Një krijesë e vogël detare po tërheq vëmendjen e shkencëtarëve për aftësinë e saj të jashtëzakonshme për t’u rikthyer në një fazë më të hershme të jetës. E njohur si Turritopsis dohrnii, ose “meduza e pavdekshme”, ajo mund ta përsërisë ciklin e jetës në kushte të caktuara.

Sipas BBC-së, studiuesit po analizojnë mekanizmat gjenetikë që i mundësojnë këtë proces, me shpresën se një ditë mund të ndihmojnë në trajtimin e sëmundjeve të lidhura me plakjen dhe në riparimin e indeve të dëmtuara te njerëzit.

Si arrin të rinisë jetën?

Kur përballet me kushte të vështira, kjo meduzë mund të rikthehet nga faza e rritur në një fazë të hershme të zhvillimit, të njohur si polip. Brenda pak ditësh, nga masa qelizore formohet një strukturë e re, e cila mund të prodhojë meduza të tjera.

Aftësia e saj u dokumentua për herë të parë në vitin 1992, kur një studiues zbuloi se meduzat që mbante në laborator kishin kaluar në një fazë më të hershme të jetës, në vend që të ngordhnin.

Shkencëtarët kanë zbuluar se disa qeliza të saj mund të ndryshojnë funksion dhe të shndërrohen në lloje të tjera qelizash. Ky proces, i njohur si transdiferencim, është një nga çelësat për të kuptuar aftësinë e saj të pazakontë.

Çfarë mund të mësojnë shkencëtarët nga ADN-ja e saj?

Një studim i publikuar në vitin 2022 identifikoi veçori gjenetike që mund të ndihmojnë këtë specie të riparojë dëmtimet e ADN-së dhe të mirëmbajë telomeret, strukturat mbrojtëse në skajet e kromozomeve, të cilat zakonisht shkurtohen me kalimin e moshës.

Këto zbulime mund të ndihmojnë shkencëtarët të kuptojnë më mirë plakjen dhe aftësinë e qelizave për t’u ripërtërirë. Në të ardhmen, kërkimet mund të kontribuojnë në zhvillimin e trajtimeve për dëmtimet e indeve dhe disa sëmundje të lidhura me moshën.

Megjithatë, zbatimi i këtyre mekanizmave te njerëzit mbetet ende larg dhe kërkon studime të mëtejshme.

A është vërtet e pavdekshme?

Pavarësisht emrit, kjo meduzë nuk është e paprekshme nga vdekja. Ajo mund të ngordhë nga grabitqarët, mungesa e ushqimit dhe faktorë të tjerë mjedisorë. Gjithashtu, nuk dihet nëse ekziston një kufi për numrin e herëve që mund ta përsërisë ciklin e saj të jetës.

Për shkencëtarët, Turritopsis dohrnii përfaqëson një mundësi të rrallë për të kuptuar më mirë plakjen dhe rigjenerimin qelizor. Edhe pse nuk premton pavdekësi për njerëzit, studimi i saj mund të hapë rrugë të reja për mjekësinë e së ardhmes.

The post Meduza e pavdekshme: Krijesa e detit që mund të rinisë jetën nga e para appeared first on Gazeta Si.

Irani po përgatitet për një përshkallëzim të mundshëm të konfliktit me Shtetet e Bashkuara, ndërsa komandantët ushtarakë paralajmërojnë se në një luftë të re mund të përdorin armë dhe taktika të reja.

Gjatë javëve të fundit, zyrtarët iranianë kanë shtuar deklaratat kërcënuese ndaj Uashingtonit dhe aleatëve të tij, duke pretenduar se vendi ka grumbulluar rezerva të mëdha armatimi. Sipas tyre, objektivat e mundshëm mund të përfshijnë bazat ushtarake amerikane, infrastrukturën energjetike, qendrat e të dhënave dhe kabllot nënujorë të internetit.

“Bota do të habitet. Kemi objektiva të reja që ende nuk janë sulmuar”, deklaroi Hossein Mohebbi, zëdhënës i Gardës Revolucionare të Iranit, duke shtuar se forcat iraniane janë përgatitur për një luftë afatgjatë.

Kërcënime përtej Lindjes së Mesme

Sipas analistëve, Teherani po përpiqet të tregojë se një konflikt i ri nuk do të kufizohej vetëm në Lindjen e Mesme. Në rast përshkallëzimi, objektiva të mundshëm mund të jenë edhe instalime ushtarake amerikane në Evropë, përfshirë bazën ajrore Ramstein në Gjermani dhe objektiva në Mbretërinë e Bashkuar.

Ekspertët paralajmërojnë gjithashtu se Irani mund të mbështetet më shumë te dronët e avancuar, raketat dhe taktikat e koordinuara për të sfiduar sistemet e mbrojtjes ajrore. Megjithatë, disa prej këtyre aftësive të pretenduara nuk janë demonstruar publikisht.

Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kanë shqyrtuar mundësi të reja ushtarake, përfshirë përdorimin e bombës konvencionale MOAB, e njohur si “nëna e të gjitha bombave”, në rast se vendoset rifillimi i sulmeve.

Frika rikthehet te popullsia

Përtej deklaratave ushtarake, pasiguria po rëndon mbi qytetarët iranianë. Banorë të Teheranit i kanë thënë CNN se po përgatiten për mundësinë e bombardimeve të reja, duke siguruar ujë, bateri rezervë dhe furnizime bazë.

“Çdo ditë dhe çdo natë presim që bombardimet të fillojnë përsëri”, tha një banor 70-vjeçar i kryeqytetit.

Sipas analistëve, kërcënimet e Iranit synojnë të rrisin koston e një sulmi të ri dhe të frenojnë Uashingtonin. Por ekziston edhe rreziku që këto paralajmërime të interpretohen si provokim dhe të çojnë në një përshkallëzim të mëtejshëm.

Gjiri Persik në gatishmëri

Emiratet e Bashkuara Arabe dhe vende të tjera të rajonit mbeten të shqetësuara për sigurinë e tyre, veçanërisht për shkak të rëndësisë strategjike të ngushticës së Hormuzit, një korridor kyç për transportin botëror të naftës.

Zyrtarët iranianë kanë paralajmëruar se një konflikt i ri mund të prekë infrastrukturën energjetike dhe teknologjike në të gjithë rajonin. Nga ana tjetër, Emiratet thonë se janë më të përgatitura për t’u përballur me kërcënimet, megjithëse theksojnë se nuk dëshirojnë një luftë të re.

Për momentin, situata mbetet e pasigurt. Ndërsa Teherani synon të tregojë forcë dhe të pengojë një sulm të ri, çdo llogaritje e gabuar mund ta çojë rajonin drejt një tjetër përshkallëzimi me pasoja të gjera ekonomike dhe ushtarake.

The post “Bota do të habitet”/ Irani kërcënon me sulme të papritura appeared first on Gazeta Si.

Dikur konsiderohej e papërshtatshme në mjediset elegante, por sot ky zakon i dashur italian simbolizon kënaqësinë e të shijuarit të ushqimit deri në kafshatën e fundit.

Në shumë familje italiane, buka nuk mungon kurrë në tryezë. Ajo shoqëron vaktin, por ka edhe një rol të veçantë në fund: mbledh salcën e mbetur në pjatë, thith vajin e ullirit dhe uthullën e sallatës, duke mos lënë asgjë të shkojë dëm.

Ky zakon ka edhe një emër në Itali: fare la scarpetta, që përkthehet fjalë për fjalë si “të bësh këpucën e vogël”. Me këtë shprehje nënkuptohet përdorimi i një cope buke për të mbledhur salcën e fundit nga pjata.

Por si u shndërrua një zakon që dikur shihej me sy të keq në disa rrethe shoqërore, në një gjest që sot kryhet me krenari edhe në restorante elegante?

Origjina e emrit mbetet e paqartë

Për origjinën e shprehjes scarpetta qarkullojnë disa teori. Sipas njërës, buka ngjan me një këpucë të vogël; sipas një tjetre, emri lidhet me urinë e madhe, që e bën njeriun të mos lërë asgjë pa ngrënë.

Megjithatë, historiani italian i ushqimit Luca Cesari thekson se nuk ka prova të forta që mbështesin këto shpjegime. Sipas kërkimeve të tij, një nga dëshmitë më të hershme të shkruara për këtë shprehje daton në vitin 1871, në një revistë romake.

Nga zakoni familjar te restorantet elegante

Për italianët, la scarpetta nuk është thjesht një mënyrë për të përfunduar vaktin, por edhe një shprehje e kënaqësisë dhe vlerësimit për ushqimin.

Megjithatë, qëndrimet ndaj këtij zakoni ndryshojnë sipas rajonit dhe traditave familjare. Në Torino, për shembull, kuzhinierja Gaia Enria kujton se prindërit e qortonin kur e bënte këtë, pasi konsiderohej sjellje e papërshtatshme në tryezë.

Në rajonin jugor të Pulias, përkundrazi, përfundimi i çdo kafshate shihet si shenjë respekti për ushqimin dhe si mënyrë për të shmangur shpërdorimin.

Sot, la scarpetta po pranohet gjithnjë e më shumë edhe në restorante, duke kapërcyer kufijtë mes tryezës familjare dhe etikës tradicionale të ngrënies.

Në fund të fundit, ky ritual përcjell një mesazh të thjeshtë: kur ushqimi është i mirë, çdo pikë salce meriton të shijohet deri në fund.

The post Pse italianët e kanë zakon ta fshijnë pjatën me bukë deri në pikën e fundit appeared first on Gazeta Si.

Një ngjarje e rëndë ka ndodhur paraditen e sotme, ku dy persona janë vrarë me armë zjarri në Kamëz.

Sipas informacioneve të para, viktimat janë dy vëllezër ndërkohë që raportohet se i plagosur rëndë ka mbetur dhe vëllai i tretë.

Ndërkohë autori, i identifikuar si Ngushëllim Manzi, 40 vjeç është arrestuar, ndërsa dyshohet se të shtënat kanë ndodhur pas një konflikti. Viktimat dhe autori ishin fqinj.

The post Të shtëna me armë zjarri në Kamëz, dy vëllezër të vdekur, arrestohet autori appeared first on Gazeta Si.

Konfederata Evropiane e Sindikatave kërkon që menopauza të njihet në legjislacionin e Bashkimit Evropian për vendin e punës, duke paralajmëruar se mungesa e mbështetjes po ndikon në të ardhurat, karrierën dhe pensionet e miliona grave.

Konfederata Evropiane e Sindikatave (ETUC), e cila përfaqëson 45 milionë punonjës në 41 vende evropiane, po i bën thirrje Bashkimit Evropian të ndërmarrë masa konkrete për të garantuar kushte më të përshtatshme pune për gratë që përjetojnë menopauzën.

Sipas sindikatave, legjislacioni aktual nuk i merr sa duhet parasysh nevojat shëndetësore të grave, ndërsa mungesa e mbështetjes në vendin e punës mund t’i detyrojë ato të reduktojnë orarin, të marrin leje mjekësore ose të heqin dorë nga mundësitë për avancim në karrierë.

Menopauza zakonisht shfaqet midis moshës 45 dhe 55 vjeç. Rreth 30% e grave përjetojnë simptoma që ndikojnë në aftësinë e tyre për të punuar, përfshirë lodhjen, çrregullimet e gjumit, valët e nxehtësisë, ankthin dhe vështirësitë në përqendrim.

Hulumtimet e cituara nga ETUC tregojnë se në Norvegji të ardhurat e grave u ulën me 7.4% deri në vitin e katërt pas diagnozës së menopauzës, një rënie që lidhet me ndryshimet në punësim dhe mundësitë e kufizuara për zhvillim profesional.

BE nën presion për masa konkrete

Çështja po merr gjithnjë e më shumë vëmendje në agjendën evropiane për barazinë gjinore. Strategjia e BE-së për Barazi Gjinore 2026–2030 parashikon shkëmbimin e praktikave më të mira për trajtimin e menopauzës dhe një studim të planifikuar për vitin 2028 mbi përfitimet ekonomike dhe shoqërore të mbylljes së hendekut shëndetësor të grave.

Ndërkohë, në Parlamentin Evropian po diskutohet një draft-raport që kërkon një strategji të posaçme për menopauzën, më shumë kërkime shkencore, fushata ndërgjegjësimi, përmirësim të kujdesit shëndetësor dhe mbështetje më të madhe për gratë në punë.

Megjithatë, këto nisma nuk përbëjnë ende një ligj të posaçëm të BE-së që garanton të drejta konkrete për punonjëset në menopauzë.

Çfarë kërkojnë sindikatat?

ETUC kërkon që punëdhënësit të marrin masa për përshtatjen e kushteve të punës, duke përfshirë orare fleksibile, mundësi për punë në distancë, përmirësimin e ventilimit dhe kontrollin e temperaturës në ambientet e punës.

Gjithashtu, sindikatat kërkojnë trajnimin e menaxherëve dhe stafit të burimeve njerëzore, pajisje ergonomike dhe politika të negociuara me përfaqësuesit e punonjësve.

Sipas konfederatës, përshtatja e vendeve të punës me nevojat e grave në menopauzë është thelbësore për të parandaluar humbjen e të ardhurave, pabarazinë profesionale dhe ndikimin afatgjatë në pensione.

Nisma synon ta kthejë menopauzën nga një çështje që trajtohet kryesisht në aspektin shëndetësor, në një prioritet të barazisë gjinore dhe të drejtave të punonjësve në të gjithë Bashkimin Evropian.

The post Sindikatat e BE kërkojnë ligj për mbrojtjen e grave në menopauzë në vendin e punës appeared first on Gazeta Si.

Kryetari i Delegacionit të Parlamentit Evropian për marrëdhëniet me Shqipërinë, Marco Tarquinio, dhe raportuesi i përhershëm për Shqipërinë, Andreas Schieder, kanë shprehur shqetësim për përshkallëzimin e protestave në Tiranë.

Në një deklaratë të përbashkët, ata dënojnë dhunën, sulmet ndaj institucioneve dhe shkatërrimin e pronës, ndërsa kërkojnë hetim për raportimet mbi përdorimin e tepruar të forcës nga policia.

Eurodeputetët theksojnë se liria e tubimit dhe e shprehjes paqësore duhet të garantohet dhe u bëjnë thirrje palëve për dialog konstruktiv, në përputhje me ligjet shqiptare dhe standardet evropiane.

Sipas tyre respekti për sundimin e ligjit mbetet kriteri kryesor dhe kushti i detyrueshëm për përparimin e Shqipërisë në rrugën e saj të anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

“Ne dënojmë përshkallëzimin e dhunshëm të këtyre protestave, sulmet ndaj institucioneve publike dhe shkatërrimin e pronës publike dhe private. U bëjmë thirrje protestuesve të përmbahen nga çdo akt dhune, pasi ato nuk kontribuojnë në një zgjidhje dhe nuk kanë vend në demokraci.

Gjithashtu shprehim shqetësim serioz në lidhje me raportet për përdorim të tepruar të forcës policore kundër protestuesve. U bëjmë thirrje autoriteteve të përmbahen. Gjithashtu u bëjmë thirrje organeve përkatëse të bëjnë çmos për të përcaktuar përgjegjësinë individuale për çdo akt dhune, përfshirë përdorimin e tepruar të forces”, thuhet në reagim.

The post Eurodeputetët dënojnë dhunën në protesta, kërkojnë hetim për përdorimin e forcës policore appeared first on Gazeta Si.

Kjo e hënë shënon ditën e shtatë të revoltës së dhunshme që nisi me studentët në Tiranë.

Edhe sot është njoftuar se protesta do të mbahej në orën 12:00, teksa kanë nisur që herët grumbullimi i protestuesve ku as sot nuk kanë munguar përplasjet.

Ndërkohë, që në orët e para të mëngjesit të sotëm, policia ka dalë në terren dhe ka nisur të bëjë shoqërime.

Ditën e sotme protestuesit kanë sulmuar Gjykatën e Apelit. Në fillim ata gjuajtën me gurë në drejtim të fasadës së institucionit në fjalë dhe më pas arritën që të hapnin derën e hekurt dhe të hynin brenda.

Protestat e  mëparshme janë shoqëruar me përplasje të forta mes protestuesve dhe policisë, ku janë përdorur gurë, gazlotsjellës dhe ujë. Gjithashtu u është vënë flaka dhe disa institucioneve në Tiranë.

The post Shtatë ditë protestë, tensione në Gjykatën e Apelit appeared first on Gazeta Si.

Presidenti francez, Emmanuel Macron ka refuzuar kërkesën e ministrit të Brendshëm, Laurent Nunez për të dhënë dorëheqjen pas trazirave të përhapura gjatë fundjavës, tha të hënën zyra presidenciale e Pallatit Elysee.

Demonstratat e të rinjve janë nxitur nga zemërimi publik për rritjen e kostove të jetesës, shërbimet publike në rënie dhe gjithashtu gjendjen e shkollave.

Macron tha se Nunez duhet të qëndrojë për të siguruar që zinxhiri komandues të ruhet brenda policisë dhe forcave të sigurisë, dhe gjithashtu i ka kërkuar Nunez të krijojë sa më shpejt të jetë e mundur qasje të reja për t’u marrë me protestuesit.

Demonstratat mbarëkombëtare shpërthyen në trazira të shtunën, me djegien e një bashkie, plaçkitjen e dyqaneve dhe mbulimin e ndërtesave me grafiti, ndërsa grupet e dhunshme u përleshën me policinë në disa qytete.

Më shumë përleshje shpërthyen gjithashtu në Paris dhe Marsejë të dielën, ku policia ndërhyri për të parandaluar përpjekjet për të plaçkitur bizneset.

The post Protestat në Francë/ Ministri i Brendshëm dorëzon dorëheqjen Macronit, ai refuzon appeared first on Gazeta Si.

Presidenti rus Vladimir Putin ka propozuar mbajtjen e një samiti trepalësh me presidentin amerikan Donald Trump dhe presidentin kinez Xi Jinping, për të diskutuar përfundimin e luftës në Ukrainë, pa pjesëmarrjen e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky.

Lajmi raportohet nga The Wall Street Journal, e cila citon një ish-zyrtar të inteligjencës ruse.

Sipas gazetës amerikane, propozimi është bërë gjatë një bisede telefonike mes Putinit dhe Trump më 9 tetor. Takimi mund të zhvillohet në nëntor, në kuadër të samitit të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), që është planifikuar të mbahet në Shenzhen të Kinës.

Një takim i tillë, nëse do të realizohej pa përfaqësimin e Ukrainës, mund të ngjallte shqetësime në kryeqytetet evropiane, pasi të ardhmen e vendit do ta diskutonin tre liderë pa praninë e presidentit ukrainas. Deri më tani, nuk është konfirmuar nëse Trump e ka pranuar propozimin e Moskës.

Ndërkohë, propozimi vjen në një moment kur marrëdhëniet mes Trump dhe Zelenskyt janë përkeqësuar, pas vendimit të presidentit amerikan për të lehtësuar disa sanksione ndaj Rusisë dhe për të shtyrë masa të tjera ndëshkuese. Sipas Reuters, Kremlini ka konfirmuar se po zhvillohen diskutime paraprake për një takim të mundshëm, por ende nuk ka një marrëveshje konkrete për zhvillimin e tij apo për agjendën. 

Në një postim të publikuar të dielën në platformën Truth Social, Trump mbrojti vendimin për të mos zbatuar menjëherë sanksione të reja ndaj Moskës, duke argumentuar se dëshiron ta mbajë Rusinë në tryezën e negociatave.

“Vendimi im për Rusinë është shumë i thjeshtë. Jam në procesin e negociatave për paqe në luftën mes Rusisë dhe Ukrainës dhe nuk dua të bëj asgjë që do ta largonte Rusinë nga tryeza e negociatave”, deklaroi presidenti amerikan. 

Trump kritikoi gjithashtu sulmet ukrainase ndaj rafinerive ruse të naftës, duke pretenduar se ato ndikojnë në tregjet ndërkombëtare të karburanteve, përfshirë atë amerikan.

Ai akuzoi Zelenskyn se nuk po bën përpjekje të mjaftueshme për t’i dhënë fund luftës dhe pretendoi se Ukraina mund të kishte siguruar kushte më të favorshme për një marrëveshje dy vite më parë.

“Zelenskyt nuk i intereson dhe, sinqerisht, me të gjitha paratë që i jep Evropa dhe që Joe Biden i dha në të kaluarën, ai nuk dëshiron ta përfundojë këtë luftë dhe ndoshta nuk e bëri kurrë”, shkroi Trump.

The post Wall Street Journal: Putin propozon samit me Trump dhe Xi Jinping për Ukrainën, pa praninë e Zelenskyt appeared first on Gazeta Si.

Kryeministri Edi Rama në një konferencë me policët, ka deklaruar se do të ketë 2500 euro për çdo efektiv policie që është në këtë front të protestës.

Sipas kreut të shtetit, kjo u vendos kështu për të mos bërë asnjë diferencë, jo sipas pagës, e njëjta shumë për të gjithë.

“Nuk është diçka që po e them sot, si rezultat i kësaj që po ndodh, se jemi ulur përpara disa javësh, tani që po përgatisin buxhetin e ri, ministri e ka thënë dhe publikisht se ne do të rrisim në mënyrë të konsiderueshme pagën tuaj se në krye të herës, kur policinë e gjetëm të tradhtuar dhe të braktisur me disa këtu që shtynin makinat se mbaronte karburanti  në rrugë bëmë rritje të konsiderueshme atëherë, për ti thënë policinë se ju jeni themeli i shtetit. Por në vite e vërteta është se nuk e kemi rritur aq sa duhet pagën tuaj. Po bisedonim para disa javësh.

Kështu me buxhetin e ri nga janari, pagën tuaj do ta rrisin në mënyrë të konsiderueshme. Nga ana tjetër, për të gjithë rezistencën, sakrificën, kurajon dhe mbi të gjitha për dinjitetin me të cilin po i dilni përballë jo vetëm këtyre por edhe atyre që nëpër ekrane masakrojnë policinë, kërkojnë që policia të dorëzohet, e do tu vëmë menjëherë në dispozicion një shumë prej 2500 eurosh për çdo efektiv që është në këtë front sepse keni jo vetëm stresin por edhe nevojën për të shpenzuar në këtë moment në gjëra ekstra. Dhe vendosëm kështu për të bërë mos bërë asnjë diferencë”, tha Rama.

The post Rama: 2500 euro shtesë për çdo efektiv në front appeared first on Gazeta Si.

Kryeministri Edi Rama paralajmëroi mëngjesin e kësaj të hëne se familjet e të miturve që marrin pjesë në aktet e dhunës gjatë protestave do të mbajnë përgjegjësi financiare për dëmet e shkaktuara, nëse nuk marrin përgjegjësinë për fëmijët e tyre.

Kreu i qeverisë tha se edhe studentët që lënë shkollën për të sulmuar efektivët e Policisë do të përballen me pasoja administrative, duke paralajmëruar se nuk do të përfitojnë më arsim falas, bursa apo mbështetje financiare nga shteti.

“Kush i është vënë në dispozicion këtij plani ogurzi, do të paguajë. U them të gjitha familjeve të atyre të miturve: Do të paguani në rast se nuk do të mbani përgjegjësinë tuaj për ata fëmijë, në rast se nuk dini ju t’i mbroni fëmijët tuaj dhe i lini rrugëve, nga 15, 14, 13 apo 16 vjeç, që të marrin rolin e mburojës së atyre të tjerëve që janë mbrapa. Atëherë, fatura financiare për të gjitha këto dëme do t’ju përndjekë deri në fund.

U them të gjithë atyre të tjerëve që ikin nga shkolla për të dhunuar Policinë, që nuk do të kthehen në shkollë normalisht, pa pasoja administrative për këtë. Nuk do të kenë arsim falas. Ata studentë që dalin dhe dhunojnë Policinë e Shtetit nuk do të kenë bursa, nuk do të kenë mbështetje financiare nga shteti.

Nëse duan të vazhdojnë universitetin, pasi kanë hedhur gurë ndaj prindërve të fëmijëve të tjerë të Shqipërisë, që janë fëmijët e efektivëve të Policisë apo që janë fëmijët e kujtdo që është në anën e shtetit, asnjë kokërr leku nuk do të marrin ata nga taksat e shqiptarëve, për asgjë.

Sepse me taksat e shqiptarëve do të riparojmë trotuaret, me taksat e shqiptarëve do të riparojmë semaforët, me taksat e shqiptarëve do të riparojmë kamerat që ata shkatërruan, tabelat, stolat. Me taksat e shqiptarëve do të zëvendësojmë pemët”, tha kryeministri.

The post Rama: Familjet e të miturve do paguajnë dëmet, studentët s’do kenë arsim falas e bursa appeared first on Gazeta Si.

Nga Franca në Indi, protestat e udhëhequra nga të rinjtë po vënë përballë autoriteteve një sërë kërkesash që lidhen me arsimin, punësimin, strehimin dhe politikat qeveritare.

Edhe pse shkaqet ndryshojnë nga një vend në tjetrin, pakënaqësitë e brezit të ri kanë ngjashmëri, duke reflektuar shqetësimet për të ardhmen ekonomike dhe sociale, raporton BBC.

Në vitet e fundit, lëvizjet e udhëhequra nga Gjenerata Z kanë arritur në disa raste të rrëzojnë qeveri dhe të detyrojnë ndryshime politike.

Megjithatë, protesta të tjera janë shuar pa arritur objektivat e tyre.

Përmes raportimeve nga vende të ndryshme, BBC News sjell dëshmi mbi arsyet që i kanë nxitur të rinjtë të dalin në rrugë, kërkesat e tyre dhe ndikimin që këto lëvizje kanë pasur në zhvillimet politike dhe shoqërore.

Të rinjtë kanë të njëjtat kërkesa, pakënaqësitë ndaj qeverive dhe politikave që ato ndërmarrin për të rinjtë.

Protestat e Gjeneratës Z po dëshmojnë se pakënaqësitë e të rinjve mund të shndërrohen në lëvizje të gjera shoqërore, por rezultatet e tyre varen nga rrethanat politike dhe nga aftësia për të ruajtur mobilizimin me kalimin e kohës.

The post Protestat e “Gjeneratës Z”, BBC: Ankesa të ngjashme brezash appeared first on Gazeta Si.

Pas afro 15 minutash në gjendje të rëndë shëndetësore, autoambulanca ka mbërritur në bulevard për të ndërhyrë ndaj një burri që ndodhej pa ndjenja në bulevard.

Pavarësisht ndërhyrjes së të pranishmëve më mjete rrethanore dhe masazh kardiak, personi sërish nuk arriti të përmendej.

Me ardhjen e autoambulancës, mjekët sinjalizuan menjëherë barelën dhe e futën në ambulancë në gjendje të rëndë, pa ndjenja.

The post Një person në gjendje të rëndë në bulevard, futet pa ndjenja në autoambulancë appeared first on Gazeta Si.

Përvojat e dhimbshme mund të lënë gjurmë të thella, por ato nuk kanë pse të përcaktojnë gjithë jetën tonë. Çelësi është të kuptojmë kur po përpunojmë një traumë dhe kur thjesht po e rijetojmë atë.

Warren ishte 28 vjeç dhe shërbente si rreshter në Forcat Ajrore kur, gjatë një shpërthimi zemërimi, kapi për fyti një vartës dhe për pak sa nuk e vrau. Kur erdhi në vete, u trondit nga ajo që kishte bërë dhe kërkoi ndihmë.

Në pamje të parë, problemet e tij dukeshin të zakonshme: stresi në punë, vështirësitë me gjumin dhe ankthi për t’u bërë baba për herë të parë. Por, gjatë punës për të kuptuar emocionet e tij, doli në pah një përvojë e rëndë nga e kaluara.

Warren kishte shërbyer në Afganistan, ku një shpërthim i një mjeti të improvizuar vrau katër miq të tij të ngushtë. Për gati një vit, ai ishte përpjekur të mos mendonte për ngjarjen, ndërsa ndjenja e fajit vazhdonte ta rëndonte.

Megjithatë, pas përpunimit të kësaj përvoje, zemërimi i tij u rikthye edhe më fort. Më pas, u zbulua një kujtim nga fëmijëria: kur ishte katër vjeç, i ati e kishte kapur nga zverku dhe e kishte hedhur në anën tjetër të dhomës, pasi e kishte gjetur duke luajtur me shkrepëse.

Warren dëshironte të bëhej një baba i mirë dhe të mos përsëriste sjelljet që kishte përjetuar vetë. Sipas rrëfimit, pasi punoi me frikën dhe zemërimin e lidhur me atë ngjarje, brenda dy javësh simptomat e tij u zhdukën.

Kur e kaluara bëhet pjesë e identitetit

Në shoqërinë perëndimore, trauma shpesh trajtohet si pjesë e identitetit personal. Rrjetet sociale dhe mediat mund të nxisin përsëritjen e historive të dhimbshme, ndërsa edhe inteligjenca artificiale mund të kontribuojë në këtë prirje, duke i shtyrë njerëzit të rikthehen vazhdimisht te përvojat e tyre.

Shpesh presim që ndryshimi të jetë dramatik dhe shërimi të zgjasë me vite. Por përsëritja e së njëjtës histori pa një përparim emocional nuk do të thotë domosdoshmërisht se trauma po përpunohet. Ndonjëherë, ajo thjesht po rijetohet, duke e mbajtur dhimbjen të pranishme.

Hulumtimet tregojnë se shumë njerëz që përjetojnë ngjarje traumatike nuk zhvillojnë çrregullim të stresit post-traumatik (PTSD) kronik. Qëndresa dhe rikuperimi pas fatkeqësive janë më të zakonshme nga sa mendohet.

Ndryshimi emocional nuk ka pse të jetë dramatik apo të zgjasë me vite. E rëndësishme është të kuptohet burimi i ngarkesës emocionale dhe të punohet me të në mënyrën e duhur.

Çlirimi emocional mund të hapë rrugën drejt faljes

Në përvojat e përshkruara nga autori, çlirimi nga emocionet e rënda i parapriu faljes. Një ish-mësuese, e cila kishte mbijetuar pas një të shtëne në shkollë, arriti të përballonte ndjenjën e fajit dhe tmerrin e asaj dite.

Pas procesit, ajo tha: “Unë jam gjallë dhe kam ndihmuar sa më shumë fëmijë që kam mundur”. Ngjarja mbeti tragjike, por barra emocionale, sipas rrëfimit, ishte lehtësuar.

Falja nuk mund të imponohet. Megjithatë, largimi i ngarkesës emocionale mund ta bëjë atë më të mundur, duke ndihmuar njeriun të mos mbetet i lidhur me dhimbjen e së kaluarës.

Dy pyetje për të kuptuar nëse po mbajmë një barrë të vjetër

A është emocioni në përpjesëtim me situatën aktuale? Kur kujtoni një ngjarje të dhimbshme, pyesni veten nëse reagimi juaj lidhet me atë që po ndodh tani apo me një përvojë të kaluar.

A po e përpunoni përvojën apo po e rijetoni vazhdimisht? Përpunimi ju ndihmon të ecni përpara, ndërsa përsëritja e së njëjtës histori, me të njëjtën ngarkesë emocionale, mund t’ju mbajë në një rreth vicioz.

Shërimi është një proces dhe çdo njeri e përjeton ndryshe. Përvojat e kaluara mund të lënë gjurmë, por ato nuk kanë pse të përcaktojnë përgjithmonë mënyrën se si ndihemi dhe jetojmë. Me mbështetjen e duhur, është e mundur të ndërtojmë mënyra të reja për t’u përballur me emocionet dhe për të ecur përpara.

The post A është trauma e përjetshme? appeared first on Gazeta Si.

Nga Xhakarta në qytetet e tjera bregdetare, fundosja e tokës po rrit rrezikun e përmbytjeve dhe po kërcënon miliona banorë. Studimet tregojnë se brenda të njëjtit qytet mund të ketë dallime të mëdha në ritmin e fundosjes, duke e bërë planifikimin urban dhe menaxhimin e ujërave nëntokësore thelbësore për të kufizuar pasojat.

Qytete të shumta në mbarë botën po fundosen me ritme shqetësuese, por kjo nuk do të thotë se toka ulet njësoj në çdo zonë. Edhe brenda të njëjtit qytet, disa lagje mund të preken shumë më tepër se të tjerat, me pasoja të drejtpërdrejta për sigurinë dhe jetesën e banorëve.

Fundosja e tokës, procesi gradual i uljes së sipërfaqes së saj, është kthyer në një problem të rëndësishëm për qytetet në mbarë botën. Zhvillimi i shpejtë urban shpesh shoqërohet me nxjerrjen e tepërt të ujërave nëntokësore, duke shkaktuar ngjeshjen e sedimenteve nën sipërfaqe dhe, si pasojë, uljen e nivelit të tokës.

Rreziku shtohet më tej nga rritja e nivelit të detit dhe reshjet më intensive, të lidhura me ndryshimet klimatike, të cilat përkeqësojnë kërcënimin e përmbytjeve.

Një studim i kohëve të fundit vlerësoi se rreth 71% e popullsisë bregdetare në botë jeton në rajone ku toka po fundoset. Shumë prej këtyre zonave janë të populluara dendur dhe përballen tashmë me pasojat e rritjes së nivelit të detit.

Përparimet në teknologjinë satelitore u kanë mundësuar shkencëtarëve të monitorojnë ndryshimet e nivelit të tokës me saktësi gjithnjë e më të madhe. Në një studim të ri të botuar në revistën Nature Cities, një ekip studiuesish kinezë analizoi të dhëna satelitore të mbledhura gjatë nëntë viteve për 465 qytete të mëdha në mbarë botën.

Rezultatet treguan se qytetet aziatike po fundosen më shpejt dhe se, në përgjithësi, qytetet në vendet në zhvillim përjetojnë ritme më të larta fundosjeje sesa ato në vendet më të pasura.

Megjithatë, mesataret për qytetet e tëra mund të fshehin dallime të konsiderueshme mes lagjeve. Kjo ka rëndësi të veçantë për identifikimin e zonave më të rrezikuara dhe përcaktimin se ku nevojiten më urgjentisht masat mbrojtëse.

Xhakarta, një nga qytetet që po fundoset më shpejt në botë

Problemi është veçanërisht i dukshëm në kryeqytetin e Indonezisë, Xhakarta, e cila prej vitesh konsiderohet një nga shembujt më të njohur të fundosjes urbane.

Zona të gjera të qytetit ndodhen tashmë nën nivelin e detit, ndërsa fundosja e vazhdueshme rrezikon të përfshijë edhe pjesë të tjera të tij.

Megjithatë, procesi nuk zhvillohet me të njëjtin ritëm kudo. Sipas modelit të përdorur nga studiuesit për periudhën 2016–2024, disa zona bregdetare në veri të Xhakartës po fundosen deri në 7 centimetra në vit.

E vendosur në një deltë me lartësi të ulët, në zonën tropikale dhe e përshkuar nga 13 lumenj, Xhakarta është veçanërisht e ekspozuar ndaj përmbytjeve, si nga lumenjtë, ashtu edhe nga baticat.

Ulja e nivelit të tokës e përkeqëson situatën, duke i bërë përmbytjet më të shpeshta dhe më të rënda. Në zonat bregdetare veriore, si Muara Angke, ku ka shumë vendbanime informale, përmbytjet mund të ndodhin çdo dy ditë.

Pasojat janë veçanërisht të rënda për komunitetet më të cenueshme, të cilat kanë më pak mundësi për t’u mbrojtur nga përmbytjet dhe për t’u rikuperuar pas tyre.

Fundosja e tokës është edhe një problem i planifikimit urban

Për të mbrojtur qytetin, autoritetet e Xhakartës kanë ndërtuar një rrjet strukturash mbrojtëse, përfshirë mure bregdetare, porta ujore, sisteme polderësh, diga dhe stacione pompimi.

Masa të ngjashme nevojiten edhe në qytete të tjera bregdetare të ishullit Java, ishulli më i populluar në botë, ku fundosja e tokës përbën një kërcënim serioz. Ndër planet e propozuara është edhe ndërtimi i një muri gjigant mbrojtës përgjatë një pjese të madhe të bregdetit verior të ishullit.

Megjithatë, infrastruktura mbrojtëse nuk mjafton e vetme për ta zgjidhur problemin. Pa ndryshime në planifikimin urban dhe në mënyrën e menaxhimit të burimeve ujore, Xhakarta dhe qytetet e tjera të Javas do të vazhdojnë të përballen me rrezik të lartë përmbytjesh.

Për një kohë të gjatë, fundosja e tokës nuk ishte përfshirë plotësisht në planet e menaxhimit të përmbytjeve të Xhakartës. Rregulloret për nxjerrjen e ujërave nëntokësore u miratuan në vitin 2021 dhe nisën të zbatoheshin në vitin 2023, megjithëse problemi diskutohet prej më shumë se tri dekadash.

Një nga pengesat kryesore mbetet mungesa e një furnizimi të besueshëm me ujë përmes rrjetit të tubacioneve. Për këtë arsye, shumë ndërtesa banimi dhe objekte të mëdha tregtare vazhdojnë të mbështeten te nxjerrja e ujërave nëntokësore.

Edhe pse zbatimi i rregullave është përmirësuar, kontrolli mbetet i vështirë. Ujërat nëntokësore janë një burim që nuk shihet drejtpërdrejt, çka e ndërlikon monitorimin dhe menaxhimin e përdorimit të tyre.

A mund të ndalet apo të kthehet pas fundosja?

Në disa raste, fundosja e tokës e shkaktuar nga nxjerrja e tepërt e ujërave nëntokësore mund të ngadalësohet dhe, në kushte të caktuara, të kthehet pjesërisht pas. Kur akuiferët, shtresat nëntokësore që përmbajnë ujë, rimbushen, sipërfaqja e tokës mund të ngrihet sërish.

Megjithatë, kjo nuk ndodh domosdoshmërisht në çdo rast. Edhe ndalimi i menjëhershëm i pompimit të ujërave nëntokësore nuk do të thotë se fundosja do të ndalet po aq shpejt, pasi disa ndryshime në shtresat nëntokësore mund të jenë të pakthyeshme.

Për këtë arsye, ekspertët theksojnë nevojën për një strategji afatgjatë dhe fleksibël, e mbështetur në politika që ndërthurin rregullimin e nxjerrjes së ujërave nëntokësore, kontrollin e konsumit dhe përmirësimin e furnizimit me ujë përmes rrjeteve publike.

Një nga zgjidhjet e mundshme është injektimi i ujit në tokë për të rimbushur akuiferët. Kjo metodë ka dhënë rezultate në menaxhimin e fundosjes në qytete si Las Vegasi dhe Shangai.

Por zbatimi i së njëjtës qasje në Xhakartë është më i ndërlikuar. Fundosja atje shkaktohet nga disa faktorë, përfshirë humbjen e presionit të ujit në shtresat e thella nëntokësore. Trajtimi i këtyre proceseve kërkon ndërhyrje teknike komplekse dhe investime të konsiderueshme.

Për këtë arsye, përmirësimi i furnizimit publik me ujë dhe zbatimi efektiv i rregullave për nxjerrjen e ujërave nëntokësore mbeten masa thelbësore për të kufizuar problemin.

Zgjidhjet duhet të përshtaten me kushtet lokale

Edhe pse fundosja e tokës është një fenomen global, shkaqet e saj ndryshojnë nga një qytet në tjetrin. Zhvillimi urban, menaxhimi i ujit dhe vendimet për ndërtimin e infrastrukturës ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si zhvillohet ky proces dhe në pasojat që ai sjell.

Prandaj, zgjidhjet nuk mund të jenë të njëjta për çdo qytet. Ato duhet të bazohen në të dhëna të hollësishme lokale dhe në identifikimin e zonave ku rreziku është më i madh.

Ndërsa qytetet në mbarë botën vazhdojnë të përballen me fundosjen e tokës, monitorimi i vazhdueshëm dhe planifikimi i kujdesshëm bëhen gjithnjë e më të rëndësishëm.

Mesataret për një qytet mund të tregojnë përmasat e përgjithshme të problemit, por vetëm identifikimi i zonave ku toka fundoset më shpejt dhe i komuniteteve që jetojnë aty mund të ndihmojë autoritetet të përcaktojnë se ku duhen përqendruar ndërhyrjet.

Në fund, mbrojtja e qyteteve nuk varet vetëm nga ndërtimi i digave apo mureve kundër përmbytjeve, por edhe nga aftësia për të kuptuar dhe menaxhuar shkaqet që e bëjnë tokën të fundoset.

The post Qytetet po fundosen me ritme alarmante, shkencëtarët zbulojnë zonat më të rrezikuara appeared first on Gazeta Si.

Një diamant i rrallë rozë, me një histori të pazakontë grabitjeje dhe zbulimi, do të ekspozohet në Francë për herë të parë që nga koha kur u vodh, pothuajse 100 vjet më parë.

Guri i çmuar 9 karatësh, në formë dardhe dhe i njohur si “Grand Condé”, u grabit gjatë një bastisjeje natën në Château de Chantilly, në tetor të vitit 1926. Hajdutët e kishin fshehur diamantin brenda një molle të zbrazur nga brenda, me shpresën se do të shpëtonin nga zbulimi.

Por plani i tyre dështoi në mënyrë të papritur. Vetëm disa javë më vonë, një shërbyese e uritur në hotelin ku qëndronin hajdutët kafshoi mollën dhe zbuloi gurin e çmuar, duke ndihmuar kështu në rikuperimin e tij.

Diamanti do të ekspozohet në Muzeun Condé, në Château de Chantilly, deri më 3 janar.

Drejtori i muzeut, Mathieu Deldicque, tha se, megjithëse historia e mollës mund të tingëllojë e pabesueshme, ajo u pasqyrua gjerësisht në gazetat e kohës.

Ekspozimi vjen në një periudhë kur institucionet kulturore në Evropë janë përballur me një sërë vjedhjesh gjatë 12 muajve të fundit. Mes tyre është edhe grabitja spektakolare e bizhuterive, e kryer në mes të ditës në muzeun e Luvrit, në Paris.

I pyetur nëse ekspozimi i diamantit mund të shihej si një sfidë ndaj fatit, duke pasur parasysh këto incidente, Deldicque nuk pranoi të zbulonte për CNN vlerën për të cilën guri është siguruar.

Megjithatë, ai theksoi se mbi diamantin është kryer një studim i hollësishëm akademik, me qëllim përcaktimin e karakteristikave të tij unike dhe krijimin e mundësisë për identifikimin e padiskutueshëm të tij.

Sipas muzeut, ekspozita do të përfshijë rezultatet e kësaj analize, si dhe dokumente arkivore që prezantohen për herë të parë dhe hedhin dritë mbi historinë e diamantit dhe grabitjen e vitit 1926.

Një gur i rrallë me histori mbretërore

Diamantet rozë natyrorë janë jashtëzakonisht të rrallë dhe mund të arrijnë çmime prej dhjetëra milionë dollarësh në tregun ndërkombëtar.

Sipas shtëpisë së ankandeve Sotheby’s, çmimi më i lartë i paguar ndonjëherë në ankand për një diamant rozë ishte 71,2 milionë dollarë, ose rreth 53,6 milionë paund, në vitin 2017.

Megjithatë, origjina e saktë e “Grand Condé” mbetet ende një mister.

Sipas Château de Chantilly, diamanti përmendet për herë të parë në vitin 1740, në një inventar të pasurisë së Louis Henri de Bourbon, Princit të Condé-së, të hartuar pas vdekjes së tij.

Më vonë, ai u bë pjesë e koleksionit të Mbretëreshës Marie-Amélie të Bourbon-Sicilisë, bashkëshortes së mbretit francez Louis Philippe I. Më pas, guri i çmuar kaloi në zotërim të djalit të saj, Princit Henri të Orléans-it, Dukës së Aumale-së.

Në testamentin e tij, Duka ia la diamantin Institut de France, institucionit që zotëron sot Château de Chantilly, i cili ndodhet rreth 50 kilometra në veri të Parisit.

Së bashku me diamantin, institucioni trashëgoi mijëra vepra arti dhe dorëshkrime, të cilat sot përbëjnë një pjesë të rëndësishme të koleksionit të Muzeut Condé.

I konsideruar si një nga bizhuteritë mbretërore që i mbijetuan Revolucionit Francez, “Grand Condé” mbetet një objekt me vlerë të veçantë historike dhe kulturore. Rikthimi i tij në ekspozitë u jep vizitorëve mundësinë të shohin nga afër jo vetëm një gur të rrallë, por edhe një objekt që mbart një histori të jashtëzakonshme, nga oborret mbretërore te një grabitje e pazakontë që u zgjidh falë një molle.

The post Diamanti i rrallë rozë rikthehet në ekspozitë në Francë, 100 vjet pas një grabitjeje të pazakontë appeared first on Gazeta Si.

Disa nga makinat më të njohura të Evropës po rikthehen në Panairin e Automjeteve të Parisit, të rimenduara për epokën elektrike.

Renault, Citroën dhe Fiat po mbështeten në dekada të tëra historie automobilistike për të zhvilluar modele të reja elektrike, nga makinat familjare e deri te automjetet e përballueshme për qytet, ndërsa prodhuesit evropianë përballen me një konkurrencë në rritje nga rivalët kinezë.

Koncepti E-Space i Renault-së riimagjinon makinën e saj familjare pioniere, të lançuar fillimisht në vitin 1984, e cila vjen me gjashtë ndenjëse të shpërndara në tri rreshta; ndërkohë, Citroën synon të rikthejë modelin ikonik 2CV si një makinë të përballueshme për njerëzit e zakonshëm.

The post Panairi i Automjeteve në Paris 2026: Makinat klasike marrin një transformim elektrik appeared first on Gazeta Si.

Kufizimet e raportuara së fundmi në përdorimin e Starlink-ut nga ushtria ukrainase kanë rikthyer në vëmendje varësinë e Evropës nga teknologjia satelitore amerikane. Në këtë kontekst, Bashkimi Evropian po përgatit IRIS², një rrjet satelitor të sigurt që synon të forcojë pavarësinë digjitale dhe aftësitë e tij të mbrojtjes.

IRIS² (Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite) do të përbëhet nga 348 satelitë në orbitën e ulët dhe të mesme të Tokës. Sistemi do të ofrojë komunikime të sigurta për institucionet publike, ushtrinë dhe shërbimet kritike, ndërsa në një fazë të mëvonshme synohet të përfitojnë edhe përdoruesit privatë. Lëshimi i satelitëve të parë parashikohet të nisë në vitin 2029, megjithëse afati mbetet i lidhur me kapacitetet e lëshimit dhe zhvillimin teknik.

Kush po ndërton satelitët?

Projekti mbështetet në një konsorcium kompanish evropiane. Kompania belge Aerospacelab do të prodhojë 264 satelitë për orbitën e ulët, ndërsa Airbus do të ndërtojë të paktën 66 satelitë për komunikime të sigurta, përfshirë përdorime ushtarake.

Gjermania përfaqësohet nga kompania OHB, me seli në Bremen, e cila ka nënshkruar një kontratë me vlerë gati 1 miliard euro me operatorin SES për ndërtimin e 18 satelitëve në orbitën e mesme të Tokës.

Për OHB-në, projekti përbën një mundësi për të zgjeruar rolin e industrisë gjermane në sektorin hapësinor dhe për të kontribuar në autonominë teknologjike të Evropës.

Gjermania planifikon edhe një rrjet ushtarak të vetin

Përtej IRIS², Gjermania po përgatit një sistem kombëtar komunikimi satelitor për Bundeswehr-in, të njohur si SATCOMBw 4.

Projekti synon të krijojë një konstelacion satelitësh në orbitën e ulët, fillimisht për të mbuluar krahun lindor të NATO-s. Një rrjet fillestar me deri në 40 satelitë parashikohet të jetë funksional në vitin 2029, ndërsa zgjerimi i plotë mund të përfshijë mbi 100 satelitë.

Kostoja e vlerësuar e projektit është 8–10 miliardë euro. Ndërmarrja e përbashkët OHB Rheinmetall Space Networks ka paraqitur ofertë për kontratën, por vendimi përfundimtar ende nuk është marrë.

Ministri gjerman i Mbrojtjes, Boris Pistorius, ka njoftuar se deri në vitin 2030 planifikohen investime prej 35 miliardë eurosh në projekte ushtarake hapësinore.

Sfida kryesore: a do të respektohen afatet?

Pavarësisht planeve ambicioze, një nga pengesat kryesore mbetet kapaciteti i kufizuar i Evropës për të lëshuar satelitë në hapësirë. Raketa Ariane 6 është një nga mjetet kryesore evropiane për këtë qëllim, por numri i lëshimeve dhe konkurrenca për kapacitetet e disponueshme mund të ndikojnë në afatet e projektit.

Për Evropën, IRIS² nuk është thjesht një investim teknologjik. Ai synon të sigurojë komunikime më të pavarura në një kohë kur lidhjet satelitore janë bërë thelbësore për sigurinë, mbrojtjen dhe menaxhimin e krizave.

Nëse projekti përfundon sipas planit, BE-ja do të ketë një alternativë të rëndësishme evropiane ndaj sistemeve si Starlink. Megjithatë, suksesi do të varet nga realizimi në kohë, kapacitetet industriale dhe mundësia për të garantuar një rrjet të besueshëm e të sigurt.

The post IRIS2, përgjigjja e Evropës ndaj Starlink, kush po e ndërton rrjetin appeared first on Gazeta Si.

Shpyllëzimi në Amazonën braziliane ka rënë në nivelin më të ulët që nga nisja e matjeve në vitin 1988, sipas të dhënave të reja qeveritare. Megjithatë, e ardhmja e pyllit tropikal mbetet e pasigurt, ndërsa Brazili përballet me një garë vendimtare presidenciale mes presidentit aktual Luiz Inácio Lula da Silva dhe Flávio Bolsonaro, djalit të ish-presidentit Jair Bolsonaro.

Sipas të dhënave satelitore të Institutit Kombëtar të Kërkimeve Hapësinore të Brazilit, sipërfaqja e shpyllëzuar në Amazonë ra me 41,8% gjatë vitit të fundit, duke arritur në 3 335 kilometra katrorë. Që nga viti 2022, niveli i shpyllëzimit është ulur me 71,2%, kryesisht falë forcimit të kontrolleve dhe investimeve në institucionet mjedisore.

Përparim është shënuar edhe në Cerrado, biomën fqinje të savanës, ku shpyllëzimi ka rënë me 48,4% gjatë katër viteve të fundit, duke arritur nivelin më të ulët vjetor që nga viti 2001.

Rezultatet përbëjnë një ndryshim të ndjeshëm krahasuar me periudhën e qeverisjes së Jair Bolsonaros, nga viti 2019 deri në vitin 2023, kur shpyllëzimi në Amazonë u rrit me 59,5%, mes kritikave për dobësimin e kontrolleve mjedisore dhe lehtësimin e veprimtarive nxjerrëse.

Megjithatë, mbrojtja e këtyre arritjeve varet nga drejtimi politik që do të marrë vendi. Lula e konsideron Amazonën një pasuri strategjike të Brazilit dhe një element thelbësor në luftën globale kundër ndryshimeve klimatike. Ndërsa Flávio Bolsonaro mbështetet te sektorë të lidhur me shfrytëzimin e tokës dhe burimeve natyrore, duke ngritur shqetësime mes organizatave mjedisore për të ardhmen e pyllit.

Dallimet mes kandidatëve shtrihen edhe te marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe mënyra se si Brazili do të menaxhojë pasuritë e tij natyrore.

Për organizatat mjedisore, shifrat e fundit dëshmojnë se frenimi i shpyllëzimit është i mundur, por ruajtja e këtij progresi kërkon vazhdimësi politike.

Marcio Astrini, sekretar ekzekutiv i organizatës Climate Observatory, paralajmëroi se rezultati i zgjedhjeve do të jetë vendimtar: Brazili duhet të zgjedhë mes vazhdimit të përpjekjeve për t’i dhënë fund shpyllëzimit dhe rrezikut të humbjes së pyjeve të tij.

The post Shpyllëzimi në Amazonë arrin nivelin më të ulët historik, zgjedhjet vendosin të ardhmen e saj appeared first on Gazeta Si.

Presidenti i SHBA-ve, Donald Trump, ka nxjerrë një urdhër ekzekutiv për zbatimin e ligjit të ri për sanksionet ndaj Rusisë, duke përjashtuar njëkohësisht nga zbatimi tarifat dhe shumë prej sanksioneve të parashikuara.

Urdhri zbaton Ligjin e vitit 2026 për Sanksionimin e Rusisë dhe Iranit, të propozuar nga Lindsey O. Graham, të cilin Trump e nënshkroi më 18 shtator.

Sipas urdhrit, tarifat doganore për mallrat ruse rriten me 500 për qind. Gjithashtu, parashikohen tarifa shtesë prej 100 për qind për mallrat nga pesë vendet që importojnë më shumë naftë dhe gaz rus, nëse ato kryejnë blerje të reja më 18 tetor ose pas kësaj date.

E njëjta rritje prej 100 për qind zbatohet edhe për mallrat nga pesë vendet që lehtësojnë më së shumti shmangien e sanksioneve që lidhen me naftën ruse.

Megjithatë, Shtëpia e Bardhë tha se Trump i pezulloi këto tarifa, duke iu referuar interesave kombëtare të SHBA-së, dhe i paraqiti Kongresit një certifikim përkatës.

Përjashtimet do të mbeten në fuqi derisa presidenti ose sekretari i Shtetit të përcaktojë se është e nevojshme të ndërmerren masa të mëtejshme.

The post Trump pezullon tarifat dhe shumë sanksione ndaj Rusisë appeared first on Gazeta Si.