Shëndeti mendor në Kosovë në alarm: 13 vetëvrasje në vitin 2025, qindra thirrje për ndihmë

Të dhënat për nëntëmujorin e parë të vitit 2025 tregojnë një situatë shqetësuese në fushën e shëndetit mendor në Kosovë, duke rikthyer në vëmendje mungesën e politikave dhe mekanizmave institucional për parandalimin e vetëvrasjeve.
Sipas Policisë së Kosovës, 13 persona kanë kryer vetëvrasje në Kosovë, një dukuri e cila ndodh nga faktorë të ndryshëm, ekonomik, social, psikologjik, çrregullimeve mendore, probleme, mungesë vetëbesime e tjera.
NdĂ«rkohĂ« Qendra pĂ«r parandalimin e vetĂ«vrasjes âLinja e JetĂ«sâ pĂ«r nĂ«ntĂ« muajt e parĂ« tĂ« vitit qĂ« lamĂ« pas, ka pasur 800 thirrje tĂ« personave me mendime suicidale, 3-4 mijĂ« chats dhe 160 thirrje tĂ« humbura.
Institucionet shëndetësore raportojnë se çdo ditë trajtohen persona me çrregullime të ndryshme psikike, përfshirë edhe raste me ide vetëlënduese, derisa profesionistët e shëndetit mendor, theksojnë nevojën për kujdes të shtuar në trajtim dhe në raportimin publik të këtyre rasteve. Sipas tyre, mënyra e raportimit mediatik mund të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në shoqëri, veçanërisht te personat në gjendje të brishtë emocionale.
Drejtori i Klinikës së Psikiatrisë në QKUK, Faton Kutllovci, ka thënë për KosovaPress, se në këtë klinikë trajtohen çdo ditë persona me çrregullime psikike, përfshirë edhe raste me ide suicidale. Sipas tij, trajtimi bëhet me kujdes të veçantë dhe në bazë të vlerësimit profesional për secilin rast.
Kutllovci ka apeluar që mediat të raportojnë me përgjegjësi për këto raste, duke paralajmëruar se raportimi i detajuar mund të ketë ndikim negativ në shoqëri.
Përveç raportimit joetik në media, Kutllovci ka thënë se janë edhe dy efekte tjera negative, stigma, fjalët se nëse viziton psikiatrin je person me të meta të mëdha psikike dhe ndikimi i farmacistëve, të cilët u thonë se terapia që marrin është e rëndë dhe personi me mendim suicidal ndërprenë terapinë.
Ai po ashtu ka bërë të ditur se ligji aktual për shëndetin mendor ka mangësi dhe se një draft i ri i projektligjit tashmë ndodhet në fazën e konsultimeve publike.
âNĂ« KlinikĂ«n e PsikiatrisĂ«, nĂ« baza ditore ne trajtojmĂ« edhe nĂ« mĂ«nyrĂ« ambulatore, po edhe nĂ« mĂ«nyrĂ« spitalore persona qĂ« manifestojnĂ« çrregullime psikike, tĂ« cilat mund tĂ« japin ide suicidale. NĂ« varĂ«si prej çrregullimit psikik, tĂ« cilin e manifeston, e bĂ«jmĂ« edhe planifikimin pĂ«r trajtimin e personit qĂ« manifeston ide suicidale, sepse duhet tĂ« jemi shumĂ« tĂ« kujdesshĂ«m... Kur merret nĂ« konsideratĂ« raportimi qĂ« bĂ«het pĂ«r personat qĂ« kanĂ« kryer vetĂ«vrasje, duhet tĂ« kemi shumĂ« kujdes, sepse kjo Ă«shtĂ« shumĂ« e dĂ«mshme pĂ«r shkak se raportimi pĂ«r kĂ«to raste nuk duhet tĂ« jetĂ« i detajuar, sepse, duhet tĂ« marrim nĂ« konsideratĂ« faktin se gjatĂ« kĂ«saj periudhe, nĂ« shoqĂ«rinĂ« tonĂ«, mund tĂ« ketĂ« edhe njĂ« numĂ«r i caktuar edhe i konsiderueshĂ«m i personave qĂ« manifestojnĂ« ide suicidale, por qĂ« s'e ka marrĂ« forcĂ«n ende pĂ«r ta kryer aktin dhe, nĂ« qoftĂ« se tash mediat e raportojnĂ« edhe me foto, edhe vendi ku ka ndodhur suicidi dhe mĂ«nyrĂ«n se si Ă«shtĂ« kryer, do tĂ« zhvillojnĂ« atĂ« qĂ« quhet copycat ose sindromi i kopjimit, ku personat qĂ« manifestojnĂ« ide suicidale, kopjojnĂ« personin qĂ« veç e ka realizuar dhe pĂ«r fat tĂ« keq mund tĂ« them qĂ« mediat mund tĂ« ndikojnĂ« negativisht.. Ligji aktual pĂ«r shĂ«ndetin mendor ka mangĂ«si dhe kĂ«to mangĂ«si edhe janĂ« konstatuar nga Komisioni pĂ«r ShĂ«ndetĂ«si i Parlamentit tĂ« KosovĂ«s. Ata i kanĂ« dhĂ«nĂ« rekomandimet ku duhet tĂ« ndryshohet dhe Ministria e ShĂ«ndetĂ«sisĂ« e ka krijuar komisionin i cili veç e ka pĂ«rfunduar draft-projektligjin pĂ«r shĂ«ndetin mendor, i cili tash Ă«shtĂ« veç nĂ« konsultime publikeâ, ka thĂ«nĂ« Kutllovci.
NdĂ«rkohĂ«, drejtori i organizatĂ«s âLinja e JetĂ«sâ, Bind Skeja, ka deklaruar se kjo organizatĂ« po pĂ«rballet me vĂ«shtirĂ«si financiare dhe mungesĂ« tĂ« stafit, çka ka detyruar shkurtimin e orarit tĂ« shĂ«rbimit. Prej orĂ« 14:00 deri nĂ« 2:00 siç ka qenĂ« orari, Ă«shtĂ« detyruar tĂ« shkurtohet prej 18:00 deri nĂ« 22:00, shkak i kĂ«tij orari sipas tij, Ă«shtĂ« qĂ« nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« ka mĂ« sĂ« shumti thirrje, me tre mbikĂ«qyrĂ«s, pesĂ« operatorĂ« dhe 20 operatorĂ« vullnetarĂ«.
Ai ka bërë të ditur se gjatë muajve të fundit janë pranuar qindra thirrje për ndihmë, ndërsa mijëra komunikime janë realizuar përmes platformave digjitale.
Skeja ka theksuar se Kosova ende nuk ka një ligj apo strategji specifike për parandalimin e vetëvrasjes dhe se mungon bashkëpunimi formal me institucionet qendrore, pavarësisht trajnimeve që kjo organizatë u ofron institucioneve të sigurisë.
âPĂ«r nĂ«ntĂ« muajt e parĂ« kemi pasur diku 800 thirrje dhe nga fundi i vitit 2024 kemi hapur edhe mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« shkruar pĂ«rmes chat njĂ« aplikacion, aty kemi pasur mĂ« shumĂ« diku 3-4 mijĂ« chats, kĂ«tu nuk reflektojnĂ« domosdoshmĂ«risht individ unik nĂ« sensin qĂ« secila thirrje Ă«shtĂ« prej njĂ« personi tjetĂ«r, ka qenĂ« qĂ« personi i njĂ«jtĂ« na ka thirrur disa herĂ«, nuk mundemi me identifiku shkaku qĂ« ruajmĂ« anonimitetin. Brenda gjashtĂ« muajve tĂ« parĂ« tĂ« 2025 kemi pĂ«rcjellĂ« se sa ka pasur thirrje tĂ« humbura qĂ« kanĂ« tentuar me na thirrĂ« por nuk kemi pasur mjaftueshĂ«m staf pĂ«r tu pĂ«rgjigjur, janĂ« diku 160 thirrje... Kemi mbĂ«rri nĂ« njĂ« situatĂ«, nuk kemi para pĂ«r me e vazhdua linjĂ«n e jetĂ«s ashtu siç e kemi menduar, andaj Ă«shtĂ« dashur tĂ« shkurtohet orari.. 7:58 Nuk e di njĂ« politikĂ« qĂ« ka kaluar pĂ«r parandalim tĂ« vetĂ«vrasjes edhe nuk Ă«shtĂ« qĂ« ka strategji pĂ«r kĂ«tĂ« ligji pĂ«r shĂ«ndetin mendor nuk e cek askund vetĂ«vrasjenâ, ka thĂ«nĂ« Skeja.
Nga ana tjetër, psikologu Kristian Halilaj ka shpjeguar se gjendjet e gjata depresive, humbja e motivimit dhe mendimet destruktive janë faktorë kyç që e çojnë një individ drejt krizave të rënda psikologjike. Ai ka theksuar se trajtimi profesional dhe mbështetja psikologjike janë të domosdoshme, pasi ndihma familjare shpesh nuk mjafton për të përballuar këto gjendje.
âNjĂ« fazĂ« e gjatĂ« nĂ« njĂ« gjendje depresive dhe humbje e motivit pĂ«r jetĂ«n dhe kontaktit, mendime destruktive dhe shkatĂ«rruese tĂ« njĂ« personi e determinojnĂ« rrugĂ«timin e tij pĂ«r njĂ« vetĂ«vrasje dhe kjo Ă«shtĂ« si njĂ« lloj zgjidhje pĂ«r me u largu nga boshllĂ«ku qĂ« njĂ« person nĂ« njĂ« gjendje krize dhe depresive e sheh si njĂ« lloj zgjidhje tĂ« pĂ«rfundimit tĂ« dhimbjes.. 6:27 KĂ«ta persona kryesisht nevojitet tĂ« marrin trajtim psikologjik dhe me pas ndihmĂ« profesionale, sepse ndihma familjare shpesh Ă«shtĂ« e mangĂ«t pĂ«r tĂ« pĂ«rforcuar sistemin e vlerave dhe vetĂ«besimit qĂ« mundet me pas njĂ« person nĂ« gjendje depresiveâ, ka thĂ«nĂ« Halilaj.
Sipas të dhënave të Policisë së Kosovës, gjatë vitit 2025, 13 persona kanë kryer vetëvrasje, ndërkohë në 2024 19 persona e 2023 42 persona kanë kryer një akt të tillë.
Nëse keni mendime suicidale apo ndjeheni në një gjendje depresive vizitoni psikologun apo thirrni në Linjën e Jetës pa pagesë në 0800 12345 ose shkruaj në chat si person anonim, raporton KP.






































