LONDER, 6 janar /ATSH-AA/ â PĂ«rderisa platformat dixhitale i zbehin kufijtĂ« midis figurave publike dhe audiencĂ«s sĂ« tyre, marrĂ«dhĂ«niet parasociale â lidhjet emocionale tĂ« njĂ«anshme tĂ« formuara me njerĂ«z qĂ« pĂ«rdoruesit nuk i kanĂ« takuar kurrĂ«, po bĂ«hen mĂ« intensive, tĂ« pĂ«rhapura dhe ekonomikisht tĂ« fuqishme, thonĂ« ekspertĂ«t.
Dikur i kufizuar kryesisht në kërkimin akademik, termi marrëdhënie parasociale është zhvendosur në diskursin kryesor, pasi mediat sociale, transmetimet e drejtpërdrejta dhe përmbajtja e drejtuar nga algoritmet nxisin një ndjenjë të vazhdueshme intimiteti midis fansave dhe personazheve të famshëm, ndikuesve dhe madje edhe chatbot-eve të inteligjencës artificiale.
Parasocial u zgjodh si fjala e vitit 2025 e Fjalorit të Kembrixhit, megjithëse vetë koncepti daton dekada më parë. Ideja u prezantua për herë të parë në vitin 1956 nga studiuesit Donald Horton dhe Richard Wohl, të cilët vunë re se audienca televizive zhvillonte ndjenja familjariteti dhe afërsie emocionale me personalitetet në ekran.
Megjithatë, sot qasja e vazhdueshme në internet, postimet personale dhe përgjigjet e drejtpërdrejta krijojnë një iluzion afërsie, duke i bërë lidhjet parasociale të ndihen më reale se kurrë më parë.
Shembujt variojnë nga komunitetet e përkushtuara të fansave të K-pop-it deri te ndjekësit e influencuesve dhe reagimet emocionale ndaj ngjarjeve të jetës së të famshmëve, siç janë vajtimet e fansave për fejesën e yllit amerikan të pop-it Taylor Swift me lojtarin e NFL-së Travis Kelce.
â Intimiteti i prodhuar nxit investimin emocional
Profesoresha në Universitetin e Floridës Qendrore, Mel Stanfill tha se mediat sociale kanë amplifikuar në mënyrë dramatike marrëdhëniet parasociale duke e shndërruar intimitetin në një produkt strategjik.
K-pop-i, nĂ« veçanti tregton ndjenjĂ« tĂ« prodhuar afĂ«rsie, tha Stanfill duke shpjeguar se tĂ« famshmit e pĂ«rziejnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« markĂ«n e tyre profesionale me pamje tĂ« kuruara me kujdes tĂ« jetĂ«s sĂ« tyre private. âKy ekspozim i vazhdueshĂ«m thellon investimin emocional tĂ« fansaveâ, tha ajo ndonjĂ«herĂ« duke motivuar besnikĂ«ri tĂ« jashtĂ«zakonshme, dhe nĂ« raste ekstreme, sjellje shqetĂ«suese.
Stanfill vuri në dukje incidentet e ndjekësve që përfshijnë idhujt e K-pop-it dhe rastet historike siç është atentati i vitit 1981 ndaj ish-presidentit amerikan Ronald Reagan, i nxitur nga një obsesion me aktoren Jodie Foster, si shembuj se si lidhja parasociale mund të bëhet e rrezikshme.
Ajo shtoi se këto marrëdhënie formësojnë gjithnjë e më shumë sjelljen ekonomike, duke e shndërruar konsumin në një shënues të besnikërisë dhe statusit brenda komuniteteve të fansave.
Stanfill paralajmëroi se dinamikat e kulturës së anulimit brenda fandom-eve shpesh keqkarakterizohen, ndonjëherë duke errësuar llogaridhënien ose duke synuar në mënyrë disproporcionale grupet e margjinalizuara, ndërsa rritja e përmbajtjes së gjeneruar nga inteligjenca artificiale rrezikon ta turbullojë më tej realitetin dhe të intensifikojë dezinformimin.
â Iluzioni i reciprocitetit forcon besnikĂ«rinĂ« e fansave
Marrëdhëniet parasociale formësojnë jetën e përditshme të njerëzve, mirëqenien mendore dhe zakonet e konsumit dhe mund të formohen jo vetëm me personazhe të famshëm dhe ndikues të vërtetë, por edhe me personazhe fiktivë dhe madje edhe avatarë të inteligjencës artificiale.
Studiuesja e psikologjisĂ« sĂ« medias nĂ« Universitetin âEmpire Stateâ nĂ« New York, Gayle Stever tha pĂ«r Anadolu-n se mediat sociale kanĂ« mjegulluar kufirin midis ndĂ«rveprimit thjesht parasocial dhe atij vĂ«rtet shoqĂ«ror.
âAjo qĂ« ndodhi me ardhjen e mediave sociale Ă«shtĂ« se filluam tĂ« futeshim nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« gri ku nuk ishte pikĂ«risht njĂ« marrĂ«dhĂ«nie shoqĂ«rore sepse nuk kishe qasje dhe ata ishin me status mĂ« tĂ« lartĂ«. Por, njerĂ«zit filluan tĂ« merrnin pĂ«rgjigje nĂ« mediat sociale nga personazhet e famshmeâ, tha Stever.
Sipas saj, ky reciprocitet i perceptuar forcon besnikërinë, duke përfituar artistët dhe krijuesit, karrierat e të cilëve varen gjithnjë e më shumë nga bazat e fansave shumë të angazhuara.
âBaza e fansave Ă«shtĂ« buka e tyreâ, tha Stever.
Gjithnjë e më shumë, bazat e fansave janë jetësore për suksesin e personazheve të famshëm, theksoi ajo e cila bëri të ditur se artistë të tillë si grupet K-pop BTS dhe Blackpink si dhe yje të mëdhenj amerikanë, përfitojnë nga mobilizimi i fansave për të rritur transmetimet, top listat dhe fushatat promovuese nga përkushtimi.
â PĂ«rfitimet dhe rreziqet pĂ«r mirĂ«qenien mendore
Ekspertët theksojnë se marrëdhëniet parasociale nuk janë në thelb të dëmshme. Në disa raste, ato ofrojnë mbështetje emocionale dhe mekanizma përballimi. Stever përmendi shembullin e një pacienti me kancer i cili gjeti ngushëllim duke dëgjuar muzikën e këngëtarit Josh Groban, duke e përshkruar atë si një lidhje që ofronte siguri pa ndërveprim të drejtpërdrejtë.
MarrĂ«dhĂ«nie tĂ« tilla mund tĂ« nxisin komunitetin, tĂ« motivojnĂ« udhĂ«timin dhe angazhimin shoqĂ«ror dhe tâi ndihmojnĂ« njerĂ«zit tĂ« menaxhojnĂ« vetminĂ« ose stresin. MegjithatĂ«, Stever paralajmĂ«roi se lidhjet parasociale mund tĂ« bĂ«hen tĂ« pashĂ«ndetshme siç shihet nĂ« raste ekstreme ku njerĂ«zit âmartohenâ me personazhe tĂ« gjeneruara nga IA.
Adoleshentët përjetojnë emocione më intensivisht ndërsa formojnë identitetin e tyre, duke çuar shpesh në lidhje më të forta me të famshmit sesa tek të rriturit, theksoi Stever duke shtuar se në disa raste, kjo cenueshmëri mund të përkthehet në ekstreme të dëmshme, përfshirë çrregullimet e të ngrënit, tendosjen financiare nga shpenzimet e tepërta dhe izolimin social.  /os/
The post BM â EkspertĂ«t: Epoka dixhitale intensifikon lidhjet parasociale appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.
Login
