Para njĂ« viti, presidenti me pro-kripto nĂ« historinĂ« e SHBA-sĂ«, sapo u rikthye nĂ« pushtet. Ardhja e dytĂ« e Donald Trump u pa si njĂ« agim i ri pĂ«r kriptomonedhat, me shumĂ« evangjelistĂ« qĂ« parashikonin se Bitcoin do bĂ«hej âari digjitalâ dhe se do vlerĂ«sohej 200 mijĂ« dollarĂ« nĂ« fund tĂ« vitit.
Siç premtoi, Trump, bëri shumë për kriptot dhe rregullimin e tyre. Ai nënshkroi dhe aktin që rregullonte stablecoins (GENIUS), kriptomonedhat e mbështetura në valutë, loboi për miratimin e aktit të tregtimit të kriptove në një mjedis ligjor të rregulluar (CLARITY), përfitoi personalisht nga marrëveshjet e kriptove dhe reklamoi një kriptomonedhë-meme të vetes së tij.
Kriptot duhet të përfitonin nga risqet makro dhe gjeopolitike, si rritja e borxheve apo deficiteve, zhvlerësimit të dollarit, lufta tregtare dhe tensioni në rritje midis SHBA-së, Kinës, Iranit etj. Por këto ndihmuan arin të rritej jo kriptot.
Ari digjital ra me 6% gjatë 2025-s dhe deri ëm tani ka rënë 35% nga piku i tetorit, kur Trump u zgjodh president.
Sa herë që ari ka pësuar rritje të fortë si reagim ndaj trazirave tregtare ose gjeopolitike gjatë vitit të kaluar, Bitcoin ka rënë ndjeshëm. Ai është larg të qenit një mburojë; përkundrazi, është një mënyrë për të  shfrytëzuar rrezikun, duke treguar një korrelacion të fortë me asete të tjera me rrezik, si aksionet spekulative.
TĂ« quash Bitcoin ose çdo mjet tjetĂ«r kripto si âmonedhĂ«â ka qenĂ« gjithmonĂ« e kotĂ«. Ai nuk Ă«shtĂ« as njĂ«si llogarie, as mjet i shkallĂ«zueshĂ«m pagese, as ruajtĂ«s i qĂ«ndrueshĂ«m l i vlerĂ«s. Edhe pse El Salvador e bĂ«ri Bitcoin ligjĂ«risht monedhĂ«, ai pĂ«rbĂ«n mĂ« pak se 5% tĂ« transaksioneve pĂ«r mallra dhe shĂ«rbime. Kripto nuk Ă«shtĂ« as njĂ« aset, pasi nuk ka rrjedhĂ« tĂ« tĂ« ardhurave, funksion apo pĂ«rdorim industrial ose nĂ« botĂ«n reale (ndryshe nga ari dhe argjendi).
17 vjet pas lançimit tĂ« Bitcoin, i vetmi opsion mĂ« i pranueshĂ«m nĂ« kripto Ă«shtĂ« stablecoin: njĂ« version digjital i parave tradicionale, tĂ« cilat industria financiare dhe bankare i ka digjitalizuar dekada mĂ« parĂ«. Por mbetet pĂ«r tâu parĂ«, nĂ«se paratĂ« digjitale dhe shĂ«rbimet financiare duhet tĂ« jenĂ« mbi blockchain apo nĂ« platforma tradicionale. Por 95% e parave dhe shĂ«rbimeve digjitale tĂ« quajtura âblockchainâ janĂ« blockchain vetĂ«m nĂ« emĂ«r. Ato janĂ« private, jo publike; qendrore, jo tĂ« decentralizuara; me leje, jo pa leje; dhe tĂ« verifikuara nga njĂ« grup i vogĂ«l autentifikuesish tĂ« besuar (si nĂ« financat dhe bankat digjitale tradicionale) dhe jo nga agjentĂ« tĂ« decentralizuar nĂ« juridiksione pa sundim ligji.
Financa e vërtetë e decentralizuar kurrë nuk do të arrijë në shkallë të madhe. Asnjë qeveri serioze,  madje as administrata Trump nuk do të lejojë anonimitet të plotë të transaksioneve monetare dhe financiare, sepse kjo do të ishte një avantazh për kriminelë, terroristë, shtete të pakonsoliduara, aktorë jo-shtetërorë, trafikantë njerëzish, hajdutë dhe shmangës të taksave.
PĂ«r mĂ« tepĂ«r, portofolet digjitale dhe bursat e rregulluara duhet tĂ« ndjekin rregullat standarde kundĂ«r pastrimit tĂ« parave dhe ânjofto klientin tĂ«ndâ (AML/KYC). Kjo do tĂ« thotĂ« se nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« nĂ«se transaksionet nĂ« blockchain-e private dhe me leje janĂ« mĂ« tĂ« lira se nĂ« sistemet tradicionale, sidomos tani qĂ« sistemet bankare klasike ofrojnĂ« pagesa nĂ« kohĂ« reale dhe mjete mĂ« tĂ« shpejta pĂ«r qartĂ«sim. Pra, e ardhmja e parasĂ« dhe e pagesave nuk pritet tĂ« jetĂ« njĂ« revolucion dramatik siç premtonin adhuruesit e kriptove, por njĂ« evolucion gradual i sistemit financiar. RĂ«nia e fundit e Bitcoin dhe kriptomonedhave tĂ« tjera tregon edhe njĂ«herĂ« sa e paqĂ«ndrueshme Ă«shtĂ« kjo klasĂ« pseudo-asetesh.
Sa i pĂ«rket GENIUS Act, ky ligj krijoi terrenin pĂ«r njĂ« eksperiment tjetĂ«r tĂ« rrezikshĂ«m tĂ« âbankĂ«s sĂ« lirĂ«â, si ai qĂ« pĂ«rfundoi keq nĂ« shekullin XIX, dhe mund tĂ« quhet me ironi Reckless Idiot Act (Ligji i IdiotĂ«ve tĂ« PapĂ«rgjegjshĂ«m). Sipas kĂ«tij ligji, stablecoin-et nuk rregullohen si banka tĂ« ngushta (qĂ« merren vetĂ«m me depozita dhe pagesa), qĂ« do tĂ« thotĂ« se depozitat dhe pagesat nuk ndahen nga kreditimi dhe investimet mĂ« tĂ« rrezikshme, dhe as nuk kanĂ« qasje nĂ« lender-of-last-resort ose sigurimin e depozitave qĂ« ofrojnĂ« bankat qendrore.
NĂ« praktikĂ«, gjithçka qĂ« do tĂ« duhej pĂ«r tĂ« shkaktuar njĂ« panik financiar dhe njĂ« bank run Ă«shtĂ« qĂ« disa individĂ« tĂ« papĂ«rgjegjshĂ«m nĂ« shtete pseudo-libertariane tĂ« SHBA-ve tĂ« keqinvestojnĂ« fondet e tyre ose tâi vendosin depozitat nĂ« institucione tĂ« dobĂ«ta, si Silicon Valley Bank. Ashtu si nĂ« shekullin XIX, qasja aktuale e SHBA-ve, pĂ«r shkak tĂ« lakmisĂ« dhe paaftĂ«sisĂ« sĂ« Trump, dhe ndikimit tĂ« industrisĂ« kripto tĂ« korruptuar, Ă«shtĂ« receta pĂ«r paqĂ«ndrueshmĂ«ri financiare dhe ekonomike.
Lufta e fundit midis bankave reale dhe industrisĂ« kripto mbi CLARITY Act Ă«shtĂ« njĂ« shembull tjetĂ«r qĂ« tregon se Trump nuk kupton bazat e financĂ«s dhe tĂ« parasĂ«. ĂĂ«shtja nuk Ă«shtĂ« se bankat duan tĂ« ruajnĂ« pothuajse monopolin e tyre mbi transaksionet. NĂ« njĂ« sistem bankar me rezervĂ« fraksionale, bankat bĂ«jnĂ« dy gjĂ«ra: menaxhojnĂ« pagesa dhe krijojnĂ« kredi, duke kthyer depozitat afatshkurtra nĂ« kredi afatgjata. Kjo do tĂ« thotĂ« se ato ofrojnĂ« njĂ« shĂ«rbim semi-publik shumĂ« tĂ« vlefshĂ«m.
Depozitat afatshkurtra nuk paguajnĂ« interes, sepse janĂ« pothuajse ekuivalente me para tĂ« gatshme. MegjithatĂ«, industria kripto po kĂ«rkon qĂ« stablecoin-et tĂ« paguajnĂ« interes â drejtpĂ«rdrejt ose indirekt pĂ«rmes bursave â gjĂ« qĂ« do tĂ« minonte themelet e sistemit bankar qĂ« ne marrim tĂ« mirĂ«qenĂ«.
Kështu, kemi dy mundësi: ose ndryshojmë rrënjësisht sistemin financiar, duke ndarë pagesat nga krijimi i kredive (përmes bankave të ngushta për pagesat dhe institucioneve financiare për kreditë), ose ndalojmë stablecoin-et të paguajnë interes dhe të ndërhyjnë tek bankat.
Kjo Ă«shtĂ« njĂ« çështje politike dhe e stabilitetit financiar, dhe pak njerĂ«z e marrin seriozisht. Jamie Dimon, kryetar dhe CEO i JPMorgan Chase, po ngre alarmin pĂ«r kĂ«to ndryshime qĂ« kĂ«rkon industria kripto, ndĂ«rsa Brian Armstrong i Coinbase Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht i gabuar kur i minimizon kĂ«to shqetĂ«sime. NĂ«se Trump ka kĂ«shilltarĂ« qĂ« nuk janĂ« tĂ« korruptuar nga paratĂ« e kriptos, shpresohet qĂ« ata tâi shpjegojnĂ« se si funksionon sistemi bankar para se interesat personale tĂ« shkatĂ«rrojnĂ« themelet e tij. Sekretar i Thesarit, Scott Bessent, po dĂ«gjon?/Project Syndicate
The post Apokalipsi i ardhshëm i kriptomonedhave appeared first on Gazeta Si.