Gazeta Si â QĂ« nga pasditja e sĂ« enjtes, mijĂ«ra njerĂ«z kanĂ« hyrĂ« nĂ« enklavĂ«n spanjolle tĂ« CeutĂ«s â e cila ndodhet nĂ« skajin verior tĂ« Marokut â duke ardhur nga territori maroken; shumĂ« prej tyre e kaluan distancĂ«n duke notuar, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ« u ngjitĂ«n mbi barrierat kufitare dhe mĂ« pas i kapĂ«rcyen ato.
Të paktën 34 persona humbën jetën gjatë kalimit dhe rreth dhjetë të tjerë rezultojnë të zhdukur. Mijëra të tjerë po grumbullohen në kufi me synimin për ta kaluar atë. Vlerësohet se, në total, më shumë se 60,000 njerëz e kanë kaluar kufirin.
Përpjekjet për të kaluar kufirin në Ceuta (e cila është territor evropian) janë të shpeshta, por jo në këtë shkallë: numri i të ardhurve në një ditë të vetme ishte më i larti që nga viti 2021.
Si pasojë, qeveria spanjolle vendosi të dislokojë mijëra ushtarë për të menaxhuar situatën. Kryeministri spanjoll Pedro Sånchez dhe ministri i Brendshëm Fernando Grande-Marlaska pritet ta vizitojnë Ceutën të premten.
Ceuta është një nga dy enklavat spanjolle të rrethuara nga territori maroken; tjetra është Melilla, pika kufitare e së cilës me Marokun u mbyll nga qeveria spanjolle të enjten.
Një numër i madh njerëzish përpiqen të hyjnë për të kërkuar azil ose një formë tjetër mbrojtjeje ndërkombëtare dhe, më pas, për të arritur në Evropën kontinentale.
Në fillim të korrikut, Gjykata e Lartë e Spanjës nxori një vendim sipas të cilit emigrantët e ndaluar ndërsa përpiqeshin të arrinin në Ceuta ose Melilla përmes detit nuk mund të riatdhesohen menjëherë dhe, rrjedhimisht, mbeten nën përgjegjësinë e autoriteteve spanjolle.
U spekulua se kjo mund tĂ« ishte arsyeja pse kaq shumĂ« njerĂ«z po pĂ«rpiqen tĂ« kalojnĂ« kufirin, por intervistat e kryera nga El PaĂs me emigrantĂ«t qĂ« kanĂ« mbĂ«rritur ditĂ«t e fundit e kanĂ« hedhur poshtĂ« kĂ«tĂ« teori.
Gazeta Si â Bregdeti verior afrikan i Mesdheut, nĂ« pjesĂ«n qĂ« i pĂ«rket Marokut, Ă«shtĂ« i mbushur me territore spanjolle.
Më të rëndësishmet janë ato që përfshijnë Ceutën dhe Melillën, dy qytete autonome që kanë afërsisht të njëjtin numër banorësh (rreth 85 mijë secili) dhe ndodhen rreth 400 kilometra larg njëri-tjetrit.
Përveç tyre, Spanjës i përkasin edhe disa copa të tjera toke të pabanuara: një zonë e vogël bregdetare, ku ndodhet vetëm një post ushtarak, si edhe disa ishuj të vegjël pranë bregut.
KĂ«to janĂ« ish-fortesa qĂ« prej shekujsh janĂ« pjesĂ« e MbretĂ«risĂ« sĂ« SpanjĂ«s dhe qĂ« nuk u integruan kurrĂ« administrativisht nĂ« Protektoratin Spanjoll tĂ« Marokut (1912â1956), as nĂ« strukturat e tjera koloniale pĂ«rmes tĂ« cilave Madridi kontrollonte pjesĂ« tĂ« AfrikĂ«s sĂ« Veriut.
Vlerësohet se mbi 40 për qind e banorëve të Ceutës që kanë shtetësi spanjolle, janë të besimit mysliman. Në qytet ekziston gjithashtu një komunitet hebre dhe një komunitet hindu me rrënjë të hershme historike.
Emigrantët e rregullt me shtetësi marokene janë rreth 4.500. Edhe Melilla ka një përbërje demografike shumë të ngjashme.
Pozicioni gjeografik i këtyre dy qyteteve bën që presioni migrator në kufijtë e tyre me Marokun të jetë i vazhdueshëm dhe i lartë.
Edhe në të kaluarën ka pasur momente emergjence. Në vitet 2005, 2014 dhe 2018 u regjistruan valë të papritura, gjatë të cilave qindra ose mijëra emigrantë u përpoqën të hynin në Ceutë ose Melillë, qoftë nga deti, qoftë duke kapërcyer gardhet kufitare, duke shkaktuar përplasje me forcat e rendit. Nga këto incidente pati të vdekur dhe të plagosur.
Rasti më i bujshëm ndodhi në maj të vitit 2021, kur rreth 10 mijë emigrantë hynë ilegalisht në Ceutë brenda vetëm dy ditësh.
Kjo valë migratore ishte kulmi i një krize diplomatike mes Spanjës dhe Marokut. Rabati kishte reaguar ashpër pasi Madridi kishte pranuar të shtronte në një spital spanjoll, nën identitet të rremë, liderin e Frontit Polisario, lëvizjes së armatosur që lufton për pavarësinë e Saharasë Perëndimore, ish-koloni spanjolle që sot kontrollohet nga Maroku.
Edhe atëherë, emigrantët u riatdhesuan brenda pak ditësh. Edhe në rastin aktual, disa analistë kanë sugjeruar se sulmi i papritur ndaj kufijve mund të jetë lehtësuar nga autoritetet marokene, si reagim ndaj vizitës miqësore që kryeministri spanjoll Pedro Sånchez zhvilloi ditët e fundit në Algjeri. Algjeria është mbështetësi kryesor rajonal i Frontit Polisario.
MegjithatĂ«, Ministria e Jashtme e SpanjĂ«s ka pĂ«rjashtuar çdo lidhje mes ngjarjeve dhe vizitĂ«s sĂ« fundit tĂ« kryeministrit, duke theksuar se marrĂ«dhĂ«niet me qeverinĂ« marokene janĂ« aktualisht tĂ« shkĂ«lqyera dhe se Rabati po bashkĂ«punon ânĂ« mĂ«nyrĂ« besnike dhe tĂ« vazhdueshmeâ pĂ«r menaxhimin e situatĂ«s nĂ« CeutĂ«.
Gjatë dekadave të fundit, marrëdhëniet mes Rabatit dhe Madridit kanë kaluar nga periudha bashkëpunimi në momente tensionesh të forta.
NjĂ« prej tyre ishte kriza e vitit 2002 rreth ishullit Perejil â praktikisht njĂ« shkĂ«mb i vogĂ«l â i cili, megjithĂ«se ndodhet gjeografikisht pranĂ« Marokut, administrohet nga Spanja.
Kjo, edhe sepse Rabati e sheh me njëfarë shqetësimi praninë, përgjatë bregdetit të tij, të këtyre territoreve, ku flitet spanjisht dhe që përfaqësojnë një kujtesë të epokës koloniale.
Nga ana tjetĂ«r, Maroku e di mirĂ« se Spanja ka nevojĂ« pĂ«r bashkĂ«punimin e tij pĂ«r tĂ« kontrolluar flukset e emigracionit tĂ« paligjshĂ«m drejt kĂ«tyre qyteteve âafrikaneâ, tĂ« cilat janĂ« plotĂ«sisht territor i Bashkimit Evropian, por pĂ«r shkak tĂ« pozicionit tĂ« tyre gjeografik, mbeten veçanĂ«risht tĂ« ekspozuara ndaj tentativave pĂ«r hyrje tĂ« paligjshme.
Pikërisht për këtë arsye, në vitin 2022 qeveria e Pedro Sånchez ndryshoi qëndrimin tradicional të Spanjës ndaj Saharasë Perëndimore, duke u rreshtuar de facto me pozicionin e Rabatit, i cili e konsideron atë territor pjesë të Marokut.
Ky ishte një ndryshim i madh, pasi Sahara Perëndimore ishte një koloni spanjolle deri në mesin e viteve 1970, kur Spanja u tërhoq me nxitim, duke e lënë territorin në fatin e tij.
Gazeta Si â Kujtim Cakrani, avokati i Artur Shehut, nĂ«n hetim pĂ«r tjetĂ«rsim pronash nĂ« ZvĂ«rnec mes tĂ« tjerash, u paraqit mesditĂ«n e kĂ«saj tĂ« premteje nĂ« ambientet e SPAK-ut.
Pas daljes, ai foli për mediat, ku pranoi se është paraqitur për çështjen e Zvërnecit, teksa pohoi se nuk ka pasur politikanë në takimin e shumëpërfolur në Aruba.
âĂĂ«shtja e ArubĂ«s pĂ«r Artur Shehun Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« fantazi. Artur Shehu i ka thirrur pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« biznes personat nĂ« Aruba. NĂ« Aruba ka qenĂ« Artur Shehu, dy miqtĂ« e tij qĂ« punojnĂ« kuzhinierĂ« dhe njĂ« tjetĂ«r qĂ« ka biznes nĂ« SHBA dhe dy biznesmenĂ« tĂ« tjerĂ« qĂ« ju i njihni, â tha Cakrani. â Nuk ka pasur politikanĂ« nĂ« Aruba, atje mund tĂ« shkojĂ« kushdo. Shehu Ă«shtĂ« azilant nĂ« AmerikĂ«, unĂ« jam kĂ«tu pĂ«r ta pĂ«rfaqĂ«suar. U thirra nga prokurori pĂ«r tĂ« marrĂ« dokumentacionin, mĂ« kĂ«rkuan ndjesĂ«, sepse nuk ishin atyâ.
Duke iu referuar akuzave pĂ«r tjetĂ«rsim prone, Cakrani deklaroi: âNuk ka logjikĂ« qĂ« toka tâi kalojĂ« arabĂ«ve dhe 11 milionĂ« eurot tĂ« bllokohen. ZvĂ«rneci Ă«shtĂ« histori e njĂ« toke tĂ« trashĂ«guar, qĂ« pronari ia shet kujt tâi dojĂ« qejfiâ.
Gazeta Si â Midis fundit tĂ« viteve 1970 dhe fillimit tĂ« viteve 1980, diktaturat e krahut tĂ« djathtĂ« qĂ« qeverisnin ArgjentinĂ«n dhe Kilin krijuan vendbanime nĂ« AntarktidĂ«.
Deri atĂ«herĂ«, aty kishte pasur vetĂ«m baza shkencore qĂ« strehonin njĂ« numĂ«r tĂ« kufizuar njerĂ«zish â kryesisht personel ushtarak dhe shkencĂ«tarĂ«.
Argjentina dhe Kili dĂ«shironin diçka mĂ« shumĂ«: vendbanime ku familjet e kĂ«tij personeli dhe tĂ« shkencĂ«tarĂ«ve â pĂ«rfshirĂ« fĂ«mijĂ«t â mund tĂ« jetonin, tĂ« pajisura me shĂ«rbime si zyra postare dhe shkolla.
TĂ« dyja qeveritĂ« besonin â dhe ende besojnĂ« â se pjesĂ« tĂ« AntarktidĂ«s u pĂ«rkasin atyre. Krijimi i vendbanimeve qĂ« ofronin kushte sa mĂ« normale kishte pĂ«r qĂ«llim tâu jepte besueshmĂ«ri pretendimeve tĂ« tyre territoriale.
Për të njëjtën arsye, Argjentina dhe Kili dëshironin gjithashtu që fëmijët të lindnin në Antarktidë, në mënyrë që të mund të pohonin se disa nga shtetasit e tyre kishin lindur në atë kontinent.
Ăuarja e njĂ« shtatzĂ«nie deri nĂ« fund nĂ« AntarktidĂ« nĂ«nkuptonte pĂ«rballimin e saj pa spitale apo mjekĂ« tĂ« specializuar dhe nĂ« kushte jetese tejet tĂ« vĂ«shtira.
ĂshtĂ« njĂ« kontinent i mbuluar pothuajse tĂ«rĂ«sisht nga bora dhe akulli, i goditur shpesh nga erĂ«ra qĂ« fryjnĂ« me shpejtĂ«si qindra kilometra nĂ« orĂ«.
Gjithashtu, është një vend tejet i izoluar: qendrat kryesore urbane më të afërta mund të arrihen vetëm me avion ose pas disa ditësh udhëtimi në det.
Disa pinguinĂ« pranĂ« stacionit kilian âBernardo OâHigginsâ nĂ« AntarktidĂ«
Për këtë arsye, qeveritë që mbajnë misione në Antarktidë zakonisht kërkojnë që gratë që dëshirojnë të marrin pjesë të vërtetojnë se nuk janë shtatzënë. Nëse një grua mbetet shtatzënë, ndërsa ndodhet atje, ajo dërgohet sërish në vendin e saj.
MĂ« shumĂ« njerĂ«z nĂ« histori kanĂ« ecur nĂ« HĂ«nĂ« sesa kanĂ« lindur nĂ« AntarktidĂ«. KĂ«ta tĂ« fundit janĂ« vetĂ«m njĂ«mbĂ«dhjetĂ« â tĂ« gjithĂ« me shtetĂ«si argjentinase ose kiliane dhe tĂ« lindur midis viteve 1978 dhe 1985 â ndĂ«rsa dymbĂ«dhjetĂ« njerĂ«z kanĂ« ecur nĂ« HĂ«nĂ«.
I pari ishte një djalë argjentinas, Emilio Marcos Palma, i lindur më 7 janar 1978. Nëna e tij, Silvia Morella de Palma, ishte bashkëshortja e komandantit të bazës, Jorge.
Qeveria argjentinase e dërgoi atë në Antarktidë kur ishte shtatzënë në muajin e shtatë, e shoqëruar nga disa mjekë.
Kili dhe Argjentina kanĂ« pohuar prej kohĂ«sh â dhe vazhdojnĂ« ta bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ« â se kanĂ« tĂ« drejtĂ« pĂ«r njĂ« pjesĂ« tĂ« AntarktidĂ«s, bazuar nĂ« argumente historike dhe gjeografike.
Ato janë vendet më të afërta gjeografikisht dhe të dyja qeveritë besojnë se i kanë trashëguar të drejtat për të administruar ato zona pas fitimit të pavarësisë nga Spanja në shekullin e 19-të.
Ato argumentojnë se të drejtat koloniale të Spanjës shtriheshin në jug, nga Amerika Latine e deri në Antarktidë, dhe se këto të drejta kaluan tek ato pas përfundimit të sundimit spanjoll.
Emilio Marcos Palma me babanë e tij, Jorge Emilio Palma, dhe nënën e tij, Silvia, në bazën Esperanza në vitin 1978
Këto dy qeveri nuk janë të vetmet që parashtrojnë pretendime të tilla, por kanë qenë ndër më këmbëngulëset në këtë drejtim.
Në vitet 1940, ato përcaktuan ligjërisht kufijtë e territoreve të tyre në Antarktidë; zonat që ato pretendojnë mbivendosen në masë të madhe, fakt që herë pas here ka shkaktuar tensione mes tyre.
NĂ« vitin 1959, Kili dhe Argjentina â sĂ« bashku me dhjetĂ« vende tĂ« tjera qĂ« kishin pretendime territoriale nĂ« AntarktidĂ« â nĂ«nshkruan Traktatin Antarktik.
NdĂ«r tĂ« tjera, traktati ngrin pretendimet territoriale, ndalon aktivitetin ushtarak nĂ« kontinent dhe pĂ«rcakton se asnjĂ« veprim i ndĂ«rmarrĂ« pas hyrjes nĂ« fuqi tĂ« traktatit nuk mund tĂ« pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« âpohuar, mbĂ«shtetur ose mohuarâ njĂ« pretendim territorial.
Traktati hyri në fuqi në vitin 1961 dhe që atëherë është nënshkruar nga dhjetëra vende të tjera (përfshirë Italinë). Megjithatë, Kili dhe Argjentina kanë vazhduar të ndërmarrin veprime simbolike për të forcuar pozicionet e tyre.
NĂ« fund tĂ« viteve 1970, tĂ« dyja vendet drejtoheshin nga diktatura brutale tĂ« krahut tĂ« djathtĂ«. NĂ« vitin 1976, njĂ« grusht shteti ushtarak nĂ« ArgjentinĂ« solli nĂ« pushtet njĂ« juntĂ« tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga tre gjeneralĂ« â e cila mĂ« vonĂ« u drejtua vetĂ«m nga Jorge Rafael Videla.
Në Kili, Augusto Pinochet ishte në pushtet që nga viti 1973, pasi kishte marrë kontrollin pas një grushti shteti kundër presidentit socialist Salvador Allende.
PavarĂ«sisht Traktatit tĂ« AntarktidĂ«s, tĂ« dy regjimet filluan tâi theksonin mĂ« fuqishĂ«m pretendimet e tyre, tĂ« nxitura pjesĂ«risht nga nacionalizmi dhe nevoja pĂ«r tĂ« forcuar prestigjin e brendshĂ«m.
NĂ« vitin 1977, ato iu afruan luftĂ«s pĂ«r shkak tĂ« kontrollit mbi disa ishuj nĂ« Kanalin Beagle â tĂ« vendosur nĂ« Patagoni â duke besuar se zotĂ«rimi i kĂ«tyre ishujve do tĂ« pĂ«rcaktonte kontrollin mbi ujĂ«rat territoriale dhe qasjen nĂ« AntarktidĂ«.
Argjentina e quajti vendbanimin e saj FortĂn Sargento Cabral, ndĂ«rsa Kili e quajti tĂ« vetin Villa Las Estrellas. TĂ« dyja vendbanimet ndodheshin pranĂ« stacioneve kĂ«rkimore ekzistuese â Base Esperanza dhe Base Presidente Eduardo Frei Montalva â tĂ« administruara pĂ«rkatĂ«sisht nga Argjentina dhe Kili.
Vendbanimet populloheshin kryesisht nga familjet e personelit ushtarak dhe të studiuesve që punonin në baza. Për pothuajse çdo gjë, ato vareshin nga furnizimet që vinin nga jashtë.
Lidhjet mbaheshin kryesisht me anije dhe kĂ«rkonin ditĂ« tĂ« tĂ«ra. Nuk kishte spitale dhe shĂ«rbimet mjekĂ«sore ishin tejet tĂ« kufizuara; pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, ishte praktikĂ« e zakonshme, pĂ«r shembull, qĂ« tĂ« rriturve tâu hiqej apendiksi paraprakisht, pĂ«r tĂ« parandaluar inflamacionin dhe nevojĂ«n pĂ«r ndĂ«rhyrje kirurgjikale urgjente nĂ« njĂ« vend kaq tĂ« izoluar.
Delgado ishte ushtarak, punonte si kuzhinier dhe kishte marrë pjesë tashmë në misione në Antarktidë. Ata udhëtuan me avion drejt qytetit të Ushuaia-s, në skajin më jugor të Argjentinës.
Pasi mbĂ«rritĂ«n atje, u desh tĂ« prisnin qĂ« kushtet e motit tĂ« bĂ«heshin tĂ« favorshme pĂ«r lundrim, pĂ«rpara se tĂ« hipnin nĂ« njĂ« anije qĂ« do tâi çonte nĂ« AntarktidĂ«. UdhĂ«timi zgjati mĂ« shumĂ« se njĂ« javĂ«.
NĂ« njĂ« episod tĂ« podkastit nĂ« gjuhĂ«n spanjolle Radio Ambulante, BenĂtez tregoi se kur mbĂ«rritĂ«n nĂ« FortĂn Sargento Cabral, kushtet ishin ende disi tĂ« improvizuara.
Shtëpitë ishin të parafabrikuara dhe ajo me familjen e saj duhej të ngroheshin duke përdorur ngrohëse me vajguri, të cilat i zhvendosnin nga njëra dhomë në tjetrën. Nuk kishte as ujë të pijshëm; u duhej të shkrinin blloqe akulli.
BenĂtez ishte shtatzĂ«nĂ« nĂ« muajin e gjashtĂ« kur u nis dhe plani ishte qĂ« ajo tĂ« lindte atje. NĂ« vendbanim kishte njĂ« mjek tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m, por jo spital apo pajisje pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar ndonjĂ« urgjencĂ« tĂ« mundshme.
Vajza e Delgados dhe BenĂtez-it, Marisa de las Nieves Delgado, lindi mĂ« 27 mars 1978, duke u bĂ«rĂ« foshnja e parĂ« e lindur nĂ« AntarktidĂ«.
Qeveria argjentinase kishte organizuar udhĂ«timin e mjekĂ«ve posaçërisht nga Argjentina pĂ«r tĂ« asistuar nĂ« lindje, por foshnja erdhi para kohe, kĂ«shtu qĂ« BenĂtez pĂ«rfundoi duke lindur pa ndonjĂ« mbĂ«shtetje tĂ« konsiderueshme mjekĂ«sore.
Pas Emilios dhe Marisës, lindën edhe gjashtë fëmijë të tjerë argjentinas; i fundit lindi më 5 mars 1980. Familjet zakonisht qëndronin për një vit. Për të marrë pjesë në program zgjidheshin rregullisht edhe çiftet ku gruaja ishte shtatzënë.
âAto ishin heroinat e kĂ«saj historie, sepse pĂ«rjetuan momente tĂ« tmerrshmeâ, tha ai, duke mbrojtur projektin e kolonizimit tĂ« AntarktidĂ«s dhe duke theksuar se qĂ«llimi i tĂ« gjitha kĂ«tyre pĂ«rpjekjeve ishte ta bĂ«nin ArgjentinĂ«n âtĂ« madheâ.
Brenda pak vitesh, qeveria kiliane ndoqi shembullin e politikës së Argjentinës. Në total, lindën tre fëmijë: i pari, Juan Pablo Camacho Martino, më 21 nëntor 1984.
Një anije kiliane në Antarktidë, 2015
Lindja e tij pati njĂ« jehonĂ« tĂ« madhe nĂ« shtypin kilian, siç e vuri nĂ« dukje Nelson Llanos Sierra nĂ« librin e tij âColonos del hieloâ.
Pinocheti vendosi qĂ« qeveria tâi siguronte atij njĂ« policĂ« sigurimi jete dhe tĂ« mbulonte shpenzimet e arsimimit deri nĂ« arritjen e moshĂ«s madhore.
Pas njĂ«mbĂ«dhjetĂ« lindjeve tĂ« para, as Argjentina dhe as Kili nuk vazhduan tĂ« kishin lindje fĂ«mijĂ«sh nĂ« AntarktidĂ«; ata e kuptuan se politika ishte e rrezikshme dhe e kushtueshme, si dhe se kishte kryesisht vlerĂ« simbolike. MegjithatĂ«, Villa Las Estrellas dhe FortĂn Sargento Cabral kanĂ« mbetur vendbanime aktive gjatĂ« gjithĂ« vitit.
Familjet e studiuesve dhe tĂ« personelit ushtarak tĂ« dislokuar nĂ« BazĂ«n Esperanza â pĂ«rfshirĂ« fĂ«mijĂ«t e tyre â vazhdojnĂ« tĂ« jetojnĂ« nĂ« FortĂn Sargento Cabral. Vendbanimi pĂ«rfshin njĂ« shkollĂ«, njĂ« stacion radiofonik dhe njĂ« kishĂ« tĂ« vogĂ«l.
Në fillim të vitit 2026, aty jetonin rreth 50 persona. Villa Las Estrellas gjithashtu ofron lehtësira të ndryshme për banorët, ndonëse prej disa vitesh është në rënie: familjet nuk jetojnë më aty dhe shkolla u mbyll në vitin 2018. Grupe të vogla turistësh e përdorin atë si një pikë ndalese gjatë vizitave në zonë.
Baza Esperanza, në vitin 2008
FĂ«mijĂ«t e lindur nĂ« AntarktidĂ« pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« njĂ« kapitull pak tĂ« njohur nĂ« historinĂ« e tĂ« dyja vendeve. Artikujt qĂ« trajtojnĂ« kĂ«tĂ« temĂ« janĂ« tĂ« rrallĂ« dhe priren tâi paraqesin kĂ«to histori si veçori tĂ« pazakonta, tĂ« lidhura me nacionalizmin e zjarrtĂ« tĂ« regjimeve qĂ« ishin nĂ« pushtet nĂ« atĂ« kohĂ«.
NĂ« vitin 2014, faqja kiliane e internetit 24horas publikoi njĂ« profil tĂ« shkurtĂ«r tĂ« Juan Pablo Camacho Martino-s, fĂ«mijĂ«s sĂ« parĂ« kilian tĂ« lindur nĂ« AntarktidĂ«; ai ishte bĂ«rĂ« kirurg dhe kolegĂ«t e tij, me shaka, e quanin âpinguiniâ pĂ«r shkak tĂ« prejardhjes sĂ« tij.
Edhe shtypi argjentinas ka shkruar herë pas here për Emilio Marcos Palma-n, duke treguar se si fakti që ishte njeriu i parë i lindur në Antarktidë i solli atij njëfarë fame.
Dekada pas lindjes, ai vazhdonte tĂ« merrte letra dhe kartolina nga udhĂ«heqĂ«s qeverish anembanĂ« botĂ«s, si dhe ftesa pĂ«r takime tĂ« vendeve nĂ«nshkruese tĂ« Traktatit tĂ« AntarktidĂ«s â ndonĂ«se ai deklaronte se nuk kishte marrĂ« kurrĂ« pjesĂ« fizikisht nĂ« to.
Nga Gazeta âSiâ- Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky i ka paraqitur Donald Trumpit njĂ« plan pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar njĂ« tjetĂ«r dimĂ«r lufte me RusinĂ«, por zbatimi i tij varet nga njĂ« vendim i aleatit tĂ« Trumpit, Elon Musk.
Sipas zyrtarëve të njohur me bisedimet, Zelensky i ka kërkuar Trumpit të bindë Musk që të lejojë përdorimin e rrjetit satelitor Starlink për të drejtuar sulmet me dronë ukrainas brenda territorit rus. Trump nuk dha një përgjigje përfundimtare, duke lënë të pasigurt të ardhmen e kësaj kërkese.
Propozimi i ri do tâi jepte UkrainĂ«s njĂ« alternativĂ« ndaj kĂ«rkesĂ«s pĂ«r mĂ« shumĂ« raketa tĂ« avancuara tĂ« mbrojtjes ajrore Patriot, rezervat e tĂ« cilave nĂ« SHBA janĂ« reduktuar ndjeshĂ«m nga lufta nĂ« Iran.
Deri tani, Musk ka lejuar përdorimin e Starlink nga Ukraina kryesisht brenda territorit të saj, përfshirë Krimenë dhe zona të tjera të pushtuara nga Rusia. Kompania e tij SpaceX ka kufizuar përdorimin e sistemit brenda territorit rus.
Sipas zyrtarëve, gjatë testimeve dhe përdorimit të tij, Ukraina është mbështetur në metoda të tjera më pak të sakta për drejtimin e dronëve me rreze të gjatë veprimi, përfshirë sistemet e navigimit me inteligjencë artificiale. Këto dronë kanë goditur me sukses objektiva të mëdha si rafineri nafte dhe magazina, por Zelensky argumentoi se Ukraina ka nevojë të godasë objektiva më të vegjël dhe më të lëvizshëm, veçanërisht bateritë ruse të raketave balistike.
Kërkesa vjen në një moment kritik për Kievin. Pas një sulmi të fundit rus me mbi 70 raketa, që vrau të paktën 10 persona, Zelensky paralajmëroi se Ukraina duhet të neutralizojë kërcënimin e raketave para dimrit, kur Moska mund të tentojë sërish të godasë rrjetin elektrik dhe sistemet e ngrohjes.
Starlink si alternativë ndaj Patriotëve
Sipas një analize të Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS), lufta në Iran ka konsumuar rreth dy të tretat e rezervave amerikane të raketave Patriot, duke lënë SHBA-në me rreth 759 raketa të avancuara Patriot.
Zelensky i ka kĂ«rkuar Uashingtonit tĂ« dĂ«rgojĂ« 300 raketa Patriot pĂ«r pĂ«rdorim gjatĂ« kĂ«tij dimri, por Trump ka hezituar. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, ai ka premtuar tâi japĂ« UkrainĂ«s licencĂ« pĂ«r tĂ« prodhuar vetĂ« raketat Patriot, njĂ« proces qĂ« megjithatĂ« do tĂ« kĂ«rkonte vite pĂ«r tĂ« arritur prodhim nĂ« shkallĂ« tĂ« gjerĂ«.
Sipas Zelenskyt, përdorimi i Starlink do të ishte një zgjidhje më e shpejtë dhe më e lirë. Ukraina tashmë ka dronët me rreze të gjatë veprimi dhe kërkon vetëm një sistem më të saktë orientimi për të goditur raketat ruse përpara se ato të lëshohen.
âNe nuk do tĂ« gjuanim shigjetat, por do tĂ« godisnim harkĂ«tarĂ«tâ, tha Denys Shtilerman, bashkĂ«themelues i kompanisĂ« ukrainase Fire Point, e cila prodhon disa nga dronĂ«t me rreze tĂ« gjatĂ«.
Sipas tij, nëse Ukraina do të kishte leje të përdorte Starlink edhe në territorin rus, ajo mund të zgjeronte zonën e saj të goditjes nga disa dhjetëra kilometra në rreth 500 kilometra.
Musk ka hezituar për përdorimin ushtarak të Starlink
Musk ka shprehur vazhdimisht rezerva për përfshirjen e Starlink në luftë. Në fillim të pushtimit rus në vitin 2022, ai i siguroi Ukrainës pajisje Starlink falas, duke ndihmuar spitalet, institucionet qeveritare dhe ushtrinë ukrainase të ruanin komunikimet.
Por më vonë ai u distancua nga përdorimi i sistemit për sulme ushtarake. Në biografinë e tij të vitit 2023, Musk citohet të ketë thënë se Starlink nuk ishte krijuar për luftëra, por për përdorim civil si internet për njerëzit, shkolla dhe shërbime të përditshme.
Pentagoni më pas lidhi kontrata me SpaceX për shërbimet e komunikimit për ushtrinë ukrainase dhe krijoi një rrjet tjetër të quajtur Starshield, të dedikuar për përdorime të mbrojtjes dhe sigurisë kombëtare.
Zelensky i propozoi Trumpit qĂ«, nĂ«se Musk nuk pranon pĂ«rdorimin e Starlink pĂ«r sulme nĂ« Rusi, Ukraina tĂ« mund tĂ« pĂ«rdorĂ« Starshield. MegjithatĂ«, zyrtarĂ«t ukrainas thonĂ« se Starshield Ă«shtĂ« mĂ« i kushtueshĂ«m dhe mĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu integruar me sistemet ekzistuese.
Vendimi varet nga Trumpi
Trump i tha Zelenskyt se do ta shqyrtonte kërkesën dhe se do të fliste me Musk, por nuk dha afat për një vendim.
Sipas një zyrtari amerikan, vendimi i Trumpit do të varet nga bindja e tij nëse përdorimi i Starlink mund ta përshpejtojë fundin e luftës. Nëse ai beson se kjo mund ta detyrojë Vladimir Putinin të ulet në tryezën e negociatave, mund ta mbështesë. Nëse mendon se do të sjellë përshkallëzim të mëtejshëm, mund ta refuzojë.
Marrëdhënia mes Musk dhe Ukrainës ka qenë e ndërlikuar. Ai ka marrë vendime që herë janë parë si ndihmë për Kievin dhe herë si kufizim i aftësive të tij ushtarake. Në vitin 2022, ai refuzoi një kërkesë ukrainase për të përdorur Starlink në një sulm kundër anijeve ruse në Krime, duke argumentuar se mund të shkaktonte reagim bërthamor nga Moska.
Tani, Zelensky shpreson qĂ« ndikimi i Trumpit mbi Musk dhe interesimi i presidentit amerikan pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« fund luftĂ«s mund tĂ« ndryshojnĂ« qĂ«ndrimin e kompanisĂ« SpaceX./ The Atlantic
Gazeta Si â Futbollisti Franco Baresi, kapiteni legjendar i Milanit dhe i kombĂ«tares italiane, ka ndĂ«rruar jetĂ« nĂ« moshĂ«n 66-vjeçare.
Ai konsiderohej si një nga mbrojtësit më të mëdhenj në historinë e këtij sporti. Lajmi për vdekjen e tij u bë i ditur nga Milani të premten në mëngjes.
TĂ« mĂ«rkurĂ«n nĂ« mbrĂ«mje, klubi â duke hedhur poshtĂ« raportimet e disa gazetave qĂ« kishin njoftuar para kohe vdekjen e tij â kishte deklaruar nĂ« platformĂ«n X se Baresi po kalonte ânjĂ« situatĂ« delikateâ.
NĂ« gusht tĂ« vitit 2025, Baresi iu nĂ«nshtrua njĂ« operacioni pĂ«r heqjen e njĂ« noduli pulmonare â njĂ« zonĂ« e vogĂ«l me ind mushkĂ«rie mĂ« tĂ« dendur â dhe mĂ« pas hyri nĂ« njĂ« periudhĂ« rekuperimi. NĂ« njĂ« nga daljet e tij tĂ« fundit publike, ai mori pjesĂ« nĂ« ceremoninĂ« e hapjes sĂ« LojĂ«rave Olimpike âMilano-Cortina 2026â, duke mbajtur pishtarin olimpik nĂ« stadiumin âSan Siroâ nĂ« Milano.
Baresi lindi në vitin 1960 në Travagliato, në provincën e Brescias. Ai e zhvilloi të gjithë karrierën e tij (nga viti 1977 deri në 1997) me AC Milan, duke shërbyer si kapiten për disa vite. Kur u tërhoq nga futbolli, klubi e tërhoqi nga përdorimi fanellën e tij me numrin 6, çka do të thoshte se asnjë lojtar tjetër nuk do ta vishte më atë. Kjo është mënyra se si ekipet sportive nderojnë lojtarët e tyre më të rëndësishëm.
Ai luante si libero â njĂ« mbrojtĂ«s i lirĂ« nga detyra e markimit tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« ndonjĂ« kundĂ«rshtari specifik, i cili kishte pĂ«r detyrĂ« tĂ« ndĂ«rhynte kur ishte e nevojshme dhe tĂ« organizonte mbrojtjen. Duke pasur parasysh evolucionin e taktikave dhe rregullave tĂ« futbollit, ky pozicion nuk ekziston mĂ« sot.
Ai ishte 1,76 metra i gjatĂ«, zotĂ«ronte inteligjencĂ« tĂ« madhe taktike dhe ishte i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu mundur nĂ« situata ânjĂ«-kundĂ«r-njĂ«â.
Gazetari i njohur sportiv, Gianni Brera e pĂ«rshkroi stilin e Baresit gjatĂ« dyluftimeve pĂ«r topin si âunik, autoritar, imponues dhe herĂ« pas here i pamĂ«shirshĂ«mâ â duke e krahasuar atĂ« me njĂ« âbishĂ« tĂ« egĂ«râ.
Ai ishte njĂ« figurĂ« kyçe nĂ« skuadrĂ«n legjendare tĂ« Milanit tĂ« drejtuar nga Arrigo Sacchi â njĂ« ekip i njohur pĂ«r triumfet e mĂ«dha dhe stilin revolucionar tĂ« lojĂ«s. NĂ« vitin 1989, ai u rendit i dyti nĂ« votimin pĂ«r âTopin e ArtĂ«â (Ballon dâOr), çmimi individual mĂ« prestigjioz nĂ« futboll; trofeu shkoi pĂ«r shokun e tij tĂ« skuadrĂ«s, sulmuesin holandez Marco van Basten.
Megjithatë, presidenti i Milanit në atë kohë, Silvio Berlusconi, i dhuroi atij një kopje identike me çmimin e fituesit.
Baresi fitoi gjashtĂ« tituj kampionati, dy kampionate tĂ« SerisĂ« B nĂ« fillim tĂ« viteve â80 dhe â mbi tĂ« gjitha â tre Kupa Evropiane (siç njihej asokohe Liga e KampionĂ«ve).
Emri i tij i vĂ«rtetĂ« ligjor ishte âFranchinoâ, por shpesh e quanin me nofkĂ«n âKaiser Franzâ, pasi stili i tij i lojĂ«s, karizma dhe roli nĂ« fushĂ« pasqyronin ato tĂ« lojtarit gjerman Franz Beckenbauer.
Ai gjithashtu mbajti shiritin e kapitenit tĂ« kombĂ«tares, me tĂ« cilĂ«n luajti pĂ«r 13 vite â katĂ«r prej tĂ« cilave si kapiten.
Mori pjesë në tre Kupa Bote dhe u shpall kampion bote në vitin 1982. Megjithatë, ai nuk luajti asnjë minutë gjatë atij turneu; në moshën 22-vjeçare, ai ishte zëvendësuesi i mbrojtësit të Juventusit, Gaetano Scirea.
Pasi pati mosmarrëveshje me trajnerin Enzo Bearzot, ai u la jashtë skuadrës për Kupën e Botës të vitit 1986, ndonëse luajti një rol kyç si në turneun e vitit 1990 (të organizuar në Itali, ku ekipi u rendit i treti), ashtu edhe në edicionin e vitit 1994.
Kupa e Botës e vitit 1994 ishte veçanërisht e jashtëzakonshme për Baresin. Gjatë ndeshjes së dytë të fazës së grupeve kundër Norvegjisë, ai pësoi një dëmtim të rëndë në meniskun e gjurit të djathtë.
Përgjithësisht mendohej se turneu kishte përfunduar për të, veçanërisht duke marrë parasysh moshën e tij 34-vjeçare.
MegjithatĂ«, vetĂ«m 25 ditĂ« mĂ« vonĂ«, ai luajti pĂ«r 120 minuta tĂ« plota nĂ« finalen kundĂ«r Brazilit, duke dhuruar njĂ« âperformancĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshmeâ.
Megjithatë, pas kohës shtesë erdhi radha e gjuajtjeve të penalltive dhe Baresi e humbi të tijën. Ishte penalltia e parë e serisë dhe ai e dërgoi topin shumë lart mbi traversë.
Edhe gjuajtësi i parë i Brazilit, Mårcio Santos, gaboi, por gabimet vendimtare erdhën nga italianët Daniele Massaro dhe Roberto Baggio.
NĂ« vitin 2021, Baresi deklaroi se nuk kishte asnjĂ« pendesĂ« pĂ«r humbjen e asaj penalltie: âSecili duhet tĂ« marrĂ« pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« pĂ«r veprimet e vetaâ.
Pas më shumë se 700 ndeshjesh të luajtura për Milanin, ai u tërhoq nga futbolli në tetor të vitit 1997. Për pak më shumë se dy muaj gjatë vitit 2002, ai shërbeu si drejtor sportiv i Fulhamit, një klub anglez i mesit të tabelës.
Ky ishte roli i vetëm që ai mbajti në një klub tjetër përveç Milanit, ku gjithashtu shërbeu si drejtues, nënkryetar nderi, ambasador i markës dhe trajner i ekipeve të ndryshme të moshave.
Nga Gazeta âSiâ- Kryetari i PartisĂ« Demokratike, Sali Berisha, ka reaguar pĂ«r reformĂ«n administrativo-territoriale, duke kundĂ«rshtuar propozimet e mazhorancĂ«s pĂ«r riorganizimin e hartĂ«s sĂ« bashkive nĂ« vend.
Në një konferencë për mediat, ku ishte i shoqëruar nga deputeti Luçiano Boçi, Berisha tha se alternativa e demokratëve parashikon një Shqipëri me 100 bashki, ndryshe nga plani i Partisë Socialiste për reduktimin e numrit të njësive vendore.
Sipas Berishës, ndryshimet e propozuara nga qeveria synojnë përqendrimin e pushtetit vendor, duke e lidhur këtë me interesa politike dhe ekonomike.
âDo tĂ« reduktojĂ« bashkitĂ« nĂ« vendin mĂ« malor tĂ« EuropĂ«s, ta pĂ«rqendrojĂ« nĂ« pĂ«llĂ«mbĂ«n e tij tĂ« zezĂ« tĂ« dorĂ«s, pĂ«r qĂ«llime shpopullimi e pasurimiâ, deklaroi Berisha, duke drejtuar akuza ndaj kryeministrit Edi Rama.
Kreu i demokratĂ«ve pĂ«rshĂ«ndeti gjithashtu reagimet e banorĂ«ve tĂ« Poliçanit kundĂ«r ndryshimeve territoriale, duke i cilĂ«suar ata si âpatriotĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«â.
Reforma territoriale ka sjellë përplasje mes mazhorancës dhe opozitës, të cilat kanë paraqitur propozime të ndryshme për ndarjen e re administrative të vendit.
Nga Gazeta âSiâ- Forcat e Armatosura kanĂ« marrĂ« sot nĂ« dorĂ«zim 40 mjetet e para taktike tĂ« prodhuara nĂ« ShqipĂ«ri sipas standardeve tĂ« NATO-s nga kompania âTimak Defenceâ.
Gjatë ceremonisë, kryeministri Edi Rama tha se ajo që ishte parashikuar në strategjitë e mbrojtjes tashmë është një realitet konkret, pasi Shqipëria ka nisur prodhimin vendas për nevojat e ushtrisë.
âAjo qĂ« ishte e shkruar nĂ« strategji, sot Ă«shtĂ« parĂ« me sy. Flota e prodhuar nĂ« ShqipĂ«ri, sipas standardeve tĂ« NATO-s dhe nga profesionistĂ« shqiptarĂ«, sapo ka filluar tĂ« vihet nĂ« dispozicion tĂ« ushtrisĂ« shqiptare. ĂshtĂ« njĂ« ditĂ« e jashtĂ«zakonshmeâ, u shpreh Rama.
Rama deklaroi se Forcat e Armatosura për vite me radhë janë mbajtur nga përkushtimi i ushtarakëve, ndërsa sipas tij, mungonin investimet dhe kapacitetet e nevojshme.
Ai kritikoi mënyrën e mëparshme të sigurimit të pajisjeve dhe logjistikës, duke u shprehur se Shqipëria tashmë po hyn në një fazë të re, ku nuk do të jetë vetëm përdoruese e teknologjisë, por edhe zhvilluese e kapaciteteve prodhuese.
âHistoritĂ« e tenderave dhe tĂ« blerjes sĂ« makinerive ishin historia e pĂ«rditshme e shtetit shqiptar nĂ« tĂ« gjitha institucionet. Sot jemi dĂ«shmitarĂ« qĂ« kemi hyrĂ« nĂ« njĂ« fazĂ« tĂ« re, tĂ« njĂ« ShqipĂ«rie e cila nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m pĂ«rdoruese e teknologjisĂ«, por pĂ«rdoruese e kapaciteteve tĂ« teknologjisĂ«â, tha Rama.
Sipas kryeministrit, ky zhvillim Ă«shtĂ« rezultat i njĂ« strategjie tĂ« re qĂ« solli krijimin e kompanisĂ« shtetĂ«rore âKAYOâ, e cila synon tĂ« shĂ«rbejĂ« si pikĂ« lidhĂ«se pĂ«r partneritetet nĂ« industrinĂ« e mbrojtjes.
Rama theksoi se Shqipëria nuk synon të blejë nga jashtë produkte që mund të prodhohen brenda vendit, ndërsa kërkoi që kompanitë e huaja që investojnë në Shqipëri të jenë pjesë e partneriteteve me shtetin shqiptar.
âNe nuk jemi tĂ« prirur tĂ« blejmĂ« nga jashtĂ« asgjĂ« qĂ« mund tĂ« prodhojmĂ« kĂ«tu. Ădo kompani qĂ« vendos tĂ« vijĂ« nĂ« ShqipĂ«ri duhet tĂ« jetĂ« palĂ« me shtetin shqiptarâ, deklaroi kryeministri.
Duke folur për planet e ardhshme, Rama tha se objektivi është që deri në vitin 2028 ushtria shqiptare të pajiset me të gjitha mjetet dhe kapacitetet e nevojshme, nga automjetet më të lehta deri te sistemet më të avancuara të armatimit, sipas standardeve të NATO-s.
âPlani ynĂ«, brenda vitit 2028, ushtria shqiptare do tâi ketĂ« tĂ« gjitha mjetet, kapacitetet, qĂ« nga makina mĂ« e lehtĂ« deri tek armĂ«t mĂ« tĂ« sofistikuara. Do tĂ« ketĂ« flotĂ« mjetesh sipas standardeve tĂ« NATO-sâ, u shpreh Rama.
Kryeministri bëri të ditur se Shqipëria ka lidhur marrëveshje me kompani të mëdha të industrisë ushtarake dhe se në të ardhmen pritet që në vend të ekspozohen produkte të prodhuara në Shqipëri, të cilat sipas tij mund të përdoren edhe nga ushtri të vendeve aleate.
âKemi marrĂ«veshje me kolosĂ« tĂ« industrisĂ« ushtarake dhe mos u çudisni kur njĂ« ditĂ« tĂ« vijmĂ« pĂ«rsĂ«ri kĂ«tu dhe tĂ« ekspozojmĂ« gjĂ«ra tĂ« prodhuara kĂ«tu tĂ« cilat do tâia japim edhe ushtrisĂ« mĂ« tĂ« madhe tĂ« botĂ«s, ushtrisĂ« amerikane prodhime âMade in Albaniaââ, tha ai.
Rama përmendi gjithashtu zhvillimin e kapaciteteve vendase edhe në sektorë të tjerë të emergjencave civile, duke thënë se po prodhohen mjete të reja zjarrfikëse dhe se synohet krijimi i një flote moderne sipas standardeve europiane.
â14 zjarrfikĂ«set e reja po prodhohen sot nga IMAK. Do tĂ« ndĂ«rtojmĂ« flotĂ« zjarrfikĂ«sish njĂ«soj si flota e ushtrisĂ«. Do tâi kemi tĂ« gjitha zjarrfikĂ«set sipas standardeve tĂ« BE-sĂ«, po ashtu edhe autoambulancat. MirĂ«mbajtjen do ta bĂ«jmĂ« kĂ«tuâ, deklaroi ai.
DorĂ«zimi i 40 mjeteve taktike nga âTimak Defenceâ shĂ«non fillimin e njĂ« procesi mĂ« tĂ« gjerĂ« pĂ«r zhvillimin e industrisĂ« vendase tĂ« mbrojtjes dhe rritjen e kapaciteteve prodhuese nĂ« ShqipĂ«ri.
Kompania âTimak Defenceâ, e cila nisi si njĂ« sipĂ«rmarrje shqiptare, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« partner prodhues nĂ« sektorin e mbrojtjes pĂ«rmes bashkĂ«punimit me kompaninĂ« shtetĂ«rore KAYO, tĂ« krijuar pĂ«r zhvillimin e partneriteteve nĂ« kĂ«tĂ« fushĂ«.
Sipas autoriteteve, synimi është që prodhimi vendas në industrinë e mbrojtjes të mos kufizohet vetëm në përmbushjen e nevojave të Forcave të Armatosura, por të krijojë edhe mundësi për eksport drejt vendeve aleate dhe partnere.
Ministri i Mbrojtjes bëri të ditur gjithashtu se procesi i pajisjes së ushtrisë do të vijojë, ndërsa deri në fund të vitit pritet dorëzimi i 40 deri në 50 automjeteve të tjera taktike.
Dorëzimi i 40 mjeteve të para shënon një nga hapat e parë të një projekti më të gjerë për zhvillimin e kapaciteteve prodhuese në industrinë shqiptare të mbrojtjes dhe krijimin e një modeli të ri të prodhimit vendas në këtë sektor.
Ămimet e naftĂ«s u rritĂ«n lehtĂ« tĂ« premten, ndĂ«rsa investitorĂ«t ndoqĂ«n rikuperimin e fluksit tĂ« transportit tĂ« naftĂ«s pĂ«rmes NgushticĂ«s sĂ« Hormuzit. Ky zhvillim zbuti shqetĂ«simet pĂ«r furnizimin, tĂ« cilat ishin shtuar pas rifillimit tĂ« pĂ«rplasjeve mes Shteteve tĂ« Bashkuara dhe Iranit nĂ« fillim tĂ« kĂ«saj jave.
Kontratat futures të naftës amerikane West Texas Intermediate (WTI) për dorëzim në shtator u rritën me rreth 0.1%, duke arritur në 83.68 dollarë për fuçi, pasi më herët gjatë sesionit kishin shënuar rënie. Ndërkohë, nafta Brent, standardi ndërkombëtar, u rrit me 0.35%, në 89.34 dollarë për fuçi.
Banka Commonwealth Bank of Australia tha në një raport të publikuar të premten se rritja e fluksit të naftës përmes Ngushticës së Hormuzit ka zbutur shqetësimet e tregut, pasi sulmet mes SHBA-së dhe Iranit në fillim të javës e çuan përkohësisht çmimin e Brent mbi 93 dollarë për fuçi.
Sipas bankĂ«s, trafiku nĂ« kĂ«tĂ« korridor jetik detar Ă«shtĂ« rikuperuar nĂ« rreth 30%-35% tĂ« niveleve para konfliktit. Ajo shton se njĂ« rikthim nĂ« 50%â60% tĂ« flukseve normale do tĂ« ishte i mjaftueshĂ«m pĂ«r tĂ« rikthyer kushtet e mbifurnizimit nĂ« tregun global tĂ« naftĂ«s.
Ndërkohë, investitorët po vlerësojnë edhe thirrjen e Presidentit Donald Trump për të përfshirë tarifa doganore ndaj Iranit në një projektligj dypartiak për sanksione kundër Teheranit dhe Rusisë.
Edhe pse sanksionet ndaj të dy vendeve gëzojnë mbështetje të gjerë në Kongres, ideja e Trump për përdorimin e tarifave si mjet kryesor të presionit ekonomik mbetet përçarëse.
Sipas Zyrës së Përfaqësuesit të Tregtisë të SHBA-së, Shtetet e Bashkuara importuan vetëm 1.4 milionë dollarë mallra nga Irani gjatë vitit 2025. Mbi 55% e këtyre importeve përbëhej nga vepra arti, objekte koleksioni dhe antikuarë, sipas të dhënave të Trading Economics.
âDo tĂ« doja tĂ« shihja tarifa ndaj Iranit. Kjo do ta bĂ«nte projektligjin shumĂ« mĂ« tĂ« fortĂ«,â deklaroi Trump pĂ«r nismĂ«n ligjore, e cila parashikon vendosjen e sanksioneve ekonomike ndaj RusisĂ« dhe vendeve qĂ« mbĂ«shtesin luftĂ«n e saj nĂ« UkrainĂ«.
Projektligji do tâi jepte gjithashtu presidentit tĂ« drejtĂ«n tĂ« vendoste tarifa tĂ« synuara ndaj mallrave tĂ« importuara nga pesĂ« vendet kryesore qĂ« blejnĂ« energji ruse dhe ndihmojnĂ« MoskĂ«n tĂ« shmangĂ« sanksionet./cnbc
Gazeta Si â Gjykata e Posaçme ka vendosur tĂ« lirojĂ« nga burgu pas 2 vjetĂ«sh, ish-ministrin e ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, Ilir Beqja. Masa e sigurisĂ« âarrest me burgâ Ă«shtĂ« ndryshuar nĂ« âarrest nĂ« shtĂ«piâ.
Ish-ministri i ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, qĂ«ndron nĂ« paraburgim prej korrikut 2024 pĂ«r llogari tĂ« dosjes âSASPACâ, nĂ« tĂ« cilĂ«n akuzohet pĂ«r njĂ« sĂ«rĂ« veprash penale, pĂ«rfshi âkorrupsioninâ, âpastrimin e paraveâ dhe âfalsifikimin e dokumenteveâ.
Atij iu komunikua në përfundim të hetimeve se i janë ngritur 4 akuza, ajo e përfshirjes në korrupsion gjatë drejtimit të kësaj agjensie, mosdeklarimit të pasurisë, mashtrim me pasoja të rënda dhe shkelje të barazisë në tendera.
BashkĂ« me Beqajn, tĂ« pandehur nĂ« kĂ«tĂ« dosje janĂ« marr edhe 7 persona tĂ« tjerĂ«, mes tĂ« cilĂ«ve edhe Ermal Kurtulaj, i njohur si njĂ«ri i afĂ«rt i Beqajt dhe punonjĂ«s nĂ« âSASPACâ.
Hetimet për këtë çështje, nisën në shtator 2023, kohë kur SPAK vuri në përgjim Kurtulajn dhe njerëz të tjerë të afërt të ish-ministrit.
Përgjimet treguan se si nëpërmjet faturave fiktive, fonde të kësaj agjensie kanalizoheshin drejt restorantit që drejtohej në hije nga Beqaj.
Ky i fundit i ka mohuar akuzat e SPAK në disa reagime publike dhe qëndron në qeli që prej 4 korrikut 2024.
Nga ana tjetĂ«r Beqaj Ă«shtĂ« marr i pandehur edhe pĂ«r dosjen ku u hetua koncensioni i âSterilizimitâ pĂ«r dyshimet se duke bashkĂ«punuar si grup kriminal me ish-vartĂ«sin e tij nĂ« ministrinĂ« e ShĂ«ndetĂ«sisĂ«, Klodian Rjepajn dhe biznesmenin Ilir Rapaj, kanĂ« vjedhur duke shpĂ«rdoruar detyrĂ«n.
Nga Gazeta âSiââ Infeksionet invazive tĂ« shkaktuara nga myku mund tĂ« pĂ«rbĂ«jnĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim shumĂ« mĂ« tĂ« madh pĂ«r shĂ«ndetin sesa besohej deri mĂ« tani, veçanĂ«risht pĂ«r personat me sistem imunitar tĂ« dobĂ«suar, sipas njĂ« studimi tĂ« ri tĂ« publikuar nga Qendrat Amerikane pĂ«r Kontrollin dhe Parandalimin e SĂ«mundjeve (CDC).
Studimi synoi të vlerësonte sa të zakonshme janë këto sëmundje, të njohura si sëmundje invazive nga myku, dhe arriti në përfundimin se ato mund të jenë nënvlerësuar.
âĂshtĂ« hera e parĂ« qĂ« kemi njĂ« vlerĂ«sim tĂ« tillĂ«,â tha Jeremy Gold, autori kryesor i studimit dhe ekspert nĂ« CDC.
Sipas tij, kuptimi i përmasave të këtij problemi është thelbësor, pasi rastet mund të shtohen si pasojë e fatkeqësive natyrore të lidhura me ndryshimet klimatike, si uraganet dhe përmbytjet. Gjithashtu, plakja e popullsisë pritet të rrisë numrin e personave më të ndjeshëm ndaj këtyre infeksioneve.
Aktualisht nuk ekzistojnë statistika të plota globale për infeksionet kërpudhore. Një studim i publikuar në vitin 2024 në revistën The Lancet vlerësoi se në mbarë botën regjistrohen rreth 6.5 milionë infeksione invazive kërpudhore dhe 3.8 milionë vdekje çdo vit.
Edhe në Europë mungon një regjistër i përbashkët për këto infeksione, pasi ato nuk raportohen në mënyrë të detyrueshme në nivel të Bashkimit Europian. Monitorimi mbështetet kryesisht në programe kombëtare, të cilat ndryshojnë nga një shtet në tjetrin.
Si infektohen pacientët?
Sëmundjet invazive nga myku janë infeksione të rralla, por potencialisht vdekjeprurëse, të shkaktuara nga disa lloje myqesh që mund të depërtojnë në inde dhe organe.
Në shumicën e rasteve, infeksioni ndodh përmes thithjes së sporeve të mykut, por kërpudhat mund të hyjnë në organizëm edhe përmes plagëve, prerjeve ose pajisjeve mjekësore të kontaminuara.
Për shumicën e njerëzve këto spore nuk shkaktojnë probleme, por për të moshuarit, pacientët me kancer, personat që kanë bërë transplant organesh ose ata me sistem imunitar të dobësuar, infeksioni mund të jetë fatal. Trajtimi zakonisht kërkon përdorimin për një kohë të gjatë të barnave kundër kërpudhave.
ĂfarĂ« zbuloi studimi?
PĂ«r tĂ« kuptuar sa tĂ« shpeshta janĂ« kĂ«to raste, studiuesit analizuan tĂ« dhĂ«nat e katĂ«r spitaleve dhe klinikave ambulatore nĂ« zonĂ«n e AtlantĂ«s, nĂ« SHBA, pĂ«r periudhĂ«n 2020â2024.
Fillimisht u identifikuan pothuajse 1.000 raste të dyshuara, por pas verifikimeve vetëm rreth 450 pacientë plotësonin kriteret për diagnozën e infeksionit invaziv nga myku.
Analiza tregoi se spitalet mund të presin mesatarisht tre deri në pesë raste në vit për çdo 100 shtretër, ndërsa spitalet universitare të mëdha, që trajtojnë pacientë më kompleksë, regjistrojnë norma edhe më të larta.
Shumica e pacientëve kishin sistem imunitar të dëmtuar ose ishin dobësuar pas një infeksioni të mëparshëm me COVID-19.
Sipas Jeremy Gold, ekspozimi ndaj mykut mund të ndodhë edhe brenda spitaleve ose institucioneve të tjera shëndetësore, megjithëse studimi nuk përcaktoi se ku ishte ekspozuar secili pacient.
Ai shtoi se rezultatet mund tâu shĂ«rbejnĂ« administratorĂ«ve tĂ« spitaleve si njĂ« pikĂ« referimi pĂ«r tĂ« kuptuar nĂ«se numri i rasteve nĂ« institucionet e tyre Ă«shtĂ« brenda pritshmĂ«rive apo mund tĂ« sinjalizojĂ« njĂ« shpĂ«rthim tĂ« mundshĂ«m infeksionesh.
Arkeologët janë gjithnjë e më pranë restaurimit të një prej afreskeve më të rralla të zbuluara ndonjëherë në qytetin antik të Pompeit, një vepër arti që kishte mbetur e varrosur nën hirin vullkanik për gati dy mijë vjet.
Punimi, i gjetur në qindra fragmente, paraqet skenën mitologjike të dashurisë mes Dionisit, perëndisë së verës dhe festimeve, dhe Ariadnës, princeshës së Kretës, një prej rrëfimeve më të njohura të mitologjisë greke.
Zbulimi u prezantua gjatë një punëtorie ndërkombëtare kushtuar objekteve arkeologjike të Pompeit, qytetit romak që u shkatërrua nga shpërthimi katastrofik i malit Vezuv në vitin 79 pas Krishtit.
Pas shembjes së tavanit, vepra u copëtua në qindra pjesë, ndërsa sot konsiderohet një nga vetëm rreth 20 afresket e tavanit që i kanë mbijetuar katastrofës së Pompeit.
Që nga viti 2023, ekspertët kanë punuar për bashkimin e fragmenteve mbi një strukturë të posaçme që rikrijon formën origjinale të tavanit.
Deri më tani është rindërtuar rreth një e katërta e afreskut, duke përdorur afro 1 mijë fragmente.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n zonĂ«, arkeologĂ«t kanĂ« zbuluar edhe njĂ« hapĂ«sirĂ« tĂ« njohur si âburgu i furrĂ«sâ, ku besohet se skllevĂ«rit punonin nĂ« kushte tĂ« rĂ«nda duke bluar grurĂ«.
Gazeta Si â NjĂ« 38-vjeçar Ă«shtĂ« arrestuar nĂ« DurrĂ«s, pasi dyshohet se shkaktoi zjarr nĂ« njĂ« magazinĂ«, teksa kishte ndezur flakĂ« pĂ«r djegien e barishteve.
Sipas policisë, autori i dyshuar, banues në Durrës, ndezi zjarr pranë magazinës së një subjekti privat në lagjen nr. 14 të qytetit, me qëllim djegien e disa barishteve.
Por flakët dolën jashtë kontrollit dhe përfshinë magazinën, duke shkaktuar dëme të konsiderueshme materiale.
U deshën disa makina zjarrfikëse në vendngjarje për të neutralizuar flakët, ndërsa një pjesë e madhe e qytetit të Durrësit mbeti pa drita.
Grupi hetimor po heton shkaqet për zbardhjen e plotë të ngjarjes.
Nga Gazeta âSiâ- VetĂ«m pak ditĂ« pasi OpenAI pranoi se modeli i saj mĂ« i avancuar i inteligjencĂ«s artificiale doli jashtĂ« mjedisit tĂ« kontrolluar tĂ« testimit dhe depĂ«rtoi nĂ« sistemet e organizatave tĂ« tjera, edhe kompania Anthropic ka zbuluar njĂ« incident tĂ« ngjashĂ«m.
Kompania njoftoi të enjten se modelet e saj të inteligjencës artificiale fituan akses të paautorizuar në sistemet e tre organizatave të jashtme gjatë testimeve, edhe pse ato duhej të ishin të izoluara nga sistemet reale.
Anthropic analizoi më shumë se 141 mijë teste dhe zbuloi se tre versione të ndryshme të modelit të saj Claude kishin hyrë në mënyrë të papërshtatshme në sistemet e tre organizatave, emrat e të cilave nuk u bënë publikë.
Ndryshe nga rasti i OpenAI, Anthropic tha se modelet kishin akses në internet për shkak të një keqkuptimi me partnerin e testimit, kompaninë Irregular.
Megjithatë, sipas kompanisë, modeli Claude përdori teknika bazë për të hyrë në sisteme, si shfrytëzimi i fjalëkalimeve të dobëta dhe pikave të aksesit pa autentifikim.
Mes modeleve të përfshira ishte edhe Mythos 5, një nga modelet më të fuqishme të Anthropic, i cili aktualisht është vënë në dispozicion vetëm për një numër të kufizuar partnerësh të autorizuar.
Anthropic tha se po bashkëpunon me Irregular për të hetuar incidentin dhe se ka kontaktuar, ose po përpiqet të kontaktojë, të tre organizatat e prekura.
Shqetësimet për sigurinë e AI-së po shtohen
Anthropic dhe OpenAI kanë prezantuar këtë vit modelet e tyre më të avancuara, përkatësisht Mythos dhe Sol, duke rritur debatet mbi sigurinë e sistemeve të inteligjencës artificiale, veçanërisht të ashtuquajturve agjentë AI, programe që mund të kryejnë detyra në mënyrë autonome.
Javën e kaluar, OpenAI pranoi se modelet e saj dolën nga mjedisi i izoluar i testimit, u lidhën me internetin dhe depërtuan në platformën Hugging Face, ku zhvilluesit ruajnë dhe shpërndajnë kodin e tyre. Disa ditë më vonë, kompania njoftoi se kishte identifikuar edhe tre incidente të tjera.
Drejtori ekzekutiv i OpenAI, Sam Altman, tha se kompania ka pezulluar pĂ«rkohĂ«sisht testimet pĂ«r tĂ« pĂ«rmirĂ«suar mekanizmat e izolimit (âsandboxingâ), qĂ« pĂ«rdoren pĂ«r tĂ« testuar softuerĂ«t nĂ« njĂ« mjedis tĂ« kontrolluar.
Ngjarjet kanë shtuar presionin mbi industrinë. Mbi 1.000 punonjës të kompanive kryesore të AI-së kanë nënshkruar një peticion që i kërkon qeverisë amerikane të ngadalësojë publikimin e modeleve më të avancuara të inteligjencës artificiale, derisa të krijohen mekanizma më të fortë teknikë dhe rregullatorë për menaxhimin e tyre.
Mes nĂ«nshkruesve Ă«shtĂ« edhe drejtori ekzekutiv i Anthropic, Dario Amodei, ndĂ«rsa Sam Altman nuk e ka firmosur peticionin. MegjithatĂ«, ai ka pranuar se industria mund tĂ« ketĂ« nevojĂ« tĂ« ngadalĂ«sojĂ« ritmin e zhvillimit tĂ« AI-sĂ«, pĂ«r tâi dhĂ«nĂ« kohĂ« shoqĂ«risĂ« tĂ« pĂ«rshtatet me aftĂ«sitĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« avancuara tĂ« kĂ«tyre sistemeve.
Në fillim të këtij viti, administrata e presidentit Donald Trump bllokoi përkohësisht publikimin e modeleve më të reja të OpenAI dhe Anthropic për arsye të sigurisë kombëtare, por më pas lejoi lançimin e tyre pasi kompanitë dhanë garanci shtesë për sigurinë.
NĂ« qershor, Trump firmosi njĂ« urdhĂ«r ekzekutiv qĂ« krijon njĂ« kornizĂ« vullnetare, sipas sĂ« cilĂ«s zhvillues si OpenAI, Anthropic dhe Google do tâia paraqesin modelet e tyre mĂ« tĂ« avancuara qeverisĂ« amerikane deri nĂ« 30 ditĂ« pĂ«rpara publikimit tĂ« tyre.
Nga Gazeta âSiâ- Qeveria ka miratuar krijimin e Regjistrit Elektronik KombĂ«tar pĂ«r cannabis-in pĂ«r qĂ«llime mjekĂ«sore dhe industriale, ku do tĂ« monitorohet i gjithĂ« cikli i aktivitetit tĂ« subjekteve tĂ« licencuara, nga aplikimi pĂ«r licencĂ« deri te prodhimi, transporti, eksporti, kontrollet dhe asgjĂ«simi.
Sipas vendimit, regjistri do të administrohet nga Agjencia Kombëtare e Kontrollit të Cannabis-it, ndërsa ndërtimi dhe mirëmbajtja teknike do të realizohen nga Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI).
Sistemi do tĂ« integrohet me e-Albania, QendrĂ«n KombĂ«tare tĂ« Biznesit, Tatimet, Doganat, Gjendjen Civile dhe platformĂ«n e gjurmueshmĂ«risĂ« âALBTrace COâ.
Në regjistër do të pasqyrohen të gjitha të dhënat mbi licencat, kultivimin, përpunimin, sasitë e prodhuara, analizat laboratorike, transportin, eksportin, inspektimet, masat administrative, si edhe detyrimet tatimore dhe deklaratat doganore.
Akses në sistem do të kenë institucionet përgjegjëse, përfshirë ministritë, Doganat, Tatimet, Policinë e Shtetit dhe subjektet e licencuara.
Vendimi detyron subjektet të raportojnë të dhëna të sakta dhe në kohë. Mosraportimi ose deklarimi i informacionit të pasaktë do të konsiderohet shkelje, ndërsa Agjencia e Cannabis-it do të ketë të drejtë të korrigjojë të dhënat dhe të pezullojë menjëherë aksesin në rast të shkeljeve.
Ădo veprim nĂ« regjistĂ«r do tĂ« regjistrohet automatikisht nĂ« njĂ« sistem auditimi elektronik, duke garantuar gjurmueshmĂ«rinĂ« e plotĂ« tĂ« tĂ« gjitha ndĂ«rhyrjeve nĂ« platformĂ«.
Nga Gazeta âSiâ- Kryetari i Bashkimit Demokratik pĂ«r Integrim, Ali Ahmeti, ka thĂ«nĂ« se disponon informacione pĂ«r njĂ« iniciativĂ« qĂ«, sipas tij, synon ta padisĂ« UshtrinĂ« Ălirimtare KombĂ«tare (UĂK) nĂ« Tribunalin e HagĂ«s pĂ«r krime lufte.
Duke folur nĂ« emisionin âRishtaziâ nĂ« KohaCast, Ahmeti tha se, sipas informacioneve qĂ« ka, ekziston njĂ« iniciativĂ« nĂ« GjykatĂ«n Kushtetuese pĂ«r tĂ« rihapur, siç u shpreh ai, âplagĂ« tĂ« vjetraâ, duke iu referuar çështjeve qĂ« lidhen me Tribunalin e HagĂ«s dhe njĂ« padie tĂ« mundshme ndaj UshtrisĂ« Ălirimtare KombĂ«tare pĂ«r krime lufte.
Ai shtoi se kjo nuk e frikëson, por se rihapja e çështjeve që, sipas tij, janë mbyllur prej më shumë se 20 vitesh, do të sillte dhimbje më të madhe.
âKam informacione qĂ« ka iniciativa nĂ« GjykatĂ«n Kushtetuese pĂ«r tĂ« hapur çështjet e Tribunalit tĂ« HagĂ«s, pĂ«r ta paditur UshtrinĂ« Ălirimtare KombĂ«tare pĂ«r krime lufte. Jo qĂ« mĂ« frikĂ«son, por tĂ« hapĂ«sh plagĂ« tĂ« vjetra, dhimbja Ă«shtĂ« mĂ« e madhe sesa kur hapet njĂ« plagĂ« e re. JanĂ« çështje qĂ« i kemi mbyllur mĂ« shumĂ« se 20 vite mĂ« parĂ«â, tha Ahmeti.
Ushtria Ălirimtare KombĂ«tare ishte njĂ« formacion i armatosur shqiptar qĂ« u krijua nĂ« fillim tĂ« vitit 2001 gjatĂ« konfliktit tĂ« armatosur nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut.
Ajo luftoi për avancimin e të drejtave politike, kushtetuese dhe kombëtare të shqiptarëve në vend. Konflikti zgjati disa muaj dhe përfundoi në gusht të vitit 2001 me nënshkrimin e Marrëveshjes Kornizë të Ohrit, e cila i dha fund luftimeve dhe solli ndryshime kushtetuese e ligjore që zgjeruan të drejtat e komunitetit shqiptar.
Gazeta Si â NjĂ« tragjedi e vĂ«rtetĂ« ka ndodhur nĂ« ujĂ«rat pranĂ« CeutĂ«s â enklavĂ«s spanjolle nĂ« Marok â e cila u mĂ«sy nga rreth dy mijĂ« emigrantĂ«, kryesisht marokenĂ« dhe algjerianĂ«.
Janë gjetur trupat e të paktën 18 emigrantëve që humbën jetën ndërsa përpiqeshin të kalonin kufirin midis Marokut dhe Ceutës.
Dyndja e emigrantëve që mbërrijnë në bregdetin nën kontrollin spanjoll ka tejkaluar kapacitetet e Gardës Civile dhe të shërbimeve të urgjencës, të cilat mundën të ofronin ndihmë vetëm për të plagosurit.
Kjo e çon në 44 numrin e shtetasve të huaj të gjetur të vdekur në ujërat pranë Ceutës që nga fillimi i vitit. Nëse kjo prirje vazhdon, numri i viktimave mund të arrijë së shpejti shifrën totale prej 46 të regjistruar në fund të vitit 2025. Në orët e fundit, 117 persona të tjerë u shpëtuan dhe u transferuan në Qendrën e Përkohshme të Pritjes së Emigrantëve (CETI), e cila aktualisht është e tejmbushur për shkak të krizës së emigracionit të javëve të fundit.
Situata nĂ« CeutĂ« po shkakton shqetĂ«sim dhe alarm brenda qeverisĂ« sĂ« Madridit. Pritet tĂ« mbĂ«rrijnĂ« Ministri i BrendshĂ«m Fernando Grande-Marlaska dhe Kryeministri Pedro SĂĄnchez; ky i fundit kishte dĂ«rguar mĂ« parĂ« ushtrinĂ« nĂ« enklavĂ«n spanjolle pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur GardĂ«n Civile. âQeveria spanjolle Ă«shtĂ« plotĂ«sisht e pĂ«rkushtuar pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje tĂ« menjĂ«hershme ndaj situatĂ«s nĂ« CeutĂ«. Ne po mobilizojmĂ« tĂ« gjitha burimet e nevojshme, po bashkĂ«punojmĂ« me autoritetet marokene dhe ato ndĂ«rkombĂ«tare, si dhe po pĂ«rgatisim masat e duhura pĂ«r tĂ« rikthyer normalitetin sa mĂ« shpejt tĂ« jetĂ« e mundurâ, deklaroi lideri spanjoll nĂ« rrjetet sociale.
Kryeministri Ă«shtĂ« vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r tĂ« kritikave nga partia e ekstremit tĂ« djathtĂ« Vox, e cila e fajĂ«son atĂ« pĂ«r krizĂ«n e emigrantĂ«ve. NĂ« njĂ« postim nĂ« rrjetet sociale, lideri i ekstremit tĂ« djathtĂ« Santiago Abascal denoncoi âpushtimin nga emigrantĂ«tâ dhe lĂ«shoi âânjĂ« thirrje âSOS Ceutaâ.
Lideri i Vox pretendon se emigrantĂ«t ânuk po ikin as nga lufta, as nga varfĂ«riaâ dhe akuzon qeverinĂ« se po lehtĂ«son mbĂ«rritjen e tyre. NĂ« pĂ«rgjigje, burime tĂ« qeverisĂ« spanjolle tĂ« cituara nga gazeta âEl PaĂsâ hodhĂ«n poshtĂ« âpĂ«rdorimin demagogjik dhe partiakâ tĂ« situatĂ«s nĂ« CeutĂ«, duke mohuar çdo lidhje midis fluksit masiv tĂ« emigrantĂ«ve nga Maroku dhe procedurĂ«s sĂ« fundit tĂ« jashtĂ«zakonshme tĂ« rregullimit tĂ« statusit tĂ« emigrantĂ«ve.
Lidhur me marrĂ«veshjet me Rabatin, Maroku ka drejtuar gishtin nga âorganizatat kriminaleâ pĂ«r fluksin masiv tĂ« migrantĂ«ve nĂ« enklavĂ«n spanjolle tĂ« CeutĂ«s, duke e pĂ«rshkruar bashkĂ«punimin e tij me SpanjĂ«n pĂ«r çështjet e migracionit si âshembullorâ.
âMaroku as nuk e mbĂ«shtet dhe as nuk e inkurajon migrimin e parregullt tĂ« qytetarĂ«ve tĂ« tij; janĂ« organizatat kriminale ato qĂ« shfrytĂ«zojnĂ« cenueshmĂ«rinĂ« e njerĂ«zve, duke ushqyer pritje tĂ« rreme dhe duke vĂ«nĂ« nĂ« rrezik jetĂ«n e tyreâ.
NdĂ«rkohĂ«, Madridi dhe Rabati kanĂ« rĂ«nĂ« dakord tĂ« forcojnĂ« koordinimin pĂ«r tĂ« frenuar kalimet e mĂ«tejshme: Ministria e Brendshme Spanjolle deklaron se ka rĂ«nĂ« dakord me Rabatin pĂ«r tĂ« zbatuar masa pĂ«r tĂ« riatdhesuar âtĂ« gjithĂ« ata qĂ« kanĂ« hyrĂ« ilegalisht nĂ« Ceutaâ nĂ« Marok âsa mĂ« shpejt tĂ« jetĂ« e mundurâ.
Kriza kujton ngjarjet e majit të vitit 2021, kur 8 000 emigrantë hynë në Ceuta brenda një dite të vetme, në një periudhë tensioni të lartë diplomatik midis Spanjës dhe Marokut.
NĂ« atĂ« kohĂ«, Rabati u akuzua se kishte lehtĂ«suar kontrollet kufitare pasi Madridi lejoi liderin e Frontit Polisario, Brahim Ghali, tĂ« merrte trajtim mjekĂ«sor nĂ« njĂ« spital spanjoll â njĂ« veprim qĂ« shkaktoi njĂ« krizĂ« tĂ« rĂ«ndĂ« diplomatike midis dy vendeve.
Edhe në situatën aktuale të emergjencës, qëndrimi i autoriteteve marokene ka ngritur pikëpyetje mbi përdorimin e mundshëm të flukseve migratore si mjet presioni politik, ndonëse qeveria spanjolle vazhdon të theksojë bashkëpunimin e Rabatit.
NdĂ«rhyrja e Brukselit bĂ«het nĂ« kuadĂ«r tĂ« Paktit tĂ« ri Evropian pĂ«r Migracionin dhe Azilin, i cili parashikon mekanizma pĂ«r tĂ« mbĂ«shtetur shtetet anĂ«tare qĂ« pĂ«rballen me presion tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« kufijtĂ« e tyre tĂ« jashtĂ«m dhe pĂ«r tâiu pĂ«rgjigjur pĂ«rdorimit tĂ« mundshĂ«m tĂ« emigrantĂ«ve si mjet presioni nga vende tĂ« treta.
Nga Gazeta âSiââ FĂ«mijĂ«t dhe adoleshentĂ«t nĂ« EuropĂ« po shfaqin nivele gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« ulĂ«ta tĂ« formĂ«s fizike, sipas njĂ« studimi tĂ« ri, duke rrezikuar shĂ«ndetin e tyre si tani ashtu edhe nĂ« tĂ« ardhmen.
Studiuesit nga Universiteti i Zaragozës zbuluan se, që nga viti 1990, ka pasur një rënie të vazhdueshme të treguesve kryesorë të shëndetit fizik te fëmijët.
Studimi, i botuar nĂ« revistĂ«n Sports Medicine â Open, analizoi forcĂ«n muskulore, fleksibilitetin, pĂ«rbĂ«rjen trupore dhe aftĂ«sinĂ« kardiorespiratore.
Sipas autorëve, këta janë faktorë kyç për zhvillimin dhe shëndetin afatgjatë të fëmijëve, ndaj rënia e tyre përbën një mundësi të humbur që do të jetë e vështirë të rikuperohet.
Analiza pĂ«rfshiu 417.362 fĂ«mijĂ« dhe adoleshentĂ« tĂ« moshĂ«s 6â16 vjeç nga 20 vende europiane, me tĂ« dhĂ«na tĂ« mbledhura nga viti 1965 deri nĂ« 2023.
Rezultatet tregojnë se forca e pjesës së sipërme të trupit ka rënë që nga vitet 1970, me një periudhë stabiliteti mes viteve 1980 dhe 2000, përpara se të rifillonte rënien. Edhe forca e pjesës së poshtme të trupit, e matur përmes testeve të kërcimit, u përmirësua deri në vitet 1980, por më pas ka ardhur duke u përkeqësuar vazhdimisht.
Studiuesit vunë re gjithashtu një rritje të vazhdueshme të yndyrës trupore, një problem që, sipas tyre, shpesh nënvlerësohet kur përdoret vetëm indeksi i masës trupore (BMI).
Treguesi që u përkeqësua më shumë ishte fleksibiliteti, i cili ka pësuar rënie të pandërprerë dhe madje është përshpejtuar pas vitit 2000.
Sa i pĂ«rket aftĂ«sisĂ« kardiorespiratore â aftĂ«sisĂ« sĂ« zemrĂ«s, mushkĂ«rive dhe enĂ«ve tĂ« gjakut pĂ«r tĂ« furnizuar muskujt me oksigjen gjatĂ« aktivitetit fizik â studimi tregon se pas njĂ« rĂ«nieje afatgjatĂ«, situata duket se Ă«shtĂ« stabilizuar mes viteve 2015 dhe 2023. MegjithatĂ«, nivelet mbeten dukshĂ«m mĂ« tĂ« ulĂ«ta se ato tĂ« dekadave tĂ« mĂ«parshme.
Autorët theksojnë se gjetjet nënvizojnë nevojën për të forcuar politikat publike që nxisin aktivitetin fizik te fëmijët.
Forma fizike gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës lidhet ngushtë me shëndetin në moshë madhore. Një qëndrueshmëri e mirë kardiorespiratore dhe një përbërje e shëndetshme trupore në këto mosha shoqërohen me rrezik më të ulët për sëmundje kardiovaskulare dhe vdekje të parakohshme, ndërsa forca muskulore ndihmon në ruajtjen e një peshe të shëndetshme.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), fëmijët dhe adoleshentët duhet të kryejnë të paktën 60 minuta aktivitet fizik me intensitet mesatar ose të lartë çdo ditë, duke përfshirë ushtrime për forcimin e muskujve dhe kockave të paktën tre herë në javë.
Megjithatë, më shumë se 75% e adoleshentëve europianë nuk i përmbushin këto rekomandime.
Në nivel global, OBSH vlerëson se mungesa e aktivitetit fizik është përgjegjëse për rreth 6% të rasteve të sëmundjeve koronare të zemrës, 7% të diabetit të tipit 2, si dhe 10% të rasteve të kancerit të gjirit dhe të zorrës së trashë. Gjithashtu, ajo lidhet me 9% të vdekjeve të parakohshme, 7.2% të vdekshmërisë së përgjithshme dhe 7.6% të vdekjeve nga sëmundjet kardiovaskulare.
Nga Gazeta âSiââ Plani i ri i mazhorancĂ«s pĂ«r reformĂ«n administrativo-territoriale ka nxitur kundĂ«rshti nĂ« disa bashki tĂ« vendit.
Në Klos, punonjësit e bashkisë kanë ndërprerë punën dhe kanë dalë në protestë, duke kundërshtuar mundësinë e përfshirjes së qytetit në skemën e bashkimeve territoriale.
Përfaqësues të administratës vendore kërkojnë që vendimi për riorganizimin e bashkive të rishikohet, duke argumentuar se ndryshimet e propozuara prekin funksionimin dhe identitetin e njësisë vendore.
Protestuesit kanë bërë të ditur se do të vijojnë bojkotin e punës edhe në ditët në vijim, deri në një reagim të institucioneve qendrore për kërkesat e tyre.
Përplasje të ngjashme priten edhe në Belsh e Prrenjas, ku banorë dhe punonjës të administratave vendore kanë paralajmëruar reagime ndaj planit të shkrirjes së bashkive.
Ndërkohë, pak ditë më parë tensione pati edhe në Poliçan.
Disa anëtarë të Partisë Socialiste dogjën teserat e anëtarësisë në shenjë proteste, ndërsa drejtuesi lokal i kësaj force politike dha dorëheqjen gjatë tubimit.
Reforma administrativo-territoriale është rikthyer në qendër të debatit politik, me Partinë Socialiste dhe Partinë Demokratike që kanë hedhur në tavolinë dy modele diametralisht të kundërta për organizimin e pushtetit vendor.
Deputetët e grupit parlamentar të PS-së kanë depozituar në Kuvend projektligjin për Reformën Administrativo-Territoriale 2.0, i cili synon riorganizimin më të thellë të pushtetit vendor që nga reforma e vitit 2014.
Paralelisht, Partia Demokratike ka shpërndarë draftin e saj, që propozon një hartë krejt tjetër administrative me 100 bashki dhe 6 rajone, në vend të modelit aktual me 61 bashki.
Modeli i PS-sĂ«: 46 bashki dhe njĂ« nivel i ri âQytetiâ
Sipas projektligjit të depozituar nga mazhoranca, numri i bashkive do të reduktohet nga 61 në 46, ndërsa 12 qarqet do të mbeten të pandryshuara.
Risia kryesore e reformĂ«s Ă«shtĂ« krijimi i njĂ« niveli tĂ« ri organizimi, âQytetiâ, i cili vendoset ndĂ«rmjet bashkisĂ« dhe njĂ«sisĂ« administrative.
Në total, struktura e re do të përbëhet nga 46 bashki, 71 qytete dhe 387 njësi administrative, me synimin për të përmirësuar përfaqësimin lokal dhe koordinimin e shërbimeve publike.
Projektligji parashikon bashkimin e 28 bashkive ekzistuese në 13 bashki të reja. Ndër to janë bashkimi i Dimalit dhe Poliçanit me Beratin, Klosit me Matin, Cërrikut dhe Belshit me Elbasanin, Prrenjasit me Librazhdin, Patosit me Fierin, Divjakës me Lushnjën, Maliqit me Korçën, Selenicës me Vlorën, Libohovës me Gjirokastrën, Memaliajt me Tepelenën, Këlcyrës me Përmetin dhe Fushë-Arrëzit me Pukën.
NjĂ« tjetĂ«r ndryshim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m prek zonĂ«n metropolitane tĂ« TiranĂ«s, ku drafti parashikon qĂ« Rinasi tâi bashkohet BashkisĂ« sĂ« TiranĂ«s, ndĂ«rsa Bashkia VorĂ« tĂ« mbetet njĂ«si mĂ« vete.
Nëse projektligji miratohet, zgjedhjet vendore të vitit 2027 do të zhvillohen për herë të parë sipas hartës së re administrativo-territoriale.
Modeli i PD-së: rikthim në 100 bashki
Ndryshe nga mazhoranca, Partia Demokratike propozon një zgjerim të ndjeshëm të pushtetit vendor.
Drafti i hartuar nga ekspertët e PD-së dhe i shpërndarë deputetëve nga bashkëkryetari i Komisionit për Reformën Territoriale, Luciano Boçi, parashikon 100 bashki të organizuara në 6 rajone.
NĂ« mesazhin drejtuar deputetĂ«ve demokratĂ« thuhet: âMe miratim tĂ« Kryetarit tĂ« PD dhe tĂ« Kryetarit tĂ« grupit ju pĂ«rcjell listĂ«n e bashkive (100) tĂ« paraqitur nĂ« raport nga ekspertĂ«t tanĂ«.â
Sipas draftit, vendi do të organizohej në rajonet Shkodër-Lezhë, Dibër-Kukës, Tiranë-Durrës, Elbasan-Korçë, Fier-Berat dhe Vlorë-Gjirokastër, ndërsa në shumë qarqe propozohet rikrijimi i bashkive që u shkrinë me reformën e vitit 2014.
Në qarkun e Tiranës, për shembull, PD propozon rikthimin e bashkive si Petrela, Kashari, Dajti, Arbana dhe Ndroqi, ndërsa në Durrës krijimin e bashkive Sukth dhe Fushë-Krujë.
Dy vizione të kundërta
Dy draftet paraqesin dy filozofi të ndryshme për organizimin territorial të vendit.
Mazhoranca synon konsolidimin e bashkive, uljen e numrit të tyre dhe krijimin e një niveli të ri administrativ me status ligjor, ndërsa opozita propozon decentralizim më të madh, duke rritur numrin e bashkive dhe duke rikthyer një pjesë të njësive të shkrira me reformën territoriale të vitit 2014.
Projektligji i Partisë Socialiste pritet të nisë procedurat parlamentare në Kuvend, ndërsa drafti i Partisë Demokratike pritet të shërbejë si baza e amendamenteve dhe qëndrimit të opozitës gjatë debatit për reformën.
Nga Gazeta âSiâ- Hamasi ka pranuar planin pĂ«r fazĂ«n e dytĂ« tĂ« armĂ«pushimit nĂ« Gaza, i cili parashikon çarmatimin gradual tĂ« grupit dhe tĂ« organizatave tĂ« tjera tĂ« armatosura palestineze, si pjesĂ« e njĂ« procesi mĂ« tĂ« gjerĂ« pĂ«r pĂ«rfundimin e luftĂ«s.
Këtë e konfirmoi një zyrtar i lartë i Hamasit, ndërsa një deklaratë zyrtare e lëvizjes pritet të publikohet së shpejti.
Sipas burimeve të përfshira në negociata, Hamasi ka bërë të qartë se zbatimi i çarmatimit do të varet nga përmbushja e disa kushteve, përfshirë tërheqjen e plotë të forcave izraelite nga Rripi i Gazës, ndalimin e operacioneve ushtarake dhe shtimin e ndihmës humanitare për territorin palestinez.
Plani parashikon qĂ« armĂ«t e rĂ«nda tĂ« Hamasit tĂ« vendosen nĂ«n kontrollin e njĂ« komiteti palestinez tĂ« pĂ«rbĂ«rĂ« nga teknokratĂ«, ndĂ«rsa administrimi i GazĂ«s tâi kalojĂ« njĂ« autoriteti tĂ« ri palestinez.
Procesi do të zhvillohet në faza dhe do të monitorohet ndërkombëtarisht.
Megjithatë, mbeten ende pa zgjidhje disa çështje kyçe, si mënyra e dorëzimit të armëve, shkatërrimi i rrjetit të tuneleve dhe mekanizmat e verifikimit të marrëveshjes.
Një zyrtar i Hamasit theksoi se grupi nuk ka pranuar dorëzimin e armëve drejtpërdrejt Izraelit dhe se çdo hap do të lidhet me përmbushjen e detyrimeve nga pala izraelite.
Deri tani, Izraeli nuk ka reaguar zyrtarisht ndaj zhvillimit të fundit dhe nuk ka konfirmuar nëse do të pranojë kushtet e fazës së dytë të marrëveshjes.
Login
