PRISHTINĂ, 26 janar/ATSH/ Transportues nga Serbia, Maqedonia e Veriut, Bosnje e Hercegovina dhe Mali i Zi, nga mesdita e 26 janarit, bllokuan pikat kufitare pĂ«r qarkullimin e mallrave drejt zonĂ«s Schengen tĂ« Bashkimit Evropian.
Ky veprim është reagim ndaj sistemit të ri të BE-së për kontrollin e hyrje-daljeve, të cilin ata e konsiderojnë shkak për dëbime, vonesa dhe humbje ekonomike, dhe kërkojnë që kompanitë e transportit të përjashtohen nga zbatimi i tij.
Transportuesit njoftuan se bllokadat do të zgjasin shtatë ditë, nëse gjatë kësaj kohe nuk gjendet zgjidhje për problemin e tyre.
Ăka Ă«shtĂ« sistemi EES?
I njohur si EES (Entry/Exit System), ky sistem u vendos në kufijtë e jashtëm të zonës Schengen dhe nisi të zbatohej gradualisht më 12 tetor 2025.
Ai pritet të jetë plotësisht funksional deri më 10 prill 2026.
Rregulli i ashtuquajtur â90/180 ditĂ«â parasheh qĂ« transportuesit nga vendet jashtĂ« Schengenit mund tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« maksimumi 90 ditĂ« brenda njĂ« periudhe prej 180 ditĂ«sh.
Si importuese e shumë mallrave përmes Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut, Kosova pritet të ndjejë pasojat e protestave në qarkullimin e mjeteve të transportit.
Qendra KombĂ«tare pĂ«r Menaxhim tĂ« Kufirit njoftoi se, sipas informacionit tĂ« pranuar nga zyrtarĂ«t kufitarĂ« tĂ« SerbisĂ«, âdo tĂ« ketĂ« ndĂ«rprerje tĂ« qarkullimit tĂ« kamionĂ«ve nĂ« tĂ« gjitha pikat kufitare me SerbinĂ«â.
âKĂ«to protesta ndikojnĂ« nĂ« qarkullimin e mjeteve tĂ« transportit dhe mallrave, si dhe mbingarkojnĂ« trafikun nĂ« zonat kufitare tĂ« RepublikĂ«s sĂ« KosovĂ«s me vendet e rajonit, qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rfshira nĂ« protestaâ, thuhet nĂ« njoftim.
Qendra Kombëtare për Menaxhim të Kufirit paralajmëroi se bllokadë të ngjashme do të ketë edhe nga Mali i Zi.
Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës (OEK), Lulzim Rafuna, njëherësh udhëheqës i Odave Ekonomike të Ballkanit Perëndimor, thotë se Kosova nuk merr pjesë në protestë, pasi vendi nuk ka ende kompani logjistike që realizojnë transport të rregullt me vendet e BE-së.
Por, paralajmëron se efektet e saj do të ndihen edhe në Kosovë.
âPĂ«r shkak tĂ« bllokadĂ«s sĂ« kufijve, Kosova nuk do tĂ« mund as tĂ« eksportojĂ« dhe as tĂ« importojĂ« mallraâ, thotĂ« Rafuna pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« DoganĂ«s sĂ« KosovĂ«s pĂ«r vitin e kaluar, vendi ka importuar produkte nĂ« vlerĂ« prej mbi 7 miliardĂ« eurosh nĂ« total, ose rreth 20 milionĂ« euro nĂ« ditĂ« â njĂ« sasi tĂ« madhe tĂ« tyre pĂ«rmes SerbisĂ« dhe MaqedonisĂ« sĂ« Veriut.
Vlera e eksporteve, ndërkaq, ishte rreth 942 milionë euro vitin e kaluar, apo rreth 2.6 milionë euro në ditë.
Në përpjekje për të gjetur një zgjidhje, Rafuna thotë se gjashtë Odat Ekonomike të Ballkanit Perëndimor i kanë dërguar një shkresë presidentes se Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
Në letrën që siguroi Radio Evropa e Lirë dhe që mban datën e 20 janarit, kërkohet që të gjendet një zgjidhje e qëndrueshme për këtë çështje.
âZhvillimet e pritshme si pasojĂ« e kĂ«tyre masave, janĂ« shqetĂ«suese dhe mund tĂ« shndĂ«rrohen nĂ« njĂ« sfidĂ« sistematike ekonomike dhe politike pĂ«r rajoninâ, thuhet nĂ« letĂ«r.
Sipas Rafunës, sistemi i ri ka detyruar kompani në Ballkanin Perëndimor që, çdo tre muaj, të punësojnë shoferë të rinj.
âKy Ă«shtĂ« problem i madh, sepse ka mungesĂ« tĂ« tyre⊠dhe kjo komplet e çrregullon zinxhirin e furnizimitâ, thotĂ« ai.
Nënkryetari i Shoqatës së Transportuesve të Mallrave nga Kosova, Besnik Aliu, thotë për Radion Evropa e Lirë se transportuesit në Kosovë përballen me sfida të ngjashme me kolegët e tyre në rajon, për shkak të sistemit EES.
Sipas tij, edhe pse në Kosovë janë të licencuar rreth 2.000 kamionë për transport mallrash, sektori mbetet i dobët në transportin ndërkombëtar, pasi shumica e importeve dhe eksporteve realizohen nga kompani të rajonit dhe BE-së.
âNuk Ă«shtĂ« e lehtĂ« tĂ« gjesh shoferĂ« pĂ«r tregun e BE-sĂ«, sikurse gjenden pĂ«r transportin brenda KosovĂ«s apo nĂ« rajonâ, thotĂ« ai.
Duke folur pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«, Sasho Ilievski, pronar i kompanisĂ« âStema Transportâ nĂ« Shkup, thotĂ« se nuk preket drejtpĂ«rdrejt nga rregullat e reja â pasi kamionĂ«t e tij udhĂ«tojnĂ« drejt shteteve mĂ« tĂ« afĂ«rta tĂ« BE-sĂ« â por shton se ai do tâi mbĂ«shtsĂ« kolegĂ«t nĂ« protestĂ«.
âUdhĂ«timet tona zhvillohen kryesisht nĂ« Austri, Sllovaki, RepublikĂ«n Ăeke dhe Hungari. PĂ«r çdo udhĂ«tim, qĂ«ndrojmĂ« maksimumi katĂ«r deri nĂ« pesĂ« ditĂ«â, thotĂ« ai.
âMegjithatĂ«, ka kompani qĂ« operojnĂ« mĂ« thellĂ« brenda BE-së⊠qĂ« hyjnĂ« nĂ« Suedi, Norvegji, Portugali. PĂ«r njĂ« udhĂ«tim, ato kalojnĂ« 15 deri nĂ« 20 ditĂ« brenda BE-sĂ«. Kur kthehen, nuk u lejohet tĂ« hyjnĂ« pĂ«rsĂ«ri gjatĂ« atij muaji. E, nĂ«se nuk udhĂ«tojnĂ« sĂ«rish, kompania dhe biznesi humbasin, pasi shoferĂ«t nuk mund tâi pĂ«rmbushin detyrimet e tyre profesionale brenda asaj kohe. Ata nuk janĂ« turistĂ«, janĂ« shoferĂ« profesionalĂ« dhe duhet tâu lejohet tĂ« qĂ«ndrojnĂ« mĂ« gjatĂ«â, shton Ilievski.
Para se të hynte në fuqi sistemi elektronik, EES, transportuesit maqedonas nuk kishin probleme, edhe pse rregulli i 90 ditëve për qëndrimin në zonën Schengen ishte në fuqi.
DoganierĂ«t vulosnin pasaportat, por nuk numĂ«ronin ditĂ«t dhe shpesh i âshikonin pĂ«rmes gishtaveâ, thotĂ« Ilievski.
Por, që nga fillimi i funksionimit të sistemit elektronik të BE-së, qëndrimet në zonën Schengen monitorohen më rreptë.
Kompjuteri me tĂ« dhĂ«na biometrike pĂ«rmbledh saktĂ« tĂ« gjitha ditĂ«t â nga koha e kaluar nĂ« udhĂ«tim, pushimet nĂ« parkime e deri te pritjet nĂ« kufi.
âTĂ« gjithĂ« ata qĂ« udhĂ«tojnĂ« mĂ« thellĂ« brenda Bashkimit Evropian, do tĂ« qĂ«ndrojnĂ« mĂ« shumĂ« ditĂ«. Kjo i prek rreth 70 pĂ«r qind tĂ« kompanive nĂ« vend. KolegĂ«t nĂ« Suedi, pĂ«r shembull, nuk mund tĂ« kthehen shpejt⊠Shoferi e drejton automjetin pĂ«r 9 orĂ« nĂ« ditĂ« dhe pastaj duhet tĂ« pushojĂ«. Pushimi qĂ« merr Ă«shtĂ« brenda BE-sĂ« dhe konsiderohet po ashtu qĂ«ndrim, edhe pse ai nuk po punonâ, thotĂ« Ilievski.
âPrandaj, ne kĂ«rkojmĂ« nga BE-ja qĂ« tâi pĂ«rjashtojĂ« kompanitĂ« e transportit. ShoferĂ«ve ose duhet tâu zgjatet qĂ«ndrimi, ose tĂ« llogariten vetĂ«m orĂ«t e tyre tĂ« punĂ«sâ, sipas tij.
Transportuesit maqedonas do tĂ« bllokojnĂ« dhjetĂ« pika kufitare â nĂ« kufi me BullgarinĂ«, nĂ« kufi me GreqinĂ«, nĂ« kufi me ShqipĂ«rinĂ« dhe nĂ« kufi me KosovĂ«n.
Pika kufitare Tabanovc nuk do të bllokohet nga maqedonasit, por nga transportuesit serbë në anën e tyre të kufirit.
Bllokadat aplikohen vetëm për trafikun e mallrave, duke mbyllur korsitë dhe terminalet për kamionët, ndërsa makinat e zakonshme, autobusët dhe trafiku i pasagjerëve do të lëvizin pa pengesa.
NĂ« MaqedoninĂ« e Veriut, mobilizimi pĂ«r bllokadat u organizua nga âMakam-Transâ â shoqata mĂ« e madhe e punĂ«dhĂ«nĂ«sve tĂ« kompanive tĂ« transportit nĂ« kĂ«tĂ« vend.
Bilana Muratovska, sekretare e pĂ«rgjithshme e âMakam-Transâ, thotĂ« se shoferĂ«t maqedonas, sikurse edhe tĂ« tjerĂ«t nĂ« rajon, pĂ«rballen me rrezikun e dĂ«bimit pas qĂ«ndrimit 90-ditor nĂ« zonĂ«n Schengen.
Më herët, Konsorciumi i Logjistikës i Bosnje dhe Hercegovinës njoftoi se 100 shoferë profesionalë janë kthyer me forcë nga vendet e BE-së, ndërsa 47 shoferë kanë humbur punën për shkak të problemeve me qëndrimin në këto vende.
âNe kemi raste tĂ« tilla. Nuk kam njĂ« numĂ«r tĂ« saktĂ«, por duhet bĂ«rĂ« njĂ« dallim⊠pĂ«r shembull, flota e transportit nĂ« Bosnje e HercegovinĂ« dhe nĂ« Serbi Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e madhe se e jonaâ, thotĂ« Muratovska.
Ajo shton se dëmet për kompanitë janë të mëdha dhe shkaktojnë shpenzime shtesë.
âKur i llogarisim kostot qĂ« na shkaktojnĂ« â sepse mjeti lihet nĂ« njĂ« parking plot me mallra, qĂ« mund tĂ« jetĂ« shumĂ« i shtrenjtĂ« dhe pa mbrojtje, dhe ne nuk e dimĂ« se çfarĂ« do tâu ndodhĂ« shoferĂ«ve â situata bĂ«het e vĂ«shtirĂ«. ShoferĂ«t dĂ«bohen me avion, sepse nuk kanĂ« ditĂ« tĂ« mjaftueshme pĂ«r tâu kthyer me autobus ose me kolegĂ«t e tyre. KĂ«to kosto i mbajnĂ« transportuesitâ, shpjegon Muratovska.
BE: Asgjë nuk ka ndryshuar me rregullat e Schengenit
Sistemi EES nuk vendos asnjĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« re pĂ«r qĂ«ndrimet e shkurtra nĂ« zonĂ«n Schengen, tha zĂ«dhĂ«nĂ«si pĂ«r ĂĂ«shtjet e Brendshme tĂ« Komisionit Evropian, Markus Lammert, mĂ« 19 janar, nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« pretendimeve tĂ« shoqatave tĂ« transportit nga Ballkani PerĂ«ndimor se sistemi i ri po i lĂ« punĂ«torĂ«t dhe shoferĂ«t pa punĂ«.
âEES siguron zbatim mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« rregullave ekzistuese dhe zbulim sistematik tĂ« parregullsiveâ, tha Lammert, duke theksuar se Komisioni Evropian po ndjek nga afĂ«r çështjen e njoftimeve pĂ«r bllokada nga transportuesit.
Sipas tij, EES nuk sjell ndryshime në rregullat ekzistuese për qëndrimin në zonën Schengen.
âSipas rregullave, shtetasit e vendeve tĂ« treta pa vizĂ« kanĂ« tĂ« drejtĂ« tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« zonĂ«n Schengen pĂ«r gjithsej 90 ditĂ« brenda çdo periudhe 180-ditore. Ădo ditĂ« qĂ« e tejkalon kĂ«tĂ«, duhet tĂ« mbulohet me vizĂ« afatgjate ose leje tĂ« lĂ«shuar nga njĂ« shtet anĂ«tarâ, shtoi Lammert.
Por, sipas Muratovskës, edhe pse BE-ja thotë se rregulli i qëndrimit 90-ditor brenda 180 ditëve nuk ka ndryshuar, rrethanat kanë ndryshuar.
âTĂ« gjitha shtetet anĂ«tare tĂ« Bashkimit Evropian tashmĂ« janĂ« nĂ« zonĂ«n Schengen â plus dy vende qĂ« nuk janĂ« anĂ«tare tĂ« BE-sĂ«, Norvegjia dhe Zvicra. Tani, pa marrĂ« parasysh se si largohesh nga vendi, menjĂ«herĂ« hyn nĂ« zonĂ«n Schengen. Ndaj, pretendimet se situata Ă«shtĂ« e njĂ«jtĂ« si mĂ« parĂ«, janĂ« fyerje pĂ«r inteligjencĂ«nâ, thotĂ« Muratovska.
Qeveria maqedonase u doli në mbrojtje transportuesve të vendit.
Ministri i Transportit, Aleksandar Nikolovski, tha se e kupton revoltën dhe propozoi që problemi të zgjidhet ose duke shtyrë sistemin elektronik për shoferët profesionalë, ose duke u dhënë atyre mundësinë të marrin viza pune. /rel/
The post Transportuesit rajonalë bllokojnë kufijtë me BE-në, Kosova në vështirësi appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.