Numri i personave të infektuar me virusin e Nilit Perëndimor në Europën Jugore po rritet.
PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, Ministria e Jashtme gjermane ka pĂ«rditĂ«suar kĂ«shillat e udhĂ«timit pĂ«r disa vende tĂ« EuropĂ«s Jugore dhe ka treguar mĂ«nyrat mĂ« tĂ« mira pĂ«r tâu mbrojtur nga infeksioni.
Në këshillat e udhëtimit për Italinë, Francën, Spanjën, Austrinë, Hungarinë, Shqipërinë, Qipron, Maqedoninë e Veriut dhe Greqinë, Ministria e Jashtme gjermane paralajmëron për shpërthime sezonale të etheve të Nilit Perëndimor.
Udhëtarëve u këshillohet që të mbrohen veçanërisht gjatë ditës dhe në orët e muzgut nga pickimet e mushkonjave.
Mbrojtja më e mirë arrihet me përdorimin e preparateve kundër insekteve për lëkurën, të cilat përmbajnë DEET (dietiltoluamid) ose Icaridin. Gjithashtu ndihmojnë rrobat e gjata dhe me ngjyra të çelëta, të cilat idealisht duhet të jenë trajtuar më parë me preparate kundër insekteve.
Ethet e Nilit Perëndimor janë një sëmundje virale që transmetohet kryesisht përmes pickimit të mushkonjave.
Në shumicën e rasteve infeksioni nuk shkakton simptoma. Sipas Institutit Robert Koch, rreth 20 për qind e të infektuarve zhvillojnë një sëmundje me temperaturë dhe simptoma të ngjashme me gripin, e cila zgjat rreth 3 deri në 6 ditë.
Në raste të rralla mund të zhvillohet një inflamacion i trurit (encefalit). Vetëm rreth 1 në 100 persona të infektuar sëmuret rëndë me formën neuroinvazive të sëmundjes. Kjo formë, në rastet më të rënda, mund të jetë edhe fatale.
Aktualisht nuk ekziston vaksinë kundër etheve të Nilit Perëndimor.
Nga thrilleri i Ridley Scott âThe Dog Starsâ me Jacob Elordin, te komedia romantike âOne Night Onlyâ me Callum Turner dhe Monica Barbaro, gushti sjell njĂ« listĂ« filmash tĂ« rinj nĂ« kinema dhe nĂ« platformat online.
âOne Night Onlyâ â NjĂ« komedi romantike nĂ« Nju Jork, por me njĂ« kthesĂ« tĂ« pazakontĂ«: nĂ« kĂ«tĂ« botĂ« alternative, marrĂ«dhĂ«niet seksuale pĂ«r beqarĂ«t lejohen vetĂ«m njĂ« natĂ« nĂ« vit.
âIce Cream Manâ â Filmi horror i Eli Roth sjell historinĂ« e njĂ« shitĂ«si akulloresh misterioz qĂ« i kthen fĂ«mijĂ«t nĂ« krijesa tĂ« dhunshme.
âThe Dog Starsâ â Ridley Scott rikthehet me njĂ« thriller post-apokaliptik ku tĂ« mbijetuarit e njĂ« epidemie globale pĂ«rballen me njĂ« botĂ« tĂ« shkatĂ«rruar.
âTonyâ â NjĂ« film biografik pĂ«r kuzhinierin dhe shkrimtarin Anthony Bourdain, qĂ« tregon vitet e tij tĂ« hershme para famĂ«s.
âTeenage Sex and Death at Camp Miasmaâ â NjĂ« komedi surrealiste qĂ« pĂ«rzien horrorin, politikĂ«n dhe kulturĂ«n pop.
âThe End of Oak Streetâ â NjĂ« histori me dinosaurĂ«, por e vendosur nĂ« njĂ« lagje tĂ« zakonshme periferike, me Anne Hathaway dhe Ewan McGregor.
âThe Wrong Girlsâ â NjĂ« komedi me Kristen Stewart dhe Alia Shawkat pĂ«r dy shoqe qĂ« pĂ«rfshihen nĂ« njĂ« histori kriminale pas pĂ«rdorimit tĂ« njĂ« droge eksperimentale.
âUnion Countyâ â DramĂ« sociale pĂ«r dy vĂ«llezĂ«r tĂ« varur nga opioidet qĂ« pĂ«rpiqen tĂ« rindĂ«rtojnĂ« jetĂ«n nĂ« Ohajo.
âCoyote vs Acmeâ â NjĂ« pĂ«rzierje mes aktorĂ«ve realĂ« dhe personazheve tĂ« animuar, ku Uilli Kajota padit kompaninĂ« qĂ« i shet pajisje qĂ« dĂ«shtojnĂ« gjithmonĂ«.
âThe Magic Faraway Treeâ â NjĂ« film familjar i bazuar nĂ« librat e Enid Blyton, ku tre fĂ«mijĂ« zbulojnĂ« njĂ« pemĂ« magjike qĂ« hap portale drejt botĂ«ve tĂ« tjera./BBC
Nga Gazeta âSiâ- ShqipĂ«ria ka miratuar pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« Planin KombĂ«tar pĂ«r Eliminimin e Hepatiteve Virale, duke synuar eliminimin e hepatiteve B dhe C si kĂ«rcĂ«nim pĂ«r shĂ«ndetin publik deri nĂ« vitin 2030, nĂ« pĂ«rputhje me objektivat e OrganizatĂ«s BotĂ«rore tĂ« ShĂ«ndetĂ«sisĂ«.
Ministrja e Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale, Evis Sala, deklaroi se plani synon forcimin e parandalimit, rritjen e testimit dhe diagnostikimit të hershëm, si dhe përmirësimin e aksesit në trajtim.
Sipas saj, dokumenti nuk është vetëm një strategji, por një angazhim konkret për zgjerimin e shërbimeve shëndetësore dhe afrimin e kujdesit më pranë qytetarëve.
Plani parashikon forcimin e qendrave të specializuara, zhvillimin e shërbimeve rajonale, përmirësimin e kapaciteteve diagnostikuese dhe zgjerimin gradual të kritereve për trajtim, në mënyrë që pacientët të marrin kujdes në faza më të hershme të sëmundjes.
Hepatitet virale konsiderohen ndër shkaktarët kryesorë të cirrozës dhe kancerit të mëlçisë. Për këtë arsye, Ministria e Shëndetësisë e konsideron luftën kundër tyre pjesë të rëndësishme të strategjisë për uljen e rasteve të kancerit.
Sipas ministres Sala, objektivat kryesorë janë ulja e infeksioneve të reja, rritja e numrit të diagnozave dhe trajtimeve në kohë, si dhe reduktimi i rasteve të cirrozës dhe kancerit të mëlçisë.
Zbatimi i planit kërkon angazhim afatgjatë, investime dhe bashkëpunim mes institucioneve vendase, ekspertëve dhe partnerëve ndërkombëtarë.
Nga Gazeta âSiâ- Propozimi i PartisĂ« Socialiste pĂ«r reformĂ«n e re territoriale ka nxitur reagime dhe protesta nĂ« disa prej 15 bashkive qĂ« parashikohet tĂ« shkrihen. BanorĂ«t e Belshit dhe SelenicĂ«s kanĂ« dalĂ« kundĂ«r ndryshimeve tĂ« propozuara, duke kĂ«rkuar qĂ« njĂ«sitĂ« e tyre vendore tĂ« mbeten tĂ« pandryshuara.
NĂ« Belsh, qytetarĂ«t protestuan me pankarta kundĂ«r bashkimit me BashkinĂ« Elbasan. Mesazhet e tyre ishin kundĂ«r humbjes sĂ« autonomisĂ« lokale dhe reduktimit tĂ« shĂ«rbimeve, me thirrje si: âMĂ« shumĂ« shĂ«rbime, jo mĂ« pak bashkiâ, âBashkia jonĂ« nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« numĂ«râ dhe âJo reformĂ«s qĂ« zbraz komunitetetâ.
Edhe banorët e Selenicës kundërshtojnë bashkimin me Vlorën, duke argumentuar se largimi i qendrës së vendimmarrjes do të sjellë më pak shërbime, më pak investime dhe harresë të zonës.
âDuhet tĂ« ketĂ« diskutim me komunitetin. Reforma nuk mund tĂ« bĂ«het pa dĂ«gjuar qytetarĂ«tâ, u shpreh njĂ« banor i Belshit, ndĂ«rsa njĂ« tjetĂ«r nga Selenica e cilĂ«soi projektin si njĂ« rrezik pĂ«r identitetin territorial, kulturor dhe ekonomik tĂ« zonĂ«s.
Kundër propozimit janë shprehur edhe përfaqësues vendorë. Anëtarja e Këshillit Bashkiak të PS në Selenicë, Aleksandra Zhiaj, deklaroi se do të ngrihet zëri për ruajtjen e bashkisë ekzistuese, ndërsa drejtuesi politik i PD për qarkun e Vlorës, Aurel Bylykbashi, mbështeti kërkesën e banorëve për të mos u bashkuar me Vlorën.
Në Divjakë gjithashtu ka protesta, të cilët refuzojnë bashkimin me Lushnjën. Kryebashkiaku i Divjakës, Josif Gorrea, u shpreh se ndihet i tradhtuar dhe se ende nuk e beson dot këtë lajm.
Ndërkohë, në qendër të Klosit janë mbledhur qytetarë që kundërshtojnë projekt-hartën e re administrativo-territoriale të Partisë Socialiste, e cila parashikon shkrirjen e Bashkisë Klos dhe bashkimin e saj me Bashkinë Mat.
Sipas propozimit të PS për ndarjen e re territoriale, 15 bashki do të shkrihen, 33 do të mbeten të pandryshuara dhe 28 do të pësojnë ndryshime. Projekti parashikon gjithashtu krijimin e një niveli të ri të qeverisjes vendore për qytetet me status të veçantë ligjor.
Ndërkohë, drafti i Partisë Demokratike propozon një model tjetër me 100 bashki, 12 qarqe dhe 6 rajone, duke argumentuar se shtimi i njësive vendore do të sjellë shërbime më të afërta për qytetarët.
Nga Gazeta âSiâ- Forca e Posaçme Operacionale dhe Forca e Posaçme âShqiponjaâ, nĂ« bashkĂ«punim me shĂ«rbimet e PolicisĂ« Rrugore, kanĂ« intensifikuar kontrollet nĂ« terren nĂ« TiranĂ«, me fokus parandalimin dhe goditjen e veprimtarive kriminale.
Kontrollet janë përqendruar në evidentimin e armëmbajtjes pa leje, posedimit të lëndëve narkotike, kapjen e personave në kërkim, si dhe verifikimin e automjeteve luksoze, mjeteve të blinduara, automjeteve me xhama të errësuar mbi normat e lejuara dhe mjeteve të modifikuara që shkaktojnë zhurma shqetësuese.
Gjatë aksionit janë kontrolluar 61 automjete luksoze dhe janë verifikuar 82 persona me precedentë kriminalë në fusha të ndryshme.
Si rezultat i kontrolleve, policia ka hequr 61 xhama të errësuar në kundërshtim me Kodin Rrugor, përfshirë edhe xhama të përparmë, ndërsa për 11 automjete luksoze janë marrë masa për heqjen e filmave të errësimit.
Gjithashtu, 5 automjete janë shoqëruar në Drejtorinë Vendore të Policisë Tiranë për verifikime të mëtejshme, mes tyre edhe një mjet i blinduar.
Gjatë kontrolleve janë shoqëruar edhe 6 shtetas, pasi ndaj tyre u gjetën lëndë narkotike, shkopinj bejsbolli dhe shkopinj metalikë, ndërsa një prej rasteve lidhej me drejtim automjeti në gjendje të dehur.
Policia bën të ditur se kontrollet do të vijojnë edhe në ditët në vijim me qëllim rritjen e sigurisë publike dhe parandalimin e veprimtarive të paligjshme.
NjĂ« pushim i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu harruar pĂ«r gjashtĂ« tĂ« rinj nga Venosa (Itali), tĂ« cilĂ«t pas provimeve nĂ« universitet vendosĂ«n tĂ« kalonin disa ditĂ« relaksi nĂ« ShqipĂ«ri. Por pushimet zgjatĂ«n mĂ« pak se njĂ« ditĂ«.
Njëri prej tyre ka treguar çfarë ndodhi:
âMbĂ«rritĂ«m nĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« TiranĂ«, mĂ« 29 korrik. Po atĂ« mbrĂ«mje, rreth orĂ«s 21:30, pasi bĂ«mĂ« dush, dolĂ«m nga apartamenti qĂ« kishim marrĂ« me qira pĂ«r tĂ« shkuar pĂ«r darkĂ«. Ishim gjashtĂ« veta. Sapo dolĂ«m nĂ« rrugĂ«, njĂ«ri prej nesh hyri nĂ« njĂ« dyqan tĂ« vogĂ«l pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« shishe ujĂ«.
NĂ« atĂ« moment u afrua njĂ« grup djemsh vendas qĂ« na pyetĂ«n nga vinim. Ne thjesht u pĂ«rgjigjĂ«m se ishim italianĂ«. Filluan tĂ« ecnim drejt Sheshit SkĂ«nderbej, sheshit kryesor, kur ky grup â rreth 20 djem shumĂ« tĂ« rinj, nga 16 deri nĂ« 18 vjeç â filloi tĂ« na ndiqte.
Filluan tĂ« na hidhnin ujĂ«, shishe dhe madje edhe gurĂ«. NĂ« fillim u pĂ«rpoqĂ«m tâi injoronim dhe tĂ« vazhdonim rrugĂ«n, sepse sapo kishim mbĂ«rritur â ishte nata e parĂ« e pushimeve tona â dhe sepse ishim nĂ« njĂ« vend tĂ« huaj dhe donim tĂ« shmangnim çdo problem.â
âSituata u pĂ«rkeqĂ«sua papritur â tregon i riu nga Venosa. Ata rrethuan njĂ«rin prej nesh dhe i kĂ«rkuan para, duke e kĂ«rcĂ«nuar drejtpĂ«rdrejt me thikĂ«.
Në atë moment njerëzit që ndodheshin aty filluan të largoheshin drejt policëve që ishin në zonë, ndërsa ky grup vazhdonte të na ndiqte duke hedhur gurë dhe duke goditur me grushte e shkopinj ata prej nesh që kishin mbetur prapa.
Pothuajse tĂ« gjithĂ« arritĂ«n tĂ« shpĂ«tonin, pĂ«rveç njĂ«rit. Ata e ndaluan, e goditĂ«n me grushte, e rrĂ«zuan nĂ« tokĂ« dhe vazhduan ta rrihnin edhe kur ishte i shtrirĂ«.â
Por sipas tij kishte edhe më shumë:
âDiçka e pabesueshme dhe shumĂ« serioze ishte sjellja e agjentĂ«ve tĂ« parĂ« tĂ« policisĂ«/vigjilentĂ«ve qĂ« ndodheshin aty. Disa prej nesh kĂ«rkuan ndihmĂ« tĂ« dĂ«shpĂ«ruar, por ata bĂ«nĂ« sikur nuk panĂ« asgjĂ«.
I kërkuam një kalimtareje numrin e emergjencës së policisë lokale për të thirrur ndihmë, por nuk morëm përgjigje.
FatmirĂ«sisht mĂ« pas ndĂ«rhynĂ« policĂ« tĂ« tjerĂ«, tĂ« cilĂ«t arritĂ«n tâi largonin agresorĂ«t dhe thirrĂ«n ambulancĂ«n. NjĂ«ri prej nesh pĂ«soi plagĂ« dhe dĂ«mtime nĂ« pjesĂ« tĂ« ndryshme tĂ« trupit dhe mori ndihmĂ«n mjekĂ«sore nĂ« vendngjarje.â
Pas kësaj, të rinjtë vendosën të ktheheshin në Itali dhe nisën të kërkonin një fluturim.
âMenduam pĂ«r shokun tonĂ« tĂ« plagosur dhe menduam se do tĂ« ishte mĂ« mirĂ« ta çonim nĂ« spitalin e VenosĂ«s. KĂ«shtu, nĂ« orĂ«n 6 tĂ« mĂ«ngjesit tĂ« 30 korrikut morĂ«m fluturimin e parĂ« tĂ« mundshĂ«m dhe u kthyem nĂ« shtĂ«pi. Pasi mbĂ«rritĂ«m nĂ« Venosa, shoku qĂ« kishte pĂ«suar dĂ«mtimet mĂ« tĂ« rĂ«nda u vizitua dhe u mjekua nĂ« spital.â
Ai e mbyll rrĂ«fimin: âMĂ« mirĂ« tâi durosh goditjet sesa tĂ« reagosh dhe tĂ« rrezikosh goditje me thikĂ« qĂ« mund tĂ« ishin fatale.â
Policia e Shkodrës ka goditur dy raste të veprimtarisë kriminale në fushën e narkotikëve dhe armëmbajtjes pa leje, duke arrestuar 4 persona dhe proceduar penalisht një tjetër.
NĂ« kuadĂ«r tĂ« operacionit tĂ« koduar âSezoniâ, pas njĂ« hetimi disa mujor me metoda speciale, u dokumentua veprimtaria e njĂ« grupi personash tĂ« dyshuar pĂ«r shitje, shpĂ«rndarje dhe mbajtje tĂ« lĂ«ndĂ«ve narkotike.
Si rezultat i operacionit u arrestuan shtetasit:
G. B., 20 vjeç, banues në Ktosh;
D. R., 20 vjeç, banues në Koplik;
K. P., 22 vjeç, banues në Lohë e Poshtme.
Ndërkohë, nisi procedimi penal në gjendje të lirë për shtetasin R. H., 34 vjeç.
Gjatë kontrolleve policia sekuestroi lëndë të dyshuar narkotike Cannabis Sativa dhe 5 telefona celularë. Në kuadër të të njëjtit hetim, gjatë muajve qershor dhe korrik 2026, janë arrestuar edhe 4 persona të tjerë.
Rasti i dytë u evidentua nga shërbimet e Stacionit të Policisë Velipojë, të cilat arrestuan në flagrancë një 18-vjeçar me inicialet A. P., banues në Pulaj-Plazh.
Gjatë kontrollit fizik ndaj tij u gjet një armë zjarri pistoletë, ndërsa në banesë iu sekuestrua një sasi lënde e dyshuar narkotike Cannabis Sativa, e ndarë në doza.
Nga Gazeta âSiâ- Ministri i KulturĂ«s Blendi Gonxhja, me anĂ« tĂ« njĂ« reagimi nĂ« rrjetet sociale shkruan sot nĂ« 1 gusht se do tĂ« pezullohen pĂ«rkohĂ«sisht ndĂ«rtimet nĂ« zonat turistike.
Gonxhja shprehet se në zbatim të ligjit nr 83/ 2026 dhe vendimit të Këshillit të Ministrave, pezullohen përkohësisht punimet e ndërtimit dhe aktivitetet e lidhura me to në zona turistike.
Ministri vlerëson se masa synon që të garantojë një sezon normal turistik, mbrojtjen e destinacioneve turistike dhe mjedis më të qetë për qytetarët e vizitorët.
Në zbatim të ligjit nr. 83/2026 dhe vendimit të Këshillit të Ministrave, gjatë sezonit turistik 2026 pezullohen përkohësisht punimet e ndërtimit dhe aktivitetet e lidhura me to në zonat turistike. Periudha e pezullimit fillon me hyrjen në fuqi të këtij vendimi dhe përfundon më 15 shtator 2026. Kjo masë synon të garantojë zhvillimin normal të sezonit turistik, mbrojtjen e destinacioneve turistike dhe një mjedis më të qetë e cilësor për qytetarët dhe vizitorët.
Vendimi përcakton qartë:
-Punimet që pezullohen;
-Punimet që përjashtohen nga pezullimi;
-Zonat ku zbatohet masa;
-Rregullat për lejet e ndërtimit;
-Masat administrative në rast shkeljesh;
-Institucionet përgjegjëse për monitorimin dhe zbatimin e tij.
Ftojmë të gjitha subjektet që ushtrojnë veprimtari ndërtimore të respektojnë kërkesat e legjislacionit në fuqi dhe të bashkëpunojnë me institucionet përgjegjëse për garantimin e një sezoni turistik të qetë, të sigurt dhe me standarde të larta.
Ministri i Brendshëm i Francës e cilësoi atë si ndoshta evakuimin më të madh të popullsisë civile jashtë periudhave të luftës në historinë e vendit; qindra mijëra banorë janë detyruar të lënë shtëpitë, ndërsa zjarret kanë përfshirë rreth 116 mijë hektarë tokë.
Përtej Pirenejve, Spanja është përballur me zjarrin më të madh dhe të tretin më të madh të regjistruar ndonjëherë në vend. Ndërkohë, në Kanada, provinca e Ontarios po kalon sezonin më të rëndë të zjarreve në histori, me përmasa që tejkalojnë ato të Europës. Që nga mesi i korrikut, zjarrfikësit kanë luftuar me afro 900 vatra aktive zjarri, tymi i të cilave ka errësuar qiellin deri në shtetin amerikan të Virxhinias.
Tymi që vret larg vatrës së zjarrit
Ndikimi i zjarreve në shëndet nuk varet vetëm nga flakët, por kryesisht nga sasia e tymit dhe vendi ku ai përhapet. Zjarret në pyje janë për fatkeqësitë natyrore ajo që raketat balistike janë për armët moderne: mund të shkaktojnë vdekje qindra apo mijëra kilometra larg vendit ku shpërthejnë.
NxehtĂ«sia e madhe qĂ« prodhojnĂ« i ngre masat e tymit lart nĂ« atmosferĂ«, ku erĂ«rat mund tâi transportojnĂ« nĂ« tĂ« gjithĂ« njĂ« kontinent.
Tymi përmban grimca shumë të imëta, përfshirë ato me diametër 2.5 mikrometra ose më të vogël (PM2.5), të cilat konsiderohen forma më e rrezikshme e ndotjes së ajrit për shëndetin publik. Këto grimca depërtojnë thellë në mushkëri dhe në qarkullimin e gjakut, duke rritur rrezikun për goditje në tru, sëmundje të zemrës dhe sëmundje të sistemit të frymëmarrjes.
Mijëra vdekje të lidhura me tymin
Për të vlerësuar ndikimin e zjarreve të korrikut në shëndetin publik, The Economist përdori mjete të inteligjencës artificiale për të kombinuar të dhënat mbi përhapjen e tymit me modelet shkencore të vdekshmërisë të zhvilluara në dy studime akademike të publikuara vitin e kaluar.
Studimi i parë, i udhëhequr nga profesori Qiang Zhang i Universitetit Tsinghua në Pekin, analizoi sezonin e zjarreve në Kanada gjatë vitit 2023. Ai përfshiu vetëm zonat ku ndotja nga PM2.5 ishte në nivele shumë të larta dhe kryesisht e shkaktuar nga zjarret, duke llogaritur numrin shtesë të vdekjeve në ditën e ekspozimit.
Kur ky model aplikohet mbi të dhënat e korrikut 2026, rezulton se zjarret në Amerikën e Veriut kanë shkaktuar rreth 1,400 vdekje shtesë afatshkurtra. Për Europën, e njëjta metodë jep një vlerësim prej vetëm 18 vdekjesh.
Studimi i dytë, i drejtuar nga Anna Alari e Universitetit Pompeu Fabra në Barcelonë, përdor një metodologji më të gjerë. Ai merr në konsideratë edhe nivele më të ulëta të ndotjes dhe llogarit vdekjet jo vetëm në ditën e ekspozimit, por edhe gjatë javës pasuese.
Sipas këtij modeli, zjarret e korrikut kanë shkaktuar mbi 4 mijë vdekje shtesë në Amerikën e Veriut dhe rreth 415 në Europë.
Nju Jorku, qyteti më i goditur
Dy komplekset e mĂ«dha tĂ« zjarreve nĂ« Ontario, mes 11 dhe 20 korrikut, çliruan rreth 365 mijĂ« ton grimca PM2.5 â njĂ« masĂ« qĂ« korrespondon me peshĂ«n e rreth 40 Kullave Eiffel.
Reja e tymit u përhap drejt lindjes dhe jugut, duke mbuluar rajonin e Liqeneve të Mëdha dhe verilindjen e Shteteve të Bashkuara.
Sipas vlerësimeve të The Economist, vetëm në Nju Jork kjo ndotje shkaktoi të paktën 200 vdekje shtesë gjatë periudhës 15-20 korrik, numri më i lartë mes qyteteve të analizuara.
Ndërkohë, katër zjarret e mëdha të përfshira në analizë në Francë dhe Spanjë, edhe pse të konsiderueshme për standardet europiane, kanë qenë më të vogla dhe kanë prodhuar më pak tym.
Deri tani ato kanë çliruar rreth 82 mijë ton grimca PM2.5. Për më tepër, drejtimi i erërave ka bërë që pjesa më e madhe e tymit të mos prekë qytetet e mëdha europiane. Një pjesë është zhvendosur drejt Atlantikut, ndërsa tymi që ka lëvizur drejt Greqisë ka qëndruar kryesisht në shtresat e larta të atmosferës, pa ndikuar ndjeshëm në cilësinë e ajrit pranë tokës.
Megjithatë, Madridi dhe Bordoja kanë përjetuar episode të ndotjes së rrezikshme të ajrit, edhe pse jo në shkallën e qyteteve të mëdha të Amerikës së Veriut.
Bilanci mund të rëndohet
Ekspertët paralajmërojnë se numri përfundimtar i viktimave mund të jetë shumë më i lartë.
Profesori Zhang vlerëson se vdekjet që lidhen me ekspozimin afatgjatë ndaj grimcave PM2.5 janë rreth tetë herë më të shumta se vdekjet afatshkurtra.
Edhe pse deri tani Europa ka regjistruar pasoja më të kufizuara, zjarret në Francë dhe Spanjë vazhdojnë të jenë aktive. Vetëm më 29 korrik, vlerësimi për vdekjet afatshkurtra u rrit me rreth 20%.
Nëse zjarret vazhdojnë dhe erërat ndryshojnë drejtim duke transportuar tymin drejt verilindjes së Europës, diferenca mes dy kontinenteve sa i përket viktimave mund të ngushtohet ndjeshëm./Theeconomist
Gazeta Si â Prej gjashtĂ« muajsh, Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s shesin naftĂ« venezueliane nĂ« emĂ«r tĂ« qeverisĂ« vendase, por shifrat lidhur me tĂ« ardhurat nuk pĂ«rputhen me ato qĂ« Venezuela pretendon se ka marrĂ«.
Ekziston një mospërputhje prej të paktën 10 miliardë dollarësh (gati 9 miliardë euro) dhe vendndodhja e këtyre fondeve mbetet e panjohur.
Venezuela ka nevojĂ« urgjente pĂ«r kĂ«to para pas tĂ«rmetit tĂ« dyfishtĂ« shkatĂ«rrues tĂ« muajit qershor, i cili â sipas vlerĂ«simevetĂ« Kombeve tĂ« Bashkuara â shkaktoi dĂ«me me vlerĂ« 37 miliardĂ« dollarĂ« (mbi 32 miliardĂ« euro).
NĂ« janar tĂ« vitit 2026, Shtetet e Bashkuara kapĂ«n ish-presidentin venezuelian, NicolĂĄs Maduro gjatĂ« njĂ« operacioni ushtarak tĂ« shĂ«njestruar dhe vendosĂ«n nĂ« vend tĂ« tij, zĂ«vendĂ«spresidenten Delcy RodrĂguez.
RodrĂguez i Ă«shtĂ« bindur urdhrave tĂ« tyre, duke nisur me njĂ« reformĂ« nĂ« sektorin e naftĂ«s qĂ« e liberalizoi atĂ« pjesĂ«risht, ndĂ«rkohĂ« qĂ« e vendosi nĂ«n kontrollin e SHBA-ve.
QĂ«llimi i deklaruar i presidentit amerikan Donald Trump ishte menaxhimi i naftĂ«s sĂ« VenezuelĂ«s â rezervat mĂ« tĂ« mĂ«dha nĂ« botĂ«, por tĂ« pashfrytĂ«zuara sa duhet â dhe ky qĂ«llim Ă«shtĂ« arritur.
Shtetet e Bashkuara kontrollojnĂ« eksportet e naftĂ«s sĂ« VenezuelĂ«s, me angazhimin pĂ«r tâia transferuar gradualisht tĂ« ardhurat qeverisĂ« vendase.
Ato argumentojnë se, duke vepruar si ndërmjetës, i mbrojnë fondet nga kreditorët e një Venezuele të zhytur në borxhe të mëdha.
PunonjĂ«s tĂ« âPetrĂłleos de Venezuelaâ, kompanisĂ« shtetĂ«rore tĂ« naftĂ«s, me njĂ« maket kartoni tĂ« Maduros gjatĂ« njĂ« demonstrate nĂ« Karakas mĂ« 29 janar
NdonĂ«se kjo Ă«shtĂ« njĂ« arsye teknike, ajo kryesore Ă«shtĂ« politike. Duke i mbajtur fondet, Shtetet e Bashkuara mund tĂ« ushtrojnĂ« ndikim mbi qeverinĂ« e RodrĂguezit, e cila varet prej tyre edhe pĂ«r funksionet mĂ« bazike, siç Ă«shtĂ« pagesa e pagave nĂ« sektorin publik.
Sektori i naftës përbën afërsisht një të katërtën e Prodhimit të Brendshëm Bruto të Venezuelës; pa ato të ardhura, shteti do ta kishte të vështirë të funksiononte.
Ky sistem është krahasuar me një prind që u jep fëmijëve të tij para xhepi. Problemi qëndron në faktin se nuk dihet as vlera e këtyre pagesave dhe as rregullsia me të cilën ato kryhen.
Gazeta âFinancial Timesâ ka llogaritur se Shtetet e Bashkuara kanĂ« pĂ«rfituar deri mĂ« tani tĂ« paktĂ«n 13 miliardĂ« dollarĂ« (11,4 miliardĂ« euro) nga shitja e naftĂ«s venezueliane.
Nuk ka të dhëna zyrtare; informacioni i ofruar nga Shtetet e Bashkuara dhe Venezuela ka qenë tejet i pakët dhe kontradiktor.
Si njĂ« gjest simbolik, qeveria venezueliane krijoi njĂ« faqe interneti pĂ«r tĂ« gjurmuar shitjet, por aty pasqyrohet vetĂ«m njĂ« transaksion â i kryer nĂ« muajin mars â me vlerĂ« 300 milionĂ« dollarĂ« (263 milionĂ« euro).
MegjithatĂ«, gjatĂ« njĂ« seance dĂ«gjimore nĂ« Kongres nĂ« muajin prill, u deklarua se Shtetet e Bashkuara i kishin dĂ«rguar VenezuelĂ«s 3 miliardĂ« dollarĂ« (2,63 miliardĂ« euro) â njĂ« shumĂ« dhjetĂ« herĂ« mĂ« e madhe.
Diagrami tejet i ndërlikuar që tregon se si funksionojnë shitjet e naftës venezueliane (grafikë nga Këshilli për Marrëdhënie me Jashtë)
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n seancĂ« dĂ«gjimore, qeveria amerikane kishte premtuar njĂ« pasqyrĂ« âretroaktiveâ tĂ« shitjeve dhe transferimeve â e cila do tĂ« pĂ«rpunohej nga firma shumĂ«kombĂ«she e konsulencĂ«s KPMG â por kjo ende nuk Ă«shtĂ« publikuar.
Fillimisht, të ardhurat depozitoheshin në një llogari bankare në Katar, duke iu referuar sanksioneve kundër Venezuelës (të cilat u lehtësuan gradualisht); që nga muaji shkurt, Departamenti amerikan i Thesarit pohon se fondet mbahen në llogaritë e tij.
Sektori i tregtimit tĂ« naftĂ«s â qĂ« pĂ«rfshin rishitjen e naftĂ«s nĂ« pronĂ«si tĂ« palĂ«ve tĂ« tjera, si nĂ« kĂ«tĂ« rast â karakterizohet nga njĂ« mungesĂ« e theksuar transparence; megjithatĂ«, pĂ«r tĂ« shitur naftĂ«n venezueliane, Shtetet e Bashkuara angazhuan kompanitĂ« âVitolâ dhe âTrafiguraâ, dy korporata shumĂ«kombĂ«shetĂ« njohura pĂ«r diskrecionin dhe metodat e tyre mjaft tĂ« paskrupullta.
Sary Levy-Carciente, njĂ« ekonomiste venezueliane nĂ« Universitetin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« FloridĂ«s, deklaron se qeveria e RodrĂguez-it i merr fondet pĂ«rmes kanaleve tĂ« kontrolluara â siç janĂ« banka qendrore dhe bankat private vendase â pa ofruar raporte financiare.
Qeveria pohon se këto transferta shërbejnë gjithashtu për të stabilizuar kursin e këmbimit kundrejt monedhave të huaja.
âNjĂ« pjesĂ« e konsiderueshme e vlerĂ«s sĂ« eksportit pĂ«rthithet para se tĂ« mbĂ«rrijĂ« nĂ« llogaritĂ« qeveritare â pĂ«rmes shpenzimeve tĂ« sipĂ«rmarrjeve tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta, furnizimeve me pajisje tĂ« huaja dhe marrĂ«veshjeve tĂ« borxhitâ, â thotĂ« Levy-Carciente. SipĂ«rmarrjet e pĂ«rbashkĂ«ta â marrĂ«veshje midis kompanive â janĂ« tĂ« zakonshme sepse, pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ«, e vetmja mĂ«nyrĂ« qĂ« njĂ« firmĂ« e huaj tĂ« operonte nĂ« VenezuelĂ« ishte pĂ«rmes partneritetit me njĂ« kompani vendase.
Nuk ka informacion lidhur me shumën që paguajnë Shtetet e Bashkuara, kohën kur janë kryer pagesat apo nëse ato janë ndërprerë në ndonjë moment.
Presidentja e pĂ«rkohshme e VenezuelĂ«s, Delcy RodrĂguez, vĂ«zhgon njĂ« pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« kompanisĂ« amerikane âChevronâ teksa nĂ«nshkruan njĂ« marrĂ«veshje pĂ«r zgjerimin e operacioneve nĂ« VenezuelĂ«, nĂ« Karakas
Guerra, ekonomisti tjetĂ«r, deklaron: âE vetmja gjĂ« e sigurt Ă«shtĂ« se çfarĂ«do qĂ« na kanĂ« dĂ«rguar Shtetet e Bashkuara â shuma e tĂ« cilĂ«s mbetet e panjohur â me gjasĂ« nuk pĂ«rputhet me vlerĂ«n e fuçive tĂ« naftĂ«s sĂ« eksportuar. Ata mbajnĂ« mĂ«njanĂ« njĂ« pjesĂ«, por ne nuk e dimĂ« se saâ.
Aktualisht, Venezuela prodhon mbi njĂ« milion fuçi naftĂ« nĂ« ditĂ« â njĂ« rritje krahasuar me qindra mijĂ«ra fuçitĂ« e prodhuara gjatĂ« muajve tĂ« fundit tĂ« mandatit tĂ« Maduros, periudhĂ« kur Shtetet e Bashkuara po pĂ«rpiqeshin tĂ« bllokonin eksportet.
Për më tepër, të ardhurat duhet të ishin rritur duke pasur parasysh rritjen e fundit të çmimeve të naftës, të nxitur nga lufta në Lindjen e Mesme.
Megjithatë, ekonomia venezueliane nuk ka shfaqur asnjë shenjë rimëkëmbjeje dhe tërmeti e ka përkeqësuar edhe më tej situatën.
Mungesa e transparencës rreth ekonomisë është një vazhdimësi e epokës së Maduros dhe nuk është rasti i vetëm i kësaj natyre.
Venezuela nuk e publikon buxhetin e saj kombëtar. Duke filluar nga viti 2017, shteti ndaloi publikimin e statistikave kryesore makroekonomike për të fshehur gjendjen e rrëmujës së plotë në të cilën kishte rënë vendi.
KĂ«tĂ« pranverĂ«, nĂ«n presionin e Shteteve tĂ« Bashkuara dhe Fondit Monetar NdĂ«rkombĂ«tar, ai rifilloi publikimin e tyre â ndonĂ«se vetĂ«m pjesĂ«risht. Pa njĂ« buxhet publik, Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« gjurmohet mĂ«nyra se si qeveria i shpenzon paratĂ«.
Guerra Ă«shtĂ« mjaft skeptik lidhur me mundĂ«sinĂ« e ndonjĂ« ndryshimi tĂ« menjĂ«hershĂ«m. âNĂ« VenezuelĂ«, shoqĂ«ria civile dhe forcat politike kanĂ« provuar gjithçka. Fillimisht, ato u pĂ«rplasĂ«n me policinĂ« dhe forcat e armatosura, tĂ« cilat mbĂ«shtetĂ«n Maduron dhe penguan kandidatin e opozitĂ«s tĂ« merrte presidencĂ«n, pavarĂ«sisht se kishte fituar zgjedhjetâ.
Dy fëmijë para një murali të rrënuar që shfaq një thënie të Hugo Chåvez-it, themeluesit të regjimit venezuelian, në Punta Cardón
Në vitin 2024, Maduro pretendoi fitoren në garën presidenciale duke falsifikuar rezultatet, të cilat tregonin se kandidati i opozitës, Edmundo Gonzålez Urrutia, kishte një epërsi të dukshme.
âSot, pengesa kryesore nuk Ă«shtĂ« ushtria; Ă«shtĂ« qeveria amerikane, e cila nuk e ka deklaruar qartĂ« se çfarĂ« kĂ«rkon nga Venezuela: ata kanĂ« ngritur akuza kundĂ«r Maduros, por nuk kanĂ« asnjĂ« plan pĂ«r njĂ« tranzicion demokratikâ, â thotĂ« Guerra.
QĂ«ndrimi i administratĂ«s Trump Ă«shtĂ« ambivalent. Kjo u duk qartĂ« kur ajo pengoi lideren e opozitĂ«s, MarĂa Corina Machado, tĂ« kthehej nĂ« VenezuelĂ«, me gjasĂ« duke e konsideruar atĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu kontrolluar sesa RodrĂguezin.
NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, nĂ« takime private, zyrtarĂ«t amerikanĂ« kĂ«rcĂ«nojnĂ« se do ta lejojnĂ« Machadon â e cila gĂ«zon karizĂ«m dhe mbĂ«shtetje nĂ« vend â tĂ« kthehet sa herĂ« qĂ« duan tĂ« sigurojnĂ« lĂ«shime nga RodrĂguezi.
Taktika lidhur me tĂ« ardhurat nga nafta Ă«shtĂ« e rrezikshme: nĂ«se do tâi transferonin fondet plotĂ«sisht, do tĂ« humbnin njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« ndikimit tĂ« tyre mbi qeverinĂ«; anasjelltas, nĂ«se i mbajnĂ« ato nĂ« masĂ« tĂ« tepĂ«rt, rrezikojnĂ« tĂ« destabilizojnĂ« administratĂ«n dhe tĂ« humbasin aleatin e tyre.
Nga Gazeta âSiâ- Popullsia globale e individĂ«ve me pasuri tĂ« lartĂ« (HNWI) u rrit me 7.9% nĂ« vitin 2025, duke arritur nĂ« 25.3 milionĂ« persona nĂ« mbarĂ« botĂ«n.
Pasuria e tyre totale u rrit me 8.7%, duke kapur njĂ« rekord prej 98.3 trilionĂ« dollarĂ«sh (86.2 trilionĂ« euro), rritja mĂ« e madhe vjetore qĂ« nga viti 2018, sipas raportit âWorld Wealth Reportâ tĂ« Capgemini.
Por çfarë po e nxit këtë rritje të pasurisë? A po përfitojnë edhe europianët dhe çfarë ndikimi ka shtimi i super të pasurve në ekonominë e vendeve?
ĂfarĂ« quhet individ me pasuri tĂ« lartĂ«?
Një individ me pasuri të lartë (HNWI) është dikush që zotëron më shumë se 1 milion dollarë pasuri të investueshme, pa përfshirë shtëpinë e tij.
Mbi 30 milionë dollarë: individë me pasuri shumë të lartë (UHNWI)
Këta të fundit përbëjnë vetëm rreth 1% të popullsisë së pasur, por kontrollojnë 34.8% të pasurisë totale në botë.
A po pasurohen milionerët europianë?
Po. Sipas Capgemini, Europa ka rreth 6 milionë individë me pasuri të lartë, një rritje prej rreth 6.5% krahasuar me vitin 2024. Pasuria e tyre u rrit ndjeshëm, nga vetëm 0.7% rritje në vitin 2024 në 8% në vitin 2025.
Megjithatë, rritja nuk është e njëjtë në të gjithë kontinentin.
Luksemburgu shënoi një nga rritjet më të mëdha, me 13.5% më shumë persona të pasur, i ndjekur nga Gjermania me 11.1%, Belgjika me 9%, ndërsa Franca dhe Britania e Madhe patën rritje më modeste, përkatësisht 2.7% dhe 2.6%.
Ku po i investojnë të pasurit paratë?
Ndërsa numri i të pasurve rritet, po ndryshon edhe mënyra se si ata përdorin pasurinë e tyre.
Sipas Gareth Wilson, zv.president ekzekutiv i Capgemini, individët me pasuri të lartë po largohen gradualisht nga mbajtja e parave cash dhe po orientohen më shumë drejt aksioneve dhe investimeve me të ardhura fikse.
Kjo do të thotë investime me potencial më të lartë fitimi, por edhe me rrezik më të madh.
Ekspertët argumentojnë se kjo mund të jetë pozitive për ekonominë, pasi investimet e të pasurve mund të nxisin rritjen e tregjeve financiare dhe sektorëve të ndryshëm.
Sektorë si mbrojtja dhe energjia kanë përfituar veçanërisht në Europë. Indeksi gjerman DAX u rrit me gati 22% në vitin 2025, i ndihmuar nga kompani si Rheinmetall dhe Siemens Energy, ndërsa sektori minerar dhe i mbrojtjes kontribuoi në rritjen me 21.5% të indeksit britanik FTSE 100.
Sipas Capgemini, politikat e Bankës Qendrore Europiane për normat e interesit dhe fokusi në inovacion kanë krijuar një klimë më të favorshme për investime, duke ndikuar edhe në rritjen e pasurisë së individëve më të pasur/ Euronews eu
NĂ« vitin 1955, ekonomisti John Kenneth Galbraith shkroi pĂ«r âinventarin e pĂ«rvetĂ«simeve tĂ« pazbuluaraâ, i cili priret tĂ« rritet gjatĂ« periudhave tĂ« euforisĂ« nĂ« tregje. Ai e quajti kĂ«tĂ« fenomen âbezzleâ, duke argumentuar se mashtrimet zbulohen vetĂ«m kur mbarojnĂ« kohĂ«t e mira dhe âmorali tregtar pĂ«rmirĂ«sohet ndjeshĂ«mâ.
Historia e ka vërtetuar shpesh këtë teori. Flluskat financiare dhe krizat që pasuan çuan në një valë të madhe ndjekjesh penale për krime ekonomike, si në rastet e Enron dhe WorldCom pas shpërthimit të flluskës së internetit. Nëse Galbraith kishte të drejtë, vlerësimet shumë të larta të tregjeve sot mund të nënkuptojnë se mashtrues të tjerë po veprojnë në heshtje. Por çfarë ndodh nëse ata nuk zbulohen kurrë? Pikërisht këtë eksperiment duket se po zhvillon aktualisht Shtetet e Bashkuara.
Gjatë gjashtë muajve deri në fund të marsit, prokurorët federalë hapën vetëm 2,008 çështje për krime ekonomike. Me këtë ritëm, deri në fund të vitit fiskal në shtator pritet të regjistrohen pak më shumë se 4,000 raste, sipas të dhënave të Transactional Records Access Clearinghouse (TRAC). Kjo përfaqëson një rënie me rreth një të gjashtën krahasuar me pesë vite më parë dhe përgjysmim në raport me 20 vite më parë.
ĂshtĂ« joshĂ«se qĂ« kjo rĂ«nie tâi atribuohet Donald Trump, pasi dobĂ«simi i Departamentit tĂ« DrejtĂ«sisĂ« gjatĂ« administratĂ«s sĂ« tij ka ndikuar nĂ« uljen e hetimeve. MegjithatĂ«, tendenca kishte nisur shumĂ« pĂ«rpara rikthimit tĂ« tij nĂ« pushtet dhe mund tĂ« vazhdojĂ« edhe mĂ« pas.
Përveç një rritjeje të përkohshme pas krizës financiare të viteve 2007-2009, ndjekjet penale për krime ekonomike në SHBA kanë qenë në rënie për afro tre dekada. Kjo nuk do të thotë se drejtuesit e kompanive apo financierët janë bërë më të ndershëm. Shpjegimi lidhet me zhvendosjen e prioriteteve të autoriteteve drejt luftës kundër terrorizmit, emigracionit të paligjshëm dhe trafikut të drogës.
Pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, një numër i madh hetuesish dhe juristësh federalë u angazhuan në çështje të sigurisë kombëtare. Vitet e fundit, emigracioni dhe lufta kundër drogës kanë dominuar gjithashtu axhendën politike dhe publike.
Krimet ekonomike kĂ«rkojnĂ« burime tĂ« mĂ«dha. Mashtrimet financiare shpesh hetohen nga dhjetĂ«ra prokurorĂ« dhe hetues pĂ«r vite me radhĂ«. Sipas njĂ« studimi tĂ« TRAC, njĂ« kallĂ«zim pĂ«r krim ekonomik kĂ«rkon mesatarisht 452 ditĂ« pĂ«r tâu shqyrtuar nga prokurorĂ«t federalĂ«, mbi tre herĂ« mĂ« shumĂ« se mesatarja pĂ«r tĂ« gjitha llojet e tjera tĂ« çështjeve.
Edhe brenda kësaj tendence afatgjatë, rënia gjatë administratave Trump ka qenë veçanërisht e theksuar. Dhjetë vjet më parë, pothuajse gjysma e kallëzimeve për krime ekonomike përfundonin me ngritjen e akuzave. Në vitin 2025 kjo përqindje kishte rënë në vetëm një të tretën. Ndërkohë, pothuajse çdo kallëzim për çështje emigracioni vazhdon të çojë në ndjekje penale.
Numri i juristëve në Departamentin e Drejtësisë është reduktuar me rreth 20% gjatë presidencës së Trump. Shumë prej atyre që kanë mbetur janë transferuar nga hetimet për kriptomonedhat apo evazionin fiskal drejt çështjeve të emigracionit. Në të njëjtën kohë janë shkurtuar edhe stafet në agjencitë hetimore dhe rregullatore që furnizojnë prokurorët me informacion.
Edhe zbatimi i ligjit në rrugë civile është dobësuar. Një shembull është mbikëqyrja e auditimeve financiare, e cila u forcua pas falimentimit të Enron në vitin 2001. Në vitin 2025, Komisioni Amerikan i Letrave me Vlerë dhe Bursave (SEC) ndërmori vetëm 10 masa ndëshkuese ndaj kontabilistëve dhe auditorëve, rreth një e pesta e mesatares vjetore të tetë viteve të mëparshme.
Njëkohësisht, SEC ka ulur pagat në organin kryesor që mbikëqyr auditimet, i cili për vite kishte tërhequr ekspertët më të mirë me paga konkurruese. Komisioni ka sinjalizuar gjithashtu se mund të kalojë nga kontrolli i auditimeve individuale drejt vlerësimit të proceseve të përgjithshme të punës së auditorëve. Zyrtarët argumentojnë se kjo është më efikase, por kritikët paralajmërojnë se mund ta bëjë më të lehtë fshehjen e manipulimeve në bilancet financiare.
Kostoja ekonomike e kësaj situate është e madhe. Një studim i vitit 2023, i udhëhequr nga profesori Alexander Dyck i Universitetit të Torontos, vlerëson se zbulohet vetëm rreth një e treta e mashtrimeve të korporatave, ndërsa pjesa tjetër mbetet e fshehur.
Duke u bazuar te dëmet e rasteve të zbuluara, studiuesit llogarisin se mashtrimet korporative u kushtojnë aksionarëve amerikanë rreth 1.6% të vlerës së tregut çdo vit. Në vitin 2025 kjo do të përkthehej në rreth 1.1 trilion dollarë humbje.
âKrimet ekonomike u shkaktojnĂ« amerikanĂ«ve humbje shumĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha se çdo kategori tjetĂ«r krimiâ, thotĂ« Julie OâSullivan, profesoreshĂ« nĂ« Universitetin Georgetown dhe ish-prokurore federale.
Edhe nĂ«se njĂ« administratĂ« e ardhshme vendos tâi japĂ« sĂ«rish pĂ«rparĂ«si luftĂ«s kundĂ«r krimeve ekonomike, mund tĂ« jetĂ« tepĂ«r vonĂ« pĂ«r shumĂ« raste. Sipas profesorit Daniel Richman tĂ« Universitetit Columbia, shumica e kĂ«tyre veprave penale parashkruhen pas pesĂ« vjetĂ«sh.
Mashtruesit financiarĂ« kanĂ« arsye tĂ« ndihen tĂ« qetĂ«. TĂ« gjithĂ« tĂ« tjerĂ«t, pĂ«rkundrazi, kanĂ« arsye pĂ«r tâu shqetĂ«suar./TheEconomist
Valët e të nxehtit po i shtyjnë turistët të shmangin pushimet verore në vendet e Europës Jugore dhe të zgjedhin destinacione më në veri, tha drejtori ekzekutiv i Air France-KLM.
Ben Smith deklaroi se ndryshimi i preferencave tĂ« udhĂ«tarĂ«ve, tĂ« cilĂ«t po largohen nga zonat e prekura nga temperaturat e larta tĂ« zgjatura, Ă«shtĂ« ândryshimi mĂ« i madhâ qĂ« kompania ka vĂ«nĂ« re javĂ«t e fundit. Kjo vjen nĂ« njĂ« kohĂ« kur grupi ajror raportoi njĂ« rĂ«nie prej 70% tĂ« fitimit nĂ« tremujorin e dytĂ«, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« rritjes sĂ« çmimeve tĂ« karburantit.
âAjo qĂ« po shohim Ă«shtĂ« se gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« europianĂ« po shmangin disa zona tĂ« FrancĂ«s, SpanjĂ«s dhe vende tĂ« tjera qĂ« po pĂ«rballen me vapĂ« ekstreme ose zjarre,â tha Smith pĂ«r Financial Times.
Sipas tij, ndonëse turistët amerikanë po i mbajnë planet e tyre të udhëtimit, ndryshimi më i madh po vihet re te europianët, të cilët këtë verë po zgjedhin gjithnjë e më shumë destinacionet në veri të kontinentit.
Gjatë javës së fundit, zjarret kanë përfshirë pjesë të Francës dhe Spanjës, ndërsa Europa është përballur me një tjetër valë të nxehti, duke detyruar evakuimin e disa zonave turistike.
Ashtu si kompanitë e tjera ajrore, edhe Air France-KLM është goditur nga rritja e çmimeve të karburantit për avionë, si pasojë e konfliktit me Iranin. Kompania franko-holandeze raportoi një fitim neto prej 190 milionë eurosh për periudhën prill-qershor, 70% më pak se një vit më parë. Megjithatë, të ardhurat u rritën me afro 10%, duke arritur në 9.3 miliardë euro.
Ămimi i karburantit pĂ«r avionĂ« u dyfishua menjĂ«herĂ« pas nisjes sĂ« konfliktit nĂ« shkurt, edhe pse muajt e fundit ka nisur tĂ« bjerĂ«. Air France-KLM pret qĂ« kostoja totale e karburantit pĂ«r kĂ«tĂ« vit tĂ« arrijĂ« nĂ« 8.9 miliardĂ« dollarĂ«, rreth 2 miliardĂ« dollarĂ« mĂ« shumĂ« se njĂ« vit mĂ« parĂ«. MegjithatĂ«, kjo shifĂ«r Ă«shtĂ« mĂ« e ulĂ«t se parashikimi prej 9.3 miliardĂ« dollarĂ«sh i bĂ«rĂ« nĂ« fund tĂ« marsit.
Grupi ka ulur gjithashtu parashikimet për zgjerimin e kapacitetit të fluturimeve gjatë këtij viti. Fluturimet ndërkontinentale pritet të rriten deri në 3%, nga 4% që ishte parashikuar më herët, ndërsa kapaciteti i fluturimeve të shkurtra dhe të mesme do të ulet me 1%. Ndërkohë, kompania low-cost Transavia pritet të rrisë kapacitetin me 8%, nga 10% që ishte planifikuar fillimisht.
âNuk kemi anuluar asnjĂ« linjĂ« dhe nuk kemi nxjerrĂ« avionĂ« jashtĂ« shĂ«rbimit,â tha Smith. âThjesht kemi shfrytĂ«zuar muajt e verĂ«s pĂ«r tĂ« kryer mĂ« shumĂ« mirĂ«mbajtje tĂ« avionĂ«ve ose kemi shtyrĂ« hapjen e disa destinacioneve tĂ« reja.â
Mes linjave të prekura janë edhe ato drejt Lindjes së Mesme, përfshirë fluturimet për në Riad të Arabisë Saudite, të cilat kompania i rifilloi së fundmi. Për momentin, Air France-KLM do të vazhdojë të operojë tre fluturime në javë nga Parisi, pa e rritur frekuencën siç ishte planifikuar.
Smith tha gjithashtu se kompania po shqyrton zgjerimin e destinacioneve turistike në Azinë Juglindore, jo vetëm drejt Bangkokut, por edhe drejt Phuketit në Tajlandë dhe Manilës në Filipine.
NdĂ«rkohĂ«, Air France-KLM njoftoi se ka paraqitur njĂ« ofertĂ« detyruese pĂ«r tĂ« blerĂ« deri nĂ« 49.9% tĂ« aksioneve tĂ« kompanisĂ« shtetĂ«rore portugeze TAP Air Portugal. BĂ«het fjalĂ« pĂ«r fazĂ«n pĂ«rfundimtare tĂ« garĂ«s me kompaninĂ« gjermane Lufthansa pĂ«r blerjen e linjĂ«s ajrore, e cila do tâi siguronte Air France-KLM njĂ« bazĂ« nĂ« Gadishullin Iberik pĂ«r fluturimet drejt Brazilit dhe vendeve tĂ« tjera tĂ« AmerikĂ«s sĂ« Jugut.
Analistët vlerësojnë se TAP ka një vlerë prej të paktën 1.5 miliardë eurosh. Edhe Lufthansa konfirmoi se ka dorëzuar ofertën e saj.
Smith nuk pranoi të komentojë vlerën e ofertës së Air France-KLM, por theksoi se kompania ka përvojë të gjatë në bashkëpunimin me aksionarë shtetërorë dhe ka arritur të ruajë identitetin dhe selinë holandeze të KLM-së.
âNe operojmĂ« fluturime drejt katĂ«r qyteteve nĂ« Brazil, ndĂ«rsa TAP fluturon drejt 11 qyteteve. Shumica janĂ« destinacione tĂ« mĂ«dha ku nuk ka mbivendosje tĂ« linjave, ndaj rrjetet tona plotĂ«sojnĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«n,â pĂ«rfundoi ai./FT
Një tërmet me magnitudë 4.7 goditi zonën e Campi Flegrei, pranë qytetit italian të Napolit, mbrëmjen e kësaj të premteje, 31 korrik.
Lëkundjet shkaktuan ndërprerje të energjisë elektrike, pezullim të shërbimeve të trenave dhe metrosë, si edhe dëmtime të lehta në disa ndërtesa.
Autoritetet njoftuan se nuk pati kërkesa urgjente për shpëtimin e banorëve. 8 persona raportohet se janë lënduar, deri më tani.
Campi Flegrei, një zonë vullkanike me popullsi të dendur, ka përjetuar aktivitet sizmik gjithnjë e më të shpeshtë në vitet e fundit, duke shtuar monitorimin nga qeveria.
Video di "Tutto Napoli" e "Inter Napoli" dei crolli avvenuti a Pozzuoli a seguito della scossa di terremoto di magnitudo 4.7.
Presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino, është tërhequr nga plani për krijimin e një kompanie tregtare me vlerë 20 miliardë dollarë, e cila do të shiste aksione te investitorët privatë.
NĂ« njĂ« deklaratĂ«, Infantino tha se âĂ«shtĂ« bĂ«rĂ« e qartĂ« se projekti ka krijuar pĂ«rçarje tĂ« tilla qĂ«, pavarĂ«sisht nivelit tĂ« mbĂ«shtetjes, nuk i shĂ«rbejnĂ« mĂ« objektivit pĂ«r tĂ« cilin ishte propozuar fillimishtâ.
Vendimi vjen pas kundërshtimeve të forta nga drejtues të lartë të FIFA-s, UEFA dhe konfederatave të tjera të futbollit, si edhe pas reagimeve të shumta që pasuan zbulimin e planit nga Financial Times.
Infantino shtoi se synon tĂ« mbledhĂ« sĂ«rish tĂ« gjitha palĂ«t e interesuara nĂ« ditĂ«t dhe javĂ«t nĂ« vijim, ânĂ« frymĂ«n e interesit tĂ« pĂ«rbashkĂ«t pĂ«r lojĂ«n tonĂ«â.
Projekti, i udhëhequr nga fondi Thrive Eternal i Joshua Kushner, synonte të siguronte miliarda dollarë për zhvillimin e futbollit në mbarë botën.
Plani u kritikua ashpër nga UEFA, konfederatat e tjera dhe drejtues të futbollit, të cilët argumentojnë se Kupa e Botës nuk mund të trajtohet si një produkt investimi dhe se privatizimi i të ardhurave të saj rrezikon trashëgiminë e futbollit.
Kritika ka pasur edhe për mënyrën e fshehtë me të cilën u përgatit projekti, si dhe për lidhjet e ngushta të Infantinos me presidentin amerikan Donald Trump. Disa federata kërkojnë që plani të tërhiqet plotësisht, ndërsa po shtohen zërat për një sfidë ndaj Infantinos në zgjedhjet e ardhshme për president të FIFA-s.
Megjithëse Infantino argumenton se investimi do të rriste fondet për federatat kombëtare, kundërshtarët theksojnë se FIFA tashmë ka miliarda dollarë rezerva dhe nuk ka nevojë për kapital privat. Pas reagimeve të forta, vetë Infantino u tërhoq nga propozimi, duke pranuar se ai kishte krijuar përçarje të thella brenda futbollit botëror./FT
Nga Gazeta âSiâ- NjĂ« studim i BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« tregon se ndikimi i kursit tĂ« kĂ«mbimit te inflacioni nuk ka qenĂ« edhe aq i fortĂ«. Sipas pĂ«rllogaritjeve, forcimi i lekut nuk mundet tĂ« amortizojĂ« çmimet e rritura gjatĂ« dobĂ«simit e tij, pra kur inflacioni Ă«shtĂ« i lartĂ«.
Analiza mbulon periudhĂ«n 2002â2024 dhe bazohet nĂ« tĂ« dhĂ«na mujore nga INSTAT dhe Banka e ShqipĂ«risĂ«. PĂ«rveç kursit tĂ« kĂ«mbimit, nĂ« model janĂ« pĂ«rfshirĂ« edhe faktorĂ« si norma bazĂ« e interesit, inflacioni i importuar, çmimi i naftĂ«s, aktiviteti ekonomik dhe oferta monetare.
Sipas autorëve, kur inflacioni është i ulët, luhatjet e kursit të këmbimit kanë ndikim të kufizuar mbi çmimet. Megjithatë, kur inflacioni rritet, nënçmimi i lekut përkthehet në presione shumë më të forta inflacioniste, ndërsa mbiçmimi i monedhës vendase ka efekt minimal në uljen e çmimeve.
Studimi vëren gjithashtu se ndikimi i inflacionit të importuar dhe i kursit të këmbimit bëhet më i fortë në periudha me inflacion të lartë. Në të njëjtën kohë, politika monetare e Bankës së Shqipërisë rezulton efektive në kontrollin e inflacionit në të gjitha nivelet e tij.
Në përfundim, autorët theksojnë se marrëdhënia mes kursit të këmbimit dhe inflacionit është asimetrike: zhvlerësimi i lekut ka ndikim shumë më të madh në rritjen e çmimeve sesa forcimi i tij në uljen e tyre. Për këtë arsye, ata sugjerojnë që kjo sjellje të merret në konsideratë në hartimin e politikës monetare dhe në vlerësimin e rreziqeve inflacioniste.
Revista amerikane âForbesâ e ka pĂ«rfshirĂ« ShqipĂ«rinĂ« nĂ« listĂ«n e 96 vendeve mĂ« tĂ«rheqĂ«se pĂ«r tĂ« kaluar vitet e pensionit, duke vlerĂ«suar koston e ulĂ«t tĂ« jetesĂ«s, klimĂ«n mesdhetare dhe peizazhet natyrore.
Sipas revistës, Shqipëria ofron një kombinim të favorshëm të shpenzimeve të përballueshme, kujdesit shëndetësor me kosto të ulët, nivelit të ulët të kriminalitetit dhe procedurave relativisht të thjeshta për marrjen e lejes së qëndrimit.
âForbesâ veçon si destinacionet mĂ« tĂ« preferuara pĂ«r pensionistĂ«t TiranĂ«n, DurrĂ«sin, SarandĂ«n dhe VlorĂ«n, ndĂ«rsa thekson se kostoja e jetesĂ«s nĂ« ShqipĂ«ri mbetet dukshĂ«m mĂ« e ulĂ«t se mesatarja nĂ« Shtetet e Bashkuara.
Revista vlerëson se sistemi shëndetësor është ende në zhvillim, por ofron shërbime me çmime të përballueshme. Ajo nënvizon gjithashtu se niveli i kriminalitetit është i ulët, ndërsa e konsideron vendin politikisht të qëndrueshëm.
NĂ« artikull evidentohet edhe fakti se komunikimi pĂ«r tĂ« huajt Ă«shtĂ« relativisht i lehtĂ«, pasi anglishtja flitet gjerĂ«sisht nga brezi i ri, megjithĂ«se gjuha shqipe cilĂ«sohet si sfiduese pĂ«r tâu mĂ«suar.
Krahas ShqipĂ«risĂ«, âForbesâ rekomandon si destinacione pĂ«r pension edhe vende si Argjentina, Austria, Kanadaja, Kolumbia, Kosta Rika, Qiproja, Franca, Irlanda, Greqia, Italia, Malta, Mali i Zi dhe Portugalia.
Nga Gazeta âSiâ- Gushti nis me temperatura tĂ« larta.
E shtuna pritet të karakterizohet nga moti i kthjellët dhe temperaturat e larta, ndërsa vendi do të vijojë të jetë nën ndikimin e masave ajrore të nxehta.
Temperaturat do të jenë të larta, me vlerat maksimale që pritet të arrijnë deri në 36°C, ndërsa minimalet gjatë orëve të natës zbresin deri në rreth 23°C.
Era do të fryjë kryesisht nga kuadrati i veriut, me shpejtësi mesatare rreth 5 m/s, ndërsa herë pas here, veçanërisht përgjatë bregdetit dhe në lugina, mund të arrijë deri në 10 m/s.
Gazeta Si â QĂ« nga pasditja e sĂ« enjtes, mijĂ«ra njerĂ«z kanĂ« hyrĂ« nĂ« enklavĂ«n spanjolle tĂ« CeutĂ«s â e cila ndodhet nĂ« skajin verior tĂ« Marokut â duke ardhur nga territori maroken; shumĂ« prej tyre e kaluan distancĂ«n duke notuar, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ« u ngjitĂ«n mbi barrierat kufitare dhe mĂ« pas i kapĂ«rcyen ato.
Të paktën 34 persona humbën jetën gjatë kalimit dhe rreth dhjetë të tjerë rezultojnë të zhdukur. Mijëra të tjerë po grumbullohen në kufi me synimin për ta kaluar atë. Vlerësohet se, në total, më shumë se 60,000 njerëz e kanë kaluar kufirin.
Përpjekjet për të kaluar kufirin në Ceuta (e cila është territor evropian) janë të shpeshta, por jo në këtë shkallë: numri i të ardhurve në një ditë të vetme ishte më i larti që nga viti 2021.
Si pasojë, qeveria spanjolle vendosi të dislokojë mijëra ushtarë për të menaxhuar situatën. Kryeministri spanjoll Pedro Sånchez dhe ministri i Brendshëm Fernando Grande-Marlaska pritet ta vizitojnë Ceutën të premten.
Ceuta është një nga dy enklavat spanjolle të rrethuara nga territori maroken; tjetra është Melilla, pika kufitare e së cilës me Marokun u mbyll nga qeveria spanjolle të enjten.
Një numër i madh njerëzish përpiqen të hyjnë për të kërkuar azil ose një formë tjetër mbrojtjeje ndërkombëtare dhe, më pas, për të arritur në Evropën kontinentale.
Në fillim të korrikut, Gjykata e Lartë e Spanjës nxori një vendim sipas të cilit emigrantët e ndaluar ndërsa përpiqeshin të arrinin në Ceuta ose Melilla përmes detit nuk mund të riatdhesohen menjëherë dhe, rrjedhimisht, mbeten nën përgjegjësinë e autoriteteve spanjolle.
U spekulua se kjo mund tĂ« ishte arsyeja pse kaq shumĂ« njerĂ«z po pĂ«rpiqen tĂ« kalojnĂ« kufirin, por intervistat e kryera nga El PaĂs me emigrantĂ«t qĂ« kanĂ« mbĂ«rritur ditĂ«t e fundit e kanĂ« hedhur poshtĂ« kĂ«tĂ« teori.
Gazeta Si â Bregdeti verior afrikan i Mesdheut, nĂ« pjesĂ«n qĂ« i pĂ«rket Marokut, Ă«shtĂ« i mbushur me territore spanjolle.
Më të rëndësishmet janë ato që përfshijnë Ceutën dhe Melillën, dy qytete autonome që kanë afërsisht të njëjtin numër banorësh (rreth 85 mijë secili) dhe ndodhen rreth 400 kilometra larg njëri-tjetrit.
Përveç tyre, Spanjës i përkasin edhe disa copa të tjera toke të pabanuara: një zonë e vogël bregdetare, ku ndodhet vetëm një post ushtarak, si edhe disa ishuj të vegjël pranë bregut.
KĂ«to janĂ« ish-fortesa qĂ« prej shekujsh janĂ« pjesĂ« e MbretĂ«risĂ« sĂ« SpanjĂ«s dhe qĂ« nuk u integruan kurrĂ« administrativisht nĂ« Protektoratin Spanjoll tĂ« Marokut (1912â1956), as nĂ« strukturat e tjera koloniale pĂ«rmes tĂ« cilave Madridi kontrollonte pjesĂ« tĂ« AfrikĂ«s sĂ« Veriut.
Vlerësohet se mbi 40 për qind e banorëve të Ceutës që kanë shtetësi spanjolle, janë të besimit mysliman. Në qytet ekziston gjithashtu një komunitet hebre dhe një komunitet hindu me rrënjë të hershme historike.
Emigrantët e rregullt me shtetësi marokene janë rreth 4.500. Edhe Melilla ka një përbërje demografike shumë të ngjashme.
Pozicioni gjeografik i këtyre dy qyteteve bën që presioni migrator në kufijtë e tyre me Marokun të jetë i vazhdueshëm dhe i lartë.
Edhe në të kaluarën ka pasur momente emergjence. Në vitet 2005, 2014 dhe 2018 u regjistruan valë të papritura, gjatë të cilave qindra ose mijëra emigrantë u përpoqën të hynin në Ceutë ose Melillë, qoftë nga deti, qoftë duke kapërcyer gardhet kufitare, duke shkaktuar përplasje me forcat e rendit. Nga këto incidente pati të vdekur dhe të plagosur.
Rasti më i bujshëm ndodhi në maj të vitit 2021, kur rreth 10 mijë emigrantë hynë ilegalisht në Ceutë brenda vetëm dy ditësh.
Kjo valë migratore ishte kulmi i një krize diplomatike mes Spanjës dhe Marokut. Rabati kishte reaguar ashpër pasi Madridi kishte pranuar të shtronte në një spital spanjoll, nën identitet të rremë, liderin e Frontit Polisario, lëvizjes së armatosur që lufton për pavarësinë e Saharasë Perëndimore, ish-koloni spanjolle që sot kontrollohet nga Maroku.
Edhe atëherë, emigrantët u riatdhesuan brenda pak ditësh. Edhe në rastin aktual, disa analistë kanë sugjeruar se sulmi i papritur ndaj kufijve mund të jetë lehtësuar nga autoritetet marokene, si reagim ndaj vizitës miqësore që kryeministri spanjoll Pedro Sånchez zhvilloi ditët e fundit në Algjeri. Algjeria është mbështetësi kryesor rajonal i Frontit Polisario.
MegjithatĂ«, Ministria e Jashtme e SpanjĂ«s ka pĂ«rjashtuar çdo lidhje mes ngjarjeve dhe vizitĂ«s sĂ« fundit tĂ« kryeministrit, duke theksuar se marrĂ«dhĂ«niet me qeverinĂ« marokene janĂ« aktualisht tĂ« shkĂ«lqyera dhe se Rabati po bashkĂ«punon ânĂ« mĂ«nyrĂ« besnike dhe tĂ« vazhdueshmeâ pĂ«r menaxhimin e situatĂ«s nĂ« CeutĂ«.
Gjatë dekadave të fundit, marrëdhëniet mes Rabatit dhe Madridit kanë kaluar nga periudha bashkëpunimi në momente tensionesh të forta.
NjĂ« prej tyre ishte kriza e vitit 2002 rreth ishullit Perejil â praktikisht njĂ« shkĂ«mb i vogĂ«l â i cili, megjithĂ«se ndodhet gjeografikisht pranĂ« Marokut, administrohet nga Spanja.
Kjo, edhe sepse Rabati e sheh me njëfarë shqetësimi praninë, përgjatë bregdetit të tij, të këtyre territoreve, ku flitet spanjisht dhe që përfaqësojnë një kujtesë të epokës koloniale.
Nga ana tjetĂ«r, Maroku e di mirĂ« se Spanja ka nevojĂ« pĂ«r bashkĂ«punimin e tij pĂ«r tĂ« kontrolluar flukset e emigracionit tĂ« paligjshĂ«m drejt kĂ«tyre qyteteve âafrikaneâ, tĂ« cilat janĂ« plotĂ«sisht territor i Bashkimit Evropian, por pĂ«r shkak tĂ« pozicionit tĂ« tyre gjeografik, mbeten veçanĂ«risht tĂ« ekspozuara ndaj tentativave pĂ«r hyrje tĂ« paligjshme.
Pikërisht për këtë arsye, në vitin 2022 qeveria e Pedro Sånchez ndryshoi qëndrimin tradicional të Spanjës ndaj Saharasë Perëndimore, duke u rreshtuar de facto me pozicionin e Rabatit, i cili e konsideron atë territor pjesë të Marokut.
Ky ishte një ndryshim i madh, pasi Sahara Perëndimore ishte një koloni spanjolle deri në mesin e viteve 1970, kur Spanja u tërhoq me nxitim, duke e lënë territorin në fatin e tij.
Login
Video di "Tutto Napoli" e "Inter Napoli" dei crolli avvenuti a Pozzuoli a seguito della scossa di terremoto di magnitudo 4.7.
â Notizie dall'Italia (@Italia24HLive) 
