Dyshime për manipulime me vota, veçanërisht brenda subjekteve politike, dhe ankesa nga kandidatët për deputetë ka pasur në vazhdimësi ndër vite në Kosovë.
Tani, njĂ« vendim i Komisionit Qendror tĂ« Zgjedhjeve (KQZ) pĂ«r tâi rinumĂ«ruar votat nĂ« njĂ« tĂ« tretĂ«n e vendvotimeve pĂ«r zgjedhjet e parakohshme parlamentare tĂ« 28 dhjetorit ka ngritur shqetĂ«sime edhe pĂ«r integritetin e procesit mĂ« tĂ« fundit zgjedhor.
Për më tepër, rinumërimi rrezikon ta vonojë edhe më shumë themelimin e institucioneve të reja të Kosovës, dhe mund të sjellë ndryshime në përbërjen e Kuvendit prej 120 vendesh, paralajmërojnë vëzhguesit.
Ăka ndodhi dhe si erdhi deri kĂ«tu?
KQZ-ja â e cila mbikĂ«qyr procesin zgjedhor nĂ« vend â e filloi rinumĂ«rimin mĂ« 13 janar nĂ« 914 vendvotime nga 2.557 sa ishin nĂ« zgjedhjet e dhjetorit, pasi vĂ«rejti mospĂ«rputhje nĂ« votat pĂ«r kandidatĂ«t pĂ«r deputetĂ«.
âRezulton se votat e kandidatĂ«ve, tĂ« numĂ«ruara nĂ« Qendrat Komunale tĂ« NumĂ«rimit, nuk pasqyrojnĂ« numrin e votave tĂ« kandidatĂ«ve tĂ« evidentuara nĂ« fletĂ«votimeâ, tha KQZ-ja.
Rinumërim të plotë, sipas saj, do të ketë në 10 komuna të Kosovës, ndërkaq në 28 komunat tjera do të ketë rinumërim vetëm në 10 për qind të vendvotimeve, gjatë dy javëve në vijim.
KQZ-ja i hetoi 33 vendvotime të ndryshme në gjithë vendin, duke i shikuar xhirimet e kamerave të vendosura në tavolinat e numërimit në qendrat komunale të numërimit.
âVendimi i Komisionit Qendror tĂ« Zgjedhjeve pĂ«r rinumĂ«rimin e votave ka pĂ«r qĂ«llim garantimin e saktĂ«sisĂ« dhe integritetit tĂ« procesit zgjedhorâ, thotĂ« pĂ«r Radion Evropa e LirĂ« (REL) zĂ«dhĂ«nĂ«si i KQZ-sĂ«, Valmir Elezi.
Eugen Cakolli, nga Instituti Demokratik i KosovĂ«s, thotĂ« pĂ«r REL-in se hetimi i KQZ-sĂ« ka shpĂ«rfaqur âmangĂ«si serioze te votat e kandidatĂ«ve, pĂ«rkatĂ«sisht manipulimet qĂ« duket se kanĂ« ndodhur nga komisionarĂ« tĂ« caktuar nĂ« qendrat komunale tĂ« numĂ«rimitâ.
Derisa KQZ-ja nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ« i cilĂ«son kĂ«to shpĂ«rputhje vetĂ«m si lĂ«shime, Cakolli thotĂ« se kjo nuk mund tĂ« sqarohet âsi gabim njerĂ«zor, por Ă«shtĂ« shenjĂ« e njĂ« manipulimi tĂ« qartĂ« qĂ« duket se ka ndodhurâ.
Sipas tij, ka kandidatë që u janë gjetur dhjetëra apo madje mijëra vota dallim nga rezultati i njoftuar dhe ai në fletëvotime në një vendvotim të vetëm, pas verifikimit që ka bërë komisioni zgjedhor.
âTa zĂ«mĂ«, nĂ« njĂ« vendvotim nĂ« Prizren, meqĂ« Prizreni ka rreth 700 vota dallim pas verifikimit nga KQZ-ja, ka kandidat tĂ« cilit del se nĂ« qendrĂ«n komunale tĂ« numĂ«rimit i janĂ« shtuar 107 vota mĂ« shumĂ« se sa i ka pasur nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«â, thekson Cakolli.
Organizata joqeveritare Ăohu ngriti shqetĂ«sime pĂ«r gjetjen e mangĂ«sive tĂ« tilla, duke thĂ«nĂ« se kjo nuk Ă«shtĂ« e pazakontĂ« nĂ« KosovĂ«.
Si bëhet numërimi i votave dhe si rrodhën lëshimet?
KQZ-ja i emëron grupet e numërimit në bazë të nominimeve të partive politike, sipas Ligjit për zgjedhjet.
Në rastet kur subjekti politik nuk nominon anëtarë për numërim apo nominon pamjaftueshëm, apo kur numëruesit e subjekteve politike nuk paraqiten në vendin e numërimit, KQZ-ja emëron numërues nga stafi i saj.
NĂ« qendrat komunale tĂ« numĂ«rimit vendosen tavolina, nĂ« tĂ« cilat, tani me ligjin e ri nga viti 2023, pĂ«rveç grupeve tĂ« numĂ«rimit, vendoset edhe njĂ« kamerĂ« sipĂ«r pĂ«r ta xhiruar çdo fletĂ«votim qĂ« kalon nĂ«pĂ«r dorĂ«n e numĂ«ruesit, e cila shfaq fletĂ«votimin nĂ« njĂ« ekran aty pranĂ«. Ai ekran shĂ«rben pĂ«r tâua mundĂ«suar vĂ«zhguesve ta shohin dhe ta verifikojnĂ« çdo fletĂ«votim.
Po ashtu, numĂ«ruesi flet me zĂ« tĂ« lartĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« zyrtari tjetĂ«r pĂ«rgjegjĂ«s tâi fusĂ« votat nĂ« njĂ« sistem elektronik. PĂ«rveç personit qĂ« e lexon fletĂ«votimin, njĂ« i dytĂ« e merr atĂ« dhe e verifikon.
Cakolli nĂ«nvizon se, pavarĂ«sisht ndryshimeve tĂ« reja, ânuk ka kontrolle tĂ« hollĂ«sishmeâ tĂ« fletĂ«votimeve.
âVĂ«zhguesit, qoftĂ« nga partitĂ« politike, shoqĂ«ria civile apo mediat, kanĂ« pamje vetĂ«m nĂ« ekranin nĂ« fjalĂ«, por jo edhe nĂ« fletĂ«votimin origjinal, ndonĂ«se ka kamerĂ« sipĂ«r sajâ, thekson ai.
Sipas tij, nĂ« kĂ«to zgjedhje ka pasur âvĂ«zhgim minimalâ, pasi procesi u zhvillua nĂ« njĂ« kohĂ« festash tĂ« fundvitit.
Pothuajse çdo proces zgjedhor ndĂ«r vite Ă«shtĂ« pĂ«rcjellĂ« me parregullsi tĂ« tilla nĂ« KosovĂ«, dhe Ăohu tha se kjo ndodh pĂ«r shkak tĂ« pandĂ«shkueshmĂ«risĂ« ndaj njerĂ«zve qĂ« kanĂ« âmanipuluar me vullnetin e qytetarĂ«veâ.
SĂ« voni, Ăohu ka publikuar njĂ« hulumtim qĂ« tregon se mbi 90 pĂ«r qind e rasteve pĂ«r manipulimet zgjedhore pĂ«rfundojnĂ« me dĂ«nime me kusht ose me gjoba.
Sipas Cakollit, keqpërdorimet me votat e kandidatëve janë një prej fenomeneve që e kanë karakterizuar pothuajse secilin proces zgjedhor në Kosovë, dhe ndryshimet me ligjin e ri nuk kanë sjellë përmirësime.
âTani, thjesht mundĂ«sohet qĂ« manipulimet e mundshme tĂ« ndodhin edhe mĂ« lehtĂ«, sepse nĂ« vend se tĂ« kemi 2.500 njĂ«si ku numĂ«rohen votat, qĂ« do tĂ« thotĂ« se mundĂ«sia pĂ«r korruptimin e ndonjĂ« komisionari Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e vogĂ«l sepse ka shumĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« lojĂ«, tani nĂ« 38 qendra mjafton qĂ« me njĂ« grup tĂ« vogĂ«l tĂ« njerĂ«zve qĂ« punojnĂ« nĂ«pĂ«r kĂ«to qendra, tĂ« manipulohet rezultati zgjedhor pĂ«r votat e kandidatĂ«veâ, thotĂ« ai.
Ai shton se zgjidhja është përmes teknologjisë, pra skanimit të fletëvotimeve, të cilat pastaj, përmes një sistemi automatik, do ta paraqisnin rezultatin, duke shmangur numërimin dhe verifikimin manual.
Cilat mund të jenë pasojat?
Rinumërimi mund të sjellë ndryshime në përbërjen e re të Kuvendit, pasi shumë kandidatë që siguruan si të fundit vende në organin ligjvënës, kanë dallim shumë të vogël votash me ata që mbetën jashtë Kuvendit, sipas Cakollit.
Gjithashtu, rinumërimi, i cili pritet të zgjasë deri në dy javë, mund ta vonojë edhe më shumë themelimin e institucioneve të reja, në një kohë kur vendi nuk ka kohë për të humbur.
Kuvendi i ri duhet tĂ« nxitojĂ« pĂ«r tĂ« kaluar marrĂ«veshje ndĂ«rkombĂ«tare financiare pĂ«r vendin, si dhe ta zgjedhĂ« presidentin para se Vjosa Osmanit tâi mbarojĂ« mandati nĂ« prill.
Cakolli e vlerëson si hap të mirë vendimin e KQZ-së për rinumërimin e 36 për qind të vendvotimeve, por e konsideron të pamjaftueshëm.
âNĂ« radhĂ« tĂ« parĂ«, parcializimi i vendimmarrjes pĂ«r rinumĂ«rim, nuk arsyetohet nĂ« asnjĂ« variant. Pse janĂ« zgjedhur vetĂ«m 10 pĂ«r qind, nĂ«se ka indikacione qĂ« ka pasur gabime tĂ« tilla edhe nĂ« komunat e tjera?â, pyet ai.
Cakolli shton se KQZ-ja duhet tĂ« bĂ«jĂ« rinumĂ«rim tĂ« plotĂ«, pĂ«r tĂ« garantuar se zgjedhjet kishin integritet, dhe pĂ«r tâi shmangur vonesat e mĂ«tejshme.
Elezi e pĂ«rsĂ«riti pĂ«r REL-in mesazhin e kryetarit tĂ« KQZ-sĂ«, Kreshnik Radoniqi, se nĂ«se pas rinumĂ«rimit vĂ«rehen manipulime tĂ« mundshme me votat e kandidatĂ«ve brenda subjekteve politike, komisioni do tâi çojĂ« nĂ« organet kompetente anĂ«tarĂ«t e ekipeve tĂ« numĂ«rimit.
Cakolli thekson se autoritetet Ă«shtĂ« dashur tâi fillojnĂ« hetimet ndaj tĂ« gjithĂ« komisionarĂ«ve tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« dyshimet pĂ«r manipulim.
âProkuroria duhet qĂ« sa mĂ« parĂ« e pa vonesa tâi fillojĂ« hetimet, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« shkelĂ«sit dhe keqpĂ«rdoruesit e mundshĂ«m ta marrin dĂ«nimin e merituar, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« kjo tĂ« shĂ«rbejĂ« si masĂ« parandalueseâ, shton ai.
Ăohu, ndĂ«rkohĂ«, kĂ«rkoi nga institucionet e drejtĂ«sisĂ« tĂ« hapin menjĂ«herĂ« hetim tĂ« pavarur dhe tĂ« plotĂ« pĂ«r çdo element tĂ« mundshĂ«m tĂ« manipulimit apo mosrespektimit tĂ« vullnetit tĂ« qytetarĂ«ve.
âĂdo dyshim pĂ«r manipulim tĂ« vullnetit qytetar duhet tĂ« trajtohet me seriozitet maksimal dhe pa vonesaâ, tha organizata./REL
The post Zgjedhjet në Kosovë/ Pse po ndodh rinumërimi i pjesshëm i votave dhe çfarë mund të pritet? appeared first on Albeu.com.