Teksa çmimet e naftës u rritën në nivelet më të larta të katër viteve, dhe vlerësimet ndaj tij ranë,Donald Trump gjeti njëfarë ngushëllimi të mërkurën duke pritur në Zyrën Ovale astronautët e misionit Artemis II.
âKĂ«ta njerĂ«z tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m pas meje, nuk e di nga e marrin guximin,â tha presidenti amerikan pĂ«r ekuipazhin qĂ« udhĂ«toi nĂ« anĂ«n e largĂ«t tĂ« HĂ«nĂ«s. âNe kemi vendin mĂ« tĂ« fuqishĂ«m nĂ« botĂ«.â
Por pĂ«rpjekjet e Trump pĂ«r tĂ« treguar forcĂ« dhe vetĂ«besim, 16 muaj pasi nisi mandatin e tij tĂ« dytĂ« me premtimin pĂ«r njĂ« âepokĂ« tĂ« artĂ«â pĂ«r AmerikĂ«n, po dĂ«shtojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«.
Presidenti 79-vjeçar po rĂ«ndohet nga njĂ« luftĂ« e papĂ«lqyer nĂ« Iran, e cila ka shkaktuar njĂ« rritje tĂ« ndjeshme tĂ« çmimeve tĂ« karburantit â njĂ« goditje e dyfishtĂ« ndaj dy premtimeve tĂ« tij elektorale: shmangia e ndĂ«rhyrjeve ushtarake jashtĂ« vendit dhe ulja e inflacionit.
Ndërkohë, ai ka sulmuar Papa Leon XIV, por e ka paraqitur veten si figurë fetare në rrjetet sociale dhe ka shkarkuar anëtarin e tretë të kabinetit si dhe sekretarin e marinës, duke shtuar frikën për kaos dhe mungesë drejtimi në administratë.
âPo shohim shpĂ«rbĂ«rjen e mandatit tĂ« dytĂ« tĂ« Trump para syve tanĂ«,â tha Douglas Brinkley, historian presidencial nĂ« Universitetin Rice, duke shtuar se presidenti po humb pjesĂ« kyçe tĂ« koalicionit politik qĂ« e çoi nĂ« fitore nĂ« vitin 2024.
AmerikanĂ«t po pyesin gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«: âKush Ă«shtĂ« nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« Donald Trump? Dhe a kemi mĂ« nevojĂ« pĂ«r kĂ«tĂ« figurĂ« spektakli?â
Edhe pasi fitoi simpati pas njĂ« tjetĂ«r tentative pĂ«r atentat fundjavĂ«n e kaluar, Trump e pĂ«rdori ngjarjen pĂ«r tĂ« promovuar planin e tij pĂ«r ndĂ«rtimin e njĂ« salle gjigante nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ« â njĂ« projekt prej 400 milionĂ« dollarĂ«sh qĂ« ka pak mbĂ«shtetje nga publiku.
âAi bĂ«n gjĂ«ra tĂ« bujshme pĂ«r tĂ« tĂ«rhequr vĂ«mendje, por kur kthehemi te treguesit ekonomikĂ«, ata thjesht nuk janĂ« mĂ« tĂ« mirĂ«,â tha njĂ« ish-zyrtar i administratĂ«s Trump. âAta kanĂ« nevojĂ« pĂ«r njĂ« kthesĂ« pozitive dhe nuk e kanĂ« pĂ«r momentin.â
Ndihmësit e Trump vazhdojnë të shfaqin besim në drejtimin dhe politikat e tij. Por disa republikanë druhen se presidenti është shkëputur nga shqetësimet e njerëzve të zakonshëm dhe nuk ka më askënd që ta ndalojë nga gabimet politike.
âNĂ« mandatin e parĂ«, stafi pĂ«rpiqej tĂ« shmangte kĂ«to gabime, por nĂ« tĂ« dytin duket sikur po e ndihmojnĂ«,â tha njĂ« ish-zyrtar tjetĂ«r.
Sondazhet e fundit janĂ« tĂ« zymta. Sipas mesatares kombĂ«tare tĂ« RealClearPolitics, vetĂ«m 41% e amerikanĂ«ve miratojnĂ« punĂ«n e tij, ndĂ«rsa 57% e kundĂ«rshtojnĂ« â njĂ« diferencĂ« prej 16 pikĂ«sh qĂ« parashikon vĂ«shtirĂ«si pĂ«r republikanĂ«t nĂ« zgjedhjet e mesmandatit.
Analistët politikë kanë rritur pritshmëritë që republikanët mund të humbasin kontrollin e Dhomës së Përfaqësuesve dhe ndoshta edhe të Senatit në nëntor.
âVotuesit nĂ« zonat kyçe janĂ« thellĂ«sisht tĂ« zhgĂ«njyer me Trump dhe janĂ« tĂ« gatshĂ«m tĂ« anashkalojnĂ« kundĂ«rshtimin ndaj demokratĂ«ve vetĂ«m pĂ«r tĂ« vendosur njĂ« kufizim ndaj presidentit,â shkroi Cook Political Report.
Lufta dy-mujore kundër Iranit dhe mbyllja e zgjatur e Ngushticës së Hormuzit, që ka rritur çmimet globale të energjisë dhe karburantit në SHBA, po duket gjithnjë e më shumë si një vetëdëmtim politik për Shtëpinë e Bardhë.
âTrump ende nuk u ka shpjeguar votuesve se çfarĂ« po bĂ«jmĂ« dhe si do ta pĂ«rkufizonim fitoren nĂ« Iran,â tha strategu republikan Doug Heye.
NjĂ« pjesĂ« e bazĂ«s sĂ« tij po pyet: âA Ă«shtĂ« serioz Trump, apo Ă«shtĂ« si çdo politikan tjetĂ«r qĂ« futet nĂ« pushtet dhe pastaj fillon njĂ« luftĂ«?â
Trump e ka mbrojtur luftĂ«n duke thĂ«nĂ« se çmimet e karburantit do tĂ« bien âsi gurâ sapo konflikti tĂ« pĂ«rfundojĂ« dhe se ia vlen pĂ«r tĂ« parandaluar Iranin tĂ« ketĂ« armĂ« bĂ«rthamore.
Sa i përket Ngushticës së Hormuzit, ai ka dyfishuar qëndrimin për bllokadën detare ndaj Iranit, duke e paraqitur si një strategji amerikane presioni.
Por nĂ«se kjo rrugĂ« ujore nuk hapet, Trump rrezikon tĂ« mbetet me çmime tĂ« larta energjie pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« â njĂ« problem pĂ«r tĂ« cilin ai ka kritikuar vazhdimisht paraardhĂ«sin Joe Biden.
Kjo situatĂ« ka dobĂ«suar gjithashtu pĂ«rpjekjen e tij pĂ«r tâu paraqitur si njĂ« burrĂ« shteti i fortĂ«.
âNgĂ«rçi nĂ« Hormuz dhe mungesa e njĂ« strategjie tĂ« qartĂ« nĂ« Iran e bĂ«jnĂ« Trump tĂ« duket impulsiv dhe i dobĂ«t,â tha Brinkley.
ZĂ«dhĂ«nĂ«sja e ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, Olivia Wales, tha se ajo qĂ« ka rĂ«ndĂ«si Ă«shtĂ« se Trump ka ndĂ«rmarrĂ« âveprime vendimtare pĂ«r tĂ« eliminuar kĂ«rcĂ«nimet dhe pĂ«r tĂ« mbajtur amerikanĂ«t tĂ« sigurtâ.
âPresidenti nuk i merr kĂ«to vendime tĂ« rĂ«ndĂ«sishme bazuar nĂ« sondazhe, por nĂ« interesin mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« popullit amerikan.â
Megjithatë, sipas Heye, hendeku mes Shtëpisë së Bardhë dhe publikut është bërë i dukshëm.
âTrump u zgjodh pĂ«r dy gjĂ«ra: tĂ« rregullojĂ« kufirin â gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« â dhe tĂ« ulĂ« çmimet. KĂ«tĂ« tĂ« dytĂ«n nuk e ka bĂ«rĂ« dhe as nuk flet mĂ« pĂ«r tĂ«, pĂ«rveçse u thotĂ« votuesve se janĂ« mĂ« tĂ« pasur se kurrĂ« â gjĂ« qĂ« ata nuk e besojnĂ«.â
Gazeta Si â Kryeministri Edi Rama ka deklaruar se ShqipĂ«ria ka bĂ«rĂ« njĂ« hap tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m drejt forcimit tĂ« sigurisĂ« dhe pavarĂ«sisĂ« energjetike tĂ« vendit.
NĂ« podcastin âFlasimâ, Rama bĂ«ri me dije se Ă«shtĂ« nĂ«nshkruar njĂ« marrĂ«veshje strategjike bashkĂ«punimi pĂ«r zhvillimin e qendrĂ«s energjetike nĂ« VlorĂ« dhe furnizimin e ShqipĂ«risĂ« me gaz natyror tĂ« lĂ«ngshĂ«m, nĂ« partneritet tĂ« ngushtĂ« me Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s.
Sipas tij, marrëveshja parashikon që Shqipëria të furnizohet me gaz të lëngshëm amerikan për një periudhë 20-vjeçare, çka pritet të ndikojë ndjeshëm në stabilitetin energjetik të vendit.
Ai shtoi se Vlora do të kthehet në një nyje të rëndësishme energjetike dhe se projekti përfshin edhe lidhjen me gazsjellësin Trans Adriatik (TAP), përmes një tubacioni që do ta lidhë me Fierin.
âVlora do tĂ« kthehet nĂ« njĂ« nyje tĂ« rĂ«ndĂ«sishme energjetikeâ, u shpreh Rama, duke theksuar se paralelisht me kĂ«tĂ« projekt do tĂ« rritet edhe volumi i investimeve tĂ« reja nĂ« sektorin energjetik.
Sipas tij, kjo nismë do të sjellë investime të reja dhe do të rrisë kapacitetet për sektorë si qendrat e të dhënave dhe inteligjenca artificiale.
Gazeta Si â TĂ« shtunĂ«n nĂ« mbrĂ«mje, presidenti i SHBA-ve, Donald Trump tha se ishte ende duke vlerĂ«suar propozimin e fundit tĂ« marrĂ«veshjes sĂ« Iranit, me tĂ« cilin kishte thĂ«nĂ« se ânuk ishte i kĂ«naqurâ vetĂ«m 24 orĂ« mĂ« parĂ«.
Para se tĂ« hipte nĂ« njĂ« aeroplan pĂ«r nĂ« Florida, ai u tha gazetarĂ«ve se i kishte bĂ«rĂ« kĂ«to komente tĂ« premten bazuar nĂ« njĂ« pĂ«rmbledhje tĂ« planit, por do tâi lexonte detajet kĂ«tĂ« fundjavĂ«.
Pak mĂ« vonĂ«, ai shkroi nĂ« llogarinĂ« e tij nĂ« mediat sociale, âTruthâ: âSĂ« shpejti do ta shqyrtoj planin qĂ« Irani sapo na dĂ«rgoi, por nuk mund ta imagjinoj qĂ« tĂ« jetĂ« i pranueshĂ«mâ.
Sipas disa gazetave amerikane, plani i ri i Iranit do të përfshinte rihapjen e Ngushticës së Hormuzit nga Irani, edhe para se Trump të heqë bllokadën e SHBA-ve ndaj anijeve iraniane dhe të lidhura me Iranin që hyjnë dhe dalin nga Gjiri i Omanit (e vendosur pikërisht për ta detyruar Iranin të heqë bllokadën në Hormuz).
Agjencia amerikane e lajmeve Axios raportoi se propozimi iranian vendosi ânjĂ« afat njĂ«mujor pĂ«r negociatat mbi njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r rihapjen e NgushticĂ«s sĂ« Hormuzit, pĂ«rfundimin e bllokadĂ«s detare amerikane dhe pĂ«rfundimin pĂ«rfundimtar tĂ« luftĂ«s nĂ« Iran dhe nĂ« Libanâ.
Ky është një lëshim i rëndësishëm për Iranin, ekonomia e të cilit po vuan shumë nga bllokada e SHBA-ve. Në këmbim, megjithatë, regjimi iranian vazhdon të kërkojë të shtyjë, të paktën për momentin, diskutimet në lidhje me programin e tij bërthamor, të cilin Shtetet e Bashkuara do të donin ta çmontonin plotësisht.
Programi i pasurimit të uraniumit të Iranit ka qenë gjithmonë një pikë qendrore e negociatave, por është bërë edhe më shumë i tillë që kur Irani filloi të propozojë rihapjen e Ngushticës.
Irani po kërkon që negociatat për programin e tij bërthamor të shtyhen deri në fund të fazës së parë të bisedimeve, pasi të arrihet një armëpushim i përhershëm (ai aktual do të ishte i përkohshëm, megjithëse Trump e ka zgjatur afatin për një kohë të pacaktuar).
Trump, i cili ka demonstruar vazhdimisht dëshirën e tij për të arritur qëllimet e tij sa më shpejt të jetë e mundur, nuk është i bindur nga ky propozim dhe do të donte ta detyronte Iranin të pranonte kushtet e tij bërthamore, të cilat, megjithatë, janë të paqarta dhe ndryshojnë shpesh.
Raundi i parë i negociatave në Islamabad të Pakistanit, në mesin e prillit, përfundoi në një bllokim, sepse Shtetet e Bashkuara kishin propozuar që Irani të ndalonte programin e tij bërthamor për njëzet vjet, ndërsa Irani kishte propozuar një periudhë pesëvjeçare, të cilën administrata amerikane e konsideroi shumë të shkurtër.
KĂ«to ditĂ«, Trump as nuk po e pĂ«rjashton mundĂ«sinĂ« e rifillimit tĂ« luftimeve. TĂ« premten, ai u tha pĂ«rsĂ«ri gazetarĂ«ve nĂ« ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«: âA duam tĂ« shkojmĂ« atje dhe tâi hedhim nĂ« erĂ« dhe tâi pĂ«rfundojmĂ« pĂ«rgjithmonĂ«, apo duam tĂ« pĂ«rpiqemi tĂ« bĂ«jmĂ« njĂ« marrĂ«veshje? Dua tĂ« them, kĂ«to janĂ« opsionetâ.
Në realitet, ideja e rifillimit të luftës është shumë e papëlqyeshme në Shtetet e Bashkuara dhe Trump nuk mund ta përballojë dot ruajtjen e vendosjes së tij masive ushtarake rreth Gjirit Persik për një kohë të pacaktuar.
Ai gjithashtu dëshiron të parandalojë që rritja e çmimeve të karburantit të ndikojë në fushatën e tij për zgjedhjet e mesit të mandatit, të cilat do të mbahen në Shtetet e Bashkuara në nëntor.
Rifillimi i bombardimeve ndaj Iranit, i cili po vuan, por ka provuar se mund të rezistojë shumë më gjatë nga sa priste Trump, mund të nxisë mospajtim të brendshëm.
Gazeta Si â I heshtur, por nĂ« zgjerim tĂ« shpejtĂ«, fenomeni âKratomâ po shfaqet si njĂ« shqetĂ«sim i ri shĂ«ndetĂ«sor nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s.
Falë disponueshmërisë së lehtë dhe perceptimit të një substance natyrale, pra më pak të rrezikshme, përdorimi i tij është përhapur shumë përtej tregjeve të saj fillestare të veçanta.
Por pas kĂ«saj padĂ«mshmĂ«rie tĂ« dukshme fshihet njĂ« pamje shumĂ« mĂ« komplekse: midis boshllĂ«qeve rregullatore, mungesĂ«s sĂ« informacionit dhe rreziqeve konkrete klinike, âKratomâ-i po shqetĂ«son gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« mjekĂ«t, studiuesit dhe autoritetet shĂ«ndetĂ«sore.
ĂfarĂ« Ă«shtĂ« dhe pse Ă«shtĂ« shqetĂ«sues?
ĂshtĂ« njĂ« substancĂ« me bazĂ« bimore me veti psikoaktive, por efektet qĂ« mund tĂ« prodhojĂ« e bĂ«jnĂ« atĂ« larg tĂ« qenit i padĂ«mshĂ«m.
Komponimet e tij aktive (veçanërisht mitragynina dhe 7-hidroksimitragynina), veprojnë në trurin e njeriut në një mënyrë të ngjashme me opioidet, megjithëse nuk janë.
I nxjerrĂ« nga gjethet e njĂ« bime tropikale, Mitragyna speciosa, qĂ« gjendet kryesisht nĂ« vende, si Tajlanda, Indonezia dhe Malajzia, âKratomâ-i, kur merret nĂ« doza tĂ« larta, ndryshon sistemin nervor, duke krijuar rreziqe tĂ« mundshme pĂ«r shĂ«ndetin.
Janë dozat e larta që shkaktojnë dëmin më të madh: në doza të ulëta, ai ka një efekt energjik, por në doza të larta, bëhet një analgjezik dhe qetësues i fuqishëm.
Në Shtetet e Bashkuara, përdorimi i tij është rritur me shpejtësi, duke e transformuar atë nga një fenomen margjinal në një emergjencë në zhvillim.
Sa është rritur konsumi në vitet e fundit?
Shifrat flasin vetĂ«: sipas njĂ« studimi tĂ« botuar nĂ« revistĂ«n âAddictionâ, rastet e raportuara nĂ« qendrat amerikane tĂ« kontrollit tĂ« helmimeve u rritĂ«n nga vetĂ«m 19 nĂ« vitin 2010, nĂ« 1.242 nĂ« vitin 2023.
Kjo përfaqëson një rritje prej 6.500%, ekuivalente me një rritje afërsisht 65-fish në pak më shumë se një dekadë.
VetĂ« studiuesit e pĂ«rshkruan kĂ«tĂ« pĂ«rshkallĂ«zim si âmarramendĂ«sâ, duke theksuar njĂ« rritje paralele edhe nĂ« rastet mĂ« tĂ« rĂ«nda.
Cilat janë rreziqet aktuale shëndetësore?
Pasojat mjekĂ«sore qĂ« lidhen me âKratomâ-in janĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme. Efektet e raportuara pĂ«rfshijnĂ« kriza, aritmi kardiake, dĂ«mtime tĂ« mĂ«lçisĂ« dhe probleme tĂ« frymĂ«marrjes.
Në rastet e analizuara, pothuajse një në shtatë pacientë kërkoi shtrim në spital, ndërsa një në gjashtëmbëdhjetë u transferua në kujdes intensiv. Këto të dhëna nënvizojnë rreziqet e mundshme të substancës, veçanërisht kur merret pa mbikëqyrje.
ĂfarĂ« ndodh kur kombinohet me substanca tĂ« tjera?
Rreziku rritet mĂ« tej kur âKratomâ-i merret me ilaçe ose medikamente tĂ« tjera. Substanca mund tĂ« ndĂ«rhyjĂ« nĂ« proceset metabolike tĂ« trupit, duke amplifikuar efektet toksike dhe duke i bĂ«rĂ« reagimet mĂ« tĂ« paparashikueshme. Kjo dukuri e shpeshtĂ«, sipas ekspertĂ«ve, kontribuon nĂ« rritjen e rasteve me rezultate serioze.
Cila është situata rregullatore në SHBA?
âKratomâ-i ekziston nĂ« njĂ« zonĂ« gri legjislative. Nuk Ă«shtĂ« i listuar si njĂ« substancĂ« e kontrolluar federalisht dhe nuk Ă«shtĂ« miratuar pĂ«r pĂ«rdorim mjekĂ«sor, duke i lĂ«nĂ« shtetet individuale tĂ« lira tĂ« rregullojnĂ« pĂ«rdorimin e tij ose jo.
Studimi thekson se si shtetet e parregulluara përjetojnë rezultate më të këqija në aspektin e ekspozimit dhe pasojave shëndetësore, sesa ato që e kanë ndaluar përdorimin e tij.
Pse debati politik vazhdon ende?
Pavarësisht të dhënave alarmante, rregullimi i kësaj substance me ligj, mbetet i diskutueshëm. Mungesa e studimeve të thella dhe përfundimtare shkencore e bën të vështirë krijimin e politikave të përbashkëta.
Hulumtuesit thonë se është. Rritja e konsumit dhe përdorimi i përhapur i substancës, sugjerojnë se fenomeni nuk do të përfundojë së shpejti.
Pa ndĂ«rhyrje tĂ« qarta dhe tĂ« bazuara nĂ« prova, âKratomâ-i rrezikon tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« emergjencĂ« tĂ« re shĂ«ndetĂ«sore, tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu pĂ«rmbajtur dhe ende tĂ« kuptuar dobĂ«t.
Gazeta Si â âKasapi i qeshurâ. Fotografia e Srdjan Laliç, duke parĂ« gjerĂ«sisht nĂ« kamera, duhet tĂ« jetĂ« pikĂ«risht imazhi ikonik i hetimit tĂ« famshĂ«m ndĂ«rkombĂ«tar policor âSky ECCâ.
Eksperti 41-vjeçar i IT-së nga Beogradi, është krenar për arritjen e tij, megjithëse fotografia e redaktuar dhe e publikuar, nuk zbulon menjëherë pse Laliç është në një humor kaq të mirë.
Fotografia origjinale, e cila u dĂ«rgua nĂ«pĂ«rmjet rrjetit tĂ« komunikimit âSky ECCâ tĂ« thyer nga shĂ«rbimet policore, nuk lĂ« asgjĂ« pĂ«r tĂ« dĂ«shiruar nĂ« aspektin e qartĂ«sisĂ«.
Një Srdjan Laliç i qeshur është ulur sipër trupit të (me sa duket) Goran Veliçkovic Goksi, i cili është shtrirë në tokë i lidhur dhe gjysmë i zhveshur.
Laliç i dĂ«rgon njĂ« mesazh klientit tĂ« tij nĂ«pĂ«rmjet âSky ECCâ: âAi tashmĂ« ka humbur njĂ« gisht dhe Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« keqe, por ky idiot mendon se do tĂ« dalĂ« nga kjo punĂ« i gjallĂ«. UnĂ« tashmĂ« ia kam çarĂ« lĂ«kurĂ«n tĂ« gjallĂ«âŠâ.
Ngjarja zhvillohet në tetor të vitit 2020, në një vilë të vogël në Ritopek, një periferi të kryeqytetit serb Beograd.
FalĂ« komunikimeve tĂ« pĂ«rgjuara dhe tĂ« deshifruara nga âSky ECCâ, policia zbulon se vila nĂ« Ritopek Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar si njĂ« thertore dhe vend pĂ«r tortura.
Dhomat janë të mbuluara plotësisht me fletë plastike dhe në njërën prej tyre ndodhet një mulli mishi industrial gati dy metra i lartë.
Në një moment ata po pozojnë duke buzëqeshur me njërën prej viktimave të tyre; në foton tjetër, koka e viktimës duket se është mbështetur mbi një tavolinë druri. Foto të tjera tregojnë pjesë të trupit që vendosen me kujdes sipas madhësisë në enë plastike të bardha.
Hetimi mĂ« vonĂ« do tĂ« zbulonte se pjesĂ«t e trupit mĂ« pas u bluan nĂ« njĂ« mulli mishi, nĂ« atĂ« qĂ« gangsterĂ«t e quanin âkebap njerĂ«zorâ. MĂ« pas, âkebapi njerĂ«zorâ, iu dha peshqve nĂ« Danub.
KriminelĂ«t serbĂ« Veljko Belivuk dhe âKasapi i Qeshurâ, Srdjan Laliç
NĂ« foton e âkasapit qĂ« qeshâ, shfaqet njĂ« fytyrĂ« e dytĂ« e qeshur. Ajo e 40-vjeçarit Veljko Belivuk, me nofkĂ«n âTroubleâ.
Belivuk është udhëheqësi i huliganëve të FC Partizan Beograd, një grup jashtëzakonisht i dhunshme dhe nacionalist.
Nofka e njĂ«sisĂ« sĂ« tij Ă«shtĂ« âPrincipiâ, e emĂ«ruar sipas Gavrilo Principit, vrasĂ«sit tĂ« ArkidukĂ«s Franz Ferdinand nĂ« vitin 1914.
Grupi âPrincipiâ ishte aktiv nĂ« ofrimin e sigurisĂ«, si pĂ«r institucionet e mikpritjes, ashtu edhe pĂ«r politikanĂ«t serbĂ«.
Për më tepër, ka raportime se Belivuk dhe njerëzit e tij u paguan nga qeveria serbe për të prishur demonstratat antiqeveritare dhe për të shpërndarë ngjarje si Parada e Krenarisë.
Një qytet i vogël, dy klane
ShtĂ«pia e tmerreve pranĂ« Beogradit nuk kishte tĂ« bĂ«nte fare me futbollin apo politikĂ«n. Belivuk ishte bashkuar gjithashtu me klanin âKavacâ, njĂ« grup mafioz malazez aktiv nĂ« tregtinĂ« ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« kokainĂ«s dhe i udhĂ«hequr nga kumbari Radoje âZviceraniâ Zvicer.
Belivuk e kishte mobiluar shtĂ«pinĂ« nĂ« Ritopek pĂ«r tĂ« eliminuar anĂ«tarĂ«t e klanit armiqĂ«sor âSkaljariâ po nĂ« Mal tĂ« Zi.
Por pĂ«r tĂ« kuptuar luftĂ«n midis klanit âKavacâ dhe âSkaljariâ, duhet tĂ« shkojmĂ« nĂ« qytetin-port mesjetar tĂ« Kotorrit, nĂ« bregdetin Adriatik tĂ« Malit tĂ« Zi.
Kotorri është një nga perlat turistike në bregdetin Adriatik. Qyteti ka afërsisht 13.000 banorë dhe është i vendosur në Gjirin e Kotorrit.
Nën sundimin venecian, kur Kotorri ende quhej Kotor, porti ishte i rrethuar plotësisht me mure. Si vetë qyteti, ashtu edhe mjedisi përreth, janë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.
Ndërsa Kotorri mund të mos jetë ende aq popullor sa Venecia ose Dubrovniku më i afërt, turizmi po lulëzon atje. Gjiri i Kotorrit është porti i ëndrrave, veçanërisht për anijet turistike.
PĂ«rveçse njĂ« atraksion turistik, Kotorri Ă«shtĂ« gjithashtu pak a shumĂ« âCorleoneâ (fshati sicilian nĂ« Itali, bazĂ« e organizatĂ«s mafioze italiane âCosa Nostraâ), e Malit tĂ« Zi.
Dy nga organizatat kriminale mĂ« famĂ«keqe dhe tĂ« frikshme nĂ« EuropĂ«, e kanĂ« origjinĂ«n nga Kotorri: klani âKavacâ dhe klani âSkaljariâ, tĂ« emĂ«ruar sipas lagjeve me tĂ« njĂ«jtin emĂ«r nĂ« pjesĂ«n e sipĂ«rme tĂ« komunĂ«s malazeze.
Klani âKavacâ dhe âSkaljariâ nuk janĂ« mĂ« banda lokale sot. TĂ« dy grupet janĂ« rritur nĂ« organizata kriminale profesionale qĂ« kontrollojnĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« konsiderueshme tĂ« furnizimit me kokainĂ« nga Amerika e Jugut, nĂ« EvropĂ«.
Klani âKavacâ thuhet se udhĂ«hiqet nga i lartpĂ«rmenduri Radoje Zvicer. Klani âSkaljariâ thuhet se udhĂ«hiqet sot nga njĂ« boshnjak, i cili qĂ«ndroi disa kohĂ« nĂ« AnversĂ« (Antwerp) tĂ« BelgjikĂ«s: Sani Al Murda (pĂ«r tĂ« do flasim pak mĂ« poshtĂ«).
Deri nĂ« vitin 2014, tĂ« vetmit njerĂ«z nĂ« Kotorr ishin âSkaljariâ-t, tĂ« cilĂ«t nĂ« fakt ishin pjesĂ« e organizatĂ«s sĂ« kumbarit serbo-malazez, Darko Sariç.
Sariç drejtonte një perandori kriminale që shtrihej nga Amerika e Jugut në Evropë dhe Afrikën e Jugut. Ai ishte një nga bosët e parë europianë të drogës që arriti statusin e miliarderit.
Kur Sariç pĂ«rfundoi pĂ«r pak kohĂ« pas hekurave nĂ« vitin 2014, lindi njĂ« konflikt brenda âSkaljariâ-t pĂ«r njĂ« dĂ«rgesĂ« prej 200 kilogramĂ«sh kokainĂ«, e cila kishte mbĂ«rritur nĂ« portin e Valencias, SpanjĂ«.
NjĂ« grup, qĂ« mĂ« pas do tĂ« quhej klani âKavacâ, u nda. QĂ« nga ajo ndarje, klani âKavacâ dhe âSkaljariâ kanĂ« qenĂ« nĂ« luftĂ«. Dhe nĂ« atĂ« luftĂ«, rreth 70 anĂ«tarĂ« tĂ« tyre kanĂ« humbur jetĂ«n qĂ« atĂ«herĂ«.
Gjiri piktoresk i Kotorrit në Mal të Zi, shtëpia e jo një, por e dy klaneve të mëdha mafioze
Super-karteli
PĂ«rveç âSkaljariâ-t dhe âKavacâ-it, ekzistonte njĂ« rrjet tjetĂ«r ballkanik qĂ« mbante njĂ« pjesĂ« tĂ« konsiderueshme nĂ« tregtinĂ« ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« kokainĂ«s: arteli âTitoâ dhe âDinoâ. Ose, siç e quanin amerikanĂ«t nga Administrata KundĂ«r DrogĂ«s (DEA) organizatĂ«n: âSuper-Karteliâ.
Figura qendrore nĂ« kartelin âTitoâ dhe âDinoâ Ă«shtĂ« 42-vjeçari Edin Gacanin, njĂ« boshnjak i lindur nĂ« SarajevĂ«, por i rritur nĂ« Breda, HolandĂ«.
Gacanin u bë i njohur duke formuar një aleancë me një numër prodhuesish të kokainës në Peru. Pa u shfaqur qartë në radarin e policisë, Gacanin importoi tonelata kokainë përmes porteve të Anversës (Belgjikë), Roterdamit (Holandë) dhe Hamburgut (Gjermani).
NĂ« vitin 2017, Agjencia Amerikane e Zbatimit tĂ« Ligjit kundĂ«r DrogĂ«s (DEA), prodhoi njĂ« raport mjaft shpĂ«rthyes mbi njĂ« martesĂ« nĂ« Burj Al Arab, âhotelin e famshĂ«m me shtatĂ« yjeâ nĂ« Dubai.
NĂ« verĂ«n e atij viti, irlandezja Caoimhe Robinson u martua me Daniel Kinahan, promotorin e boksit dhe djalin e bosit irlandez tĂ« drogĂ«s, Christy Kinahan, i njohur ndryshe si âDoni i Dapperâ.
Hetuesit e DEA-s dĂ«shmojnĂ« majĂ«n e krimit tĂ« organizuar global qĂ« i bashkohet festĂ«s. NjĂ« nga tĂ« pranishmit, Ă«shtĂ« Raffaele Imperiale, ish-pronar i njĂ« kafeneje nĂ« Amsterdam dhe njĂ« figurĂ« kryesore nĂ« âCamorraâ, mafia napolitane.
Gjithashtu i pranishëm në festë ishte Ridouan Taghi, një trafikant droge i etur për gjak nga Utrechti, i cili u kthye në qendër të vëmendjes publike në Holandë.
Taghi është i lidhur me vrasje të ndryshme, duke përfshirë ato të blogerit të krimit, Martin Kok, avokatit Derk Wiersum dhe producentit televiziv, Peter R. de Vries.
Edin Gacanin ishte gjithashtu i pranishëm atë mbrëmje në dasmën e Daniel Kinahan në Dubai. Sipas DEA-s, Kinahan, Imperiale, Taghi dhe Gacanin formojnë një super-kartel përgjegjës për një të tretën e furnizimit me kokainë nga Amerika e Jugut në Evropë.
FalĂ« zbulimit tĂ« âEncroChatâ-it nĂ« vitin 2020 dhe âSky ECCâ nĂ« vitin 2021, shĂ«rbimet policore po fitojnĂ« njohuri mbi operacionet dhe strukturĂ«n e kartelit.
Anëtarët e tyre drejtojnë të gjithë grupet e tyre kriminale, të cilat bashkëpunojnë në bazë projektesh. Edin Gacanin dhe Daniel Kinahan, i arrestuar së fundmi, duket se janë njerëzit e vërtetë me peshë.
Kur krimineli famĂ«keq holandez i drogĂ«s, âRico de Chileenâ, njĂ« partner biznesi i Ridouan Taghi, planifikon tĂ« eliminojĂ« njĂ« rival nĂ« Dubai, Daniel Kinahan e mbyll çështjen pa gjakderdhje.
Kinahan nuk dëshiron të tërheqë vëmendje të panevojshme nga autoritetet në Emiratet e Bashkuara Arabe. Mesazhi është i qartë: nëse De Chileen dëshiron të eliminojë dikë, ai duhet ta bëjë këtë jashtë Emirateve.
Hetimi pĂ«r âSuper-Kartelinâ e Edin Gacanin, Daniel Kinahan, Raffaele Imperiale dhe Ridouan Taghi, kulmoi nĂ« vitin 2022 nĂ« njĂ« operacion tĂ« koordinuar nga Europol: âDrita e ShkretĂ«tirĂ«sâ.
Forcat policore nĂ« Emiratet e Bashkuara Arabe, SpanjĂ«, FrancĂ«, HolandĂ« dhe BelgjikĂ«, arrestuan gjithsej 49 tĂ« dyshuar tĂ« lidhur me tĂ« ashtuquajturin âSuper-Kartelâ.
Megjithatë, doli të ishte shumë më i madh nga sa u portretizua fillimisht. Ndër krerët e grupit është emri i Hoesny Ajaray, një tregtar droge nga Borgerhout në Anversë, i cili arriti të ngjitej në majë të tregtisë europiane të drogës.
Gjykata e Anversës e ka dënuar Ajaray-n me 15 vjet burg për trafik droge dhe pastrim parash. Ai kaloi disa kohë në paraburgim në Dubai, por iku në Marok për të shmangur ekstradimin në Belgjikë nga Emiratet e Bashkuara Arabe. Edin Gacanin u dënua me shtatë vjet burg në Holandë, por ai mbetet në Emirate.
Ridouan Taghi ishte dëbuar nga Dubai nga autoritetet në vitin 2019 dhe ishte deportuar në Holandë, sepse dokumentet e tij të qëndrimit nuk ishin në rregull.
Në Holandë, Taghi u dënua me burgim të përjetshëm për përfshirjen e tij në një numër vrasjesh dhe tentativash vrasjesh.
Ai apeloi, por aktualisht është pa avokat, sepse avokati i tij i mëparshëm, Youssef Taghi (një kushëri), Inez Weski dhe Vito Shukrula, u arrestuan si anëtarë të dyshuar të organizatës së tij kriminale.
Raffaele Imperiale u ekstradua nga Emiratet e Bashkuara Arabe në Itali. Ai u bë një informator i penduar dhe dha deklarata të gjera rreth Taghit dhe Kinahanëve.
NjĂ« detaj pikant: Imperiale zbuloi gjithashtu se âSuper-Karteliâ fillimisht drejtohej nga njĂ« burrĂ« nga Anversa: Martin Meech, i njohur ndryshe si âBillyâ.
MegjithatĂ«, âBillyâ dhe grupi i tij u grindĂ«n me Ridouan Taghi dhe Rico de Chileen. NĂ« vitin 2020, âBillyâ u qĂ«llua pĂ«r vdekje nĂ« MeksikĂ«, ndĂ«rsa po ngiste biçikletĂ«n e tij elektrike nĂ« njĂ« zonĂ« malore.
Daniel Kinahan u arrestua nĂ« Dubai njĂ« javĂ« mĂ« parĂ« me kĂ«rkesĂ« tĂ« autoriteteve irlandeze. Babai Christy Kinahan dhe vĂ«llai Christopher Junior, janĂ« ende tĂ« lirĂ«, edhe pse Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s kanĂ« vĂ«nĂ« njĂ« shpĂ«rblim prej 5 milionĂ« dollarĂ«sh pĂ«r âkokatâ e tyre.
Familja Kinahan gjithashtu nuk Ă«shtĂ« e panjohur nĂ« AnversĂ«. âDapper Donâ, Christy Kinahan kishte njĂ« rezidencĂ« nĂ« Grote Markt nĂ« qytetin-port dhe gjithashtu zotĂ«ronte njĂ« vilĂ« dhe njĂ« apartament nĂ« Brasschaat. Kinahan madje kaloi disa muaj nĂ« burg me dyshimin pĂ«r pastrim parash nga burime kriminale.
Pamje nga bregdeti i Malit të Zi
Furnizim i vazhdueshëm
Si kreu i Departamentit KombĂ«tar tĂ« Hetimit Penal nĂ« HolandĂ«, Andy Kraag ishte i pĂ«rfshirĂ« ngushtĂ« nĂ« zbulimin e rrjeteve tĂ« komunikimit kriminal, si âEnnetcomâ, âEncroChatâ, âSky ECCâ dhe âExcluâ.
Pothuajse të gjithë emrat e përmendur këtu kanë rënë në radarin e shërbimeve policore holandeze. Sot, Kraag punon për shërbimin policor evropian Europol, ku drejton ESOCC (Qendrën Evropiane Kundër Krimit të Organizuar dhe të Rëndë). Ai konfirmon se mafia ballkanikeluan një rol shumë dominues në tregtinë europiane të drogës.
Kjo është e jashtëzakonshme. Në fund të fundit, nuk ka një treg të madh përdoruesish në Ballkan. Si e shpjegon Kraag pozicionin dominues të grupeve ballkanike në tregtinë e drogës?
âNe bĂ«jmĂ« dallimin midis grupeve shqipfolĂ«se dhe grupeve qĂ« flasin serbo-kroatisht, siç janĂ« boshnjakĂ«t, malazezĂ«t, serbĂ«t dhe kroatĂ«t. Forca e grupeve ballkanike qĂ«ndron kryesisht nĂ« praninĂ« e tyre nĂ« vendet burimore nĂ« AmerikĂ«n e Jugut. Ata kanĂ« njerĂ«zit e tyre nĂ« terren, tĂ« cilĂ«t bĂ«jnĂ« biznes direkt me furnizuesit. Prandaj, ata kanĂ« qasje nĂ« njĂ« furnizim tĂ« vazhdueshĂ«m tĂ« produktit tĂ« tyre dhe kĂ«shtu mund tĂ« negociojnĂ« çmime tĂ« miraâ, â thotĂ« ai.
Jo çdo kriminel që paraqitet në Kolumbi ose Peru me një valixhe me para, mirëpritet me krahë hapur nga kartelet e drogës në Amerikën e Jugut.
Megjithatë, grupet ballkanike ia dolën të krijonin marrëdhënie të privilegjuara me prodhuesit e Amerikës së Jugut.
âGrupet nga ish-Jugosllavia kishin diçka qĂ« u nevojitej karteleve tĂ« AmerikĂ«s sĂ« Jugut: armĂ«. Pas luftĂ«s nĂ« vitet 1990, njĂ« sasi e madhe armĂ«sh mbeti pas. Rrjetet kriminale nga Ballkani filluan tĂ« tregtonin kĂ«to armĂ«â, â vijon ai.
Një luftë civile e përgjakshme shpërtheu në Kolumbi për vite me radhë midis qeverisë, rebelëve të FARC dhe grupeve të ndryshme paramilitare të përfshira në tregtinë e kokainës.
Prandaj, grupet nga Ballkani fillimisht furnizuan me armë kartelet në Amerikën e Jugut dhe, në këmbim të pagesës, morën kokainë, të cilën mund ta shisnin në tregun evropian me një fitim të konsiderueshëm.
Lufta ndaj kriminelëve të Ballkanit është gjithashtu në listën e prioriteteve për Policinë Federale Belge. Sipas Yve Driesen dhe Eric Jacobs, drejtorëve të policisë gjyqësore në Anversë dhe Bruksel, Mafia Shqiptarepërbën sfidën më të madhe.
Edhe pse udhĂ«heqĂ«s tĂ« panumĂ«rt shqiptarĂ« mund tĂ« arrestohen bazuar nĂ« provat e âSky ECCâ, rrjetet shqiptare duket se vetĂ«m janĂ« forcuar.
âOperacioni ka hapur vrima tĂ« mĂ«dha nĂ« botĂ«n kriminale, por nuk kam iluzione: ato vrima do tĂ« mbushen shpejtâ, deklaroi Driesen disa kohĂ« mĂ« parĂ«.
âSot shohim se njĂ« mafia shqipfolĂ«se, Ă«shtĂ« sfida jonĂ« kryesore. Mafia shqiptare ka fituar njĂ« sasi tĂ« jashtĂ«zakonshme terreni. Ata kontrollojnĂ« tĂ« gjithĂ« zinxhirin logjistik, nga Amerika e Jugut nĂ« port dhe rrjetet e shitjeve nĂ« rrugĂ«â. NdĂ«rsa Jacobs, shtoi: âShqiptarĂ«t veprojnĂ« shumĂ« profesionalisht. Ata janĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu pĂ«rballurâ.
Baza ose thertorja e grupit tĂ« dhunshĂ«m âPrincipiâ pranĂ« kryeqytetit serb, Beogradit
Profesional dhe vrasës
Drejtoria Qendrore e Policisë Federale ka edhe një Departament të posaçëm për Ballkanin, i cili merret me grupet e krimit të organizuar nga ky rajon, sepse ndikimi i këtyre rrjeteve kriminale vlerësohet të jetë shumë i lartë.
Departamenti i Ballkanit siguron një kuptim të plotë të situatës dhe ofron ndihmë me hetimet taktike kur është e nevojshme.
âNe bĂ«jmĂ« njĂ« dallim midis organizatave kriminale shqipfolĂ«se dhe organizatave tĂ« tjera nga Ballkani PerĂ«ndimor, veçanĂ«risht klaneve serbo-malazeze. Ky dallim shpesh bĂ«het ndĂ«rkombĂ«tarisht nga shĂ«rbimet policoreâ, thotĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«si, An Berger nĂ« emĂ«r tĂ« shĂ«rbimit ballkanik.
âAnalizat qĂ« kemi kryer nĂ« vitin 2025 tregojnĂ« se grupet kriminale shqiptare janĂ« mĂ« tĂ« pĂ«rhapura dhe aktive nĂ« BelgjikĂ«, sesa grupet serbo-malazezeâ.
Ashtu si klanet serbo-malazeze, shqiptarët kanë kontakte të shkëlqyera në vendet e origjinës në Amerikën e Jugut.
Largpamës siç ishin, shqiptarët dërguan përfaqësues në Ekuador 15 vjet më parë për të krijuar rrugë kontrabande për në Evropë nga qyteti-port i Guayaquil.
Fillimisht, shqiptarĂ«t punuan si nĂ«nkontraktorĂ« pĂ«r organizatĂ«n mafiozeâNdranghettaâ nga Kalabria. Sot, shqiptarĂ«t nuk kanĂ« mĂ« nevojĂ« pĂ«r âvĂ«llezĂ«ritâ e tyre tĂ« mĂ«dhenj nga Italia dhe veprojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavarur.
âFalĂ« deshifrimit tĂ« SKY ECC, ne kemi fituar njĂ« pasqyrĂ« shumĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« operacioneve tĂ« organizatave kriminale shqiptare dhe kemi qenĂ« nĂ« gjendje tĂ« pĂ«rcaktojmĂ« se ato janĂ« zhvilluar nĂ« struktura tĂ« ngjashme me mafien, nĂ« gjendje pĂ«r tĂ« kontrolluar tĂ« gjithĂ« zinxhirin e furnizimit me kokainĂ«â, sipas shĂ«rbimit ballkanik nĂ« BelgjikĂ«.
Kreu i PolicisĂ« Federale nĂ« AnversĂ«, Yve Driesen: âMafia Shqiptare kontrollon tĂ« gjithĂ« zinxhirin logjistik, nga Amerika e Jugut deri te porti dhe rrjetet e shitjeve nĂ« rrugĂ«â
Për ta bërë këtë, ata përdorin rrjete komplekse individësh dhe grupesh kriminale të shpërndara në vende të ndryshme.
Për shembull, porositë bëhen nga Dubainëpërmjet individëve të pranishëm në Amerikën e Jugut, të cilët bashkëpunojnë atje me grupe kriminale lokale për të organizuar eksportin e kokainës në Europë.
Në Evropë, ata më pas bashkëpunojnë me anëtarë të tjerë të grupit ose me grupe të tjera kriminale për të rikuperuar drogën.
Në këtë mënyrë, ata kontrollojnë të gjithë zinxhirin: nga prodhuesit e kokainës në Amerikën e Jugut, deri te tregtarët në rrugët europiane, duke i bërë përgjegjës për një trafik të vazhdueshme të drogës në tregun europian.
Kriminelët shqiptarë preferojnë të bashkëpunojnë me bashkëkombësit e tyre, por kjo nuk përjashton partneritetet me grupe të tjera shqiptare ose me grupe kriminale lokale.
âGrupet aktive nĂ« BelgjikĂ« kanĂ« lidhje kryesisht me organizata aktive nĂ« vendet fqinje, veçanĂ«risht nĂ« HolandĂ« dhe Gjermani, por edhe nĂ« ShqipĂ«ri, Itali dhe MbretĂ«rinĂ« e Bashkuarâ, thuhet nĂ« analizĂ«n e shĂ«rbimit ballkanik belg. âNdodhin edhe partneritete me grupe tĂ« tjera kriminale aktive nĂ« BelgjikĂ«â.
Mafia shqiptare ka reputacionin për punë jashtëzakonisht efikase dhe profesionale, por nëse është e nevojshme, ata nuk hezitojnë të përdorin forcë vdekjeprurëse.
MĂ« 27 nĂ«ntor 2020, 38-vjeçari Ardit Spahiu u qĂ«llua pĂ«r vdekje nĂ« Sint-Jans-Molenbeek. NjĂ« vrasje brutale brenda botĂ«s sĂ« drogĂ«s nĂ« ShqipĂ«ri, e urdhĂ«ruar nga Dubai nga bosi i drogĂ«s, Franc Ăopja, njĂ« nga udhĂ«heqĂ«sit e klanit âĂopja-Ăelaâ nga Elbasani, i cili ka trafikuar dhjetĂ«ra tonĂ« kokainĂ« pĂ«rmes porteve tĂ« AnversĂ«s dhe Hamburgut. Ăopja u dĂ«nua me 25 vjet burg nga Gjykata e Asisit tĂ« Brukselit pak muaj mĂ« parĂ«.
Më 22 janar 2022, Bledar Muça, 39-vjeç, shqiptar nga Elbasani, u qëllua për vdekje para shtëpisë së tij në Aartselaar, Anversë.
Muça thuhet se ishte gjithashtu aktiv në trafikun ndërkombëtar të drogës. Policia dhe gjyqësori në Anversë arritën të identifikonin dhe arrestonin disa të dyshuar, por çështja iu transferua së fundmi autoriteteve gjyqësore në Shqipëri.
Krimineli shqiptar i drogĂ«s, Franc Ăopja, i cili urdhĂ«roi vrasjen e 38-vjeçarit Ardit Spahiu nĂ« Sint-Jans-Molenbeek mĂ« 27 nĂ«ntor 2020
Hija
Franc Ăopja nuk ishte i vetmi bos i mafies shqiptare aktiv nĂ« BelgjikĂ«. UdhĂ«heqĂ«sit e âKompania Belloâ-s, ndoshta organizata mĂ« e madhe dhe mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme kriminale nĂ« ShqipĂ«ri, vepronin gjithashtu nga Belgjika pĂ«rpara se tĂ« shkonin nĂ« Dubai.
Sipas shĂ«rbimeve policore shqiptare dhe tĂ« huaja, âKompania Belloâ drejtohej nga Dritan Rexhepi dhe Eldi Dizdari, i njohur edhe me pseudonimin Denis Matoshi.
Dritan Rexhepi u arratis nga burgu Merksplas në vitin 2011 në Belgjikë, ku u regjistrua si një hajdut relativisht i padëmshëm.
Fakti që Rexhepi kërkohej nga Shqipëria dhe Italia për të paktën dy vrasje, ishte informacion i panjohur për sistemin belg të burgjeve.
Pas arratisjes së tij, Rexhepi do të vendosej në Ekuador për të organizuar dërgesa të mëdha droge nga porti i Guayaquil.
Partneri i tij i biznesit në Anversë, thuhet se ishte Eldi Dizdari/Denis Matoshi. Sipas avokatit të tij, Sven Mary, Dizdari/Matoshi ende mbahet në paraburgim në Dubai me kërkesë të autoriteteve belge.
Si udhĂ«heqĂ«s i âKompania Belloâ, Denis Matoshi mund tĂ« mbĂ«shtetej te njĂ« âtoger- besnikâ nĂ« AnversĂ«: Ermir Ndreaj.
Ky shqiptar i shkĂ«lqyer njihet gjithmonĂ« si âCincoâ nĂ« botĂ«n kriminale, njĂ« nofkĂ« qĂ« ai e ka pĂ«r shkak tĂ« njĂ« klubi nate tĂ« famshĂ«m qĂ« zotĂ«ron nĂ« qytetin portual tĂ« ShqipĂ«risĂ«, nĂ« DurrĂ«s.
Cinco shpesh bashkĂ«punonte me kriminelĂ« tĂ« AnversĂ«s, nga âDikke Nordinâ, te anĂ«tarĂ«t e âKlanit Asirian Yâ.
Bosi boshnjak i drogĂ«s, Sani Al Murda, i mbiquajtur âHijaâ
Ndaj Ermir Ndreajt gjithashtu ka disa akuza dhe dënime në Belgjikë, por shanset janë të pakta që ai të vuajë me burg. Ndreaj aktualisht është i burgosur në Shqipëri, me dyshimin për trafik ndërkombëtar droge.
Gjykata korrektuese e Dendermonde, e dĂ«noi âCincoâ-n me 12 vjet burg nĂ« shkurt tĂ« kĂ«tij viti pĂ«r rolin e tij nĂ« çështjen e madhe, âKookwasâ.
NĂ« atĂ« rast, âCincoâ veproi si krahu i djathtĂ« i njĂ« superkrimineli boshnjak, i cili dikur ishte futur nĂ« tregtinĂ« e drogĂ«s nga Edin âTitoâ Gacanin dhe i cili mĂ« parĂ« u pĂ«rmend kĂ«tu si udhĂ«heqĂ«si i ri i âSkaljariâ-t nga Kotorri: Sani Al Murda.
Sani Al Murda, me nofkĂ«n âHijaâ, dikur drejtonte njĂ« dyqan makinash modest pranĂ« AnversĂ«s. Zyra e Prokurorit Federal po e kĂ«rkon Al Murda-n, jo vetĂ«m sepse ai duhet tĂ« vuajĂ« 15 vjet burg si truri i çështjes âKookwasâ, por po ndiqet penalisht edhe nĂ« çështjen e madhe tĂ« drogĂ«s âSambaâ, e cila pĂ«rqendrohet te figura kyçe, Flor Bressers.
Për më tepër, Al Murda po del në pah si organizatori i dërgesave të mëdha të drogës në të gjithë globin, duke u shtrirë deri në Australi.
Belgjika dikur i kĂ«rkoi TurqisĂ« tĂ« ekstradonte Al Murda-n, por ky ekstradim u refuzua, sepse Al Murda ndĂ«rkohĂ« kishte âblerĂ«â shtetĂ«sinĂ« turke. QĂ« atĂ«herĂ«, âHijaâ duket se Ă«shtĂ« zhdukur nga faqja e dheut.
Burimi:âDe Morgenâ; PĂ«rshtati nĂ« shqip: Gazeta âSiâ
Gazeta Si â NjĂ« nga rezultatet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« analizat e gjakut, Ă«shtĂ« kolesteroli. Kur ai devijon nga nivelet e referencĂ«s, qoftĂ« edhe pak, ne shqetĂ«sohemi mĂ« shumĂ« sesa pĂ«r vlerat e tjera.
Për dekada, në fakt, e kemi dëgjuar kolesterolin si faktorin kryesor të rrezikut për shëndetin kardiovaskular dhe jemi udhëhequr ta kemi frikë dhe të kërkojmë ulje të shpejtë me ndihmën e barnave.
Megjithatë, vitet e fundit, njohuritë rreth kësaj molekule janë rritur dhe ndërgjegjësimi për mjetet efektive për ta kontrolluar atë dhe për të parandaluar komplikimet dhe sëmundjet, ka ndryshuar.
Do të habiteni kur të mësoni se kolesteroli është në të vërtetë një nga molekulat më të rëndësishme që prodhon trupi ynë.
Mund të thuhet me siguri se është thelbësor për mbijetesë: formon strukturën e membranave që veshin të gjitha qelizat, është thelbësor për sintezën e hormoneve seksuale, si testosteroni dhe estrogjeni dhe vitamina D dhe është gjithashtu i nevojshëm për të prodhuar tëmthin dhe për të ndihmuar tretjen.
Ai bëhet i dëmshëm kur grumbullohet me tepri: kolesteroli i tepërt në qarkullim, tenton të depozitohet në muret e enëve të gjakut, duke kontribuar në formimin e pllakës aterosklerotike dhe duke rritur rrezikun kardiovaskular.
Të gjithë e keni dëgjuar se për të ulur nivelet e kolesterolit, duhet të zvogëloni konsumin e ushqimeve që e përmbajnë atë, siç janë vezët, djathi dhe burime të ndryshme yndyrore.
Por ky arsyetim tani Ă«shtĂ« i vjetĂ«ruar nga provat shkencore: ajo qĂ« duhet tĂ« zvogĂ«lojmĂ« Ă«shtĂ« sheqeri. Sheqeri i tepĂ«rt qĂ« qarkullon nĂ« gjak (i âânxjerrĂ« nga konsumi i tepĂ«rt i produkteve me sheqer), duhet tĂ« asgjĂ«sohet nga mĂ«lçia, e cila, pĂ«r tĂ« ruajtur lĂ«ndĂ«t ushqyese tĂ« tepĂ«rta pĂ«r energji, e shndĂ«rron atĂ« nĂ« yndyrĂ«. NjĂ« pjesĂ« e kĂ«saj yndyre Ă«shtĂ« kolesteroli.
Sheqeri i pranishëm në ushqime, luan vetëm një rol minimal në këtë mekanizëm (rreth 15%), sepse trupi ka një sistem rregullator efektiv që zvogëlon përthithjen e zorrëve kur nivelet e tij në gjak janë tashmë të larta.
Ky rregullim nuk funksionon me sheqernat, të cilët mund të përthithen edhe kur ato janë tashmë të pranishme me tepri.
Kjo është arsyeja pse, në vend që të kemi frikë nga vezët (të cilat përmbajnë lëndë ushqyese të rëndësishme për shëndetin kardiovaskular), duhet të jemi të kujdesshëm ndaj sheqerit të tepërt të fshehur në produkte të tilla, si çokollata, ushqime të lehta, pije energjike, biskota, musli, ëmbëlsira dhe madje edhe shumë ushqime të kripura të paketuara.
Të hash një dietë të ekuilibruar, të bazuar në ushqime natyrale me indeks të ulët glicemik dhe të zvogëlosh të gjitha burimet e sheqerit, është pra strategjia kryesore për të mbajtur nën kontroll nivelet e kolesterolit dhe për të përmirësuar shëndetin e organeve.
Vezët mund të konsumohen në alternim me burime të tjera shtazore, rreth 5-7 herë në javë. Veçanërisht të dobishme janë ushqimet e pasura me fibra, si tërshëra, hikërrori, perimet, frutat (me lëkurë), farat vajore dhe arrat.
Burimet e yndyrnave të shëndetshme, të tilla si vaji i ullirit ekstra i virgjër, ullinjtë, arrat dhe kakaoja, janë të vlefshme për shëndetin kardiovaskular dhe ndihmojnë në uljen e kolesterolit.
Prandaj, duke filluar që në mëngjes, është mirë të shmangni sheqernat dhe të zgjidhni ushqime natyrale, të plota, të pasura me fibra dhe yndyrna të shëndetshme.
Një shembull? Kos grek me hikërror të pjekur, luleshtrydhe, çokollatë dhe kafe: piqni dy lugë gjelle me kokrra hikërror të papërpunuara në një tigan me pak vaj ulliri ekstra të virgjër për disa minuta, derisa të bëhen krokante.
Hidhni kosin grek të thjeshtë me yndyrë të plotë në një tas të vogël dhe zbukurojeni me hikërror, feta luleshtrydhe dhe çokollatë të zezë të grirë. Shërbejeni me një kafe në anë.
Gazeta Si â MĂ« 1 maj 1994, 32 vjet mĂ« parĂ«, Ayrton Senna, njĂ« nga pilotĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj nĂ« historinĂ« e Formula 1, humbi jetĂ«n nĂ« Imola nĂ« njĂ« aksident gjatĂ« garĂ«s nĂ« cirkuitin italian. Pas mĂ« shumĂ« se 3 dekadash nga vdekja e tij, po rindĂ«rtojmĂ« fundjavĂ«n e fundit tĂ« pilotit brazilian.
Imola, e enjte, 28 prill 1994, drekĂ«. ĂshtĂ« njĂ« ditĂ« e bukur, dielli perĂ«ndon nĂ« cirkuitin e Formula 1. ĂshtĂ« aq vapĂ«, sa duket si verĂ«. MekanikĂ«t e makinave punojnĂ« pa u lodhur.
Ata po djersiten edhe pse kanĂ« veshur bluza tĂ« lehta. ĂshtĂ« pragu i provave tĂ« lira dhe ka pak njerĂ«z. ĂshtĂ« qetĂ«si.
Ayrton Senna (i cili mbushi 34 vjeç në mars), është tashmë i zënë me intervista. Ai flet, si me televizionin, ashtu edhe me tifozët, gati për të biseduar me këdo që i afrohet.
Ai vesh pantallona me ngjyra tĂ« çelĂ«ta, njĂ« kĂ«mishĂ« blu tĂ« çelĂ«t me mĂ«ngĂ«t e mbledhura lart dhe nuk mban kapelĂ«n e tij tĂ« pĂ«rhershme me fjalĂ«n âNacionalâ.
Duket i qetĂ«. Ai mbĂ«rriti nĂ« Itali pa tĂ« dashurĂ«n e tij Adriane Galisteu: vĂ«llai i tij Leonardo e shoqĂ«roi â dhe kishte dĂ«shirĂ« pĂ«r fitore.
Senna mori âpole positionâ nĂ« dy Grand Prix-et e para tĂ« sezonit, por nuk i pĂ«rfundoi garat (duke u tĂ«rhequr nĂ« Brazil dhe Japoni), ndĂ«rsa ânjĂ« farĂ«â Michael Schumacher me njĂ« makinĂ« Benetton po grumbullonte pikĂ« gjatĂ« kampionatit.
KĂ«shtu fillon fundjava e fundit e pilotit brazilian, njĂ« kampion bote tre herĂ«. Kapitulli i fundit i njĂ« historie tĂ« treguar nĂ« Netflix nĂ« serialin âSennaâ, i disponueshĂ«m nga 29 nĂ«ntori.
Imola, e premte, 29 prill 1994, ora e drekës. Zhurma e makinave jehon në të gjithë qytetin. Qarku është plot me tifozë nga e gjithë bota dhe dita është përvëluese. Senna ankohet, si për temperaturat e larta, ashtu edhe për erën: ai ka makinën më të shpejtë (Williams që kurorëzoi Alain Prost kampion bote në vitin 1993), por nuk mund ta kontrollojë atë.
Kabina është shumë e ngushtë. Ai nuk ndihet rehat. Aerodinamika është problematike: pezullimi aktiv, i cili kishte qenë thelbësor vitin e kaluar dhe tani është i ndaluar nga FIA, mungon.
Ai ndodhet nĂ« garazh kur sheh nĂ« monitor zhurmĂ«n e njĂ« goditjeje qĂ« pĂ«rplaset me njĂ« rresht gomash: braziliani Rubens Barrichello â i parapĂ«lqyeri i tij â shkatĂ«rron âJordanâ-in, duke u pĂ«rplasur me barrierat nĂ« Variante Bassa me 200 mph.
Një aksident i tmerrshëm. Barrichello është një mrekulli: ai është me fat, por del me një kockë të thyer në hundë, një brinjë të krisur, amnezi dhe një krah të mavijosur.
Senna nuk ndihet mĂ« aq i qetĂ«. Ai u tregon gazetarĂ«ve pĂ«r âkushte tĂ« çuditshmeâ dhe jo vetĂ«m pĂ«r nxehtĂ«sinĂ« jonormale.
Ka pushuar së qeshuri. Disa po përhapin thashethemet se ai preferon të mos garojë. E vërtetë apo e rreme?
Imola, e shtunĂ«, 30 prill 1994, ora e drekĂ«s. Kualifikimet janĂ« planifikuar. Senna e di se ka pak rivalĂ« nĂ« xhiron mĂ« tĂ« shpejtĂ«, edhe nĂ«se Williams-i i tij nuk Ă«shtĂ« aq i jashtĂ«zakonshĂ«m sa ai i vitit 1993: nuk Ă«shtĂ« mĂ« i pajisur me pezullimin aktiv âmagjikâ.
Gjithçka shkon mirĂ«, piloti nga SĂŁo Paulo merr pozicionin e parĂ«. MegjithatĂ«, nuk ka asgjĂ« pĂ«r tĂ« festuar. Austriaku Roland Ratzenberger pĂ«rplaset me murin nĂ« kthesĂ«n âVilleneuveâ me 300 km/orĂ« dhe ndĂ«rron jetĂ«.
Senna hyn nĂ« njĂ« krizĂ«. Qan pas vendqĂ«ndrimit tĂ« skuderisĂ« sĂ« tij. ĂshtĂ« i pangushĂ«llueshĂ«m. Mendon se Ă«shtĂ« vetĂ«m, larg syve kureshtarĂ«, i lirĂ« tĂ« shfryjĂ« zemĂ«rimin, por dikush e kap.
Ai është i dëshpëruar dhe i tërbuar dhe zhduket nga turma. Asnjë intervistë. Gazetarët brazilianë janë të vetmit që presin me durim deri vonë natën për një deklaratë.
Por ai nuk dĂ«shiron tĂ« shohĂ« askĂ«nd. âNuk ka ndodhur kurrĂ« mĂ« parĂ« qĂ« ai tĂ« na ketĂ« shpĂ«rfillur ne gazetarĂ«ve brazilianĂ«â, thonĂ« ata tĂ« zhgĂ«njyer. NjĂ« shenjĂ« e keqe. Po errĂ«sohet. Ka kaluar ora 6 pasdite dhe vendqĂ«ndrimi i Williams-it Ă«shtĂ« mbyllur tashmĂ«.
David Brown, inxhinieri i garave tĂ« SennĂ«s, thotĂ«: âMakina Ă«shtĂ« mirĂ«, nuk ka nevojĂ« pĂ«r modifikime, kemi mbaruar pĂ«r sotâ.
E çuditshme. Sepse te Ferrari ende po presin qĂ« motori i ri tĂ« mbĂ«rrijĂ« nga Maranello, pĂ«r tâu montuar gjatĂ« natĂ«s, ndĂ«rsa nĂ« skuderinĂ« e Sir Frank ekipi zhduket para darkĂ«s. A ka ndodhur kjo mĂ« parĂ«? Kush e di.
Imola, e diel, 1 maj 1994, ora e drekĂ«s. PilotĂ«t po pĂ«rgatiten pĂ«r Ămimin e Madh, pavarĂ«sisht vdekjes sĂ« austriakut Ratzenberger.
Anulimi i garave për shkak të humbjes së tij nuk është një praktikë e zakonshme. Shfaqja duhet të vazhdojë.
Nisen. Senna Ă«shtĂ« nĂ« krye, i ndjekur nga Schumacher. NĂ« xhiron e shtatĂ«, nĂ« orĂ«n 14:17, Ayrton pĂ«rplaset nĂ« murin e âTamburelloâ-s me 200 mph. Nuk mund ta shmangĂ« pĂ«rplasjen, sepse kolona e drejtimit Ă«shtĂ« thyer dhe Ă«shtĂ« ende nĂ« dorĂ«n e tij.
Goditja me betonin nuk është veçanërisht shkatërruese, por fati ndërhyn për keq në rastin e tij: një pjesë çeliku që lidh rrotën me shasinë e makinës, fluturon në ajër dhe si një shigjetë e mprehtë hyn në helmetën e brazilianit (midis guaskës dhe guarnicionit të gomës), duke rënë në kafkën e pilotit. Nuk ka shumë për të bërë.
Helikopteri zbret në pistë, edhe pse nuk lejohet të kryejë këtë manovër, merr Senna-n dhe e çon në spitalin e Bolonjës, ku ai vdes.
Disa tifozë në tribuna janë tashmë të dëshpëruar: ata e dinë se helikopteri nuk mund të ulet në pistë dhe nëse ka shkelur protokollin, diçka ka shkuar tmerrësisht keq. Megjithatë, GP nuk ndalet, Schumi fiton. Pjesa tjetër është histori.
Gazeta Si â Bordi i TransparencĂ«s ka publikuar kĂ«tĂ« tĂ« shtunĂ«, 2 maj çmimet e karburanteve. Sipas vendimit tĂ« sotĂ«m, nafta Ă«shtĂ« ulur me 2 lekĂ« nga hera e fundit dhe duke nisur nga pasditja e sotme, do tĂ« shitet me 206 lekĂ« pĂ«r litĂ«r.
Ndërkohë, edhe çmimi i benzinës është ulur me 1 lekë, dhe do të shitet me 184 lekë për litër.
Ămimet e caktuara nga Bordi do tĂ« hynĂ« nĂ« fuqi sot, datĂ« 2 maj, ora 16.00 dhe do tĂ« jenĂ« tĂ« vlefshme deri nĂ« mbledhjen e ardhshme tĂ« bordit ku do tĂ« pasqyrohen ndryshimet e çmimeve tĂ« shitjes.
Gazeta Si â KanĂ« dalĂ« nĂ« skenĂ« shumĂ« detaje pĂ«r filmin e ardhshĂ«m tĂ« James Bond, i 26-ti nĂ« serinĂ« 007. Ai do tĂ« drejtohet nga kanadezi Denis Villeneuve, me njĂ« skenar nga regjisori britanik Steven Knight.
Producentët, përveç Amazon MGM Studios, përfshijnë Amy Pascal (producente e dy filmave të animuar të vlerësuar Spider-Man) dhe David Heyman (i cili prodhoi të tetë filmat e Harry Potter).
Ajo që është ende e panjohur, është se kush do ta zëvendësojë Daniel Craig, duke u bërë aktori i tetë i Bond⊠James Bond.
Filmi i ardhshëm do të jetë i pari film për spiunin britanik, drejtimi krijues i të cilit nuk do të mbikëqyret nga familja Broccoli, e cila ka kontrolluar të gjitha aspektet e filmave të James Bond që nga vitet 1960 dhe i ka prodhuar ato deri në vitin 2022, kur kontrolli krijues i ekskluzivitetit iu dorëzua Amazon MGM për 20 milionë dollarë.
NĂ« shtator, Baz Bamigboye shkroi nĂ« âDeadlineâ se, sipas burimeve tĂ« informuara, regjisori Denis Villeneuve kishte filluar kĂ«rkimin pĂ«r njĂ« James Bond tĂ« ri pas xhirimeve tĂ« Dune: Part 3, tĂ« cilat pĂ«rfunduan nĂ«ntorin e kaluar.
Ai po kĂ«rkonte gjithashtu njĂ« aktor britanik. JavĂ«n e kaluar, gjatĂ« njĂ« takimi nĂ« panairin tregtar CinemaCon nĂ« Las Vegas, kreu i filmit tĂ« Amazon MGM, tha se kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r pĂ«rzgjedhjen e aktorit, âpo marrim kohĂ« pĂ«r ta bĂ«rĂ« me kujdesâ.
Callum Turner merr pjesĂ« nĂ« premierĂ«n e âRosebush Pruningâ gjatĂ« Festivalit tĂ« 76-tĂ« NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Filmit Berlinale nĂ« Berlinale Palast mĂ« 14 shkurt 2026 nĂ« Berlin, Gjermani
Revista GQ përditëson rregullisht listën e saj të personazheve të mundshëm si James Bond. Emri i fundit i shtuar, në fillim të vitit 2026, ishte aktori britanik Callum Turner, 36 vjeç, i cili ka luajtur në produksione të mëdha, si Fantastic Beasts dhe Where to Find Them.
GQ nuk është e vetmja që përmend Turner, i cili është partneri i një prej yjeve më të famshme dhe të dashura britanike të muzikës pop në botë, Dua Lipa.
Ky besim u nxit nga njĂ« artikull i janarit nĂ« âDaily Mailâ njĂ« burim jo shumĂ« i besueshĂ«m â sipas tĂ« cilit aktori i rrĂ«feu rrethit tĂ« tij tĂ« ngushtĂ« se ishte zgjedhur dhe se Dua Lipaishte zgjedhur pĂ«r tĂ« pasuar Adele dhe Billie Eilish, si kĂ«ngĂ«tarja kryesore e kolonĂ«s zanore tĂ« filmit. Turner Ă«shtĂ« aktualisht kandidati mĂ« i njohur nĂ« faqen e basteve âPolymarketâ.
Pothuajse të gjithë aktorët që kanë luajtur James Bond në të kaluarën kanë qenë britanikë, me dy përjashtime: njëri është Pierce Brosnan, i cili luajti spiunin nga viti 1995 deri në vitin 2002 dhe është irlandez dhe një amerikan i natyralizuar.
VetĂ« Brosnan deklaroi nĂ« fund tĂ« vitit 2025 se mendonte se ishte âe qartĂ«â qĂ« Bondi i ri duhet tĂ« ishte njĂ« aktor britanik.
Tjetri Ă«shtĂ« George Lazenby, i cili luajti James Bond vetĂ«m njĂ« herĂ« nĂ« On Her Majestyâs Secret Service (1969), i cili ishte australian.
Jacob Elordi në premierën në Hollywood të sezonit të tretë të serialit të HBO-së Euphoria më 7 prill 2026, në Hollywood, Kaliforni
NjĂ« emĂ«r i kohĂ«ve tĂ« fundit i njĂ« aktori australian, Ă«shtĂ« Jacob Elordi. Ai Ă«shtĂ« njĂ« nga aktorĂ«t mĂ« tĂ« kĂ«rkuar tĂ« momentit dhe nĂ« disa role kryesore â nĂ« filma si Saltburn, Frankenstein dhe veçanĂ«risht Wuthering Heights â ai flet me theks anglez. NĂ« âPolymarketâ, ai Ă«shtĂ« aktori i dytĂ« mĂ« i njohur pas Turner.
Nëse produksioni do të punësonte Elordi-n (i cili mbush 29 vjeç në qershor), James Bond-i i ardhshëm do të ishte më i riu ndonjëherë: tani është Lazenby, i cili ishte 29 vjeç kur bëri filmin e parë.
Mosha e James Bond-it të ardhshëm është një temë diskutimi dhe spekulimesh të konsiderueshme: përveç Lazenby-t, të gjithë aktorët e mëparshëm që luajtën për herë të parë, ishin midis 30 dhe 45 vjeç.
Roger Moore luajti James Bond nĂ« shtatĂ« filma deri nĂ« moshĂ«n 57 vjeç. Nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« nĂ«se Amazon do tĂ« vazhdojĂ« me linjĂ«n e familjes Broccoli â njĂ« aktor nĂ« tĂ« tridhjetat â apo nĂ«se do tĂ« kĂ«rkojĂ« njĂ« Bond nĂ« tĂ« njĂ«zetat.
MegjithatĂ«, kohĂ«t e fundit, revista tregtare âVarietyâ raportoi se kishte mĂ«suar joformalisht se aktori britanik Louis Partridge po merrej nĂ« konsideratĂ«.
Louis Partridge merr pjesĂ« nĂ« Ămimet e ModĂ«s 2025 tĂ« prezantuara nga Pandora nĂ« SallĂ«n MbretĂ«rore Albert mĂ« 1 dhjetor 2025 nĂ« LondĂ«r, Angli
Partridge është 22 vjeç dhe është i njohur për rolet e tij në disa prodhime të Netflix, duke përfshirë serialin televiziv House of Guinness dhe filmin Enola Holmes.
Mungesa relative e famĂ«s sĂ« Partridge mund tĂ« jetĂ« njĂ« bonus shtesĂ«: midis raporteve ekskluzive qĂ« gazetari Baz Bamigboye shkroi nĂ« âDeadlineâ, ishte se Villeneuve po kĂ«rkonte njĂ« âfytyrĂ« tĂ« reâ.
Ka edhe aktorë më të vjetër me karriera më të gjata për të cilët po përflitet: agjencia e lajmeve AP, për shembull, përmend Steve Buscemi, i cili është amerikan dhe 68 vjeç dhe Hugh Laurie, i cili është britanik dhe 66 vjeç.
Lista pĂ«rfshin gjithashtu disa emra qĂ« kanĂ« qarkulluar nĂ« shtyp pĂ«r disa vite: Henry Cavill (i cili, megjithatĂ«, tha nĂ« njĂ« intervistĂ« me âHeat Magazineâ, tha se do tĂ« preferonte tĂ« ishte njĂ« personazh negativ nĂ« njĂ« film tĂ« Bondit), Tom Holland(i cili tha se âpĂ«r çdo aktor tĂ« ri britanik, James Bond pĂ«rfaqĂ«son kulmin e karrierĂ«s sĂ« tyreâ), Harris Dickinsondhe Tom Hardy.
Tom Holland (në mes)
NĂ« vitin 2024, pati shumĂ« diskutime pĂ«r mundĂ«sinĂ« qĂ« roli tâi ofrohej Aaron Taylor-Johnson. Ishte tabloidi britanik âThe Sunâ qĂ« e raportoi lajmin, por aktori e mohoi.
Në mars, u publikua Bait, një miniserial televiziv komedi i prodhuar nga Amazon dhe i shpërndarë në Prime Video.
Seriali tregon historinë e një aktori britanik me prejardhje pakistaneze i cili, kundër shumë gjasave, bën audicione për rolin e James Bond.
Aktori që luan rolin e aspirantit 007 është Riz Ahmed, i cili, ashtu si personazhi i tij në serial, është me prejardhje nga Azia Jugore.
Me një ton të lehtë dhe tallës, seriali televiziv i Amazon trajton një temë që është debatuar prej vitesh: nëse, pas Sean Connery, David Niven, George Lazenby, Roger Moore, Timothy Dalton, Pierce Brosnan dhe Daniel Craig, James Bondi i ardhshëm mund të luhet për herë të parë nga një aktor jo i bardhë.
NĂ« vitin 2017, GQ kishte shkruarse Riz Ahmed do tĂ« ishte njĂ« zgjedhje e guximshme, nĂ« gjendje pĂ«r tĂ« âmbajtur njĂ« ekskluzivitet tĂ« vjetĂ«ruar relevantâ, duke pasur parasysh se ai do tĂ« duhej ta pĂ«rshtatte personazhin e vjetĂ«r tĂ« Bondit me kulturĂ«n e njĂ« burri mysliman (i cili, pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, teorikisht, nuk mund tĂ« pinte asnjĂ« nga pijet Martini tĂ« famshĂ«m).
Lidhur me kĂ«tĂ«, Page, nĂ« njĂ« intervistĂ« meâEsquireâ nĂ« mars, e pĂ«rshkroi tĂ« gjithĂ« vĂ«mendjen rreth emrit tĂ« tij si âtĂ« çuditshme, jo normaleâ.
Idris Elba është një aktor tjetër për të cilin është përfolur për vite me radhë se është James Bondi i parë me ngjyrë.
Thashethemet filluan tĂ« qarkullonin nĂ« vitin 2014, kur emailet u zbuluan gjatĂ« njĂ« sulmi tĂ« madh kibernetik nĂ« Sony Pictures Entertainment: Amy Pascal, atĂ«herĂ« bashkĂ«kryetare e studios, i shkroi njĂ« kolegu: âIdris duhet tĂ« jetĂ« Bondi i ardhshĂ«mâ.
NĂ« vitin 2018, âVoxâ shkroi: âNĂ«se jeni tĂ« njohur me Idris ElbĂ«n, aktorin simpatik britanik 45-vjeçar, ka shumĂ« tĂ« ngjarĂ« ta njihni atĂ« pĂ«r njĂ«rĂ«n nga dy arsyet: 1) Stringer Bell, njĂ« nga personazhet mĂ« tĂ« paharrueshĂ«m nga seriali televiziv The Wire, nĂ« njĂ« kast tashmĂ« mbresĂ«lĂ«nĂ«s, ose 2) favoriti i pĂ«rhershĂ«m pĂ«r tĂ« luajtur James Bond nĂ« ekranin e madhâ.
NĂ« atĂ« kohĂ«, âThe Independentâe kishte konsideruar kĂ«tĂ« njĂ« mundĂ«si shumĂ« konkrete, tĂ« sugjeruar nga njĂ« burim i besueshĂ«m: njĂ« bisedĂ« e raportuar nga regjisori Antoine Fuqua me producenten e James Bond, Barbara Broccoli.
Idris Elba në tapetin e kuq për filmin A House of Dynamite gjatë Festivalit të 82-të Ndërkombëtar të Filmit në Venecia, më 2 shtator 2025
Në fund të vitit 2025, Elba postoi një video në TikTok në të cilën pretendonte të ishte një nga statujat nga një koleksion dylli i James Bond, duke nxitur spekulime nga fansat.
AP gjithashtu liston njĂ« grua nĂ« listĂ«n e saj: aktoren gjermane Sandra HĂŒller, e njohur ndĂ«rkombĂ«tarisht veçanĂ«risht pas roleve tĂ« saj nĂ« filmat âAnatomy of a Fallâ dhe âThe Zone of Interestâ tĂ« vitit 2023 dhe sĂ« fundmi nĂ« filmin fantastiko-shkencor âProject Hail Maryâ me Ryan Gosling.
Mundësia e shndërrimit të James Bond një personazh femëror është diskutuar prej vitesh, por sipas burimeve të Deadline të cituara deri më tani, kjo ide nuk do të merret në konsideratë për filmin e ardhshëm.
Gazeta Si â NjĂ« nĂ« gjashtĂ« adoleshentĂ« nĂ« EvropĂ« thotĂ« se ka qenĂ« viktimĂ« e ngacmimit kibernetik. KĂ«to tĂ« dhĂ«na tregojnĂ« njĂ« emergjencĂ« strukturore dhe po e shtyjnĂ« Bashkimin Evropian tĂ« ndryshojĂ« qasjen e tij: jo mĂ« vetĂ«m parandalim, por njĂ« hap tĂ« vĂ«rtetĂ« ligjor, deri nĂ« atĂ« pikĂ« sa ta bĂ«jĂ« fenomenin njĂ« krim tĂ« njohur nĂ« tĂ« gjithĂ« BE-nĂ«. Algoritmet, Inteligjenca Artificiale dhe mbrojtja e fĂ«mijĂ«ve janĂ« nĂ« qendĂ«r tĂ« vĂ«mendjes.
Alarmi i PE â ShqetĂ«simi vjen nga Parlamenti Europian, i cili nĂ« njĂ« rezolutĂ« tĂ« kohĂ«ve tĂ« fundit ka nxjerrĂ« nĂ« pah njĂ« fenomen nĂ« rritje dhe ende tĂ« nĂ«nvlerĂ«suar.
Dokumenti, i miratuar me shumicë dërrmuese, thekson se masat aktuale janë të pamjaftueshme për të mbrojtur viktimat, veçanërisht të rinjtë.
KĂ«rkesa Ă«shtĂ« e qartĂ«: nevojiten sanksione âefektive, proporcionale dhe frenueseâ, si dhe mjete mĂ« tĂ« thjeshta pĂ«r raportimin e abuzimit dhe tejkalimin e boshllĂ«qeve rregullatore midis shteteve anĂ«tare.
Drejt njĂ« krimi europian â NjĂ« nga hapat mĂ« domethĂ«nĂ«s, ka tĂ« bĂ«jĂ« me propozimin pĂ«r tĂ« futur njĂ« pĂ«rkufizim tĂ« pĂ«rbashkĂ«t tĂ« ngacmimit kibernetik nĂ« tĂ« gjithĂ« BE-nĂ«.
Qëllimi është ambicioz: të njihet si një krim ndërkufitar, duke kapërcyer fragmentimin aktual legjislativ. Nga ana tjetër, eurodeputetët sugjerojnë përfshirjen e rasteve më serioze midis të ashtuquajturave krime të urrejtjes në nivel evropian, duke siguruar kështu një kuadër rregullator më të fuqishëm dhe uniform.
Platformat nĂ« akuzĂ« â Platformat e mĂ«dha digjitale janĂ« gjithashtu nĂ«n shqyrtim. Sipas Parlamentit, modelet e biznesit tĂ« bazuara nĂ« angazhim rrezikojnĂ« tĂ« amplifikojnĂ« pĂ«rmbajtjen toksike, veçanĂ«risht kur pĂ«rfshihen algoritme rekomandimi hiper-personalizuara.
Prandaj, vjen alarmi për zbatim më rigoroz të Aktit të Shërbimeve Digjitale, veçanërisht në lidhje me mbrojtjen e të miturve.
Platformat thirren të bëjnë më shumë: të parandalojnë, raportojnë dhe heqin përmbajtjen e dëmshme, duke marrë përgjegjësi të drejtpërdrejtë.
Problemi i AI-sĂ« â NjĂ« shqetĂ«sim tjetĂ«r Ă«shtĂ« pĂ«rdorimi nĂ« rritje i InteligjencĂ«s Artificiale pĂ«r tĂ« krijuar pĂ«rmbajtje abuzive: deepfakes, imazhe intime jo konsensuale dhe aplikacione tĂ« afta pĂ«r tĂ« manipuluar fotot reale.
Parlamenti Europian po kërkon pajtueshmëri me detyrimet e përcaktuara në Aktin e Inteligjencës Artificiale dhe synon të ndalojë mjetet veçanërisht të rrezikshme, si të ashtuquajturat aplikacione nudiste, të cilat aktualisht janë në qendër të negociatave midis institucioneve evropiane.
Mbrojtje e viktimave dhe parandalim â Teksti thekson gjithashtu nevojĂ«n pĂ«r tĂ« forcuar mbĂ«shtetjen pĂ«r viktimat, duke rritur fondet pĂ«r organizatat e specializuara dhe duke integruar ngacmimin kibernetik nĂ« politikat e shĂ«ndetit mendor.
Shkollat, familjet dhe edukatorët thirren të luajnë një rol aktiv, ndërsa shtetet anëtare duhet të sigurojnë zbatimin e shpejtë të Direktivës për të Drejtat e Viktimave.
NjĂ« fenomen nĂ« rritje â Situata mbetet shqetĂ«suese. Ngacmimi kibernetik Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim i pĂ«rhapur, me pasoja tĂ« thella dhe afatgjata psikologjike.
Edhe pse disa vende kanë futur tashmë ligje specifike, siç është Ligji i Cocos në Irlandë, Europa vazhdon të lëvizë në një mënyrë të shpërndarë.
Prandaj nevojitet urgjenca e një ndërhyrjeje të koordinuar. Për më tepër, sipas të dhënave të cituara nga Parlamenti Evropian, 92% e qytetarëve evropianë po bëjnë thirrje për veprime më vendimtare.
Sfida tjetĂ«r pĂ«r BE-nĂ« â Komisioni Evropian tashmĂ« paraqiti njĂ« plan veprimi kundĂ«r ngacmimit kibernetik nĂ« shkurt 2026. Por tani presioni politik po rritet: shndĂ«rrimi i udhĂ«zimeve nĂ« rregullore detyruese do tĂ« jetĂ« testi i vĂ«rtetĂ«.
Gazeta Si â Pjesa mĂ« e madhe e vĂ«mendjes fotografike tĂ« kĂ«saj jave u pĂ«rqendrua nĂ« vizitĂ«n e parĂ« zyrtare tĂ« Mbretit Charles III nĂ« Shtetet e Bashkuara.
Në këtë koleksion, do të gjeni Charles III duke ushqyer pula në New York, Mbretëreshën Camilla me aktoren Sarah Jessica Parker dhe Melania Trump me syze Meta; nëse kjo nuk është e mjaftueshme, mund të shfletoni këtë koleksion.
L
Personazhe të tjerë që ia vlen të fotografohen përfshijnë George dhe Amal Clooney, reperin A$AP Rocky me aktoret Michaela Coel, Tilda Swinton dhe Nicole Kidman në një sfilatë mode Chanel, dhe së fundmi, Cara Delevingne dhe Teyana Taylor, ndër të tjera, në Billboard Women in Music, një event i revistës Billboard që shfaq gratë më me ndikim në industrinë e muzikës.
Gazeta Si â Duke komentuar pĂ«rjashtimin e kandidaturave pĂ«r kreun e PD, Sali Berisha tha se nuk mund tĂ« linin nĂ« garĂ« emra tĂ« mbĂ«shtetur nga Edi Rama, pĂ«rfshirĂ« sipas tij dhe Ervin Salianjin.
Në një bashkëbisedim online me qytetarët, kreu i PD theksoi se do të jetë i vetëm në këtë garë, por sipas tij PD është partia më e hapur dhe ndër të paktat parti në Europë dhe botë që e zgjedh kryetarin përmes votës së anëtarësisë.
âMos bini pre e propagandĂ«s tĂ« atyre, qĂ« prej 2009 nuk bĂ«jnĂ« zgjedhje nĂ« parti. Partia Demokratike e zgjedh kryetarin direkt me votĂ«n e anĂ«tarĂ«sisĂ«. NĂ« garĂ« nĂ« kĂ«tĂ« parti pranohen tĂ« gjithĂ« demokratĂ«t, qĂ« plotĂ«sojnĂ« kriteret nĂ« rregullore, pĂ«r tĂ« marrĂ« pjesĂ« nĂ« kĂ«tĂ« garĂ«. NĂ« garĂ«n e PD-sĂ« nuk mund tĂ« marrin pjesĂ« kandidatĂ«t e RamĂ«s. KandidatĂ«, qĂ« punuan nĂ« fushatĂ« me parti tjetĂ«r, kĂ«ta nĂ« çdo parti politike nĂ« botĂ«, pĂ«rjashtohen pĂ«r tradhtinĂ« qĂ« kanĂ« bĂ«rĂ« ndaj partisĂ« sĂ« tyre nĂ« fushĂ«-betejĂ«. Ădo njeri qĂ« plotĂ«son kriteret nuk Ă«shtĂ« refuzuarâ, â u shpreh ai.
Berisha iu rikthye sĂ«rish sulmeve ndaj Salianjit, duke thĂ«nĂ« se ai merr udhĂ«zime nga krimi dhe se kur ishte nĂ« burg u âbirĂ«suaâ nga PĂ«llumb Gjoka dhe Oltion Bistri.
âSalianji ishte njĂ« hero, nuk mund tĂ« them. Por se nĂ« burg ai e shiti veten. Hante dreka e darka me kriminelĂ« tĂ« lidhur me PartinĂ« Socialiste. Kurse zonjĂ«n Sela nuk e njoh, Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« ia dĂ«gjoj emrin, por gara brenda partisĂ« ka kritereâ, u shpreh Berisha.
Ai e akuzoi po ashtu Salianjin se ka lidhje me socialistĂ«t. âSalianji i shĂ«rben RamĂ«s. PD Ă«shtĂ« ndarĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«rfundimtare me Edi RamĂ«n dhe rrethin e tij kriminal. Dhe pikĂ«risht me rrethin kriminal tĂ« RamĂ«s, ka lidhje Salianji. Madje, Salianji shfaqet nĂ« TV shumĂ« shpesh duke qenĂ« nĂ« shĂ«rbim tĂ« vazhdueshĂ«m tĂ« qeverisĂ«â, deklaroi Berisha.
Gazeta Si â TĂ« premten, Shtetet e Bashkuara njoftuan tĂ«rheqjen e 5,000 trupave nga Gjermania nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« komenteve shumĂ« kritike tĂ« kancelarit gjerman Friedrich Merz nĂ« lidhje me luftĂ«n e udhĂ«hequr nga SHBA-tĂ« kundĂ«r Iranit.
Ditët e fundit, presidenti i SHBA-ve, Donald Trump kishte kërcënuar të bënte të njëjtën gjë me Spanjën dhe Italinë, të cilat nga ana tjetër ishin akuzuar se nuk e kishin ndihmuar atë në luftën në Lindjen e Mesme.
Gjermania është vendi evropian me numrin më të madh të trupave amerikane: edhe me tërheqjen e 5,000 trupave, do të mbeten më shumë se 30,000.
Megjithatë, simbolikisht, është një vendim i rëndësishëm, që rrit tensionet midis Shteteve të Bashkuara dhe vendeve evropiane në një nivel të ri, ku dhjetëra mijëra ushtarë janë stacionuar për dekada sipas marrëveshjeve të nënshkruara pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, të forcuara nga krijimi i NATO-s dhe kurrë nuk janë vënë në dyshim vërtet.
Numri i personelit ushtarak amerikan në Europë ka luhatur vazhdimisht gjatë dekadave të fundit: në fund të viteve 1950, në kulmin e Luftës së Ftohtë, kishte afërsisht 475,000, numri më i lartë i arritur ndonjëherë, por që nga shpërbërja e Bashkimit Sovjetik në fillim të viteve 1990, kanë mbetur dhjetëra mijëra.
Ata u rritën përsëripërsëri me pushtimin rus të Ukrainës në fillim të vitit 2022: Shtetet e Bashkuara dërguan trupa shtesë në vendet që kufizohen me Rusinë, Bjellorusinë dhe Ukrainën, duke e çuar numrin total midis 75,000 dhe 105,000, varësisht nga periudha.
Sipas tĂ« dhĂ«nave mĂ« tĂ« fundit nga Qendra e tĂ« DhĂ«nave tĂ« FuqisĂ« NjerĂ«zore tĂ« Mbrojtjes (DMDC), njĂ« degĂ« e Departamentit tĂ« Mbrojtjes tĂ« SHBA-sĂ«, qĂ« nga dhjetori 2025, kishte 68,064 personel ushtarak amerikan tĂ« stacionuar pĂ«rgjithmonĂ« nĂ« EvropĂ«, tĂ« cilĂ«ve duhet tâu shtohen disa mijĂ«ra ushtarĂ« qĂ« rrotullohen pĂ«r misione tĂ« pĂ«rkohshme.
Ata janë të ndarë midis 31 bazave ushtarake të përhershme dhe 19 vendeve të tjera ushtarake. Shumë nga këto baza shërbejnë gjithashtu si baza të NATO-s, ku trupat amerikane punojnë ngushtë me ato të vendit pritës.
Trupat amerikane koordinohen nga Komanda Evropiane e SHBA-së (EUCOM), me seli në Shtutgart të Gjermanisë, së bashku me Komandën Amerikane për Operacione në Afrikë.
EUCOM është i ndarë në gjashtë komanda që përfaqësojnë Ushtrinë, Marinën, Forcat Ajrore, Forcat e Operacioneve Speciale dhe Forcën Hapësinore, përgjegjëse për operacionet hapësinore.
Këto komanda janë të stacionuara në Gjermani dhe Itali, vendet që, kryesisht për arsye historike, kanë numrin më të madh të trupave amerikane në kontinentin evropian.
Përpara vendimit të fundit për tërheqjen e 5.000 trupave, 36,436 ushtarë në detyrë aktive ishin të stacionuar në Gjermani, të ndarë në pesë garnizone.
Shumica ishin caktuar në bazën ajrore pranë qytetit Ramstein, e cila ka pritur trupa amerikane që nga viti 1952 dhe është baza më e madhe amerikane në Evropë.
Sipas të dhënave më të fundit, gjithashtu që nga fundi i vitit 2025, ka 12,662 personel ushtarak amerikan të stacionuar përgjithmonë në Itali, kryesisht në bazat në Vicenza, Aviano (në provincën e Pordenones), Napoli dhe ato në Siçili.
Në Mbretërinë e Bashkuar, ka 10,156, të ndarë në tre baza dhe që i përkasin kryesisht Forcave Ajrore, dhe në Spanjë, 3,814, të ndarë midis Marinës dhe Forcave Ajrore dhe të stacionuar pranë Ngushticës së Gjibraltarit.
Në Poloni, e cila kufizohet me Bjellorusinë dhe Ukrainën, ka vetëm 369 ushtarë të stacionuar përgjithmonë, por ata mbështeten nga afërsisht 10,000 personel amerikan në forca.
Prania e tyre financohet përmes Iniciativës Europiane të Sigurisë, një program ushtarak i NATO-s i udhëhequr nga SHBA-të që ekziston që nga viti 2014, kur Rusia aneksoi në mënyrë të paligjshme rajonin ukrainas të Krimesë.
Rumania dhe Hungaria, gjithashtu në kufi me Ukrainën, kanë situata të ngjashme me Poloninë: disa dhjetëra ushtarë të stacionuar përgjithmonë (153 dhe 77, përkatësisht), por mijëra në detyra të ndryshme.
NĂ« secilin vend, ata kryejnĂ« njĂ« sĂ«rĂ« detyrash, nga trajnimi i trupave lokale, deri te menaxhimi i armĂ«ve, duke pĂ«rfshirĂ« armĂ«t bĂ«rthamore qĂ« Shtetet e Bashkuara i ruajnĂ« nĂ« EuropĂ«: besohet se ka afĂ«rsisht 7,000 bomba dhe armĂ« mĂ« tĂ« vogla bĂ«rthamore, tĂ« ruajtura nĂ« BelgjikĂ«, Itali, HolandĂ«, Gjermani dhe madje edhe nĂ« Turqi. Natyrisht, kĂ«to vende nuk mund tâi pĂ«rdorin ato pa autorizimin e SHBA-ve.
Nga Gazeta Si- NjĂ« studim i ri ka analizuar shifrat dhe rezulton se, ndĂ«rsa kohĂ«zgjatja e vĂ«mendjes po zvogĂ«lohet, kohĂ«zgjatja e filmave po shtohet. âIshte pak i gjatĂ«, apo jo?â NjĂ« koment i vazhdueshĂ«m qĂ« do ta keni dĂ«gjuar kur dilni nga kinemaja.
A është një përshtypje e gabuar që mund të jetë për shkak të shkurtimit të vëmendjes sonë, për shkak të mediave sociale dhe filmave të shkurtër të kudondodhur në internet? Apo kemi të bëjmë me një fenomen të vërtetë?
Epo, statistikat janë dhe nuk po imagjinoni gjëra⊠Përveç fokusit nga filmat në filma, filmat po bëhen më të gjatë.
Hulumtuesi dhe analisti i industrisĂ« sĂ« filmit Stephen FolloĂ«s u shfaq sĂ« fundmi nĂ« podkastin âThe ToĂ«nâ dhe zbuloi se ai âka analizuar kohĂ«zgjatjen e 36,431 filmaveâ qĂ« u publikuan nĂ« kinema nga viti 1980 deri nĂ« vitin 2025. Dhe tĂ« dhĂ«nat flasin vetĂ«.
Kohëzgjatja ka pasur luhatje rreth 100 deri në 103 minuta që nga vitet 1980. Në vitin 2024, filmi mesatar ishte 103.6 minuta i gjatë.
MegjithatĂ«, kjo Ă«shtĂ« mesatarja e gjithçkaje. NĂ«se shikoni vetĂ«m âpublikimet nĂ« kinemaâ, vetĂ«m ato filma kishin njĂ« mesatare prej 106 minutash nĂ« vitet 1990 dhe fillim tĂ« viteve 2000. Por deri nĂ« dekadĂ«n aktuale, âkjo shifĂ«r ishte rritur nĂ« 114 minutaâ.
E lexuat saktë: Filmat janë afërsisht 10 minuta më të gjatë se sa ishin 20 vjet më parë. Përqindja e filmave të publikuar në kinema që zgjasin më pak se 90 minuta është zvogëluar ndjeshëm në 40 vitet e fundit.
âNĂ« vitet 1980, afĂ«rsisht 13 pĂ«r qind e filmave tĂ« publikuar nĂ« kinema zgjasin mĂ« pak se 90 minuta. NĂ« vitet 2020, kjo shifĂ«r ka rĂ«nĂ« nĂ« 7 pĂ«r qind.â
Sipas studimit, filmat me buxhete të mëdha (mbi 100 milionë dollarë) kanë tendencë të jenë edhe më të gjatë, dhe Folloës gjithashtu thekson se reklamat para shfaqjes dhe trailerat janë zgjeruar në një kohëzgjatje mesatare prej rreth 20 deri në 30 minuta.
Zhanri i filmave më të gjatë? Filmat aksion, të cilët tani zgjasin mesatarisht 128 minuta- një shifër marramendëse prej 25 minutash më të gjatë se disa dekada më parë.
Merrni filmat e Indiana Jones. Ata filluan nĂ« vitin 1981 me filmin âRaiders of the Lost Arkâ, i cili e mbajti tĂ« mbĂ«rthyer audiencĂ«n pĂ«r 115 minuta.
Disa dekada mĂ« vonĂ«, aventura e fundit, âIndiana Jones and the Dial of Destinyâ i vitit 2023, e pĂ«rdori tĂ« gjithĂ« potencialin e saj nĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« ââprej 154 minutash.
NĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« ngjashme, aventura e parĂ« âMission: Impossibleâ zgjati 110 minuta emocionuese nĂ« vitin 1996, ndĂ«rsa âMission: Impossible- The Final Reckoningâ i vitit tĂ« kaluar e pĂ«rfundoi ekskluzivitetin nĂ« 170 minuta tĂ« plota.
Sa i pĂ«rket âJames Bondâ, debutimi i Sean Connery si 007 nĂ« âDr. Noâ tĂ« vitit 1962 zgjati 109 minuta, ndĂ«rsa filmi i fundit i Bond deri mĂ« sot, âNo Time To Dieâ i vitit 2021, ishte me njĂ« kohĂ«zgjatje prej 163 minutash.
Dhe ende nuk ka asnjĂ« justifikim pĂ«r episodin mĂ« tĂ« fundit âAvatar: Fire And Ashâ- qĂ« ju humbet 197 minuta nga jeta.
As nuk ka rrethana lehtĂ«suese pĂ«r filmat e MCU-sĂ« qĂ« po pĂ«rkeqĂ«sohen, me aventurat e âMultiverse Sagaâ qĂ« kanĂ« njĂ« kohĂ«zgjatje mesatare prej 123 minutash.
FolloĂ«s pranon se nuk ka njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« qartĂ« pĂ«r tĂ« shpjeguar âpseâ-nĂ« pas kohĂ«zgjatjes gjithnjĂ« e nĂ« zgjerim.
MegjithatĂ«, ai rendit disa arsye tĂ« mundshme, duke pĂ«rfshirĂ« studiot qĂ« duan gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« qĂ« filmat tĂ« ndihen si ngjarje tĂ« mĂ«dha, si dhe kinematĂ« qĂ« duhet tĂ« âjustifikojnĂ« njĂ« çmim tĂ« lartĂ« bilete, dhe ndoshta njĂ« film mĂ« i gjatĂ« mund tĂ« duket si njĂ« vlerĂ« mĂ« e mirĂ«â.
Gazeta Si â TĂ« premten, mĂ« 1 maj, qindra mijĂ«ra njerĂ«z u mblodhĂ«n nĂ« tĂ« gjithĂ« botĂ«n pĂ«r tĂ« festuar DitĂ«n e PunĂ«s, kushtuar punĂ«torĂ«ve dhe luftĂ«s pĂ«r kushte mĂ« tĂ« mira pune, e cila pĂ«rkujtohet pothuajse kudo qĂ« nga fundi i shekullit tĂ« 19-tĂ«.
Pati protesta në Indonezi, Filipine dhe Korenë e Jugut dhe sigurisht, shumë të tjera u zhvilluan në Evropë, me flamuj të kuq, grushte të ngritura dhe marshime të gjata.
Në marshimin e Torinos, pati përleshje midis protestuesve dhe forcave të rendit përpara Askatasuna-s, qendrës historike shoqërore të qytetit.
P
PĂ«rleshjet shpĂ«rthyen edhe nĂ« vende tĂ« tjera, si Filipinet, ku marshimet u shndĂ«rruan nĂ« protesta mĂ« tĂ« gjera kundĂ«r qeverisĂ« sĂ« presidentit Ferdinand âBongbongâ Marcos Jr., djalit tĂ« ish-diktatorit filipinas Ferdinand Marcos.
KĂ«tĂ« javĂ«, Turqia lĂ«shoi ââmbi gjashtĂ«dhjetĂ« urdhĂ«r-arreste kundĂ«r po aq shumĂ« personave tĂ« dyshuar pĂ«r planifikim sulmesh gjatĂ« demonstratave tĂ« 1 Majit, pĂ«rfshirĂ« gazetarĂ« dhe pĂ«rfaqĂ«sues sindikatash.
Të premten, policia në Stamboll përdori gaz lotsjellës për të shpërndarë protestuesit dhe arrestoi qindra persona, më shumë se 500 sipas një shoqate avokatësh.
Ky ishte pak a shumë rasti vitin e kaluar, kur protestat e 1 Majit u ndërthurën me tubime të mëdha kundër arrestimit të Ekrem Imamoglu, kryetarit të bashkisë së qytetit, i konsideruar si një kundërshtar i rrezikshëm i presidentit Rexhep Tajip Erdogan në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028.
Nga Gazeta Si- âUltrasâ- tifozĂ« tĂ« zjarrtĂ« tĂ« futbollit tĂ« njohur pĂ«r shfaqjet e tyre mahnitĂ«se nĂ« stadium dhe besnikĂ«rinĂ« ndaj grupeve- dikur ishin njĂ« nĂ«nkulturĂ« e kufizuar nĂ« stadiumet italiane.
Por që nga fundi i viteve 1960, lëvizja është përhapur nëpër stadiumet globale të futbollit dhe është bërë një obsesion kulturor më i madh.
Librat mbi kĂ«tĂ« temĂ« pĂ«rfshijnĂ« âUltra-n tim dhe 1312 tĂ« James Montague (numrat qĂ«ndrojnĂ« pĂ«r ACAB, njĂ« shkurtim i âtĂ« gjithĂ« policĂ«t janĂ« bastardĂ«â).
Netflix jo vetëm që ka nisur një film, Ultras, për një bandë napolitane, por edhe tre seri më të gjata: Puerta 7 (në Argjentinë), Furioza dhe The Hooligan (të dyja të vendosura në Poloni).
Tani vjen dokumentari i Ragnhild Ekner, Ultras, një udhëtim 90-minutësh nëpër Suedi, Indonezi, Poloni, Argjentinë, Angli, Egjipt dhe Marok.
Ky trajton shumĂ« rrĂ«njĂ«t e ultramanisĂ«. ShumĂ« nga pamjet e mbetura janĂ« tĂ« mijĂ«ra njerĂ«zve qĂ« marshojnĂ«, kĂ«ndojnĂ« dhe festojnĂ« nĂ« kor. NĂ« njĂ« zĂ« tĂ« hershĂ«m, Ekner e quan atĂ« ânjĂ« kryengritje kundĂ«r vetmisĂ«â.
Në shumë mënyra, ky lloj grupimi ofron pikërisht atë që i mungon shoqërisë bashkëkohore- kolektivizëm në një periudhë ndarje, rrezik dhe adrenalinë në një shoqëri që duket çuditërisht pa gjak, si dhe forcë mashkulli në një periudhë të butë dhe përkatësie në një epokë pa rrënjë.
âĂshtĂ« vendi ku ndihem si nĂ« shtĂ«piâ, thotĂ« njĂ« ultras nĂ« dokumentarin e Ekner; âBrenda, ne jemi njĂ« familjeâ, thotĂ« njĂ« tjetĂ«r, âdhe kujdesemi pĂ«r njĂ«ri-tjetrinâ.
Disa mund të neveriten nga një numër i këtyre koncepteve, por shumë, përfshirë gratë, nuk janë. Një ultrase femër, duke përshkruar barra brava-n e saj (termi i Amerikës së Jugut për një bandë ultras), thotë se nuk mund të hysh në tribuna me një unazë, me buzëkuq ose me grim, sikur ajo vetë të ishte çliruese.
Dokumentari i Eknerit është i mirë në zbërthimin e kontradiktave: ka stadiume ku gratë janë të përjashtuara (në Afrikën e Veriut) dhe të tjera (në Indonezi) ku gratë e reja, të mbuluara, janë në qendër të skenës.
TĂ«rheqja e ultrasve lind gjithashtu sepse vetĂ« futbolli modern Ă«shtĂ« âpa rrĂ«njĂ«â. Ekipet tani kanĂ« lidhje tĂ« papĂ«rfillshme me qytetin ose periferinĂ« e tyre.
LojtarĂ«t dhe pronarĂ«t janĂ« nga vende tĂ« largĂ«ta. Reklamat e fanellave janĂ« nĂ« gjuhĂ« tĂ« huaja pĂ«r shikuesit televizivĂ« jashtĂ« vendit. Ultras janĂ« e vetmja lidhje e zhurmshme me tokĂ«n nĂ« tĂ« cilĂ«n klubi âmbiuâ.
Vetëm ata i japin përvojës së pastruar dhe kinematografike të futbollit modern një ndjenjë pasioni dhe madje kuptimi.
Një element tjetër i apelit të tyre është se ata janë të jashtëligjshëm dhe kryengritës në një epokë konformizmi dhe represioni. Ultrasit luajtën një rol të rëndësishëm në pranverën arabe në Egjipt dhe në të gjithë lëvizjen globale ata pretendojnë se mbështesin të përjashtuarit dhe të privuarit nga pasuria.
âNĂ«se nuk mund tĂ« flasĂ«shâ, thotĂ« retorika e tyre, âstadiumi do tĂ« flasĂ« pĂ«r tyâ. NĂ« epokĂ«n tonĂ« laike, tĂ« qenit ultras ofron gjithashtu njĂ« hyrje nĂ« konceptet shpirtĂ«rore. ĂshtĂ« njĂ« fe pĂ«r jofetarĂ«t.
Leksiku i ultrasve- âbesimâ, âpraniâ, âpĂ«rkushtimâ- Ă«shtĂ« pothuajse identik me diksionin kishtar. TĂ« qenit ultras madje prezanton atĂ« koncept tĂ« lashtĂ« nĂ« zemĂ«r tĂ« shumĂ« feve. NjĂ« ultrass qĂ« i mbijetoi masakrĂ«s sĂ« Port Side nĂ« Egjipt nĂ« vitin 2012 (nĂ« tĂ« cilĂ«n vdiqĂ«n 72 tifozĂ« tĂ« Al-Ahly, pjesĂ«risht si hakmarrje pĂ«r rolin e tyre nĂ« pranverĂ«n arabe), thotĂ« se atĂ«herĂ« e kuptoi se dikush mund tĂ« sakrifikojĂ« veten pĂ«r njĂ« kauzĂ« mĂ« tĂ« lartĂ«.
PĂ«rveç fesĂ« simuluese, ekziston edhe mesjeta simuluese. Ekziston njĂ« element i riprodhimit historik tĂ« ultrasve ndĂ«rsa luajnĂ« âvjedh flamurinâ, duke vrapuar nĂ«pĂ«r fushĂ« pĂ«r tĂ« shqyer dhe djegur lajmĂ«tarin e ultrasve rivalĂ« (atĂ« âcopĂ« pĂ«lhure tĂ« pikturuar me dorĂ« qĂ« vlen mĂ« shumĂ« se ariâ).
Etiketa thotĂ« se nĂ«se lajmĂ«tari i njĂ« grupi vidhet, ai duhet tĂ« shpĂ«rndahet menjĂ«herĂ« dhe kĂ«shtu âduhet tĂ« mbrohet me çdo mjet tĂ« nevojshĂ«mâ.
Kjo, natyrisht, nĂ«nkupton edhe dhunĂ«. âNĂ«nkulturat kanĂ« qenĂ« gjithmonĂ« tĂ« dhunshmeâ, thotĂ« njĂ« prej tyre.
âDhuna mund tĂ« jetĂ« estetike, verbale ose dhunĂ« reale, fizikeâ. Por Ekner i anashkalon hapur tĂ« gjitha negativitetet, duke thĂ«nĂ« se dokumentari i saj ânuk Ă«shtĂ« njĂ« vlerĂ«sim kritik, Ă«shtĂ« njĂ« homazhâ.
Duke vepruar kështu, ajo ndoshta nuk e kupton arsyen kryesore pse ultrasit mbeten interesantë- është mbivendosja e tyre me kriminalitetin.
Sepse poshtë gjithë atmosferës karnavale dhe pas gjithë birrës, brohorimave dhe grushteve, bandat ultras shpesh janë bërë kriminale.
Në Itali, disa bosë ultras janë mafiozë të vërtetë, duke fituar shuma pesëshifrore në muaj jo vetëm nga shitja e biletave, mallrat, furgonët e hamburgerëve dhe koncesionet e parkimit, por edhe nga trafiku me shumicë i drogës.
Në të gjithë Europën, tribunat kanë qenë kazanë të eksperimentimit politik, me ultrasit që shërbejnë si karburant më i lehtë për ngritjen e të djathtës ekstreme.
Ultrasit janĂ« kontradiktorĂ« marramendĂ«s, duke qenĂ« si bamirĂ«s ashtu edhe kriminelĂ«, unifikues dhe pĂ«rçarĂ«s, revolucionarĂ« dhe reaksionarĂ«. ĂshtĂ« njĂ« lĂ«vizje qĂ« pasqyron, si njĂ« pasqyrĂ« e çrregullt e panairit, shoqĂ«rinĂ« dhe sportin nĂ« tĂ« cilin ekziston.
Të shmangësh këto kontradikta do të thotë të humbasësh thelbin e vërtetë të të qenit ultras: fiton shumë- përkatësi, rrënjë dhe besnikëri, por me koston e rikthimit të atyre negativeve të njohura, një nevojë për turp, fajësim, forcë dhe tallje për ndryshimin dhe diversitetin. Ultrasit na tregojnë jo vetëm atë që kemi humbur gjatë rrugës, por edhe koston e rimarrjes së saj.
Gazeta Si â NjĂ« 19-vjeça u arrestuar nĂ« ShkodĂ«r, pasi pasi qarkullonte me armĂ« zjarri. Pas mesnate, gjatĂ« njĂ« patrullimi nĂ« lagjen âGuerileâ nĂ« ShkodĂ«r, policia ka konstatuar dy persona qĂ«, sapo kanĂ« vĂ«nĂ« re praninĂ« e tyre, janĂ« larguar me vrap, duke ngritur dyshime pĂ«r veprimtari tĂ« paligjshme.
Pas ndjekjes sĂ« menjĂ«hershme dhe ndalimit tĂ« tyre, Ă«shtĂ« ushtruar kontroll fizik ndaj B.H., 19 vjeç, banues nĂ« ShkodĂ«r. GjatĂ« kontrollit, policia i ka gjetur njĂ« armĂ« zjarri pistoletĂ«, municion luftarak dhe njĂ« mjet prerĂ«s (thikĂ«). Po ashtu, policia ka proceduar nĂ« gjendje tĂ« lirĂ« pĂ«r veprĂ«n penale âMoskallĂ«zim krimiâ E.Ă., 29 vjeç.
Gazeta Si â Alex Zanardi, njĂ« ish-pilot garash qĂ« u bĂ« i famshĂ«m pasi i mbijetoi njĂ« aksidenti tĂ« rĂ«ndĂ« nĂ« vitin 2001, qĂ« rezultoi nĂ« amputimin e tĂ« dy kĂ«mbĂ«ve, ka vdekur nĂ« moshĂ«n 59 vjeç.
Italiani vazhdoi të bëhej një sportist i shquar paralimpik, duke fituar katër medalje ari dhe dy argjendi midis viteve 2012 dhe 2016.
Në qershor të vitit 2020, Zanardi pati një tjetër aksident të rëndë në Pienza ndërsa po ngiste biçikletën e tij të dorës, biçikletën me tre rrota të vënë në lëvizje nga krahët që përdorte për të garuar.
Aksidenti e la në koma për rreth një muaj dhe, pas një shërimi të gjatë, ai u kthye në shtëpi në dhjetor 2021. Që atëherë ai nuk u shfaq në publik.
Zanardi ishte një sportist i dashur për optimizmin e tij të vazhdueshëm, pavarësisht aksidentit të rëndë me makinë dhe amputimit të këmbës.
Ai u bë gjithashtu një frymëzim për shumë njerëz: pas aksidentit të tij në vitin 2001, Zanardi pothuajse menjëherë rifilloi garat dhe nuk pushoi kurrë së ushtruari.
Në fillim të viteve 2000, ai filloi të praktikonte parashutizmin, duke garuar me biçikletë dore. Në vitin 2012, kur ishte 45 vjeç, një moshë e pazakontë për të garuar në një nivel të lartë në sport, ai fitoi dy medalje ari dhe një argjendi në Lojërat Paralimpike të Londrës 2012, dhe përsëri katër vjet më vonë, në Lojërat Paralimpike të Rio de Janeiro 2016.
Zanardi lindi nĂ« BolonjĂ« mĂ« 23 tetor 1966 dhe filloi tĂ« garonte me karting nĂ« moshĂ«n 13 vjeç. Pas disa vitesh nĂ« kategoritĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta, ai hyri nĂ« Formula 1 â kategoria mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e sporteve motorike â nĂ« vitin 1991, duke garuar fillimisht me ekipin Jordan dhe mĂ« pas me Lotus.
NĂ« vitin 1993, ai pati njĂ« aksident tĂ« rĂ«ndĂ« gjatĂ« Ămimit tĂ« Madh tĂ« BelgjikĂ«s, por u rikthye nĂ« gara njĂ« vit mĂ« vonĂ«.
Megjithatë, kur Lotus falimentoi në fund të atij viti, Zanardi u largua përkohësisht nga Formula 1. Ai u punësua si pilot i Formula Cart, përfundoi i dyti në kampionatin e tij të parë dhe fitoi dy sezonet pasuese: 1997 dhe 1998.
Falë anglishtes së tij të shkëlqyer dhe personalitetit të tij miqësor dhe modest, u bë shpejt një pilot i njohur në qarkun amerikan të garave.
Në vitin 1998, ai u rikthye në Formula Një, por nuk arriti rezultate të shkëlqyera. Pati një aksident në Imola dhe e përfundoi sezonin e vitit 1999 me zero pikë.
Nga Thomas Germain* â Ata e ndĂ«rtuan. KanĂ« frikĂ« prej saj. Dhe po e shesin gjithsesi.
MĂ« ndalo nĂ«se e ke dĂ«gjuar kĂ«tĂ« mĂ« parĂ«: njĂ« kompani teknologjie thotĂ« se ka krijuar njĂ« AI tĂ« re aq tĂ« fuqishme sa Ă«shtĂ« e frikshme. Sipas tyre, Ă«shtĂ« shumĂ« e rrezikshme pĂ«r tâu lĂ«shuar nĂ« botĂ«-pasojat do tĂ« ishin katastrofike. FatmirĂ«sisht pĂ«r ne, po e mbajnĂ« tĂ« mbyllur pĂ«r momentin. Thjesht donin qĂ« ta dije.
Kjo është pikërisht ajo që kompania e AI-së Anthropic po na thotë për modelin e saj më të fundit, Claude Mythos.
Kompania thotë se aftësia e Mythos për të gjetur dobësi në sigurinë kibernetike i tejkalon shumë ekspertët njerëzorë dhe se mund të ketë pasoja që ndryshojnë botën nëse teknologji të ngjashme bien në duar të gabuara.
âPasojat pĂ«r ekonomitĂ«, sigurinĂ« publike dhe sigurinĂ« kombĂ«tare mund tĂ« jenĂ« tĂ« rĂ«nda,â tha Anthropic nĂ« njĂ« postim nĂ« blog nĂ« fillim tĂ« prillit.
Disa vĂ«zhgues tĂ« alarmuar paralajmĂ«ruan se Mythos sĂ« shpejti mund tĂ« tĂ« detyrojĂ« tĂ« zĂ«vendĂ«sosh çdo pajisje teknologjike nĂ« jetĂ«n tĂ«nde, deri te mikrovala me WiFi, pĂ«r tâu mbrojtur nga çmenduria digjitale.
Disa ekspertë sigurie i vënë në dyshim këto pretendime, por le ta lëmë këtë mënjanë. Kjo nuk është diçka e re. Drejtuesit e kompanive kryesore të AI-së paralajmërojnë rregullisht se produktet e industrisë së tyre mund të shkatërrojnë njerëzimin.
Pse kompanitë e AI-së duan që ne të kemi frikë prej tyre?
ĂshtĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« e çuditshme pĂ«r çdo kompani qĂ« tĂ« flasĂ« pĂ«r punĂ«n e vet. Nuk dĂ«gjon McDonaldâs tĂ« thotĂ« se ka krijuar njĂ« burger aq tĂ« frikshĂ«m nĂ« shije sa do tĂ« ishte joetike ta shĂ«rbente pĂ«r publikun.
Ja një teori. Sipas kritikëve, kompanitë e AI-së përfitojnë duke të mbajtur të fokusuar te apokalipsi, sepse kjo të shpërqendron nga dëmet shumë reale që ato po i shkaktojnë tashmë botës. Liderët e teknologjisë thonë se thjesht po na paralajmërojnë për një të ardhme të pashmangshme dhe se siguria është prioritet kryesor, tani apo më vonë.
Por tĂ« tjerĂ« argumentojnĂ« se ajo qĂ« po shohim nĂ« fakt Ă«shtĂ« pĂ«rhapje frike, qĂ« ekzagjeron potencialin e teknologjisĂ« dhe shĂ«rben pĂ«r tĂ« rritur vlerĂ«n e aksioneve. Gjithashtu krijon njĂ« narrativĂ« sipas sĂ« cilĂ«s rregullatorĂ«t duhet tĂ« qĂ«ndrojnĂ« mĂ«njanĂ«, sepse vetĂ«m kĂ«to kompani mund tâi ndalojnĂ« âtĂ« kĂ«qijtĂ«â dhe ta zhvillojnĂ« kĂ«tĂ« teknologji nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rgjegjshme.
âNĂ«se i paraqet kĂ«to teknologji si pothuajse mbinatyrore nĂ« rrezikun e tyre, na bĂ«n tĂ« ndihemi tĂ« pafuqishĂ«m, sikur jemi tĂ« tejkaluar,â thotĂ« Shannon Vallor, drejtuese e departamentit tĂ« etikĂ«s sĂ« tĂ« dhĂ«nave dhe inteligjencĂ«s artificiale nĂ« Universitetin e Edinburgut nĂ« MbretĂ«rinĂ« e Bashkuar.
âSikur tĂ« vetmit njerĂ«z te tĂ« cilĂ«t mund tĂ« mbĂ«shtetemi janĂ« vetĂ« kompanitĂ«.â
âDikush tĂ« mĂ« ndalojĂ«â
Një zëdhënës i Anthropic më tha se kompania ka qenë e qartë për këto çështje. Ata ndanë postime blogu nga organizata të tjera që mbështesin aftësitë kibernetike të Mythos, por nuk adresuan pikat e këtij artikulli, përveç një komenti që do ta përfshij më poshtë.
Kjo nuk është hera e parë që drejtuesi i Anthropic, Dario Amodei, ka punuar mbi një mjet që është shpallur shumë i rrezikshëm për publikun nga vetë kompania ku punonte.
NĂ« vitin 2019, kur Amodei ishte drejtues nĂ« OpenAI, kompania prezantoi GPT-2. Ai dhe drejtues tĂ« tjerĂ« thanĂ« se nuk mund ta publikonin GPT-2 pĂ«r shkak tĂ« âshqetĂ«simeve pĂ«r pĂ«rdorime keqdashĂ«se tĂ« teknologjisĂ«â. Ky ishte njĂ« mjet shumĂ« mĂ« pak i avancuar se ChatGPT.
Dhe disa muaj mĂ« vonĂ«, e publikuan gjithsesi. (CEO i OpenAI, Sam Altman, mĂ« vonĂ« shkroi se kompania e pranon pasigurinĂ« dhe se frikĂ«rat pĂ«r GPT-2 ishin âtĂ« pabazuaraâ.)
Altman kritikoi âmarketingun e bazuar te frikaâ tĂ« Anthropic nĂ« njĂ« intervistĂ« tĂ« fundit nĂ« podcast. Por edhe ai vetĂ« e ka pĂ«rdorur kĂ«tĂ« narrativĂ« prej vitesh.
âAI ka shumĂ« gjasa tĂ« çojĂ« nĂ« fundin e botĂ«s, por ndĂ«rkohĂ« do tĂ« ketĂ« kompani tĂ« shkĂ«lqyera,â tha Altman nĂ« vitin 2015. Vite mĂ« vonĂ«, ai tha se humb gjumin duke menduar nĂ«se ka âbĂ«rĂ« diçka shumĂ« tĂ« keqe duke lançuar ChatGPTâ. Sikur dikush ta kishte paralajmĂ«ruar.
Kompanitë e AI-së thonë se teknologjia e tyre mund të shkatërrojë botën. Por gjithashtu duan që ta blesh.
Qindra liderĂ« tĂ« teknologjisĂ«, pĂ«rfshirĂ« Altman, Amodei, Bill Gates dhe Demis Hassabis, CEO i Google DeepMind, mbĂ«shtetĂ«n nĂ« vitin 2023 njĂ« deklaratĂ« tĂ« shkurtĂ«r qĂ« thoshte: âZbutja e rrezikut tĂ« zhdukjes nga AI duhet tĂ« jetĂ« njĂ« prioritet global, krahas rreziqeve tĂ« tjera nĂ« shkallĂ« shoqĂ«rore si pandemitĂ« dhe lufta bĂ«rthamore.â
Po atë vit, figura të njohura si Elon Musk nënshkruan një letër që kërkonte një pauzë gjashtëmujore në zhvillimin e AI-së së avancuar.
Musk shpalli kompaninë e tij të re të inteligjencës artificiale, xAI, më pak se gjashtë muaj më vonë.
âĂshtĂ« pjesĂ« e njĂ« modeli pretendimesh tĂ« pabazuara pĂ«r fuqi,â thotĂ« Emily M. Bender, profesore nĂ« Universitetin e Uashingtonit dhe bashkautore e librit The AI Con. Kjo nuk kufizohet vetĂ«m te OpenAI dhe Anthropic, thotĂ« ajo; Ă«shtĂ« qĂ«ndrimi standard i gjithĂ« industrisĂ« sĂ« AI-sĂ«.
âPo thonĂ« âshikoni kĂ«tuâ, ndĂ«rkohĂ« qĂ« injorohen shkatĂ«rrimi i mjedisit, shfrytĂ«zimi i punĂ«s dhe sistemet qĂ« po shkatĂ«rrohen nĂ« shoqĂ«ri.â
E pyeta OpenAI pĂ«r kĂ«tĂ«. NjĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s ndau njĂ« postim tĂ« fundit tĂ« Altman, ku ai shkruante se kompania do tâi ârezistojĂ« mundĂ«sisĂ« qĂ« kjo teknologji tĂ« pĂ«rqendrojĂ« pushtetin nĂ« duart e pak njerĂ«zveâ, duke shtuar se âvendimet kyçe pĂ«r AI-nĂ« duhet tĂ« merren pĂ«rmes proceseve demokratike dhe me parime barazie, jo vetĂ«m nga laboratorĂ«t e AI-sĂ«â.
A është vërtet kaq i rrezikshëm Mythos?
Anthropic thotĂ« se modeli i saj i ri ka zbuluar tashmĂ« mijĂ«ra dobĂ«si âme rrezik tĂ« lartĂ«â nĂ« teknologji, nĂ« njĂ« nivel qĂ« tejkalon ekspertĂ«t njerĂ«zorĂ«. Ajo gjithashtu njoftoi njĂ« partneritet me mĂ« shumĂ« se 40 kompani dhe grupe, nĂ« njĂ« pĂ«rpjekje âurgjenteâ pĂ«r tĂ« rregulluar kĂ«to dobĂ«si pĂ«rpara se hakerĂ«t tâi shfrytĂ«zojnĂ«.
Por ka dyshime serioze për këto pretendime. Heidy Khlaaf, shkencëtare kryesore e AI-së në AI Noë Institute, nuk u impresionua.
Kjo nuk do të thotë se rreziku është imagjinar.
âMythos mund tĂ« jetĂ« i aftĂ«,â thotĂ« Khlaaf. Mjetet e AI-sĂ« janĂ« vĂ«rtet tĂ« mira pĂ«r tĂ« analizuar kode tĂ« mĂ«dha dhe pĂ«r tĂ« gjetur dobĂ«si sigurie. Por ajo mbetet skeptike ndaj pretendimeve tĂ« Anthropic pa prova konkrete.
Pse kaq seriozë?
Parandalimi i fundit të botës është arsyeja pse OpenAI dhe Anthropic thonë se ekzistojnë. OpenAI u themelua si organizatë jofitimprurëse me premtimin për të ndërtuar AI të sigurt.
Më vonë, një grup u nda dhe krijoi Anthropic duke pretenduar se OpenAI nuk i jepte mjaftueshëm rëndësi sigurisë. Tani, të dyja po synojnë të bëhen kompani publike dhe të shesin aksione në bursë.
âNĂ«se do tĂ« kuptosh si do tĂ« sillet njĂ« organizatĂ«, shiko stimujt qĂ« ka,â thotĂ« Vallor.
Ndërkohë, shqetësimet reale janë të shumta: përdorimi i AI-së në shëndetësi me rrezik diagnozash të gabuara, qendrat e të dhënave që rrisin ndotjen, ndikimi në shëndetin mendor, madje edhe lidhje të mundshme me rënie kognitive. Deepfake-t kanë kaluar pikën e kthimit.
Kompanitë thonë se i marrin seriozisht këto probleme. Por sipas Vallor, ka një arsye pse ato flasin më shumë për apokalipsin: nëse AI mund të shkatërrojë botën, problemet e tjera duken më të vogla.
Demonë apo shpëtimtarë?
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ« qĂ« paralajmĂ«rojnĂ« pĂ«r shkatĂ«rrim, disa nga kĂ«ta njerĂ«z premtojnĂ« edhe shpĂ«tim. Altman ka parashikuar arritje tĂ« jashtĂ«zakonshme si zgjidhja e krizĂ«s klimatike dhe kolonizimi i hapĂ«sirĂ«s. Amodei ka folur pĂ«r ânjĂ« vend me gjeni nĂ« njĂ« qendĂ«r tĂ« dhĂ«nashâ.
Sipas Vallor, utopia dhe apokalipsi janë dy anë të së njëjtës monedhë. Të dyja janë aq të mëdha sa i bëjnë rregullat dhe ligjet të duken të pafuqishme.
Por këto nuk janë perëndi, janë produkte të ndërtuara nga kompani për fitim. Dhe njerëzimi ka rregulluar teknologji shumë më të rrezikshme se chatbot-et.
Le të jemi të qartë: është teorikisht e mundur që AI të marrë kontrollin e botës. Por pyet veten: a të duket kjo si histori që i ke dëgjuar më parë nga Silicon Valley?
A nuk duhej të jetonim të gjithë tani në Metaverse të Mark Zuckerberg? A nuk do ta zëvendësonte Bitcoin të gjithë monedhën botërore? Në vitet 2010 nuk thuhej se rrjetet sociale do të shpëtonin demokracinë?
Ndoshta këto gjëra do të ndodhin. Ose ndoshta jo./ Marrë nga BBC
Shënim: Thomas Germain është gazetar i teknologjisë në BBC
Nga Gazeta Si- Ekonomia e Kinës sapo kishte filluar të hapej në fund të viteve 1980, kur një nxënës që kishte braktisur shkollën e mesme arriti në Pekin me 600 palë këpucë.
Ding Shizhong i kishte prodhuar ato nĂ« fabrikĂ«n e njĂ« tĂ« afĂ«rmi dhe tani do tâi shiste. Me paratĂ« qĂ« fitonte pagoi punishten e tij tĂ« parĂ« ku filloi tĂ« bĂ«nte kĂ«pucĂ« pĂ«r kompani tĂ« tjera.
17-vjeçari ishte një nga shumë sipërmarrësit e rinj të Kinës, ndërsa kapitalizmi u zhvillua nën syrin vigjilent të sundimtarëve të Partisë Komuniste.
Por, siç doli, Ding kishte plane shumë më të mëdha.
Biznesi i tij qĂ« atĂ«herĂ« Ă«shtĂ« rritur nĂ« njĂ« fuqi tĂ« madhe tĂ« veshjeve sportive tĂ« quajtur Anta, e cila ka ndĂ«rtuar njĂ« sĂ«rĂ« markash ndĂ«rkombĂ«tare, duke pĂ«rfshirĂ« Arcâteryx dhe Salomon. KohĂ«t e fundit bleu aksione nĂ« Puma.
Tani po kërkon edhe të kalojë kampani si Nike dhe Adidas, një qëllim që Ding e shprehu në vitin 2005: Ne nuk duam të jemi Nike i Kinës, por Anta e botës.
Anta mund të mos jetë ende një emër i njohur në Perëndim, por ka më shumë se 10,000 dyqane në Kinë dhe sponsorizon atletë të shquar si skiatorja e stilit të lirë Eileen Gu.
Në shkurt, hapi pikën e saj të parë në SHBA- një dyqan në zonën luksoze Beverly Hills të Los Angeles.
Shtytja globale e kompanisë, e cila vjen ndërsa Donald Trump synon të rikthejë vendet e punës në fabrika në SHBA, nxjerr në pah se sa thelbësorë dhe konkurrues janë bërë zinxhirët e furnizimit kinez për prodhimin.
Ngritja e Anta- qĂ« do tĂ« thotĂ« âhapa tĂ« sigurtâ- nuk Ă«shtĂ« pikĂ«risht unike. Dekadat e tĂ« qenit fabrika e botĂ«s u kanĂ« dhĂ«nĂ« disa kompanive ambicioze kineze mundĂ«sinĂ« pĂ«r tâu pĂ«rballur me firmat qĂ« dikur i konsideronin si kliente.
Nga prodhuesi i këpucëve në markë globale
E themeluar në vitin 1991, Anta filloi larg shkëlqimit të Beverly Hills si një prodhues i vogël në qytetin Jinjiang në provincën juglindore të Fujian.
Jinjiang u rrit me shpejtĂ«si nĂ« âkryeqytetin e kĂ«pucĂ«veâ tĂ« botĂ«s si pjesĂ« e planit tĂ« qeverisĂ« pĂ«r tĂ« krijuar industri specifike nĂ« provinca tĂ« ndryshme.
Shpejt, pati një fluks investimesh nga gjigantët e atleteve që ishin në kërkim të fabrikave jashtë shtetit të tyre që mund të ndihmonin në uljen e kostove të tyre të prodhimit.
Disa grupe të përqendruara në lloje të ndryshme të këpucëve u shfaqën në Jinjiang dhe qytetet fqinje përgjatë bregdetit lindor, secili me zinxhirin e vet të specializuar të furnizimit.
Në qendër të Jinjiang ndodhet qyteti Chendai, një sipërfaqe prej rreth 40 km katrorë që është shtëpia e mijëra fabrikave dhe furnizuesve. Distrikti ndihmoi në reputacionin e qytetit duke prodhuar këpucë për marka globale si Nike dhe Adidas.
Deri në vitin 2005, vetëm Fujian përbënte gati një të pestën e këpucëve në botë, sipas vlerësimeve të OKB-së.
Afro një e treta e punëtorëve të Jinjiang janë ende të punësuar nga një nga mijëra prodhues këpucësh në qytet, i cili është ndër distriktet ekonomike me fitimet më të larta në Kinë.
Diçka e ngjashme ka ndodhur në pjesë të ndryshme të Kinës.
Ky nivel specializimi në prodhim nuk ishte i parë askund tjetër në botë në atë kohë, thotë profesori Fei Qin, i cili studioi fabrikat në të gjithë Kinën lindore në vitet 2000.
Ndërsa klientët e huaj u dyndën për të bërë marrëveshje me këto fabrika, vendi korri më shumë sesa të ardhura.
âAta mĂ«suan jo vetĂ«m si tĂ« prodhonin mĂ« shumĂ«, por si tĂ« prodhonin mĂ« mirĂ«, mĂ« shpejt dhe mĂ« vazhdimishtâ, shton Fei.
Ishte përgjatë këtyre rrugëve që Anta u rrit, duke prodhuar këpucë me shumicë dhe me çmime të lira për markat globale.
Në të njëjtën kohë, Anta po e përhapte ngadalë emrin e saj në vend, duke hapur dyqane të reja dhe duke sponsorizuar ngjarje të mëdha sportive, duke përfshirë garat kombëtare të basketbollit dhe pingpongut.
Firma si Anta e dinë se ka më shumë vlerë të jesh një markë e njohur sesa një nënkontraktor, thotë Fei.
Në vitin 2007, Anta u listua në Bursën e Hong Kongut, duke mbledhur rreth 3.5 miliardë dollarë hong kongo (450 milionë dollarë)- një rekord atëherë për një kompani sportive kineze.
Konsulenti i markës Wei Kan, i cili punoi me Converse dhe Nike në Kinë, thotë se Anta i kishte rënë në sy për shkak të qendrës së saj të plotë të prodhimit që i lejonte të projektonte dhe shiste këpucë më shpejt se rivalët e saj.
Kan thotë se ishte gjithashtu ndër të paktat firma kineze që synonin të njëjtët blerës si markat e mëdha perëndimore.
Kompani si Anta, tĂ« cilat fillojnĂ« duke prodhuar mallra pĂ«r markat globale, mĂ«sojnĂ« gradualisht bazat e menaxhimit tĂ« biznesit, ecin mirĂ« nĂ« KinĂ« dhe ânatyrshĂ«m kalojnĂ« nĂ« gjĂ«ra mĂ« tĂ« mĂ«dhaâ, shton Kan.
Ka shumë të tjera, të tilla si firma teknologjike Xiaomi, e cila filloi si një zhvilluese softuerësh që personalizonte sisteme të bazuara në Android, përpara se të prodhonte telefonat e saj, elektronikën dhe tani, automjetet elektrike (EV).
Po kështu, DJI prodhoi pajisje për kamera dhe komponentë dronësh përpara se të bëhej një prodhues ndërkombëtar i dronëve.
Shembulli më i njohur është ndoshta BYD, dikur një prodhues baterish për pionierët e EV si Tesla dhe tani prodhuesi më i mirë në botë për këtë sektor.
âSecila prej kĂ«tyre firmave tani Ă«shtĂ« gjigante nĂ« fushat e tyreâ, thotĂ« Kan.
Anta tani po synon tregjet në Perëndim.
Ajo drejton më shumë se 12,000 dyqane në Kinë. Kompania gjithashtu ka më shumë se 460 pika shitjeje jashtë vendit, me plane për të pasur 1,000 dyqane që operojnë vetëm në Azinë Juglindore në tre vitet e ardhshme.
Por Nike, e cila ende ka pjesën më të madhe të tregut në këpucët sportive, ka vetëm 1,000 dyqane në të gjithë botën.
Firmat kineze janë të njohura për zgjerimin e shpejtë brenda vendit, përpara se të dalin jashtë vendit ku hasin më shumë sfida gjatë zgjerimit.
Për shembull, ekziston një sfidë perceptimi. Produktet kineze shpesh shihen si mallra të lira, me cilësi të ulët ose imituese.
Anta Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur ta kapĂ«rcejĂ« kĂ«tĂ« me blerje, si pjesĂ« e njĂ« qasjeje qĂ« e quan âstrategji shumĂ«markashâ. LĂ«vizja e parĂ« e madhe ishte blerja e tĂ« drejtave pĂ«r Fila nĂ« KinĂ« nĂ« vitin 2009 dhe shndĂ«rrimi i markĂ«s sĂ« themeluar nĂ« Itali nĂ« njĂ« burim tĂ« madh fitimesh pĂ«r biznesin e saj, thotĂ« Elisa Harca nga agjencia kineze e marketingut Red Ant Asia.
NĂ« vitin 2019, Anta bleu njĂ« aksion kontrollues nĂ« markĂ«n finlandeze tĂ« atletikĂ«s Amer Sports. MarrĂ«veshja i dha AntĂ«s kontrollin e kompanive tĂ« Amer, tĂ« cilat pĂ«rfshinin markat luksoze Arcâteryx dhe Salomon.
Anta zotĂ«ron gjithashtu Ăilson, prodhuesin amerikan tĂ« raketave dhe topave tĂ« tenisit tĂ« pĂ«rdorura nga Shoqata KombĂ«tare e Basketbollit. Dhe kĂ«tĂ« vit, ajo bleu 29% tĂ« aksioneve tĂ« Puma-s, duke u zotuar tĂ« ndihmojĂ« firmĂ«n gjermane tĂ« rritet nĂ« KinĂ«.
KĂ«to janĂ« lĂ«vizje qĂ« e ndihmojnĂ« Anta-n tĂ« shmangĂ« âsforciminâ e mallrave tĂ« saj nĂ« çdo treg dhe nĂ« vend tĂ« kĂ«saj tĂ« pĂ«rdorĂ« markat e saj perĂ«ndimore si njĂ« portĂ« hyrĂ«se, thotĂ« analisti i biznesit Rufio Zhu nga agjencia globale e marketingut sportiv IMG.
NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, Anta mund tĂ« arrijĂ« te blerĂ«sit qĂ« mund tĂ« jenĂ« tĂ« kujdesshĂ«m ndaj njĂ« marke âprodhuar nĂ« KinĂ«â, thotĂ« Zhu.
Sponsorizimet e të famshmëve janë një mall kyç për një markë vërtet globale. Nike, për shembull, pati marrëveshjen e saj të jashtëzakonshme me Michael Jordan në vitet 1980.
Një valë kthese
Ngritja e Anta-s vjen ndërsa rivalët si Nike dhe Adidas përballen me sfidat e tyre në nivel global dhe në Kinë.
Tarifat amerikane kanë goditur fitimet e tyre duke qenë se ata importojnë mallra të prodhuara në Azi. Nike po lufton gjithashtu për të ringjallur shitjet që pas Covid-19, dhe kërkesa në Kinë është ngadalësuar gjithashtu për shkak të konsumit të ulët.
Vështirësitë e tyre e vendosën Anta-n në një pozicion të favorshëm jashtë vendit, veçanërisht duke pasur parasysh oreksin në rritje të konsumatorëve për markat e tjera.
NdĂ«rkohĂ«, Kina po âi pĂ«rgatit prodhuesit e saj pĂ«r tĂ« ardhmenâ duke vendosur me shpejtĂ«si robotĂ« nĂ« fabrika, duke pĂ«rshpejtuar prodhimin dhe potencialisht duke ulur kostot.
Hapja e dyqanit të parë të Anta-s në SHBA erdhi pas viteve të shitjes në vend përmes dyqaneve të mëdha.
Muret e saj janĂ« tĂ« mbushura me rafte me atlete dhe kĂ«pucĂ« basketbolli- tregje qĂ« Anta duhet tâi fitojĂ« nĂ« SHBA pĂ«r tĂ« konkurruar me Nike ose Adidas.
Kompania pranon se ka ende rrugë për të bërë.
âJemi realistĂ« nĂ« lidhje me konkurrencĂ«n, por jemi tĂ« bindur se dashamirĂ«sit e sportit do tâi njohin inovacionet dhe vlerĂ«n e markĂ«s sĂ« Anta-sâ, i tha BBC-sĂ« njĂ« zĂ«dhĂ«nĂ«s i Anta-s.
Login
