit tĂ« komunikimit tĂ« vendit, ishte âshenjĂ« se njĂ« masakĂ«r shumĂ« e madhe po vinteâ, tha Panahi. âPor, ne kurrĂ« nuk parashikuam qĂ« shtypja do tĂ« kishte pĂ«rmasa dhe shifra tĂ« tillaâ.
Panahi, 65 vjeç, foli për Guardian-in nga ShBA-ja, ku ai po promovon filmin e tij më të fundit, Ishte thjesht një aksident. Vitin e kaluar, ai filmi fitoi Palmën e Artë në festivalin e filmit në Kanë dhe është një pretendent kryesor për Oskar më 2026 në kategorinë e filmit artistik ndërkombëtar.
Pjesërisht triler hakmarrjeje, pjesërisht komedi e zezë, konkurrimi francez për çmimin e Akademisë ndjek një grup ish-të burgosurish politikë iranianë që përpiqen të vendosin nëse do të marrin hak ndaj një burri për të cilin ata besojnë se i ka torturuar ata në burg.
âAjo qĂ« kam paraqitur nĂ« kĂ«tĂ« film Ă«shtĂ« se kur cikli i dhunĂ«s vazhdon, atĂ«herĂ« bĂ«het shumĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r ta ndaluar atĂ«â, tha Panahi. âPĂ«r fat tĂ« keq, pĂ«r shkak tĂ« egĂ«rsisĂ« qĂ« po kryhet nga shteti, frika Ă«shtĂ« se ky cikĂ«l i dhunĂ«s do tĂ« vazhdojĂ«â.
NĂ« dhjetor, regjisori u dĂ«nua me njĂ« vit burg nĂ« mungesĂ« pĂ«r akuza pĂ«r krijimin e propagandĂ«s kundĂ«r sistemit politik, por ai ka shpallur synimin e tij pĂ«r tâu kthyer nĂ« vend.
Ai është burgosur dy herë, për protestimin kundër ndalimit të dy kineastëve kolegë që kishin qenë kritikë ndaj autoriteteve në vitin 2022, dhe për mbështetjen e protestave kundër qeverisë në vitin 2010.
Panahi tha se ndĂ«rsa kolapsi i qeverisĂ« sĂ« udhĂ«hequr nga udhĂ«heqĂ«si klerik, Ajatollah Ali Khamenei, ishte i pashmangshĂ«m pas shtypjeve tĂ« pĂ«rgjakshme tĂ« fundit, koha e tij ishte e pamundur pĂ«r tâu parashikuar.
âRegjimi do tĂ« bjerĂ«, 100 pĂ«rqindâ, tha Panahi. âKjo Ă«shtĂ« ajo qĂ« u ka ndodhur qeverive diktatoriale nĂ« tĂ« gjithĂ« historinĂ«. Kur do tĂ« bjerĂ«, askush kĂ«tĂ« nuk e di. Ne duam qĂ« tĂ« ndodhĂ« sa mĂ« shpejt tĂ« jetĂ« e mundur, nĂ« minutat e ardhshĂ«m, por ka shumĂ« faktorĂ« qĂ« duhet tĂ« bashkohen qĂ« kjo tĂ« ndodhĂ«â.
Ai paralajmĂ«roi qeveritĂ« perĂ«ndimore pĂ«r pĂ«rfshirjen me regjimin klerikal si akterĂ« racionalĂ«. âNĂ« diktatura tĂ« tjera rreth botĂ«s, do tĂ« shihni qĂ« do tĂ« ketĂ« tĂ« paktĂ«n disa njerĂ«z qĂ« do tĂ« veprojnĂ« duke u bazuar nĂ« racionalitet dhe qĂ« nuk do ta lejojnĂ« qĂ« tĂ« arrijĂ« nĂ« kĂ«tĂ« pikĂ«â, tha ai, duke folur pĂ«rmes pĂ«rkthyeses sĂ« tij Sheida Dayani. âPor, pĂ«r fat tĂ« keq, nĂ« kĂ«tĂ« sistem nuk ka racionalitet. Gjithçka pĂ«r tĂ« cilĂ«n ata mund tĂ« mendojnĂ« Ă«shtĂ« shtypja dhe si tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« pushtet edhe vetĂ«m njĂ« ditĂ« mĂ« shumĂ«. GjĂ«ja e fundit pĂ«r tĂ« cilĂ«n ata po mendojnĂ« janĂ« njerĂ«zitâ.
Disa protesta kundër regjimit, në Iran dhe mes diasporës iraniane në Evropë dhe ShBA, kanë bërë thirrje për kthimin e Reza Pahlavit, djalit të mërguar të shahut të fundit të Iranit. Pahlavi, i cili jeton në Uashington, babai i ndjerë i të cilit sundoi Iranin si një monark autokrat nga viti 1941 deri më 1979, ka bërë thirrje që njerëzit të dalin në rrugë.
Panahi e pranoi qĂ« thirrjet pĂ«r kthimin e djalit tĂ« shahut ishin âzĂ«ri qĂ« po del [nga protestat], me tĂ« vĂ«rtetĂ«â. MegjithatĂ«, ai shtoi: âSiç ka thĂ«nĂ« vetĂ« Reza Pahlavi, pas tranzicionit duhet tĂ« ketĂ« njĂ« referendum nĂ« Iran, dhe atĂ«herĂ« njerĂ«zit do tĂ« vendosin çfarĂ« lloj qeverie duan dhe kĂ« duan qĂ« tâi sundojĂ« ata. GjatĂ« kĂ«saj periudhe tĂ« tranzicionit, duhet tĂ« gjithĂ« tĂ« jemi tĂ« bashkuarâ.
I pyetur nĂ«se Pahlavit mund tâi besohet mbikĂ«qyrja e tranzicionit post-regjim, ai tha se kjo i takon popullit tĂ« Iranit pĂ«r tĂ« vendosur. âQoftĂ« nĂ«se biem ose jo nĂ« pajtim me Pahlavin, ajo qĂ« dimĂ« Ă«shtĂ« se shumica dĂ«rrmuese e popullsisĂ« sĂ« Iranit duan qĂ« regjimi aktual tĂ« largohetâ. /Telegrafi/
Nga: Douglas Murray / New York Post PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Për 46 vjet me radhë, Qeveria Islamike Revolucionare ka torturuar popullin e Iranit. Që nga momenti kur Ajatollah Khomeini u kthye nga ekzili në Paris, ai arriti të hedh njërën nga kulturat më të mëdha të botës në një epokë të re të errësirës.
QĂ« nga viti 1979, ky regjim ka masakruar dhe ekzekutuar kundĂ«rshtarĂ«t e vet tĂ« brendshĂ«m politikĂ«. Ka varur publikisht njerĂ«zit e dĂ«nuar pĂ«r âkrime kundĂ«r moralitâ, pĂ«rfshirĂ« edhe ata tĂ« dĂ«nuar pĂ«r âkriminâ e tĂ« qenit homoseksual. Ka sponsorizuar terrorizmin nĂ« tĂ« gjithĂ« Lindjen e Mesme, nĂ« EvropĂ« dhe nĂ« AmerikĂ«.
Ky regjim ka qenë fuqia më e madhe kolonialiste dhe imperialiste në Lindjen e Mesme. Dhe, ka tentuar të vrasë një president amerikan, një sekretar Shteti amerikan dhe një këshilltar për siguri kombëtare të ShBA-së - ndër të tjerë - në tokën amerikane.
Duke i pasur parasysh këto, mund të mendohej se do të kishte marshime kundër ajatollahëve, për disa javë në qytetet perëndimore. Por, nuk ndodhi kështu. Kur njerëzit iranianë u ngritën më parë (si në Revolucionin e Gjelbër të vitit 2009), e bënë këtë të vetëm. Atëherë, presidenti Obama nuk bëri asgjë për të mbështetur lëvizjen pro-demokracisë në Iran. Ai thjesht u zmbraps dhe lejoi që gratë protestuese të qëlloheshin në kokë nga milicia e ndyrë Basixh dhe forcat e tjera qeveritare.
Dekada dobësie
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« ndryshe kĂ«tĂ« herĂ«?
Dy gjëra. Së pari është shkalla e protestave kundër regjimit brenda Iranit. Gjatë ditëve të fundit, qeveria iraniane ka ndërprerë internetin në përpjekje për të ndaluar popullin nga koordinimi. Por, populli trim iranian po del në rrugë me qindra-mijëra. Ata kanë rrëzuar simbolet e regjimit dhe kanë sulmuar ndërtesat e tij. Kjo tashmë është më e madhe se çdo kryengritje e mëparshme.
Gjëja e dytë që është ndryshe këtë herë është se Donald Trumpi është në Shtëpinë e Bardhë.
Në vitin 1979, kur ndodhi Revolucioni Iranian, një lloj tjetër presidenti ndodhej në Zyrën Ovale. Jimmy Carter jo vetëm që lejoi që revolucioni të ndodhte, por në mënyrë poshtëruese dështoi të lirojë 66 amerikanët që u morën peng nga forcat që kishin përmbysur Shahun.
Ishte kohë e një dobësie të tmerrshme në politikën e jashtme amerikane. Ajatollahët e dinin këtë - dhe e shfrytëzuan. Po ashtu, ata e dinin se Obama nuk do të bënte asgjë në vitin 2009, për të mbështetur protestuesit pro-perëndimorë, pro-amerikanë që dolën në rrugët e Iranit.
Mbase ishte e pashmangshme që udhëheqja amerikane të ishte kaq e dobët. Mbi të gjitha, që nga nisja e Revolucionit Iranian më 1979, ngjarja u keqkuptua në një pjesë të madhe të Perëndimit.
PĂ«r shembull, intelektuali i njohur i sĂ« majtĂ«s, Michel Foucault - ende njĂ« nga âidiotĂ«tâ mĂ« tĂ« cituar nĂ« akademinĂ« amerikane - pretendonte se Khomeini do tĂ« sillte njĂ« revolucion shpirtĂ«ror nĂ« Iran qĂ« do tâi eliminonte ato âmĂ«kateâ tĂ« tmerrshme perĂ«ndimore - si kapitalizmi dhe materializmi.
New York Times botoi njĂ« artikull qĂ« thoshte se pĂ«rshkrimi i Ajatollah Khomeinit âsi fanatik dhe bartĂ«s i paragjykimeve tĂ« ashpra, sigurisht dhe fatmirĂ«sisht duket i pavĂ«rtetĂ«â. NdĂ«rsa revista Foreign Affairs shkroi se âRepublika Islamike e Khomeinit pritet tĂ« ketĂ« njĂ« doktrinĂ« tĂ« drejtĂ«sisĂ« sociale nĂ« qendĂ«r tĂ« saj; sipas tĂ« gjithĂ« treguesve, ai do tĂ« jetĂ« fleksibil nĂ« interpretimin e Kuranitâ.
TĂ« gjitha kĂ«to opinione dhe shumĂ« tĂ« tjera ranĂ« poshtĂ«. Khomeini dhe pasardhĂ«si i tij, Ajatollah Khamenei, ishin dhe janĂ« fanatikĂ«. Ata masakruan nĂ« burgjet iraniane me qindra kundĂ«rshtarĂ« tĂ« tyre tĂ« majtĂ« dhe sindikalistĂ«. Ata detyruan njĂ« shoqĂ«ri liberale tĂ« bĂ«hej njĂ« vend ku tĂ« gjitha gratĂ« do tĂ« duhej tĂ« mbulonin kokĂ«n. âPolicia e moralitâ e tyre patrullonte vendin duke kĂ«rkuar gratĂ« tĂ« mund tâi arrestonin dhe rrihnin. Ata rrĂ«mbyen, pĂ«rdhunuan, torturuan dhe vranĂ« studentĂ«t qĂ« i kundĂ«rshtonin. Dhe, PerĂ«ndimi, gjatĂ« gjithĂ« kohĂ«s, nuk bĂ«ri asgjĂ«.
Opsionet e Trumpit
Natyrisht, pyetja prej shumĂ« vitesh ishte âçfarĂ« mund tĂ« bĂ«jmĂ«â?
NjĂ«ra pĂ«rgjigje - e dhĂ«nĂ« nga liderĂ« tĂ« dobĂ«t nĂ« ShBA dhe EvropĂ« - ishte tĂ« pĂ«rpiqeshim ta pranonin Revolucionin Iranian. Por, regjimi nĂ« Iran nuk donte tĂ« ishte pjesĂ« e tĂ« njĂ«jtĂ«s botĂ« si ne. Ata donin tĂ« vazhdonin tĂ« thĂ«rrisnin âVdekje AmerikĂ«s. Ata donin tĂ« vazhdonin tĂ« premtonin shkatĂ«rrimin e AmerikĂ«s dhe tĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« PerĂ«ndimit. Donin ta mbanin revolucionin e tyre islamik fundamentalist dhe ta zgjeronin atĂ« nĂ« gjithĂ« rajonin dhe mĂ« pas nĂ« botĂ«.
Tani qĂ« populli trim i Iranit Ă«shtĂ« nĂ« rrugĂ«, Ă«shtĂ« koha e duhur pĂ«r tâu treguar atyre se kĂ«tĂ« herĂ« nuk janĂ« tĂ« vetĂ«m.
Nuk është vetëm në interesin më të mirë të rajonit, por në interesin më të mirë të botës që qeveria më e madhe terroriste në botë të bjerë.
Por, si mund të arrihet kjo?
Presidenti Trump tashmë ka dhënë një paralajmërim të qartë ndaj Ajatollahut. Pamjet që janë kontrabanduar jashtë Iranit ofrojnë dëshmi të mijëra qytetarëve iranianë të cilët regjimi tashmë i ka masakruar. Kërcënimi i regjimit për të nisur ekzekutimet publike të protestuesve solli një reagim të ashpër nga presidenti Trump, i cili paralajmëroi se nëse kjo do të ndodhte, Amerika do të ndërhynte.
Megjithatë, siç kanë treguar disa informacione nga qarqet kundër Trumpit, ekziston një frikë e thellë në Uashington dhe në kryeqytete të tjera që ka origjinën që nga Afganistani dhe Iraku.
Rregulli nĂ« atĂ« kohĂ« ishte ai i vjetri i [shitores] âPottery Barnâ: âNĂ«se e thyen, e jotja Ă«shtĂ«â.
Por, siç mund të shihet nga veprimi i guximshëm i Trumpit në Venezuelë, ai vepron ndryshe.
Politika e tij Ă«shtĂ« se ndonjĂ«herĂ« gjĂ«rat janĂ« veçse tĂ« thyera dhe ti duhet tĂ« bĂ«sh ndĂ«rhyrje minimale pĂ«r tâi rregulluar ato. Ose, tâua lejosh vetĂ« njerĂ«zve tĂ« vendit tâi rregullojnĂ« ato.
ShBA-ja mund të ndihmojë aktivistët dhe aleatët brenda Iranit për të goditur qendrat kryesore të regjimit të terrorit. Ne mund të godasim selitë e Gardës Revolucionare Iraniane dhe të milicisë Basixh që po bëjnë luftë kundër popullit iranian.
Amerika gjithashtu mund të ndihmojë njerëzit brenda Iranit që të kenë cak ata që janë përgjegjës për terrorin.
Duke vepruar kështu, mund të tregojmë se njerëzit që duan lirinë në Iran kanë një mik në Shtetet e Bashkuara. Dhe se ata që vrasin popullin e vet dhe përhapin terror në të gjithë botën, nuk do të mbeten të pandëshkuar.
Presidenti Trump ka një mundësi historike. Ai mund të ndihmojë në përfundimin e makthit gjysmë-shekullor të Iranit dhe të kompensojë 46 vjetët me dështime në politikën e jashtme. Duke e bërë këtë, do të dëshmojë se - ndryshe nga paraardhësit e tij - ai është presidenti që qëndroi në krah të lirisë përballë terrorit. /Telegrafi/
Nga: Michael Goodwin / New York Post PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Fuqia amerikane mund tĂ« shfaqet nĂ« mĂ«nyra tĂ« ndryshme, ashtu siç e pĂ«rshkroi mjeshtĂ«risht Teddy Roosevelt me thĂ«nien e tij tĂ« famshme: âFli qetĂ«, por mbaje pranĂ« njĂ« shkop tĂ« madhâ.
Thënë të vërtetën, Donald Trumpi kurrë nuk ka qenë adhurues i artikulimit të prajshëm, por komentet e tij të së martës mbi trazirat në Iran ishin gjithsesi afër kësaj - për momentin.
Më pas, ai vazhdoi me atë që duket si një premtim për të përdorur Shkopin e Madh, duke thënë:
âMbajini mend emrat e vrasĂ«sve dhe tĂ« dhunuesve. Ata do tĂ« paguajnĂ« njĂ« çmim tĂ« madhâ.
Ai shtoi se kishte anuluar tĂ« gjitha takimet me drejtuesit e regjimit, âderisa tĂ« ndalet masakraâ, dhe e pĂ«rmbylli me njĂ« frazĂ« tĂ« fortĂ«: âNDIHMA PO VJEN.â
Por, çfarë lloj ndihme? Dhe, kur futet në veprim Shkopi i Madh? Mungesa e detajeve është e qëllimshme, sepse i jep presidentit mundësinë të rrisë presionin, ndërkohë që ruan fleksibilitetin për të negociuar - ose për të përdorur ushtrinë nëse gjithçka tjetër dështon.
Kështu, kjo deklaratë mund të lexohet si paralajmërim i fundit që vjen pas raporteve se mullahët e çmendur kishin ndryshuar taktikat e tyre në terren - me pasoja shumë të përgjakshme.
Thuhet se urdhrat pĂ«r âtĂ« qĂ«lluar pĂ«r tĂ« vrarĂ«â kanĂ« sjellĂ« mĂ« shumĂ« vdekje, me rreth tre mijĂ« civilĂ« tĂ« vrarĂ« nga forcat qeveritare. Sipas dĂ«shmive tĂ« raportuara nga mediat, trupat ishin urdhĂ«ruar tĂ« ekzekutojnĂ« protestues tĂ« paarmatosur dhe tĂ« qĂ«llojnĂ« mbi civilĂ« tĂ« rastĂ«sishĂ«m nĂ« rrugĂ«, madje edhe mbi ata qĂ« nuk protestonin.
Doni ndryshon tonin
Rritja dramatike e përdorimit të forcës duket se e detyroi Trumpin të ndryshojë tonin dhe të shtojë të martën një kërcënim të mundshëm për ndërhyrje ushtarake.
Gjuha e tij përfaqësonte një kthesë të qartë drejt ashpërsisë krahasuar me të hënën, kur ai ishte përqendruar më shumë te presioni ekonomik, duke kërcënuar me vendosjen e tarifave 25 përqind ndaj çdo vendi që do të vazhdonte tregtinë me Teheranin.
Kjo në fakt do të thotë embargo, sepse pak vende, mos asnjë, do të pranonin marrëveshjen e tillë.
Gjithashtu, embargoja do të nxitë edhe më tej pakënaqësitë e protestuesve, duke pasur parasysh se ishte kryesisht kriza ekonomike - përfshirë kolapsin e monedhës iraniane - që ndezi trazirat në fund të dhjetorit të kaluar.
Sipas ABC News, që atëherë protesta pati në 187 qytete në të gjitha 31 provincat e Iranit.
Ndërkohë, kursi i këmbimit vijon të bjerë dhe të hënën arriti në nivel të jashtëzakonshëm prej 1.45 milion rialë për një dollar amerikan. Norma e inflacionit në dhjetor u mat në 42.5 përqind.
Për të qenë të qartë, Shtëpia e Bardhë prej ditësh bëri me dije se presidenti po peshon përdorimin e veprimeve ushtarake, si reagim ndaj shtypjes së ashpër. Por, në vend të zmbrapsjes, mullahët shtuan sulmet dhe po ashtu ndalën internetin për ta mbajtur botën në errësirë për ngjarjet.
Gazeta The Wall Street Journal raportoi se shërbimi Starlink i Elon Musku u bllokua nga qeveria për të penguar civilët për të shpërndarë video të protestave në rritje dhe shtypjes brutale.
Përkundër përshkallëzimit të ngjarjeve, përdorimi i ushtrisë amerikane për të sjellë ndryshimin e regjimit do të ishte shumë i rrezikshëm
Rrethanat tani janĂ« shumĂ« tĂ« ndryshme nga gjendja nĂ« qershorin e kaluar, kur Trumpi pĂ«rdori fuqinĂ« ushtarake amerikane kundĂ«r Iranit. NĂ« atĂ« rast, ajo u kufizua vetĂ«m nĂ« koordinim me Izraelin dhe pĂ«rdorimin e disa bombarduesve amerikanĂ« Bâ2, pĂ«r tĂ« goditur tri nga objektet bĂ«rthamore tĂ« vendit me bomba tĂ« mĂ«dha qĂ« shkatĂ«rrojnĂ« bunkerĂ«t.
Ai veprim erdhi pasi bisedimet me mullahët rreth këtyre objekteve nuk dhanë rezultat, dhe dukej si një paralajmërim, por edhe një ftesë për Iranin për të hyrë në negociata serioze për të ndaluar programin e tij bërthamor.
Gjatë gjithë kohës, Trumpi bëri çmos që të bëhej e qartë se ai dëshironte të arrinte marrëveshje, duke ia ngarkuar këtë detyrë këshilltarit të afërt, Steve Witkoff. Por, pavarësisht deklaratave plot shpresë të presidentit dhe takimeve të shumta, Ajatollah Khamenei e hodhi poshtë ofertën e presidentit dhe vazhdoi të kërcënonte Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara.
Kjo la në fuqi sanksionet e rrepta ndaj naftës dhe sistemit bankar. Që atëherë, ekonomia iraniane ka ngecur dhe raportet e shumta flasin për mungesa të energjisë elektrike dhe ujit të pastër, gjë që ka kontribuar në rënien ekonomike dhe dëshpërimin publik.
Për më tepër, kapja e udhëheqësit venezuelas Nicolås Maduro nga Trumpi hoqi aleatin kryesor të Iranit në Hemisferën Perëndimore dhe preu më thellë të ardhurat e mullahëve nga kontrabanda e naftës dhe armëve.
Anëtarët e Hezbollahut, grupit terrorist të financuar nga Irani me bazë në Liban, gjithashtu ngritën baza në Karakas, gjë që shqetësoi Uashingtonin.
Megjithatë, regjimi islamist iranian ka përballuar trazira të mëparshme dhe nuk ka asnjë garanci se trazirat aktuale nënkuptojnë se ai është i destinuar të bjerë.
Një ndryshim i mundshëm, këtë herë, është se përhapja e protestave në të gjithë vendin ka bërë që disa vëzhgues të besojnë se kryengritja përbën kërcënim real për kontrollin klerikal dhe rregullat e rrepta për sjelljen dhe veshjen publike, sidomos për gratë dhe vajzat.
Megjithatë, kjo nuk është arsye bindëse që ShBA-ja të angazhohet në ndryshim regjimi, gjë që nuk do të ishte aspak e lehtë.
Përvoja në Irak ende i përndjek edhe luftënxitësit amerikanë, dhe vetë Trumpi e ka quajtur pushtimin e Irakut, nën udhëheqjen e George W. Bushit, si luftë idiote që i kushtoi Amerikës shumë, si në gjak ashtu edhe në thesar.
Rrota e historisë po kthehet rreth e rrotull tani, me Trumpin që përballet me paralajmërime se një përfundim po aq tragjik mund të ndodhë nëse ai ndihmon në rrëzimin e ajatollahut.
Mes skeptikĂ«ve Ă«shtĂ« edhe Jon Hoffman, njĂ« studiues nĂ« Institutin âCatoâ, i cili beson se misioni i tillĂ« do tĂ« kthehej si bumerang.
âSulmi ndaj Iranit rrezikon pĂ«rfshirjen e Uashingtonit nĂ« kĂ«tĂ« trazirĂ« tĂ« brendshme pa njĂ« qĂ«llim tĂ« qartĂ« pĂ«rfundimtar, si dhe rrezikimin e trupave amerikane tĂ« stacionuara nĂ« gjithĂ« Lindjen e Mesmeâ, tha Hoffman nĂ« njĂ« deklaratĂ«.
ĂĂ«shtjet e brendshme
Ai theksoi se âpolitikat luftĂ«nxitĂ«se tĂ« ShBA-sĂ« ndaj Iranit, historikisht fuqizuan elementĂ«t mĂ« tĂ« fortĂ«â dhe se veprimi ushtarak ârrezikon tĂ« zhvendos temĂ«n nga pakĂ«naqĂ«sitĂ« e arsyeshme tĂ« iranianĂ«ve ndaj regjimit te kundĂ«rshtarĂ«t e tij ndĂ«rkombĂ«tarĂ«â, pra Izraeli dhe ShBA-ja.
âTentimi pĂ«r tĂ« pĂ«rvetĂ«suar opozitĂ«n e brendshme nĂ« Iran rrezikon ta dĂ«mtojĂ« atĂ«â, shtoi ai dhe pohoi se âqasja pragmatike, pa ndĂ«rhyrje direkte, duhet tĂ« udhĂ«heqĂ« politikĂ«n amerikane nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim.â
Për më tepër, me Uashingtonin gjithnjë e më shumë të përqendruar te zgjedhjet e mesit të mandatit, Trumpi përballet me kontroversa të brendshme, siç është shtypja e ICE-së [agjencia e emigracionit], dhe - kryesorja - shifrat e këqija të opinionit publik mbi qasjen ndaj ekonomisë.
Një mesatare e sondazheve e publikuar nga Real Clear Politics tregon se 41 përqind e të anketuarve miratojnë politikat dhe veprimet ekonomike të tij, ndërsa 56 përqind nuk i miratojnë.
Në këtë sfond, dhe me ngjarjet në Venezuelë që ende janë të paqarta, përfshirja ushtarake në Iran ndoshta nuk do të ishte popullore në shtëpi.
Kjo nuk do tĂ« thotĂ« se ShBAâja duhet tâia kthejĂ« shpinĂ«n shtypjes brutale tĂ« regjimit. Por, realiteti politik Ă«shtĂ« se presidenti nuk mund tĂ« ia lejojĂ« vetes tĂ« largohet shumĂ« larg apo pĂ«r shumĂ« kohĂ« nga çështjet ekonomike dhe sociale tĂ« banorĂ«ve amerikanĂ«. /Telegrafi/
Autoritetet iraniane ndërprenë aksesin në internet dhe linjat telefonike në Teheran dhe qytete të tjera të enjten, por pavarësisht bllokadës pothuajse të plotë të komunikimit, udhëheqësi suprem Ajatollah Ali Khamenei vazhdoi të postonte pa pengesa në rrjete sociale.
Khamenei i quajti protestuesit "një grup njerëzish të vendosur për shkatërrim" dhe kritikoi presidentin e SHBA-së Donald Trump në lidhje me Xu.
Ai postoi 12 herë vetëm të premten.
Si është e mundur kjo në një vend që është pothuajse plotësisht i shkëputur nga interneti për qytetarët e tij?
Përgjigja u shpjegua nga Doug Madory, drejtor i analizës së internetit në firmën e inteligjencës së rrjetit Kentik, e cila studion ndërprerjet e internetit.
"Irani është teknikisht i lidhur me internetin, edhe nëse askush atje nuk mund të komunikojë", tha Madory.
"Ata thjesht e fikĂ«n, edhe pse janĂ« tĂ« lidhurâ, shtoi ai.
Sipas tij, regjimi ka kontroll të plotë dhe mund t'u japë akses në mënyrë selektive individëve të zgjedhur.
"Ata mund ta bĂ«nin kĂ«tĂ« pĂ«r çdo person ose pĂ«r çdo lidhje specifike internetiâ, vuri nĂ« dukje ai. /Telegrafi/
Kjo tendencë mes grave iraniane tani është e pakapërcyeshme.
Gratë iraniane po ndezin cigare duke përdorur fotografi të djegura të Liderit të Lartë, Ali Khamenei.
Kjo nuk është thjesht për të tërhequr vëmendje, raportojnë mediat e huaja.
This trend among Iranian women is now unstoppable
Iranian women are lighting cigarettes from burning photos of Supreme Leader Ali Khamenei.
This isnât shock value. Itâs a blunt political gesture â open contempt for a regime that has spent decades controlling womenâs bodies,⊠pic.twitter.com/TxqCkWLy8j â NEXTA (@nexta_tv) January 10, 2026
ĂshtĂ« njĂ« veprim politik i hapur - njĂ« pĂ«rçmim i drejtpĂ«rdrejtĂ« pĂ«r njĂ« regjim qĂ« ka shpenzuar dekada duke kontrolluar trupin, veshjen, sjelljen dhe jetĂ«n e grave.
Ndërkohë, gratë e Francës qëndrojnë në solidaritet me koleget iraniane.
AktivistĂ«t feministe tĂ« djathta franceze nga âCollectif Nemesisâ riprodhojnĂ« kĂ«tĂ« tendencĂ« virale tĂ« grave iraniane qĂ« ndezin cigaret e tyre me fotografi tĂ« Khameneit.
Ndryshe, protestat kësaj radhe në shtetin iranian nuk kanë të bëjnë shkaku i të drejtave të grave apo religjionit, por për arsye ekonomike. /Telegrafi/
Regjimi islamik i Iranit duket se po lëkundet. Në javët e fundit, qindra mijëra protestues kanë dalë në rrugë për të shprehur zemërimin e tyre ndaj përkeqësimit të kushteve ekonomike - të shkaktuara nga sanksionet ndërkombëtare - të cilat kanë bërë që monedha e tyre të bjerë ndjeshëm dhe çmimet e mallrave elementarë të rriten në mënyrë të vrullshme.
Të paktën 38 protestues që kërkonin ndryshimin e regjimit, janë vrarë deri më tani në përplasje të dhunshme me policinë, dhe 2.200 janë arrestuar. Përballë asaj që po kthehet shpejt në një nga sfidat më të mëdha ndonjëherë për Iranin dhe udhëheqjen e tij klerikale, ajatollahët - në një moment të rrallë dobësie - ndalën internetin, teksa ndërtesat qeveritare në Teheran u vunë në zjarr.
Sigurisht, Republika Islamike ka mbijetuar edhe më parë valë protestash. Në vitin 2009, akuzat për manipulim zgjedhor shkaktuan protesta masive në rrugë dhe një reagim jashtëzakonisht brutal nga forcat e sigurisë së Ajatollah Khameneit. Në vitin 2022, më shumë se 500 persona u raportuan të vrarë gjatë protestave pas vdekjes në paraburgim të një gruaje të re, Mahsa Amini, e cila ishte arrestuar për refuzimin për të vënë në kokë shaminë e detyrueshme.
Por, këtë herë, ndjesia është ndryshe.
Sidomos pas luftĂ«s me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara nĂ« qershorin e vitit tĂ« kaluar, njĂ« revolucion kulturor mes njerĂ«zve tĂ« lindur pas vitit 1979 solli braktisjen e shamisĂ« sĂ« detyrueshme nga shumĂ« gra - jo tĂ« gjitha tĂ« reja - nĂ« qytetet e mĂ«dha. ĂshtĂ« njĂ« shenjĂ« e dukshme e dobĂ«simit tĂ« kontrollit tĂ« regjimit islamik.
PĂ«rveç protestave tĂ« dhunshme nĂ« rrugĂ« nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« vendit - tashmĂ« nĂ« ditĂ«n e tyre tĂ« 13-tĂ« - rĂ«nia dramatike nĂ« frekuentimin e xhamive tĂ« zakonshme, nĂ« gjithĂ« Iranin, mund tĂ« shihet gjithashtu si simptomĂ« e refuzimit tĂ« gjerĂ« tĂ« Islamit âzyrtarâ - njĂ« lloj greve e heshtur.
NĂ« tĂ« kaluarĂ«n, çmimi i lartĂ« i naftĂ«s i jepte regjimit islamik burime pĂ«r tâi mbajtur nĂ« besnikĂ«ri forcat e tij tĂ« sigurisĂ« dhe pjesĂ«t kryesore tĂ« popullsisĂ«. Sanksionet nĂ«nkuptojnĂ« qĂ« paratĂ« po shterojnĂ«. Edhe mbĂ«shtetja gjithashtu. NĂ« qytetin Abadan, njĂ«sitĂ« policore tĂ« regjimit hodhĂ«n armĂ«t dhe iu bashkuan protestuesve.
Khamenei foli në faljen e së premtes, por duke iu drejtuar një salle të mbyllur lutjeje me besnikë të përzgjedhur me kujdes, vështirë se do të përballej me një moment çausheskian. (Në dhjetor 1989, udhëheqësi komunist i Rumanisë thirri një miting masiv për të treguar qëndrueshmërinë e regjimit. Gjashtë javë pas rrëzimit të Murit të Berlinit, gjërat u përkeqësuan ...)
Duke parë mënyrën se si ra Shahu në 1979, një ngjarje që çoi në themelimin e Republikës Islamike, është e rëndësishme të kujtojmë se, përveç protestave masive në rrugë, ishin grevat e punëtorëve të naftës dhe tregtarëve në pazaret e Teheranit që paralizuan jetën ekonomike.
Rënia e Murit të Berlinit në nëntor 1989, që shkaktoi ndryshime të mëdha politike dhe ekonomike në gjithë Evropën e ndarë, dhe revolucionet kryesisht pa gjak në shtetet e bllokut sovjetik që ajo solli, nuk janë precedentë për mënyrën se si mund të zhvillohet një revolucion iranian. Një krahasim më i mirë mund të jetë sulmi mbi Bastijën më 1789.
Ashtu si Revolucioni Francez, për të qenë vërtet epokal, çdo revoltë e suksesshme do të ndodhë kundër një regjimi ideologjik të krijuar brenda vendit, sesa ndaj njërit të imponuar nga jashtë, siç ishte regjim komunist i varur nga Kremlini. Ky revolucion iranian tashmë i ka të gjitha ato shenja dalluese.
Teksa Mariana, personifikimi i Republikës Franceze - ajo që mishëron Lirinë, Barazinë, Vëllazërinë - mban një shami të kuqe në pikturën e famshme të Delacroix, që përkujton Revolucionin e Korrikut të vitit 1830, gratë trime të Iranit, në një shfaqje mahnitëse të sfidës ndaj fesë, kanë qenë të zëna duke e hedhur poshtë të tyren [shaminë].
Për çdo figurë të regjimit që tani ikën nga Irani, jugu i Libanit i kontrolluar nga Hezbollahu është më i mundshëm sesa Moska si vendstrehim i preferuar. Por, dhjetëra mijëra zbatues të urryer të regjimit në nivel rruge, nuk do të kenë ku të ikin nëse trazirat vazhdojnë. Prandaj, ata po godasin tani - por, shumë lehtë mund të përballen me drejtësi të rrugës nëse regjimi shembet.
Një spastrimi brutal - që pasqyron ekzekutimet në Bastijë, dhe të shtënat e linçimet në fillim të vitit 1979, ndonëse të trashëgimtarëve të drejtësisë së turmës iraniane - është i mundshëm. Shpërbërja e regjimit mund të sjellë shpërbërje rajonale, veçanërisht në zonat e pakicave etnike, si rajonet kurde në Perëndim ose në Balokistan në Juglindje.
Një paqëndrueshmëri e tillë mund të zbutet nëse Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre nxitojnë të heqin sanksionet ndaj një Irani të ri dhe të ofrojnë përfitime të shpejta ekonomike. Por, Amerika dhe Izraeli gjithashtu do të kërkojnë një fund të çdo programi bërthamor.
Tash për tash, duhet të shpresojmë për një Iran paqësor dhe demokratik - sido që të përfundojë në librat e historisë. /Telegrafi/
Miliona njerĂ«z nĂ« Iran janĂ« bashkuar rreth shpresĂ«s pĂ«r tĂ« shkatĂ«rruar RepublikĂ«n Islamike dhe pĂ«r tĂ« larguar udhĂ«heqĂ«sin e saj, Ayatollah Khamenei. Simbolet e shtetit janĂ« dĂ«mtuar ose djegur, dhe tani duket se shumĂ« nuk kanĂ« mĂ« frikĂ« nga regjimi. Ajo qĂ« filloi dy javĂ« mĂ« parĂ« si demonstrata tĂ« tregtarĂ«ve pĂ«r gjendjen e ekonomisĂ« â me inflacionin nĂ« Iran qĂ« po rritej dhe monedhĂ«n qĂ« po shkĂ«rmoqejâŠ
TEHERAN, 9 janar /ATSH-AA/ â UdhĂ«heqĂ«si Suprem i Iranit, Ali Khamenei, paralajmĂ«roi sot protestuesit kundĂ«r âbashkĂ«punimit me tĂ« huajtâ, duke dĂ«nuar presidentin amerikan Donald Trump pĂ«r, siç tha, shfrytĂ«zimin e pakĂ«naqĂ«sive publike.
âNuk mund ta toleroj bashkĂ«punimin me tĂ« huajtâ, tha Khamenei nĂ« njĂ« fjalim publik.
âNĂ«se jeni agjent qĂ« bashkĂ«punon me tĂ« huajt, do tĂ« refuzoheni menjĂ«herĂ« nga populli iranian dhe regjimi iranianâ, shtoi ai.
âDuart e tij janĂ« tĂ« njollosura me gjakun e iranianĂ«ve. E megjithatĂ«, pretendon se Ă«shtĂ« nĂ« anĂ«n e popullit iranian. Ai Ă«shtĂ« i papĂ«rgjegjshĂ«m. Nuk i interesojnĂ« civilĂ«tâ, shtoi ai duke sulmuar Trumpin.
âAta, protestuesit, mund ta besojnĂ« atĂ«. Ata djegin koshat e mbeturinave vetĂ«m pĂ«r tâia bĂ«rĂ« qejfin atijâ, theksoi Khamenei.
Ai tha se presidenti amerikan duhet të përqendrohet te problemet në vendin e tij.
Këto deklarata vijnë në një kohë tensionesh të vazhdueshme në Iran, teksa protestat për shkak të pakënaqësive ekonomike dhe sociale kanë vazhduar në pjesë të ndryshme të vendit.  /os/
Protestues të shumtë kanë marshuar nëpër kryeqytetin e Iranit dhe qytete të tjera.
Protestuesit bënë thirrje për rrëzimin e udhëheqësit suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, dhe kthimin e Reza Pahlavi.
Ishte dita e 12-të radhazi e trazirave që janë shkaktuar nga pakënaqësia për rënien e monedhës iraniane përballë dollarit dhe janë përhapur në më shumë se 100 qytete dhe qyteza në të 31 provincat e Iranit, sipas grupeve të të drejtave të njeriut.
Agjencia e Lajmeve tĂ« AktivistĂ«ve tĂ« tĂ« Drejtave tĂ« Njeriut me seli nĂ« SHBA ka thĂ«nĂ« se tĂ« paktĂ«n 34 protestues â pesĂ« prej tyre fĂ«mijĂ« â dhe tetĂ« personel sigurie janĂ« vrarĂ«, dhe se 2,270 protestues tĂ« tjerĂ« janĂ« arrestuar.
Protestat antiqeveritare në Iran janë përhapur në më shumë se 40 qytete, përfshirë zona tradicionalisht besnike ndaj regjimit, duke shënuar sfidën më të madhe ndaj establishmentit klerikal të vendit që nga viti 2022. Një analizë e BBC Verify dhe BBC Persian ka zbuluar se trazirat kanë shpërthyer në të paktën 17 nga 31 provincat e Iranit, me raporte për protesta në 11 provinca të tjera.
âUdhĂ«heqĂ«si Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, duket se ka njĂ« plan pĂ«r tâu larguar nga vendi nĂ«se forcat e sigurisĂ« nuk arrijnĂ« tĂ« shuajnĂ« protestat ose nuk i binden mĂ« urdhrave tĂ« tijâ, kĂ«shtu thuhet nĂ« njĂ« raport tĂ« inteligjencĂ«s, citon âThe Timesâ.
Në këtë raport, sipas The Times, 86-vjeçari Khamenei po planifikon të largohet nga Teherani me një rreth të ngushtë prej deri në 20 personash, përfshirë djalin e tij Mojtaba Khamenei, i cili shihet si një pasardhës i mundshëm.
Plani do të aktivizohet nëse shihet se ushtria dhe forcat e sigurisë po dezertojnë apo refuzojnë të zbatojnë urdhra.
Një ish-zyrtar i inteligjencës izraelite tha se destinacioni më i mundshëm i arratisjes do të ishte Moska, duke vënë në dukje se Khamenei mban marrëdhënie të ngushta me Rusinë dhe shpreh admirim për Vladimir Putinin.
Plani, sipas të njëjtave burime, bazohet në precedentin e arratisjes së ish-presidentit sirian Bashar al-Assad.
Lideri Suprem i Iranit, Ajatollahu Ali Khamenei, ka pĂ«rgatitur njĂ« plan emergjence pĂ«r tâu larguar nga vendi, nĂ« rast se forcat e sigurisĂ« dĂ«shtojnĂ« tĂ« shtypin protestat e fundit qĂ« kanĂ« pĂ«rfshirĂ« RepublikĂ«n Islamike. Ky informacion vjen nga njĂ« raport i shĂ«rbimeve sekrete, cituar nga The Times, i cili thekson se 86-vjeçari Khamenei synon tĂ« largohet nga Teherani. Plani parashikon qĂ« Khamenei tĂ«âŠ
Donald Trump ka kĂ«rcĂ«nuar se do ta godasĂ« Iranin âshumĂ« fortâ nĂ«se autoritetet vazhdojnĂ« shtypjen e ashpĂ«r tĂ« protestave qĂ« kanĂ« hyrĂ« nĂ« javĂ«n e dytĂ«.
Të paktën 20 persona, përfshirë të paktën një anëtar të forcave të sigurisë së Iranit, janë vrarë pas protestave që janë përhapur në të gjithë vendin nga kryeqyteti, Teherani.
Dhe deri të hënën, thuhet se demonstratat kanë ndodhur në mbi 220 qytete dhe qyteza në 26 nga 31 provincat e Iranit - duke rezultuar në arrestimin e gati 1,000 personave.
Kështu, një natë më parë, Trump tha se do të ndërmerrte veprime nëse vdiste ndonjë protestues tjetër, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
Duke folur nĂ« bordin e Air Force One, ai tha pa dhĂ«nĂ« hollĂ«si: âPo e ndjekim nga afĂ«r. NĂ«se fillojnĂ« tĂ« vrasin njerĂ«z siç kanĂ« bĂ«rĂ« nĂ« tĂ« kaluarĂ«n, mendoj se do tĂ« goditen shumĂ« rĂ«ndĂ« nga Shtetet e Bashkuaraâ.
KĂ«rcĂ«nimi duket se e ka trembur udhĂ«heqĂ«sin e Iranit, Ajatollah Khamenei, i cili thuhet se ka njĂ« plan rezervĂ« pĂ«r tâu larguar nga vendi nĂ« MoskĂ« nĂ«se forcat e tij tĂ« sigurisĂ« nuk arrijnĂ« tĂ« âshtypinâ protestat gjithnjĂ« e nĂ« rritje.
Gazeta âThe Timesâ raportoi se 86-vjeçari po planifikon tĂ« largohet me deri nĂ« 20 ndihmĂ«s dhe anĂ«tarĂ« tĂ« familjes sĂ« tij, nĂ«se ushtria dhe forcat e tij tĂ« sigurisĂ« dezertojnĂ« ose dĂ«shtojnĂ« tĂ« shuajnĂ« demonstratat.
NjĂ« burim inteligjence i tha gazetĂ«s: âPlani Bâ Ă«shtĂ« pĂ«r Khamenein dhe rrethin e tij shumĂ« tĂ« ngushtĂ« tĂ« bashkĂ«punĂ«torĂ«ve dhe familjes, pĂ«rfshirĂ« djalin e tij dhe trashĂ«gimtarin e dukshĂ«m tĂ« nominuar, Mojtabaâ.
Ata shtuan se Khamenei tashmĂ« ka hedhur themelet e nevojshme pĂ«r t'u larguar nga vendi, tĂ« cilat pĂ«rfshinin âmbledhjen e aseteve, pronave jashtĂ« vendit dhe parave tĂ« gatshme pĂ«r tĂ« lehtĂ«suar kalimin e tyre tĂ« sigurtâ.
Khamenei është ende i tronditur nga lufta 12-ditore e nisur nga Izraeli në qershor, e cila pa Shtetet e Bashkuara të bombardonin vendet bërthamore në Iran.
Presioni ekonomik, i cili është intensifikuar që nga shtatori kur Kombet e Bashkuara rivendosën sanksionet ndaj vendit për shkak të programit të tij atomik, e ka vënë monedhën rial të Iranit në një rënie të lirë, duke u tregtuar tani me rreth 1.4 milion për 1 dollar.
RĂ«nia e rialit ka çuar nĂ« njĂ« krizĂ« ekonomike nĂ« zgjerim nĂ« Iran. Ămimet janĂ« rritur pĂ«r mishin, orizin dhe produktet e tjera bazĂ« tĂ« tryezĂ«s. Kombi ka luftuar me njĂ« normĂ« vjetore inflacioni prej rreth 40 pĂ«rqind.
Në dhjetor, Irani prezantoi një nivel të ri çmimesh dhe Teherani mund të kërkojë rritje më të mëdha të çmimeve në të ardhmen, pasi qeveria tani do të rishikojë çmimet çdo tre muaj.
Protestat filluan së pari me tregtarët në Teheran përpara se të përhapeshin. Ndërsa fillimisht u përqendruan në çështjet ekonomike, demonstratat shpejt panë protestuesit të brohorisnin edhe deklarata antiqeveritare. /Telegrafi/
Efektet zinxhire po ndihen tashmë në të gjithë Evropën Lindore dhe në Lindjen e Mesme.
Nga: Hamish de Bretton-Gordon / The Telegraph PĂ«rkthimi: Telegrafi.com
Operacioni âVendosmĂ«ria Absoluteâ [Operation Absolute Resolve] - kapja e guximshme nga ana ShBA-sĂ« e presidentit venezuelas, NicolĂĄs Maduro - Ă«shtĂ« njĂ« kujtesĂ« e qartĂ« pĂ«r fuqinĂ« e jashtĂ«zakonshme dhe tĂ« veçantĂ« qĂ« i Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« dispozicion presidentit Trump, kur ai vendos ta pĂ«rdorĂ« atĂ«. Ădo diktator, despot dhe regjim rebel e ka marrĂ« mesazhin: asnjĂ« tiran nuk Ă«shtĂ« jashtĂ« cakut nĂ«se ShBA-ja vendos tĂ« veprojĂ«.
Kjo ndodhi pas operacionit të shpejtë të vitit të kaluar për çmontimin e programit bërthamor të Iranit, që ishte në zhvillim e sipër, një veprim që vazhdon të ketë jehonë si në Teheran ashtu edhe në Moskë. Në atë fushatë, aeroplanët amerikanë dhe izraelitë depërtuan me lehtësi në hapësirën ajrore iraniane, duke shmangur ose shkatërruar sistemet e mbrojtjes ajrore S-300 - të furnizuara nga Rusia - që supozohej të pengonin një qasje të tillë. Cak nuk ishte vetëm infrastruktura, por ambicia strategjike e Iranit për të riafirmuar veten si një fuqi dominuese rajonale - tashmë e dëmtuar nga çmontimi i forcave përfaqësuese të Teheranit nga Izraeli: Hezbollahu, Hamasi dhe Lëvizja Huti.
Me Iranin që tani përballet me pakënaqësi të shtuara të brendshme - të nxitura nga kolapsi ekonomik dhe dekadat e shtypjes - kërcënimet publike të Trumpit për të mbështetur protestuesit do të jenë thellësisht shqetësuese për ajatollahët. Shumë vëzhgues me përvojë besojnë se regjimi po jeton me kohë të huazuar. Dhe, me Trumpin që ndihet i fuqizuar nga suksesi i operacionit në Venezuelë, nuk do të ishte mendim i zgjuar të supozohej se Irani nuk është më në shënjestër.
Edhe Moska do të ndjek këto zhvillime me shqetësim të shtuar. Trumpi e ka bërë të qartë se marrëveshja e paqes për Ukrainën është praktikisht gati dhe se vetëm Rusia - dhe personalisht Putini - pengon arritjen e saj. Reagimi gjithnjë e më i dëshpëruar i Kremlinit, në internet, sugjeron se ky mesazh ka prekur në cak. Ashtu si në Iran, popullsia ruse po bëhet gjithnjë e më e pakënaqur, po gërryhet gjithnjë e më shumë besimi në një tirani të korruptuar dhe ekonomikisht shkatërrimtare.
A kanĂ« tĂ« drejtĂ« ajatollahĂ«t, Putini dhe autokratĂ«t e tjerĂ« tĂ« shqetĂ«sohen? Po, pa asnjĂ« dyshim. Shkalla, saktĂ«sia dhe guximi i operacionit âVendosmĂ«ria Absoluteâ janĂ« pothuajse tĂ« paprecedentĂ«. Bota vĂ«shtroi me mosbesim teksa forcat speciale amerikane hynĂ« nĂ« dhomĂ«n e gjumit tĂ« Maduros dhe brenda 24 orĂ«ve e dorĂ«zuan atĂ« nĂ« njĂ« gjykatĂ« amerikane. Implikimi Ă«shtĂ« i qartĂ«: nĂ«se Uashingtoni mund ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« nĂ« Karakas, atĂ«herĂ« Moska dhe Teherani nuk mund tĂ« supozojnĂ« se janĂ« imunĂ«.
Ky operacion ishte në planifikim për muaj, në mos vite. Ai kërkoi një gamë të gjerë të kapaciteteve ushtarake amerikane - detare, ajrore, kibernetike dhe të inteligjencës - të ekzekutuara me siguri të jashtëzakonshme operacionale. Një prani e konsiderueshme detare u vendos në Karaibet jugore, mbështetur nga angazhimet e inteligjencës që përfshinin përgjimet elektronike, burimet njerëzore dhe ndoshta infiltrimet e thella brenda shtetit të Venezuelës. Rreth 150 aeroplanë - luftarakë, bombardues dhe transportues - formuan shtyllën kurrizore të operacionit, duke çuar Forcat Delta - ekuivalentin amerikan të SAS-it britanik - drejtpërdrejt në objektiv. Disa nyje kyçe ushtarake u neutralizuan njëkohësisht për të arritur suksesin, duke kujtuar kompleksitetin dhe koordinimin që u pa gjatë sulmit ndaj objekteve bërthamore të Iranit.
Forcat Delta u modeluan sipas SAS-it, në kohën kur u themeluan, dhe me shumë mundësi është e vërtetë të thuhet se ushtarët e SAS-it janë po aq të aftë sa ata të Delta-s. Në fakt, ndoshta është e vërtetë të thuhet se një numër jo i vogël vendesh kanë njësi speciale operacionale të nivelit më të lartë [Tier One] që janë po aq të mira, ose afërsisht të mira.
Ajo që vendet e tjera si Britania nuk kanë, është fuqia ajrore e dislokueshme, burimet e inteligjencës, infrastruktura strategjike dhe aftësitë për transport dhe futje që vendosën Forcat Delta në kështjellën e Maduros me pothuajse asnjë paralajmërim. Forcat Delta ishin thjesht maja e një shtize të madhe amerikane: dhe kjo shtizë është më unike se vetë Delta-t të cilët, pa dyshim, janë jashtëzakonisht të aftë.
Maduro nuk ishte i pakujdesshëm. Me një shpërblim prej 50 milionë dollarësh mbi kokën e tij, me siguri të shtuar personale dhe një ushtri të konsiderueshme në dispozicion, ai megjithatë rezultoi i pafuqishëm.
Pasi kam kaluar një kohë në këtë zonë të Amerikës së Jugut dhe kam familjarët që ende jetojnë në rajon, mund të dëshmoj se sa i vështirë do të ishte planifikimi dhe zbatimi i një operacioni të tillë në mes të rrjeteve kriminale, korrupsionit dhe pasigurisë së përhapur. Fakti se ShBA-ja e realizoi me kaq pastërti, kjo vetëm e përforcon mesazhin.
Efekti zinxhir tashmë po ndihet në të gjithë Evropën Lindore dhe në Lindjen e Mesme. Kjo është një fuqi ushtarake e atij niveli të cilin edhe Kina do ta kishte të vështirë ta përballonte, dhe përtej çdo gjëje që Putini do mund të shpresonte të arrinte.
ĂfarĂ« nĂ«nkupton kjo? Shpresa Ă«shtĂ« qĂ« presidenti Trump tani ta pĂ«rdorĂ« kĂ«tĂ« peshĂ« pĂ«r tĂ« detyruar MoskĂ«n tĂ« pranojĂ« njĂ« paqe tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« UkrainĂ«. DobĂ«simi i ndikimit tĂ« keq tĂ« Iranit dhe çlirimi i popullit tĂ« tij nga tirania Ă«shtĂ« gjithashtu njĂ« objektiv i denjĂ«, por pĂ«r EvropĂ«n, ndalimi i agresionit rus duhet tĂ« jetĂ« prioriteti.
Bravo ushtrisë amerikane. Por, Evropa, dhe mbi të gjitha Ukraina, nuk duhen harruar. /Telegrafi/
TEHERAN, 3 janar /ATSH-DPA/ â UdhĂ«heqĂ«si Suprem i Iranit, ajatollah Ali Khamenei ka reaguar pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« ndaj trazirave qĂ« kanĂ« pĂ«rfshirĂ« vendin gjatĂ« shtatĂ« ditĂ«ve tĂ« fundit dhe ka bĂ«rĂ« thirrje pĂ«r masa tĂ« rrepta kundĂ«r ârebelĂ«veâ.
âProtestat e tregtarĂ«ve pĂ«r zhvlerĂ«simin e monedhĂ«s kombĂ«tare dhe kurset e paqĂ«ndrueshme tĂ« kĂ«mbimit janĂ« tĂ« justifikuara, por rebelĂ«t duhet tĂ« vendosen nĂ« vendin e tyreâ, tha Khamenei nĂ« televizionin shtetĂ«ror.
âE papranueshme tĂ« shfrytĂ«zoheshin protestat civile pĂ«r tĂ« nxitur trazira politikeâ, shtoi ai duke pretenduar se pas trazirave qĂ«ndronin forcat e brendshme dhe tĂ« jashtme tĂ« Iranit.
âKĂ«to veprime do tĂ« kundĂ«rshtoheshin me vendosmĂ«riâ, tha ai.
Ajo që filloi në Teheran si një protestë kundër vështirësive ekonomike dhe inflacionit astronomik të dielën e kaluar u zgjerua shpejt në trazira mbarëkombëtare, me demonstruesit që u kthyen kundër udhëheqjes islamike dhe Khameneit në veçanti.
Disa njerëz janë vrarë në përleshje me forcat e sigurisë dhe besohet se shumë protestues janë arrestuar.
Sipas kushtetutës, ajatollahu 86-vjeçar ka fjalën e fundit në të gjitha çështjet strategjike dhe për këtë arsye konsiderohet si udhëheqësi politik i padiskutueshëm i vendit.
Prandaj, kritikat e demonstruesve drejtohen kryesisht ndaj tij.
Demonstruesit akuzojnĂ« Khamenein se e ka çuar vendin nĂ« izolim ndĂ«rkombĂ«tar â dhe kĂ«shtu nĂ« krizĂ«n mĂ« tĂ« keqe ekonomike nĂ« historinĂ« e tij â pĂ«rmes politikave tĂ« tij pakompromis.
Ata gjithashtu fajësojnë udhëheqësin suprem për ndarjen e burimeve financiare të vendit për milicitë antiizraelite në vend të popullsisë iraniane./ a.jor.
Për dekada me radhë, reagimi i zakonshëm i ajatollahëve të Iranit, kur përballeshin me protesta kundër qeverisë, ka qenë përdorimi i forcës brutale. Kështu ia dolën të shtypnin Revolucionin e Gjelbër të vitit 2009, i cili çoi në vrasjen dhe torturimin e mijëra protestuesve iranianë; kjo ia dha fundin kryengritjes më serioze popullore që Republika Islamike kishte përjetuar që nga revolucioni iranian i vitit 1979.
Së fundmi, taktika të ngjashme u përdorën pas shpërthimit të protestave mbarëkombëtare në vitin 2022 - pas vdekjes në paraburgim të një vajze 22-vjeçare kurdo-iraniane, e arrestuar për shkeljen relativisht të padëmshme të mosmbajtjes së hixhabit. Qindra persona humbën jetën - përfshirë edhe fëmijë - ndërsa autoritetet iraniane vepruan me shpejtësi për të shtypur pakënaqësinë.
Dhe, duke gjykuar nga reagimi i regjimit ndaj shpërthimit më të fundit të protestave kundër qeverisë, ajatollahët po përpiqen të përdorin të njëjtat taktika për të riafirmuar autoritetin e tyre - me raportime që tashmë flasin për disa viktima në mbarë vendin.
Dallimi thelbësor është se, kësaj radhe, aftësia e regjimit për të mbrojtur veten është seriozisht e komprometuar nga dobësia e natyrshme e pozitës në të cilën ndodhet.
Pasi u poshtërua gjatë luftës 12-ditore të verës së kaluar me Izraelin - që përfundoi me shkatërrimin e elementëve kyç të infrastrukturës bërthamore dhe ushtarake - gjendja e regjimit është përkeqësuar nga kolapsi dramatik ekonomik që ndodhi pas përfundimit të armiqësive.
Me inflacionin që tashmë arrin në 50 për qind dhe me vendin që vuan nga papunësia e përhapur te të rinjtë, rënia drastike e vlerës së rialit - monedhës kombëtare - e ka vendosur ekonominë iraniane praktikisht në gjendje mbijetese.
Me qeverinë që ballafaqohet me vështirësi për të përballuar ndikimin e sanksioneve ndëshkuese, të vendosura për shkak të aktiviteteve bërthamore të Iranit, rënia prej 40 për qind e vlerës së rialit - që nga lufta me Izraelin - ka vënë shumë tregtarë dhe biznesmenë para falimentimit.
Pra, nuk është për t'u habitur që protestat fillestare nisën në Pazarin e Madh të Teheranit, ku tregtarët - dikur të pasur të klasës së mesme, familjet e lidhura ngushtë me rrjetet tregtare që përbëjnë shtyllën kurrizore të ekonomisë iraniane - u bashkuan me studentët e pakënaqur për të shprehur zemërimin ndaj paaftësisë ekonomike të regjimit.
Me vendin që ende vuan nga thatësira e përhapur, për të cilën shumë iranianë besojnë se është rezultat i viteve të tëra pa investime në infrastrukturën kritike, paaftësia e ajatollahëve për të ofruar madje edhe standardet më bazike të jetesës për qytetarët, ka nxitur pakënaqësi të përgjithshme në gjithë vendin.
Iranianët janë gjithashtu të tërbuar nga shumat e mëdha që regjimi ka shpërdoruar për të financuar grupe të ndryshme terroriste në Lindjen e Mesme, si Hezbollahu në Liban dhe Hamasi në Gazë, në vend që të përqendrohet në nevojat e popullit iranian.
ZemĂ«rimi nĂ« rritje ndaj gjendjes sĂ« vendit ka çuar nĂ« shumĂ« thirrje, nga protestuesit, pĂ«r ndryshim regjimi dhe pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund pĂ«rfshirjes sĂ« Iranit nĂ« aventura tĂ« jashtme - tĂ« dĂ«shtuara dhe tĂ« kushtueshme. Thirrjet si âvdekje diktatoritâ dhe âvdekje Khameneitâ janĂ« shoqĂ«ruar me britma si âJo GazĂ«s, jo Libanit, jeta ime le tĂ« jetĂ« sakrificĂ« pĂ«r Iraninâ. NĂ« pjesĂ« tĂ« tjera tĂ« vendit, madje janĂ« dĂ«gjuar edhe brohoritje nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« Shahut tĂ« mĂ«parshĂ«m - me spektatorĂ« nĂ« njĂ« ndeshje futbolli nĂ« Isfahan qĂ« thĂ«rrisnin: âReza Shah, prehu nĂ« paqeâ.
Shenjë ogurzeza për ajatollahët është gjithashtu edhe shfaqja e çarjeve në strukturën e regjimit, me presidentin e prirur drejt reformave, Masoud Pezeshkian, që ka argumentuar se qeveria duhet të dëgjojë kërkesat e protestuesve.
Pezeshkiani mĂ« pas ka urdhĂ«ruar qeverinĂ« qĂ« tĂ« dĂ«gjojĂ« âkĂ«rkesat legjitimeâ tĂ« protestuesve, me zyrtarĂ« tĂ« qeverisĂ« qĂ« thonĂ« se do tĂ« krijohet ânjĂ« mekanizĂ«m dialoguâ pĂ«r tĂ« zhvilluar bisedime me udhĂ«heqĂ«sit e lĂ«vizjes protestuese.
âJetesa e popullit Ă«shtĂ« shqetĂ«simi im i pĂ«rditshĂ«mâ, ka shkruar Pezeshkian nĂ« njĂ« postim nĂ« X.
Qëndrimi më i moderuar i presidentit përbën një kontrast të fortë me qasjen e pamëshirshme që zakonisht ndjek Udhëheqësi Suprem, Ali Khamenei, dhe mbështetësit e tij në Gardën Revolucionare, kur përballen me shfaqje të mëdha pakënaqësie publike.
Në një diktaturë teokratike si Irani, mjafton që një fraksion të dalë nga rreshti që e gjithë struktura të shembet. /Telegrafi/
Login
