Shumica socialiste Ă«shtĂ« shprehur vazhdimisht se po punon pĂ«r pĂ«rshtatjen e njĂ« sĂ«rĂ« projektligjesh me direktivat evropiane, kjo nĂ«n qĂ«ndrimin âkonform integrimitâ tĂ« vendit nĂ« Bashkimin Evropian.
Një prej këtyre ndryshimeve është thënë të jetë dhe dekriminalizimi i shpifjes për gazetarët. Konteksti penal i shpifjes dhe fyerjes është trajtuar prej vitesh si instrument presioni ndaj lirisë së shprehjes, gjë për të cilën shteti shqiptar është kritikuar vazhdimisht nga organizatat ndërkombëtare, të gazetarëve dhe shoqërisë civile.
KĂ«rkesa ka qenĂ« e njĂ«jtĂ«: dekriminalizim i plotĂ« i shpifjes. Por, me ndryshimet e propozuara nĂ« tetor 2025 â tĂ« dĂ«rguara nĂ« Kuvend pĂ«r miratim sot â qeveria ofron dekriminalizim tĂ« pjesshĂ«m dhe sinjalizon qartĂ« pĂ«r kufizim âme regjistĂ«râ tĂ« profesionit tĂ« gazetarit.
Paketa e dĂ«rguar nĂ« parlament parashikon pĂ«rjashtim penal vetĂ«m pĂ«r shpifjen. Ai vlen pĂ«r gazetarĂ« âtĂ« regjistruar dhe tĂ« njohurâ teksa fyerja mbetet vepĂ«r penale si njĂ« rrugĂ« alternative pĂ«rndjekjeje dhe qĂ« ruan ende efektin frenues mbi shprehjen publike.
Sipas propozimit, (qĂ« ndryshon Nenin 120 pĂ«r Shpifjen): âNjĂ« gazetar i punĂ«suar ose i vetĂ«punĂ«suar, i regjistruar dhe i njohur si i tillĂ« nĂ« pĂ«rputhje me legjislacionin nĂ« fuqi, [âŠ] nuk mban pĂ«rgjegjĂ«si penale pĂ«r veprĂ«n e shpifjes [âŠ] kur:
qëllimi është informimi i publikut mbi çështje me interes;
nĂ« momentin e publikimit, nuk ka [âŠ] dijeni se informacionet faktike janĂ« tĂ« rreme dhe ka bĂ«rĂ« pĂ«rpjekje tĂ« arsyeshme pĂ«r tĂ« verifikuar saktĂ«sinĂ« e tyre;
pasi tĂ« jetĂ« informuar [âŠ] se informacionet janĂ« haptazi tĂ« rreme [âŠ], ai vepron pa vonesĂ« pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« njĂ« pĂ«rgĂ«njeshtrim ose sqarim;
PavarĂ«sisht âdĂ«shirĂ«s sĂ« mirĂ«â siç e kanĂ« cilĂ«suar vetĂ« organizatat e medias dhe shoqĂ«risĂ« civile pĂ«rpjekjen pĂ«r mbrojtjen e gazetarĂ«ve nga shpifja, propozimi ka ngritur shqetĂ«sime serioze. Organizatat e kundĂ«rshtojnĂ« dekriminalizimin e pjesshĂ«m dhe tĂ« kushtĂ«zuar tĂ« shpifjes.
ĂfarĂ« kĂ«rkojnĂ« organizatat?
Dispozita qĂ« synon mbrojtjen e gazetarĂ«ve nga shpifja, u miratua fillimisht nga Komisioni parlamentar pĂ«r ĂĂ«shtjet Ligjore dhe AdministratĂ«n Publike mĂ« 21 janar.
âNe i njohim dhe i vlerĂ«sojmĂ« hapat pozitivĂ« tĂ« ndĂ«rmarrĂ« deri tani, megjithatĂ« teksti qĂ« pritet tĂ« votohet nuk e realizon dekriminalizimin e plotĂ«â tha gjatĂ« njĂ« deklarate pĂ«rpara Kuvendit, drejtuesja e QendrĂ«s pĂ«r ShkencĂ« dhe Inovacion pĂ«r Zhvillim (SciDev), Blerjana Bino.
Sipas saj, liria e shprehjes duhet të mbrohet për shkak të funksionit që i shërben interesit publik dhe jo për shkak të statusit profesional të folësit.
Dispozita e propozuara, pretendon se mbrojtja do tâi sigurohet vetĂ«m gazetarĂ«ve tĂ« regjistruar apo tĂ« akredituar nga njĂ« strukturĂ«, e cila ende nuk dihet se nga kush do tĂ« pĂ«rfaqĂ«sohet. Gjithashtu fyerja mbetet vepĂ«r penale, e cila shpesh pĂ«rdoret edhe si instrument pĂ«r tĂ« intimiduar, sulmuar dhe heshtur gazetarĂ«t.
Në kritikën e saj, Bino vijoi më tej se Shqipëria nuk ka dhe nuk duhet të ketë një sistem regjistrimi të gazetarëve. Sipas saj kjo praktikë krijon pasiguri juridike dhe rrezikon të hapë rrugën për mekanizma kontrolli mbi gazetarinë, në kundërshtim me parimet themelore të lirisë dhe pavarësisë së medias.
E së treti, sipas deklaratës së mbajtur nga drejtuesja e SciDev, kjo nisëm përjashton aktorë të tjerë të rëndësishëm të interesit publik: organizata të shoqërisë civile, aktivistë, studiues, sinjalizues dhe qytetarë, të cilët luajnë një rol thelbësor në debatin dhe sistemin demokratik ku shpesh përballen me presione ligjore që kanë efekt frenues mbi shprehjen e lirë.
VetĂ« organizatat e medias dhe shoqĂ«risĂ« civile kanĂ« qenĂ« pjesĂ« e vazhdueshme e tryezave dhe konsultimeve pĂ«rpara publikimit zyrtarĂ« tĂ« kĂ«saj iniciative nga Komsioni ParlamentarĂ«, por dhe njĂ« herĂ« ata u ndjenĂ« âtĂ« prerĂ« nĂ« besĂ«â.
âPavarĂ«sisht konsultimit qĂ« ne i bĂ«jmĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme, mazhoranca Ă«shtĂ« e aftĂ« qĂ« brenda ditĂ«s, tĂ« ndryshojĂ« mendim,â tha me zhgĂ«njim Isa Myzyraj, drejtues i Asociacioni tĂ« GazetarĂ«ve tĂ« ShqipĂ«risĂ«.
Mbi këtë nisëm kanë reaguar edhe ekspertë e gazetarë të tjerë në hapësirën online.
âNuk njoh asnjĂ« koleg profesionist qe Ă«shtĂ« ndjere i frikĂ«suar nga shpifja ne versionin aktual nĂ« Kodin Penal, ndĂ«rsa mbi amendimin e ri, ai e kriminalizon rĂ«ndĂ« shpifjen nĂ« emĂ«r tĂ« dekriminalizimit,â Ă«shtĂ« shprehur eksperti i komunikimit, Elvin Luku.
Për çështjen u shpreh edhe deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, e cila është kryetare e Komisionit parlamentar për të Drejtat e Njeriut dhe Mjetet e Informimit Publik. Sipas saj, Kodi Penal do të përdoret nga qeveria si kërcënim ndaj gazetarëve dhe fjalës së lirë.
âQeveria vendosi qĂ« Nenin 119, pra fyerjen, tĂ« mos e prekĂ«. NdĂ«rkohĂ« qĂ« Neni 120 ta prekĂ« pjesĂ«risht dhe tĂ« pĂ«rcaktojĂ« grupin e individĂ«ve qĂ« do tĂ« jenĂ« jashtĂ« veprave tĂ« Kodit, pra jashtĂ« kĂ«rcĂ«nimit me burgâ, tha Tabaku.
Rishikimin e  kuadrit penal që lidhet me shpifjen, e kanë kërkuar edhe me anë të një letre të hapur 18 organizata të shoqërisë civile.
Kreu i Grupit Parlamentar të PS-së, Taulant Balla i është përgjigjur akuzave të opozitës për dhunë ndaj protestuesve në tubimin e 24 janarit, duke i kujtuar ngjarjet e 8 janarit.
Ai solli në vëmendje njoftimin e Policisë së Shtetit pas asaj ngjarjeje, ku u raportua se 34 persona u arrestuan për dhunë.
Duke mbrojtur veprimet e Policisë, ai theksoi se meriton respekt për detyrën e kryer në mbrojtje të institucioneve.
âGjatĂ« muajve janar mirĂ« Ă«shtĂ« tĂ« mos pĂ«rdorni fjalĂ«n protestĂ« dhe dhunĂ« se çdo shqiptari i vjen nĂ« memorie 8 janari i 2022, ku disa prej jush nĂ« kĂ«tĂ« sallĂ« luftonin kundĂ«r disa prej jush nĂ« kĂ«tĂ« sallĂ«. Kujtoj mĂ« pas njoftimin e PolicisĂ« qĂ« u arrestuan 34 qytetarĂ« pĂ«r dhunĂ«, 18 tĂ« krahut tĂ« Sali BerishĂ«s, 16 tĂ« Lulzim BashĂ«s. Krahu i Sali BerishĂ«s akuzohej se kishin pĂ«rdorur varre, shkallĂ«, leva, çekiçë, trapanĂ«. Nga krahu i Lulzim BashĂ«s Ă«shtĂ« pĂ«rdorur gaz lotsjellĂ«s, thuhej nĂ« atĂ« njoftim. Policia e Shtetit meriton respekt pĂ«r detyrĂ«n qĂ« ka bĂ«rĂ«Â pĂ«r tĂ« mbrojtur institucionetâ, theksoi Balla./et
Ministri i Mbrojtjes, Pirro Vengu deklaroi sot se 97% e buxhetit të mbrojtjes nga viti 2025 është ezauruar totalisht.
Gjatë fjalës së tij në Kuvend, Vengu u shpreh se  pjesë e kësaj buxheti kanë qenë edhe kompensimet për bashkitë e prekura nga zjarret në periudhën e verës.
âHera e parĂ« qĂ« nĂ« akt normativ buxhet fundviti kemi njĂ« rritje tĂ« buxhetit tĂ« mbrojtjes. Kemi 97% tĂ« buxhetit tĂ« mbrojtjes 2025 totalisht tĂ« ezauruar. Sa herĂ«Â na akuzoni pĂ«r keqmaxhim dhe vjedhje, duhet tĂ« kujtoni kĂ«tĂ« fakt: Ulje tĂ« borxhit dhe ulje tĂ« deficitit. KĂ«to janĂ« dy kriteret e mirĂ«qeverisjes. NjĂ« tjetĂ«r element tjetĂ«r ka tĂ« bĂ«jĂ« me kompensimet e dĂ«meve tĂ« zjarreve tĂ« vitit 2025. FalĂ« kĂ«tij akti normativ kemi mundur tĂ« ezaurojmĂ« edhe kompensimet pĂ«r bashkitĂ« e prekura nga zjarret. Kjo Ă«shtĂ« fotografia e qeverisjes sonĂ«, mĂ« pranĂ« qytetarĂ«ve nĂ« nevojĂ« dhe tĂ« linjĂ«zuar me angazhimet tona sa i pĂ«rket rritje sĂ« buxheteve tĂ« mbrojtjes, nĂ« funksion tĂ« rritjes sĂ« sigurisĂ« kombĂ«tare dhe sovranitetin tonĂ« teknologjikâ,-tha Vengu./Kb
Një ngjarje e rëndë ndodhi në Milano. Një polic qëlloi dhe vrau një të ri gjatë një kontrolli kundër drogës. Viktima, Abderrahim Mansouri, 28 vjeç, u përpoq të ikte dhe mbante në dorë një armë që dukej e vërtetë, por që rezultoi të ishte plastike dhe nuk mund të qëllonte.
Policët që ishin në shërbim, disa civilë dhe disa me uniformë, e ndaluan për kontroll, pasi kishin informacion për aktivitetet e tij me shitje droge. Kur Mansouri nuk ndaloi dhe tregoi armën, një nga policët qëlloi për të mbrojtur veten. Vetëm më vonë u kuptua se pistoletën nuk ishte problematike (armë plastike). Viktima u transportua në spital, por ndërroi jetë.
Mansouri ishte një person i njohur për policinë, i lidhur me një familje që kontrollon zonën ku ndodhi ngjarja dhe kishte precedentë penalë për drogë dhe grabitje. Hetuesit po punojnë për të rikrijuar ngjarjen, duke përdorur prova balistike dhe dëshmi, pasi nuk kishte kamera që ta filmonin atë që ndodhi.
Rasti ka shkaktuar reagime të ndryshme politike. Disa politikanë mbrojnë policinë, ndërsa të tjerët kërkojnë hetim të drejtë dhe nuk duan të japin supozime për fajësi para përfundimit të hetimeve. /La Repubblica//kb
Me kërkesën për energji elektrike që pritet të dyfishohet deri në vitin 2050, energjia bërthamore premton stabilitet dhe forcë përballë krizës klimatike dhe pasigurisë energjetike.
Juzel Lloyd*
Energjia bërthamore po rishfaqet si një nga asetet më të vlefshme në botë. Kërkesa globale për energji elektrike parashikohet të dyfishohet pothuajse deri në vitin 2050, e nxitur pjesërisht nga nevoja për të furnizuar vendet me mungesë energjie (përfshirë më shumë se 600 milionë njerëz që ende nuk kanë qasje në energji elektrike). Përmbushja e besueshme e kërkesës aktuale dhe të ardhshme e vendos sigurinë e energjisë në qendër të debateve politike në mbarë botën. Krizat e fundit të energjisë në Evropë (të shkaktuara nga vendimi i Rusisë për të ulur eksportet e gazit natyror) kanë nxjerrë në pah rreziqet e mbështetjes në furnizues të pasigurt, dhe kjo cenueshmëri është edhe më akute në botën e sotme të varur nga energjia. Si pasojë, vende si SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar po investojnë miliarda në programe të energjisë bërthamore, duke filluar nga riaktivizimet e reaktorëve deri te planet ambicioze për të ndërtuar centrale të reja.
Energjia bërthamore ishte e destinuar të bëhej përsëri një burim jetësor falë avantazheve të saj unike. Një pelet karburanti uraniumi (afërsisht sa madhësia e majës së gishtit) përmban aq energji sa një ton qymyr, 565 litra naftë ose 480 metra kub gaz natyror. Kjo dendësi e madhe energjie, e kombinuar me një faktor të lartë kapaciteti, siguron energji të besueshme me karburant minimal. Reaktorët e vegjël modularë (SMR, zakonisht prodhojnë deri në 300 MW) lejojnë akses më të madh në këtë burim përmes ndërtimit më të shpejtë, fleksibilitetit të shtuar dhe aplikimeve më të gjera që variojnë nga industria deri te ngrohja qendrore.
Kompania ruse Rosatom dhe Korporata Kombëtare Bërthamore e Kinës (CNNC) kanë qenë thelbësore për suksesin e vendeve të tyre përkatëse në eksportimin e energjisë bërthamore.
Në të njëjtën kohë, ekonomia dixhitale (veçanërisht inteligjenca artificiale) po nxit kërkesën për energji elektrike. Gjigantët e teknologjisë po investojnë në energjinë bërthamore për të përmbushur nevojat energjetike të qendrave të tyre të të dhënave që po zgjerohen me shpejtësi. Për shembull, Microsoft planifikon të blejë energji elektrike nga centrali Three Mile Island sipas një marrëveshjeje 20-vjeçare për blerjen e energjisë sapo të rifillojë impianti. Google është zotuar të blejë 500 MW nga reaktorët e përparuar të Kairos Power. Të marra së bashku, këto ndryshime pasqyrojnë një njohje më të gjerë të rolit të energjisë bërthamore në përmbushjen e nevojave aktuale të energjisë dhe në fuqizimin e teknologjive të ardhshme.
Megjithatë, jo shumë kohë më parë, qëndrimet ishin krejtësisht të kundërta. Tre aksidentet e mëdha bërthamore (Three Mile Island në vitin 1979, Chernobyl në vitin 1986 dhe Fukushima në vitin 2011) gërryen besimin e publikut në teknologji dhe, si pasojë, dobësuan vullnetin politik për të ruajtur programet e energjisë bërthamore. Shtetet e Bashkuara vetëm kohët e fundit kanë filluar të kthehen në këtë teknologji pas dekadash rënieje si rezultat i aksidentit të Three Mile Island dhe mosbesimit të vazhdueshëm të publikut midis viteve 1970 dhe 1990. Nuk ishte i vetmi vend që braktisi energjinë bërthamore: Italia e mbylli plotësisht programin e saj bërthamor pas një referendumi në vitin 1987 dhe iu bashkua vendeve të tjera që po e hiqnin gradualisht energjinë bërthamore. Në vitin 1980, një referendum në Suedi ndaloi zhvillimet e reja për dekada të tëra dhe Gjermania mbylli reaktorët e fundit në flotën e saj bërthamore pas viteve të heqjes graduale. Të marra së bashku, këto vendime i sollën operacionet e energjisë bërthamore në një ndalesë në pjesën më të madhe të botës.
Mjet gjeopolitik
Në të kundërt, Rusia dhe Kina nuk e braktisën kurrë plotësisht energjinë bërthamore: ajo siguron rreth 18% të energjisë elektrike të Rusisë; në Kinë, ajo përbën vetëm 5% të prodhimit të përgjithshëm, por vendi po rritet me shpejtësi dhe po ndërton më shumë reaktorë se çdo komb tjetër. Për të dy vendet, eksportet e energjisë bërthamore janë thelbësore për strategjitë e tyre ekonomike dhe gjeopolitike. Si një mjet gjeopolitik, zhvillimi i energjisë bërthamore u lejon atyre të kontrollojnë një furnizim të besueshëm me energji, një nga format më të fuqishme të fuqisë së butë. Moska dhe Pekini kanë qenë prej kohësh të vetëdijshëm për këtë fakt, prandaj ato tani dominojnë eksportet globale të energjisë bërthamore dhe janë përgjegjëse për pothuajse 90% të të gjitha centraleve bërthamore të ndërtuara vitet e fundit.
Rusia po ndĂ«rton 19 reaktorĂ« bĂ«rthamorĂ« jashtĂ« vendit, pĂ«rfshirĂ« Bangladeshin dhe Egjiptin. NdĂ«rkohĂ«, Kina eksporton projektet e saj tĂ« reaktorĂ«ve Hualong One dhe tĂ« tjerĂ« nĂ« kuadĂ«r tĂ« IniciativĂ«s âNjĂ« Brez, njĂ« RrugĂ«â, ka projekte nĂ« zhvillim e sipĂ«r nĂ« Pakistan dhe ArgjentinĂ« dhe vazhdon pĂ«rpjekjet e saj pĂ«r tĂ« nxitur partneritete tĂ« reja eksporti diku tjetĂ«r. Pyetja nuk Ă«shtĂ« mĂ« nĂ«se energjia bĂ«rthamore do tĂ« kthehet, por nĂ« çfarĂ« forme dhe nĂ«n udhĂ«heqjen e kujt.
Në SHBA dhe aleatët e saj, ideja e mbylljes së hendekut për lidership në fushën e energjisë bërthamore po fiton vrull. Në Uashington, urdhrat ekzekutivë të fundit po e shtyjnë agjencinë e saj rregullatore bërthamore të modernizojë proceset dhe të përparësojë projektet e demonstrimit të reaktorëve të avancuar. Në mënyrë të ngjashme, Franca është riangazhuar për të zgjatur jetëgjatësinë e flotës së saj ekzistuese, ndërsa planifikon edhe ndërtime të reja; dhe Japonia, e cila hezitoi pas Fukushimës, po e rikthen gradualisht flotën e saj bërthamore. Mbretëria e Bashkuar ka vendosur një objektiv për të arritur 24 GW energji bërthamore deri në vitin 2050 dhe po përparon projekte në shkallë të gjerë si Hinkley Point C, si dhe po zhvillon reaktorë SMR përmes Rolls-Royce. Kanadaja po lëviz gjithashtu në të njëjtin drejtim, me reaktorin e parë BWRX-300 që ka marrë miratimin për ndërtim dhe mbështetet nga iniciativat federale për të përshpejtuar vendosjen e ardhshme të SMR-ve.
PĂ«rpjekjet pĂ«r tĂ« rivendosur kapacitetin bĂ«rthamor janĂ« tĂ« dukshme, si dhe ato qĂ« synojnĂ« sigurimin e njĂ« pozicioni konkurrues nĂ« tregun e eksportit. Qeveria amerikane po mbĂ«shtet pĂ«rpjekjet e NuScale Power nĂ« Rumani dhe GanĂ«, dhe Westinghouse po ndihmon PoloninĂ« tĂ« ndĂ«rtojĂ« centralin e saj tĂ« parĂ« bĂ«rthamor. Koreja e Jugut konsiderohet njĂ« partner i besueshĂ«m nĂ« Lindjen e Mesme me projektin e saj Barakah nĂ« Emiratet e Bashkuara Arabe dhe kohĂ«t e fundit ka siguruar njĂ« tjetĂ«r eksport bĂ«rthamor nĂ« RepublikĂ«n Ăeke. MbretĂ«ria e Bashkuar po shfrytĂ«zon portofolin e saj tĂ« projekteve tĂ« reaktorĂ«ve pĂ«r tĂ« krijuar partneritete tĂ« reja ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r portofolin e saj SMR. MegjithatĂ«, tĂ« gjitha kĂ«to pĂ«rparime zbehen nĂ« krahasim me shkallĂ«n dhe koordinimin e dominimit tĂ« RusisĂ« dhe KinĂ«s nĂ« eksportet bĂ«rthamore.
Rritja e dominimit bërthamor nga Kina dhe Rusia
ĂelĂ«si i suksesit tĂ« Pekinit dhe MoskĂ«s qĂ«ndron nĂ« paketat e tyre gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se, tĂ« mbĂ«shtetura nga shteti, ândĂ«rto-vetĂ«-operoâ (BOO). NĂ« kĂ«to vende, shteti merr pĂ«rsipĂ«r pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« rrezikut qĂ« lidhet me ndĂ«rtimin dhe operimin e termocentralit bĂ«rthamor dhe mĂ« pas e rikuperon investimin e tij pĂ«rmes shitjes sĂ« energjisĂ« elektrike me kalimin e kohĂ«s. Duke kombinuar financimin, ndĂ«rtimin, furnizimin me karburant dhe mirĂ«mbajtjen, kĂ«to marrĂ«veshje eliminojnĂ« pothuajse tĂ« gjitha pengesat pĂ«r hyrje, duke i bĂ«rĂ« ato veçanĂ«risht tĂ«rheqĂ«se pĂ«r vendet nĂ« zhvillim me burime financiare mĂ« tĂ« kufizuara.
Kompania shtetërore ruse Rosatom dhe Korporata Kombëtare Bërthamore e Kinës (CNNC) kanë qenë të rëndësishme për suksesin e vendeve të tyre përkatëse në eksportimin e energjisë bërthamore. Të dyja janë ndërmarrje shtetërore me zinxhirë furnizimi të integruar vertikalisht që mbulojnë të gjitha aspektet e infrastrukturës së energjisë bërthamore, duke përfshirë ndërtimin, prodhimin e karburantit dhe financimin. Një strukturë e tillë mundëson vendimmarrje fleksibile, operacione më të shpejta dhe kosto më të ulëta.
Ekonomitë në zhvillim tashmë po tregojnë interes për SMR-të dhe potencialin e tyre si një mjet për të zgjeruar aksesin në energji elektrike pa kostot e larta tipike të energjisë bërthamore.
Duke qenë se energjia bërthamore është bërë një përparësi kombëtare, Rosatom dhe CNNC marrin mbështetjen e nevojshme politike dhe financiare për të vepruar shpejt, për të ofruar kushte tërheqëse dhe për të siguruar marrëveshje jashtë vendit. Për shembull, Presidenti Putin miratoi një rritje të konsiderueshme në buxhetin e zhvillimit bërthamor të Rosatom në vitin 2021, konkretisht për të mbështetur nxitjen e saj të eksportit. Në mënyrë të ngjashme, kompanitë bërthamore kineze përfitojnë nga subvencione të konsiderueshme qeveritare, duke i mundësuar CNNC-së të ndjekë në mënyrë agresive projekte bërthamore jashtë vendit.
StrategjitĂ« e MoskĂ«s dhe Pekinit po japin fryte. Rosatom ka marrĂ«veshje BOO nĂ« vende tĂ« tilla si Egjipti (ku po ndĂ«rton centralin me katĂ«r reaktorĂ« El Dabaa), Bangladeshi (centrali Rooppur), Turqia (centrali Akkuyu), Irani (tetĂ« reaktorĂ« tĂ« planifikuar), Nigeria, Kazakistani dhe Mianmari. Moska ka konsoliduar pozicionin e saj si lider nĂ« tregun aktual tĂ« eksportit; roli i KinĂ«s mbetet mĂ« i kufizuar, pjesĂ«risht sepse Rusia tashmĂ« ka kapur pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« kĂ«rkesĂ«s sĂ« disponueshme. MegjithatĂ«, do tĂ« ishte gabim tĂ« supozohej se ky kufizim do tĂ« vazhdojĂ«. Duke pasur parasysh kapacitetin e saj tĂ« madh industrial dhe fuqinĂ« ekonomike, Pekini Ă«shtĂ« i pozicionuar mirĂ« pĂ«r tĂ« kapur njĂ« pjesĂ« gjithnjĂ« e nĂ« rritje tĂ« tregut tĂ« eksportit bĂ«rthamor nĂ« vitet e ardhshme. Kina eksporton reaktorĂ«t e saj nĂ«pĂ«rmjet ârrugĂ«s sĂ« saj tĂ« mĂ«ndafshit bĂ«rthamorâ, veçanĂ«risht nĂ« Pakistan (centrali bĂ«rthamor Chashma), me zgjerim nĂ« vende tĂ« tilla si Kazakistani dhe Argjentina. CNNC ka paraqitur njĂ« ofertĂ« pĂ«r njĂ« central nĂ« ProvincĂ«n Lindore tĂ« ArabisĂ« Saudite. NdĂ«rkohĂ«, autoritetet turke po vlerĂ«sojnĂ« propozimet pĂ«r njĂ« central tĂ« tretĂ« bĂ«rthamor nĂ« rajonin e TrakisĂ«.
Një faktor i rëndësishëm është transferimi i njohurive, pasi Rusia dhe Kina i kombinojnë eksportet e tyre bërthamore me trajnimin e fuqisë punëtore dhe bursat e arsimit të lartë. Për shembull, Rosatom trajnoi inxhinierë nga Bangladeshi për uzinën Rooppur dhe është zotuar të trajnojë specialistë egjiptianë për El Dabaa. Pekini dhe Moska tashmë dominojnë ndërtimin aktual bërthamor global dhe, me ardhjen e reaktorëve bërthamorë, janë gati të shkruajnë kapitullin tjetër, përveç nëse Perëndimi dhe aleatët e tij e arrijnë shpejt.
SMR: kapitulli tjetër në teknologjitë e energjisë bërthamore
Termocentralet bĂ«rthamore konvencionale zakonisht kanĂ« kĂ«rkesa tĂ« vĂ«shtira pĂ«r financim dhe ndĂ«rtim, por reaktorĂ«t e vegjĂ«l bĂ«rthamorĂ« (SMR) ofrojnĂ« fleksibilitet mĂ« tĂ« madh. Me kohĂ« mĂ« tĂ« shkurtra ndĂ«rtimi dhe komponentĂ« tĂ« prodhuar nĂ« fabrikĂ«, kĂ«ta reaktorĂ« mund tĂ« vendosen nĂ« vetĂ«m tre vjet â shumĂ« mĂ« pak se dekada ose mĂ« shumĂ« qĂ« zakonisht kĂ«rkojnĂ« reaktorĂ«t tradicionalĂ«. MadhĂ«sia e tyre mĂ« e vogĂ«l gjithashtu hap derĂ«n pĂ«r vendet, rrjetet elektrike tĂ« tĂ« cilave nuk mund tĂ« akomodojnĂ« termocentrale tĂ« mĂ«dha konvencionale, duke zgjeruar aksesin nĂ« energjinĂ« bĂ«rthamore nĂ« njĂ« gamĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« rajonesh. PĂ«rveç energjisĂ« elektrike, SMR-tĂ« mund tĂ« furnizojnĂ« nxehtĂ«si pĂ«r procese industriale me temperaturĂ« tĂ« lartĂ«, tĂ« tilla si prodhimi i çelikut, prodhimi i hidrogjenit dhe prodhimi i amoniakut pĂ«r plehrat. KĂ«to aftĂ«si mbartin njĂ« peshĂ« tĂ« konsiderueshme gjeopolitike, veçanĂ«risht pĂ«r ekonomitĂ« nĂ« zhvillim.
Vendet që fitojnë akses në energjinë bërthamore do të jenë në një pozicion më të mirë për të rritur pasurinë e tyre ekonomike, për të krijuar industri që kërkojnë shumë energji dhe për të zvogëluar varësinë e tyre nga importet e karburantit. Prandaj, sistemet e energjisë bërthamore (SMR) janë mjetet e ardhshme kyçe për avancimin e sigurisë energjetike dhe konkurrencës ekonomike.
Ekonomitë në zhvillim tashmë po tregojnë interes për sistemet e energjisë së rinovueshme (BRE) dhe potencialin e tyre si një mjet për të zgjeruar aksesin në energji elektrike pa kostot e larta tipike të energjisë bërthamore. Kenia tashmë po eksploron BRE-të përmes partneriteteve me Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA), ndërsa Indonezia dhe Filipinet po i konsiderojnë ato si mundësi fleksibile për të forcuar rrjetet e tyre të energjisë elektrike. Xhamajka është partnerizuar me Kanadanë për të eksploruar mundësinë e vendosjes së BRE-ve në ishull, duke theksuar përdorimin potencial të BRE-ve nga shtetet e vogla ishullore për të zvogëluar varësinë e tyre nga lëndët djegëse të importuara dhe për të lehtësuar kostot e larta të energjisë.
Vlen tĂ« pĂ«rmendet se Rusia dhe Kina kanĂ« instaluar reaktorĂ«t e parĂ« modularĂ« lundrues nĂ« botĂ« (FMR). Reaktori bĂ«rthamor lundrues rus, i instaluar nĂ« anijen Akademik Lomonosov, filloi tĂ« operojĂ« nĂ« vitin 2020 nĂ« brigjet e Arktikut me qĂ«llim sigurimin e energjisĂ« elektrike dhe ngrohjes pĂ«r komunitetet e largĂ«ta. Reaktori modular i vogĂ«l i KinĂ«s, me temperaturĂ« tĂ« lartĂ« dhe i ftohur me gaz, hyri nĂ« funksionim komercial nĂ« vitin 2023 dhe shĂ«rbeu si njĂ« demonstrim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m i aftĂ«sive tĂ« saj tĂ« pĂ«rparuara tĂ« reaktorĂ«ve. Aktualisht, tĂ« dy vendet po konkurrojnĂ« pĂ«r dominim nĂ« tregun global tĂ« FMR-sĂ«. Rusia synon tĂ« kapĂ« 20% tĂ« kĂ«tij tregu, ndĂ«rsa Kina planifikon tĂ« ketĂ« eksportuar 30 reaktorĂ« nĂ« vendet partnere tĂ« IniciativĂ«s âNjĂ« Brez, njĂ« RrugĂ«â deri nĂ« vitin 2030. Eksportet ruse pĂ«rfshijnĂ« njĂ« FMR tokĂ«sore nĂ« ndĂ«rtim e sipĂ«r nĂ« Jakutia dhe plane pĂ«r njĂ« kompleks FMR nĂ« Uzbekistan, termocentrali i parĂ« bĂ«rthamor i AzisĂ« Qendrore. PĂ«rpjekjet e KinĂ«s nĂ« SMR bazohen nĂ« Linglong One, nĂ« ndĂ«rtim e sipĂ«r nĂ« Hainan, i cili pozicionohet si njĂ« model i replikueshĂ«m pĂ«r energjinĂ«, ngrohjen dhe shkripĂ«zimin.
SHBA-tĂ« duhet sĂ« pari tĂ« demonstrojnĂ« aftĂ«sinĂ« e tyre pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar reaktorĂ« bĂ«rthamorĂ« nĂ« territorin e tyre â vetĂ«m dy nĂ« dekadat e fundit â pĂ«rpara se tĂ« konsiderohen njĂ« furnizues i besueshĂ«m jashtĂ« vendit.
Shkallueshmëria dhe fleksibiliteti i SMR-ve i bëjnë ato gjithashtu të përshtatshme për të përmbushur kërkesën në rritje për energji; veçanërisht në vendet ku rritja e inteligjencës artificiale dhe qendrat e saj të të dhënave që konsumojnë shumë energji po transformojnë me shpejtësi standardet e energjisë bazë të besueshme.
Kërkesa për energji elektrike e IA-së
Edhe pse vlerësimet ndryshojnë në lidhje me masën në të cilën IA do të nxisë kërkesën e ardhshme për energji elektrike, nuk ka dyshim se ekonomitë e përparuara (ku këto teknologji po zgjerohen) do të kenë nevojë gjithnjë e më shumë për energji të besueshme. Energjia bërthamore, me furnizimin e saj të qëndrueshëm dhe dendësinë e lartë të energjisë, është veçanërisht e përshtatshme për të ndihmuar në përballimin e kësaj sfide. Gjigantët e teknologjisë janë gjithnjë e më të vetëdijshëm për këtë: Microsoft kohët e fundit u bë kompania e parë e madhe e teknologjisë që iu bashkua Shoqatës Botërore Bërthamore, duke forcuar rolin e energjisë bërthamore në operacionet e saj të ardhshme. Kompani të tjera të mëdha, të tilla si Amazon dhe Meta, gjithashtu mbështesin zgjerimin e energjisë bërthamore.
KĂ«to lĂ«vizje tregojnĂ« njĂ« nevojĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« pĂ«r tĂ« siguruar energji tĂ« bollshme dhe elastike pĂ«r kapitullin tjetĂ«r tĂ« ekonomisĂ« dixhitale. IA dominon debatin aktual mbi kĂ«rkesĂ«n nĂ« rritje pĂ«r energji, por qendrat e tĂ« dhĂ«nave mbĂ«shtesin gjithashtu shĂ«rbimet e zakonshme dixhitale si cloud computing dhe e-commerce; pĂ«r mĂ« tepĂ«r, shumĂ« vende nĂ« zhvillim sapo kanĂ« filluar tâi zgjerojnĂ« kĂ«to platforma. NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, vendet qĂ« udhĂ«heqin nĂ« vendosjen e energjisĂ« bĂ«rthamore do tĂ« formĂ«sojnĂ« jo vetĂ«m zhvillimin e ardhshĂ«m tĂ« IA-sĂ«, por edhe trajektoren e ekonomisĂ« globale dixhitale. Kjo ngre pyetjen nĂ«se SHBA-tĂ«, dikur fuqia kryesore bĂ«rthamore nĂ« botĂ«, mund ta rimarrin pozicionin e tyre nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ« tjetĂ«r tĂ« ekonomisĂ« globale.
SHBA-të në një udhëkryq
Si një ish-lider në ndërtimin e centraleve bërthamore, Shtetet e Bashkuara luajnë një rol unik në garën aktuale globale të energjisë. Pozicioni i tyre si operator i flotës më të madhe bërthamore në botë ka nxitur dekada të tëra ekspertize dhe inovacioni institucional. Për më tepër, është padyshim ndikimi më i rëndësishëm në idealet demokratike që bota duhet të mbështesë, ndërsa sistemi global i energjisë hyn në një epokë të re të elektrifikimit në rritje. Ruajtja e këtij ndikimi është thelbësore për rivendosjen e besueshmërisë në tregun global të eksportit dhe për të siguruar që vendet demokratike të marrin pjesë në formësimin e kapitullit të ardhshëm të energjisë bërthamore.
Një botë në të cilën regjimet autoritare të Rusisë dhe Kinës zotërojnë dhe kontrollojnë kapacitetin gjithnjë e në rritje të energjisë bërthamore, është një botë në të cilën stabiliteti gjeopolitik po gërryhet.
Sektori bërthamor i SHBA-së është prekur nga pasiviteti, pavarësisht të gjitha inovacioneve që ka grumbulluar. Komisioni Rregullator Bërthamor i SHBA-së (KRB), agjencia e pavarur përgjegjëse për licencimin dhe mbikëqyrjen e energjisë bërthamore civile, është e njohur për përdorimin e kornizave që shpesh rezultojnë në procese të kushtueshme dhe afate kohore tepër të gjata, duke zvogëluar shanset e suksesit për zhvilluesit që kërkojnë licenca reaktori. Iniciativat e fundit të reformës nga qeveria federale përfshijnë përmirësimin e proceseve të KRB-së dhe dhënien përparësi licencimit të reaktorëve të përparuar.
Koha do tĂ« tregojĂ« nĂ«se kĂ«to pĂ«rpjekje do ta pĂ«rmirĂ«sojnĂ« vĂ«rtet vendosjen e energjisĂ« bĂ«rthamore nĂ« SHBA, por njĂ« gjĂ« Ă«shtĂ« e sigurt: ritmi aktual, tepĂ«r i ngadaltĂ« i miratimeve duhet tĂ« ndryshojĂ« nĂ«se Uashingtoni do tĂ« konkurrojĂ« globalisht. NĂ« dekadat e fundit, SHBA-tĂ« kanĂ« ndĂ«rtuar vetĂ«m dy reaktorĂ« tĂ« rinj, njĂ«ri prej tĂ« cilĂ«ve ishte shtatĂ« vjet pas afatit dhe 17 miliardĂ« dollarĂ« mbi buxhetin. NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, qeveria federale ka vendosur qĂ«llimin ambicioz tĂ« sigurimit tĂ« tĂ« paktĂ«n 20 marrĂ«veshjeve tĂ« tjera ligjĂ«risht tĂ« detyrueshme pĂ«r partneritet, tĂ« njohura si â123 MarrĂ«veshjeâ, tĂ« nevojshme qĂ« vendet tĂ« pĂ«rdorin teknologjitĂ« e energjisĂ« bĂ«rthamore tĂ« SHBA-sĂ«. Direktiva tĂ« tjera tĂ« pĂ«rfshira nĂ« urdhrat ekzekutivĂ«, tĂ« tilla si rindĂ«rtimi i zinxhirĂ«ve tĂ« furnizimit dhe rigjallĂ«rimi i fuqisĂ« punĂ«tore bĂ«rthamore, do tĂ« ndihmojnĂ« nĂ« pozicionimin e SHBA-sĂ« si njĂ« eksportues mĂ« i fortĂ«. MegjithatĂ«, pas dekadash tĂ« tĂ«ra devijimi, vetĂ«m ndjekja e qĂ«ndrueshme do tĂ« pĂ«rcaktojĂ« nĂ«se avantazhi teknologjik bĂ«rthamor i SHBA-sĂ« mund tĂ« rikuperohet vĂ«rtet nĂ« kohĂ« pĂ«r kapitullin tjetĂ«r tĂ« programeve tĂ« rigjenerimit bĂ«rthamor.
Sfida përkeqësohet nga fakti se SHBA-të duhet së pari të demonstrojnë aftësinë e tyre për të ndërtuar reaktorë brenda vendit përpara se të konsiderohen një furnizues i besueshëm jashtë vendit. Ky besueshmëri është thelbësor jo vetëm nëse duan të konkurrojnë për ekuilibër gjeopolitik kundër një lidershipi autoritar në rritje, por edhe nëse duan të ofrojnë alternativa ndaj dobësive të fshehura pas marrëveshjeve të eksportit Pekin-Moskë.
NĂ« shikim tĂ« parĂ«, marrĂ«veshjet midis KinĂ«s dhe RusisĂ« duken tĂ«rheqĂ«se pĂ«r ekonomitĂ« nĂ« zhvillim, pasi ato lehtĂ«sojnĂ« kostot dhe pĂ«rgjegjĂ«sitĂ« e menjĂ«hershme qĂ« lidhen me ndĂ«rtimin e centraleve bĂ«rthamore. MegjithatĂ«, rreziqet janĂ« tĂ« mĂ«dha: kĂ«to kontrata i bĂ«jnĂ« vendet pritĂ«se tĂ« varura nga operatorĂ«t e huaj pĂ«r dekada, duke ia lĂ«nĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« efektive kontrollin e infrastrukturĂ«s kritike tĂ« energjisĂ« â dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye sigurinĂ« kombĂ«tare â MoskĂ«s ose Pekinit. Vendimi i RusisĂ« pĂ«r tĂ« kufizuar eksportet e gazit natyror te fqinjĂ«t e saj evropianĂ« nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« pasojave tĂ« pushtimit tĂ« UkrainĂ«s nĂ« vitin 2022 ilustron se si furnizimet me energji mund tĂ« pĂ«rdoren si armĂ«. Transferimi i kĂ«saj fuqie nĂ« projekte bĂ«rthamore â ku karburanti, operacionet dhe madje edhe personeli mbeten tĂ« lidhura me MoskĂ«n ose Pekinin â i lĂ« vendet tĂ« bllokuara nĂ« varĂ«si afatgjatĂ«. Ky rrezik pĂ«rkeqĂ«sohet nga fuqia financiare qĂ« Moska dhe Pekini mund tĂ« ushtrojnĂ« pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« lĂ«shime politike.
Një botë në të cilën regjimet autoritare zotërojnë dhe kontrollojnë kapacitetin gjithnjë e në rritje të energjisë bërthamore është një botë në të cilën stabiliteti gjeopolitik është i gërryer.
Si mund të konkurrojë Perëndimi?
Një mënyrë se si SHBA-të dhe aleatët e saj mund të konkurrojnë me modelin BOO të Rusisë dhe Kinës është duke u ofruar vendeve partnere aksione më të mëdha pronësie në projektet e tyre bërthamore. Korniza më bashkëpunuese duhet të përqendrohen në forcimin e industrive lokale, nxitjen e punës vendase dhe mbështetjen e zhvillimit afatgjatë të ekspertizës në energjinë bërthamore tek të sapoardhurit. Ato gjithashtu mund të mbështesin forcimin e kornizave të nevojshme institucionale për vendin blerës për të vendosur energjinë bërthamore, duke përfshirë zhvillimin e rregullatorëve të pavarur, kornizave ligjore transparente dhe një kulture të fortë sigurie. Ofrimi i një mbështetjeje të tillë pa rritur rrezikun financiar do të shërbente si një kundërpeshë e vërtetë ndaj Moskës dhe Pekinit.
Këto qëllime janë shumë më të arritshme nëse Perëndimi vepron kolektivisht. Marrëveshja e fundit SHBA-Britani e Madhe është një shembull i mirë se si bashkëpunimi midis aleatëve mund të forcojë pozicionin Perëndimor. Përmes Partneritetit Atlantik për Energji Bërthamore të Avancuar, të dy vendet janë zotuar të përmirësojnë rishikimet e projektimit, të ndajnë ngarkesat rregullatore të punës dhe të shkurtojnë kohëzgjatjen e licencimit. Zgjerimi i këtij modeli në të gjitha vendet aleate mund të përshpejtojë zgjerimin kombëtar bërthamor, duke u ofruar vendeve në zhvillim alternativa të qëndrueshme ndaj paketave ruse dhe kineze. Bashkëpunimi më i gjerë perëndimor do të përshpejtonte gjithashtu vendosjen e reaktorëve bërthamorë dhe do të ulte më shpejt kostot duke bashkuar ekspertizën teknike, kapacitetin e financimit dhe zinxhirët e furnizimit. Një bashkëpunim i tillë do të plotësonte gjithashtu hapat fillestarë që po ndërmerren nga institucionet financiare ndërkombëtare si Banka Botërore për të rishqyrtuar rolin e tyre në zhvillimin bërthamor.
Vendimi i BankĂ«s BotĂ«rore pĂ«r tĂ« hequr ndalimin e financimit tĂ« energjisĂ« bĂ«rthamore shĂ«non njĂ« transformim pĂ«r peizazhin global tĂ« energjisĂ«. PĂ«r vite me radhĂ«, vendet nĂ« zhvillim qĂ« kĂ«rkonin energji bĂ«rthamore nuk kishin zgjidhje tjetĂ«r veçse tĂ« mbĂ«shteteshin te Rusia ose Kina. Duke hequr kĂ«tĂ« pengesĂ«, Banka BotĂ«rore po hap derĂ«n pĂ«r njĂ« fushĂ« loje mĂ« tĂ« barabartĂ«; por ajo do ta hapĂ« vĂ«rtet atĂ« vetĂ«m nĂ«se Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« ofrojĂ« financim dhe mbĂ«shtetje teknike nĂ« kohĂ« dhe tĂ« konsiderueshme. PĂ«r momentin, ndikimi i saj do tĂ« jetĂ« i kufizuar: Banka po pĂ«rqendrohet nĂ« zhvillimin e ekspertizĂ«s bĂ«rthamore vendase nĂ« bashkĂ«punim me IAEA-n, dhe presidenti i saj, Ajay Banga, ka deklaruar se pĂ«rparĂ«sia Ă«shtĂ« zgjatja e jetĂ«gjatĂ«sisĂ« sĂ« reaktorĂ«ve ekzistues. Banka BotĂ«rore ka shprehur gjithashtu mbĂ«shtetje pĂ«r zhvillimin e reaktorĂ«ve bĂ«rthamorĂ« afatshkurtĂ«r (SMR) si njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« ulur kostot pĂ«r vendet nĂ« zhvillim, por kĂ«to teknologji duhet sĂ« pari tĂ« provojnĂ« efektivitetin e tyre nĂ« ekonomitĂ« e pĂ«rparuara. NdĂ«rkohĂ«, shumica e tĂ« sapoardhurve do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« mbĂ«shteten nĂ« reaktorĂ«t konvencionalĂ« tĂ« provuar, tĂ« cilĂ«t Pekini dhe Moska kanĂ« demonstruar tashmĂ« se mund tâi furnizojnĂ«. Banka po bĂ«n pĂ«rparim, por mbetet pĂ«r tâu parĂ« nĂ«se pĂ«rpjekjet e saj mund tĂ« konkurrojnĂ« vĂ«rtet me ato tĂ« MoskĂ«s dhe Pekinit.
Megjithatë, duke pasur parasysh rolin e SHBA-së si aksionari më i madh i Bankës, ndryshimi ende ka potencial afatgjatë. Pasi modelet amerikane për SMR-të të testohen brenda vendit, Uashingtoni mund të shfrytëzojë ndikimin e tij për të inkurajuar Bankën të përshtatë mjetet e saj të financimit dhe asistencën teknike për të mbështetur miratimin e tyre jashtë vendit. Kjo do të zvogëlojë rreziqet për vendet në zhvillim dhe do të zgjerojë tregjet në mënyrë që furnizuesit amerikanë të mund të konkurrojnë më në fund me agjencitë shtetërore në Rusi dhe Kinë.
Në planin afatgjatë, energjia bërthamore do të luajë një rol vendimtar në peizazhin e ardhshëm global të energjisë. Rritja e njëkohshme e teknologjive që kërkojnë shumë energji në ekonomitë e përparuara dhe kërkesat në rritje për energji të vendeve në zhvillim nxjerrin në pah një realitet themelor: kërkesën globale gjithnjë e në rritje për energji me çdo hap të progresit njerëzor. Energjia bërthamore është një nga burimet më të mëdha të afta për të përmbushur këtë kërkesë, dhe mënyra se si zgjerohet dhe nën çfarë lidershipi e bën këtë do të përcaktojë thellësisht të ardhmen e dinamikës globale të energjisë dhe sovranitetit të energjisë. Nëse demokracitë dështojnë të veprojnë, të tjerët do të veprojnë.
*Juzel Lloyd është ish-Bashkëpunëtore e Këshillit Atlantik për Gratë Lidere në Energji.
Stuhia e fuqishme dimërore që ka goditur Shtetet e Bashkuara ka shkaktuar të paktën 30 viktima dhe probleme të mëdha në energji, transport dhe jetën e përditshme në dhjetëra shtete.
Sipas Associated Press, vdekjet janë të lidhura me hipotermi, aksidente rrugore per shkak të akullit, si edhe incidente gjatë pastrimit të borës.
Në Nju Jork, tetë persona u gjetën të pajetë në ambiente të hapura, ndërsa në Massachusetts dhe Ohio dy persona humbën jetën pasi u goditën nga mjetet e pastrimit te bores.
Aksidente fatale gjatë rrëshqitjes me slita u raportuan edhe në Arkansas dhe Teksas. Mbi 20 shtete, si edhe kryeqyteti Uashington DC, kanë shpallur gjendje emergjence.
Rreth 630 mije banesa dhe biznese kanë mbetur pa energji elektrike, kryesisht në jug të vendit. Situata ka paralizuar edhe transportin ajror, ku mbi 12 mijë fluturime u anuluan ose u vonuan.
Shtëpia e Bardhë njoftoi se presidenti Donald Trump ka miratuar 12 deklarata emergjence federale, për të ndihmuar shtetet në rikthimin e energjisë dhe pastrimin e rrugëve.
Meteorologët thonë se temperaturat pritet te mbeten nën zero gjatë gjithë javës. Autoritetet u bëjnë thirrje qytetarëve të qëndrojnë në shtëpi dhe të shmangin lëvizjet e panevojshme./kb
Deputeti i Partisë Demokratike, Enno Bozdo në fjalën e mbajtur në Parlament foli për përmbytjet e nëntorit dhe dhjetorit në Dimal dhe Kuçovë.
Bozdo tha se në nëntor mijëra hektarë tokë u përmbyt pasi pushteti nuk ishte kujdesur për kanalet kulluese dhe sistemet kulluese në përgjithësi.
Demokrati tha se të gjithë fermerët u lanë në mëshirë të fatit, pasi vetëm një pjesë e vogël e fondeve do të mjaftonte për të përballuar të gjtiha dëmet e shkaktuara.
Bozdo u shpreh se lekë për shqiptarët nuk ka, ndërsa për 3 inceneratorë që nuk ekzistojnë u gjetën menjëherë.
Â
âFermerĂ«t e Dimalit dhe KuçovĂ«s janĂ« prekur nga pĂ«rmbytjet. NĂ« pĂ«rmbytjet e nĂ«ntorit mijĂ«ra hektarĂ« tokĂ« u pĂ«mrbytĂ«n se pushteti nuk ishte kujdesur pĂ«r kanalet kulluese dhe sistemin kullues nĂ« pĂ«rgjithĂ«si.
Në pëmrbyjen e dytë të nëjtat zona u përmbytën me njëintensitet edhe më të madh dhe pse hec-it të Banjës i hapën portat pa paralajmëruar. Nuk mund të lihen në mëshirë të fatit të gjithë fermerët që u lanë në mëshirë të fatit.
VetĂ«m njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l e fondeve do tĂ« mjaftonte pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar tĂ« gjitha dĂ«met shkatuara nĂ« dy pĂ«rmbuyytjet e fundit, tĂ« shkaktuara nga fakti se infrastruktura nuk ka funksionuar. FermerĂ«t dhe blegtorĂ«t janĂ« mĂ« tĂ« pĂ«rbuzurit. Me kĂ«tĂ« ritĂ«m, brenda pak viteve ShqipĂ«ria nuk do tĂ« ketĂ« mĂ« as sektor bujqĂ«sor as industrial. PĂ«r 3 inceneratorĂ«t qĂ« nuk ekzistojnĂ« u gjetĂ«n menjĂ«herĂ« 400 milionĂ« euro, por lekĂ« pĂ«r shqiptarĂ«t nuk kaâ, tha Bozdo./Kb
Hamasi dĂ«shiron tĂ« integrojĂ« forcĂ«n e tij policore prej 10,000 trupash nĂ« qeverinĂ« e re tĂ« GazĂ«s tĂ« mbĂ«shtetur nga SHBA-tĂ«, nĂ« njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tâu bashkuar me Komitetin KombĂ«tar pĂ«r Qeverisje (NCAG) tĂ« rajonit.
Ky veprim vjen ndĂ«rsa procesi politik pĂ«r çarmatimin e saj mbetet i bllokuar. Qeveria e Hamasit nĂ« Gaza, nĂ« njĂ« letĂ«r drejtuar stafit tĂ« saj, u bĂ«ri thirrje 40,000 punonjĂ«sve tĂ« saj dhe anĂ«tarĂ«ve tĂ« forcave tĂ« saj tĂ« sigurisĂ« tĂ« bashkĂ«punojnĂ« me Komitetin KombĂ«tar pĂ«r Qeverisje (NCAG), duke i siguruar ata se po ndĂ«rmerr tĂ« gjitha hapat e nevojshĂ«m pĂ«r tâi integruar ata nĂ« qeverinĂ« e re.
Hamasi planifikon të integrojë afërsisht 10,000 oficerët e tij të policisë në këtë qeveri të re, thanë burime të njohura me çështjen. Këta oficerë policie tashmë kanë marrë detyrat në Gaza, ndërsa Hamasi përpiqet të rivendosë pushtetin e tij në zonën që kontrollon.
Nuk është e qartë nëse Izraeli, i cili ka hedhur poshtë kategorikisht çdo përfshirje të Hamasit në qeverisjen e ardhshme të Gazës, do të bjerë dakord për përfshirjen e punonjësve politikë dhe të policisë në NCAG.
Planet e Hamasit për forcën e tij policore dhe punonjësit politikë tregojnë se mbeten dallime të rëndësishme midis Hamasit dhe Izraelit të mbështetur nga SHBA-të, ndërsa Donald Trump vazhdon me planet e tij.
JavĂ«n e kaluar, presidenti amerikan organizoi njĂ« ceremoni nĂ«nshkrimi nĂ« Davos pĂ«r tĂ« krijuar âKĂ«shillin e Paqesâ, i cili do tĂ« shĂ«rbejĂ« si njĂ« administratĂ« kalimtare pĂ«r GazĂ«n dhe do tĂ« koordinojĂ« fondet pĂ«r rindĂ«rtimin e territorit. Korniza pĂ«rfshin njĂ« dispozitĂ« qĂ« pĂ«rjashton âorganizatat e huaja terroristeâ nga qeverisja.
ZĂ«dhĂ«nĂ«si i Hamasit, Hazem Qassem, i tha Reuters se grupi ishte gati tâia dorĂ«zonte qeverisjen NCAG-ut prej 15 anĂ«tarĂ«sh dhe kryetarit tĂ« tij, Ali Saath, me efekt tĂ« menjĂ«hershĂ«m. Ai vuri nĂ« dukje se Hamasi âka besim tĂ« plotĂ« se NCAG do tĂ« veprojĂ« bazuar nĂ« shfrytĂ«zimin e punonjĂ«sve tĂ« kualifikuar dhe mbrojtjen e tĂ« drejtave tĂ« atyre qĂ« kanĂ« punuar nĂ« periudhĂ«n e mĂ«parshmeâ. MegjithatĂ«, Hamasi dhe Saath ende nuk janĂ« takuar pĂ«r tĂ« diskutuar qeverisjen.
Ministrja e Brendshme, Albana Koçiu, foli në Kuvend për protestën e opozitës. Koçiu tha se policia nuk ushtroi dhunë ndaj protestuesve, ndërsa shtoi se 11 policë u lënduan.
âDua tĂ« jem e qartĂ« kur them qĂ« policia nuk ushtroi dhunĂ«. Policia u pĂ«rball me dhunĂ«. NĂ« protestĂ« efektivĂ«t u sulmuan me molotov dhe sende tĂ« forta, dhe pĂ«r pasojĂ« 11 efektivĂ« u lĂ«nduan dhe morĂ«n ndihmĂ«n nĂ« spital. U bĂ« thirrje vazhdimisht pĂ«r qetĂ«simin e situatĂ«s dhe vetĂ«m pas kĂ«saj u ndĂ«rmorĂ«n masa pĂ«r shpĂ«rdarjen e turmave sipas rregulloreveâ, u shpreh Koçiu.
Ajo shtoi se âhedhja e molotovĂ«ve dhe sulmi ndaj institucioneve dhe policisĂ« nuk Ă«shtĂ« protestĂ«â.
Më tej, ministrja e Brendshme sqaroi edhe shoqërimin e një të mituri në komisariat gjatë protestës.
âU konstatua duke hedhur gurĂ« dhe sende tĂ« forta drejt policisĂ«. I mituri Ă«shtĂ« 14 vjeç, nĂ« asnjĂ« moment nuk u trajtua nĂ« mĂ«nyrĂ« çnjerĂ«zore. U mbajt nĂ« ambiente tĂ« veçanta. Askush nuk duhet tĂ« pĂ«rdorĂ« tĂ« miturit si mburojĂ« politikeâ, tha Koçiu.
Mbi 1,000 persona u evakuuan me urgjencë nga qyteti kodrinor i Niscemit në Sicili, ku një rrëshqitje e tmerrshme e tokës, rreth 4 km e gjatë, kërcënoi banesat e ngritura në mënyrë të pasigurt buzë shkëmbit.
Pamjet nga ajri treguan ndërtesat që varen në buzë të greminës së krijuar. Humnerat e thella, të krijuara në qytet, reflektuan qartazi përmasat e katastrofës natyrore. Fatmirësisht, megjithatë, deri tani nuk ka raportime për të vdekur ose të lënduar nga ky incident,
Reshjet e dendura tĂ« ditĂ«ve tĂ« fundit kanĂ« qenĂ« shkaktare tĂ« rrĂ«shqitjes masive tĂ« tokĂ«s, duke krijuar njĂ« situatĂ« tĂ« cilĂ«n kryetari i bashkisĂ«, Massimiliano Conti, pĂ«rshkroi si âtĂ« tmerrshmeâ. Ai paralajmĂ«roi se gjendja mund tĂ« pĂ«rkeqesohet akoma edhe mĂ« shumĂ«, sepse sic tha, po regjistrohen edhe shembje tĂ« reja dheu.
Shkollat në zonë janë mbyllur për sigurinë e fëmijëve, ndërsa autoritetet lokale po punojnë ngushtë me policinë, zjarrfikësit dhe njësitë e mbrojtjes civile për të hartuar një plan veprimi dhe për të rivendosur normalitetin në qytet. Zonat bregdetare të Sicilisë u goditën javën e kaluar nga Stuhia Harry, që dëmtoi atje rrugë e banesa.
Të hënën, Italia shpalli gjendjen e emergjencës për rajonet jugore të Sicilisë, Sardenjës dhe Kalabrisë.
Shtetet e Bashkuara të Amerikës duket sikur janë kthyer në Epokën e Akullnajave ndërkohë që një stuhi vrastare dimri ka mbuluar me borë pjesën më të madhe të vendit nga verilindja në jug duke shkaktuar të paktën 34 viktima dhe lënë pa energji elektrike mbi gjysëm milioni njerëz.
Në shumë shtete niveli i dëborës arriti në 50 centimetra ndërsa temperaturat zbritën deri në -31 gradë Celcius.
Në Mississippi, u regjistrua stuhia më e ashpër e dimrit që nga viti 1994.
Sipas mediave vendase, zonat më të goditura nga ndërprerjet e energjisë janë Tennessee, Mississippi, Louisiana and Kentucky
Mbi 5000 fluturime u anulluan vetëm të hënën ndërsa shtetet më të prekura nga anullimet e fluturimeve janë Dallas, Boston dhe New York.
Që nga e premtja e shkuar, më shumë se 20,000 fluturime janë anulluar për shkak të stuhisë. Vetëm të shtunën u anulluan 11,000 fluturime, duke thyer rekordin e shënuar gjatë pandemisë Covid-19.
Plot 220 milionë amerikanë janë në gjendje alerti për shkak të ftohtit ekstrem ndërkohë që meteorologët parashikojnë që reshjet e dëborës të godasin më tej zonën e Michiganit dhe New York-ut. Gjendja e emergjencës është shpallur në mbi 20 shtete ndërkohë qw autoritetet u bëjnë thirrje qytetarëve të qëndrojnë në shtëpi dhe të shmangin lëvizjet e panevojshme.
Meteorologët thonë se temperaturat pritet te mbeten nën zero gjatë gjithë javës.
Gjatë fjalës së Taulant Ballës në Kuvend, kreu i grupit parlamentar të Partisë Demokratike, Gazment Bardhi pati një përplasje verbale me të. Balla tha se partia kundërshtare duhet të përballet me drejtësinë dhe të distancohet nga dhuna kundër institucioneve.
Sa për Bardhin, tha se ai ka firmosur kallëzimin penal për nënkryetarin e grupit të vet.
Taulant Balla: KĂ«ta lapanjosĂ«tâŠ
Gazment Bardhi:Â Lapanjos je ti!
Taulant Balla: Duhet të përballen me drejtësinë. Nuk ka as parti politike që i merr në mbrojtje sepse zotrote dhe kushdo tjetër që i ushqen me para për të goditur institucionet, duhet të mbash përgjegjësi. Kjo parti politike duhet të distancohet nga dhuna kundër institucioneve bashkë me një matuf, i cili duhet të mbajë përgjegjësi për këtë lloj inspirimi. Lëri këto dëngla ti se bën si qesharak këtu, ti ke bërë kallëzimin për këta 18 që përmenda unë sikurse ke bërë kallëzimin për Belind Këlliçin, Edmond Spahon për kongresin madhështor të dhjetorit 2021. Unë jam ai që jam dhe e kam për nder, kurse ti duhet të mbash përgjegjësi sepse njerëzit mbajnë përgjegjësi për fytyrën e vet dhe gjithçka firmosin. Kryetar grupi që ka firmosur kallëzim penal për nënkryetarin.
Trupa e Gjykatës Kushtetuese u mblodh paraditen e kësaj të marte për vendimmarrjen finale të çështjes së Belinda Ballukut, por edhe ditën e sotme nuk ka dalë me asnjë vendim.
Sipas informacioneve, dy orë mbledhje në dhomë këshillimi nuk kanë mjaftuar për të prodhuar një vendim përfundimtar, duke bërë që kjo padi të rishqyrtohet nga trupa në një ditë tjetër.
Ndërkohë ditën e nesërme pritet të mblidhet Këshilli i Mandateve, për imunitetin e Ballukut, pasi SPAK kërkon ta arrestojë.
Mbledhja e këtyre të fundit është zvarritur prej vitit të kaluar, pasi Këshilli u shpreh se do të vendoste për imunitetin e Ballukut pas vendimit të Kushtetueses. Por tashmë që kjo e fundit nuk ka dalë ende me asnjë vendim, mbetet për tu parë se si do të procedohet me rastin e numrit dy të qeverisë Rama.
Balluku, akuzohet për paracaktim të fituesve në tenderin e ndërtimit të Tunelit të Llogarasë, si edhe për shkelje në procedurat e lidhura me dosjen e Unazës së Madhe.
Më 31 tetor, SPAK e mori zyrtarisht të pandehur, ndërsa i ka kërkuar Kuvendit heqjen e imunitetit dhe autorizimin për arrestimin e saj, pasi sipas prokurorisë, lënia e saj e lirë rrezikon prishjen e provave.
Nga foltorja e Kuvendit të Shqipërisë, deputetja Jozefina Topalli ka lëshuar një sërë akuzash ndaj qeverisë, duke e cilësuar atë si një pushtet që ka humbur busullën dhe që vepron në kurriz të qytetarëve dhe interesit publik.
Topalli u shpreh se ndërkohë që qytetarët numërojnë qindarkat, pushtetiarët numërojnë milionat nga projektet imagjinare. Topalli tha se ndërkohë që flitet për satelitë dhe prodhim armësh, në urgjencën e Spitalit ikin dritat.
E gjitha kjo sipas, deputetes është një hendek moral i pushtetit. Topalli vijoi me akuza duke thënë se përmes AKSHI-t miliona euro po përqendrohen në një rreth të ngushtë të lidhur me pushtetin.
âU mĂ«suam me premtime madhore dhe jetĂ« tĂ« vogĂ«l pĂ«r qytetarĂ«t. Sot flasim pĂ«r satelitĂ«, Smart City, prodhim armĂ«sh e makina lufte, fjalĂ« tĂ« mĂ«dha, tituj propagandistik. NĂ« urgjencĂ«n e spitalit ikin dritat dhe nuk ka as gjenerator. Ky Ă«shtĂ« hendek moral i pushtetit, nga satelitĂ«t nĂ« qiell te errĂ«sira nĂ« shtratin e pacientit. Na flasin pĂ«r shĂ«ndetĂ«si moderne por mungon energjia, aparatura, siguria bazĂ« dhe aparaturat. Na flasin pĂ«r zhvillim nĂ« teknologji por pensionet janĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«tat nĂ« EvropĂ«. QytetarĂ«t numĂ«rojnĂ« qindarka ndĂ«rsa pushteti numĂ«ron projekte imagjinare.
Ky është ikje nga realitet dhe kur refuzohet, gënjeshtra bëhet sistem. Ministra të arrestuar për korrupsion, të tjerë nën hetim, zyrtarë që bien një nga një jo si aksident por si model qeverisjeje. Kur korrupsioni bëhet sistem, ai shfaqet në asfalt, mungesë gjeneratorësh etj. Rrugë që çahen nga pesha e korrupsionit, jo nga pesha e makinave e as nga shirat. Tunele që pikojnë pa u hapur se kanë ndërtuar për tendera dhe jo jetë njerëzish. Pastaj vjen mashtrimi i ri, dixhitalizimi. Përmes AKSHI, miliona euro përqendrohen në një rreth të ngushtë të lidhur me pushtetin.
Sot kemi një shtet ku krimi nuk luftohet, por koordinohet.
NjĂ« shtet qĂ« rrĂ«mben biznesmen, jo pĂ«r drejtĂ«si, por pĂ«r tâi detyruar tĂ« tĂ«rhiqen nga tendera kur nuk janĂ« tĂ« bindur. NjĂ« shtet ku organizata kriminale fusin nĂ« dorĂ« buxhet dhe miliona zhduken nga paratĂ« publike pĂ«r tâu shfaqur nĂ« pasuri private.
Paratë e Bashkimit Evropian për bujqësinë, që nuk shkojnë tek fermeri, por treten në korrupsion, duke lënë fshatin bosh dhe rininë në emigracion. Dhe mbi të gjitha, një pushtet që kontrollon çdo institucion: parlamentin, drejtësinë, administratën, median, kontrollon gjithçka, përveç të vërtetës.
Zgjedhjet e vjedhura, që janë rrënja e këtij galbëzimi.
Kur vota nuk është e lirë, pushteti nuk ka themel dhe pushteti pa themel mbahet vetëm me forcë. Prandaj dhuna nuk është devijim, është pasojë. Por ka një moment kur marrëveshja me gënjeshtrën pushon së funksionuari, ku njerëzit ndalojnë të konformohen dhe shoqëria vjen një moment dhe thotë mjaft. Ky moment ka ardhur.
Sepse shpresa nuk është një optimizëm naiv, shpresa është një vendim moral, të mos jetosh më në gënjeshtër.
Një qeveri që flet për satelitë dhe spitalet i lë në errësirë, ka humbur busullën.
NjĂ« pushtet qĂ« premton tĂ« ardhmen dhe vjedh tĂ« tashmen, bie nga e vĂ«rteta. Dhe ShqipĂ«ria ka thotĂ«, ka filluar ta thotĂ« kĂ«tĂ« sĂ« fundmiâ, u shpreh ajo.
Ministrja e Brendshme, Albana Koçiu komentoi nga kuvendi akuzat se policia ka ushtruar dhunë ndaj protestuesve gjatë protestës kombëtare të opozitës më 24 janar. Ajo theksoi se policia ka vepruar në përputhje me ligjin.
Ajo nuk tha asnjë fjalë për gazin e skaduar lotsjellës që u hodh mbi protestuesit para kryeministrisë, ndonëse këta të fundit ishin duke u larguar drejt Kuvendit, apo gazin  dhe ujin me piper që u hodh më pas ndaj qytetarëve në rrugët pranë parlamentit, ku nuk shpëtuan dot as gazetarët që po raportonni në terren.
Madje ajo edhe arrrestimin e një minoreni e cilësoi si të ligjshëm, pasi sipas saj, djaloshi kishte ëenë në rrezik jetën e forcavë të policisë.
âPolicia e kryer detyrĂ«n me pĂ«rpikĂ«ri. Policia nuk ushtroi dhunĂ«Â ndaj protestuesve, ajo qĂ« ndodhi ishte qĂ« policĂ«t u pĂ«rballĂ«n me dhunĂ«, gjatĂ« tubimit tĂ« thirru nga opozita, policĂ«t u sulmuan me moltotov dhe si pasojĂ« e kĂ«tyre pati edhe lĂ«ndim, 11 punonjĂ«s u lĂ«nduan dhe u trajtuan pranĂ« spitalit, policia e shtetit ka vepruar nĂ« pĂ«rmbajtje tĂ« rregullave, tĂ« ligjit, ka bĂ«rĂ« thirrja pĂ«r ndalimin e dhunĂ«s, dhe vetĂ«m pasi kĂ«to thirrje u shpĂ«rfillĂ«n, rreziku pĂ«r jetĂ«n e punonjĂ«sve tĂ« policĂ« u bĂ« evident, u ndĂ«rmorĂ«n masa pĂ«r shpĂ«rndarjen e trumĂ«s.
Akuzat se policia ka përdor forcë janë të pavërteta, të pabazuar, çdo veprim është kryer mbi parimin e proporcinalitet siç e kërkon ligji. Dua të theksoj se e drejta për protestë është e drejtë kushtetuese dhe pacenueshme, por dhuna nuk është e drejtë politike, hedhja me molotov dhe sulmi ndaj institucioneve është shkelje e ligjit dhe cenimit të rendit demokratik. Duhet të kemi guximin për të dënuar dhunën dhe mbrojtur rendin dhe jo të mbrohen autorët e dhunës e më keq akoma që të hidhen akuza ndaj punonjësve të policisë së shtetit.
Manipulim politik, me shoqërimin e një të mituri. Gjatë veprimeve të policisë së shtetit, siç e ka bërë të ditur, për parandalimin e shkeljeve të rrezikshme, policia ka konstatuar një të mitur duke gjuajtur me gurë në drejtim të policëve, me qëllim për të mbrojtur jetën e punonjësve dhe të miturit, është marrë për verifikime.
BĂ«hej fjalĂ« pĂ«r njĂ« shtetas 14 vjeçar, i mituri nuk Ă«shtĂ« trajtuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshme, nuk Ă«shtĂ« mbajtur nĂ« ambiente tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta me persona tĂ« rritur apo tĂ« ndaluar, por ka qĂ«ndruar nĂ« ambient tĂ« posaçëm dhe tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m. Pas mbĂ«rritjes sĂ« pĂ«rfaqĂ«suesit ligjor, i mituri Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« i lirĂ«. Askush nuk Ă«shtĂ« mbi ligjin, mos pĂ«rdorni fĂ«mijĂ«t si mburojĂ« politike pĂ«r tĂ« justifikuar dhunĂ«n. Kush nxit dhunĂ« duhet tĂ« mbajĂ« pĂ«rgjegjĂ«si penale dhe politike, policia ka pĂ«r detyrĂ« tĂ« garantojĂ« rendin dhe tĂ« mbrojĂ« jetĂ«n e qytetarĂ«veâ, tha Koçiu.
Kryedemokrati, Sali Berisha ka deklaruar këtë të martë nga Strasburgu se qeveria e Edi Ramës, rrezikon sipas tij sigurinë e Europës.
Nga mbledhja e grupit parlamentar tĂ« EPP-sĂ« nĂ« Strasburg mbi zgjedhjet nĂ« ShqipĂ«ri dhe raportin pĂ«r âterapinĂ« konvertueseâ, Berisha e paraqiti situatĂ«n nĂ« ShqipĂ«ri, si njĂ« rrezik serioz pĂ«r sigurinĂ« e EuropĂ«s, duke e cilĂ«suar atĂ« si ânarkoshtetâ tĂ« drejtuar nga Edi Rama.
Sipas Berishës, kartele të drogës, të lidhura drejtpërdrejt me Ramën, dominojnë tregjet e drogës në Europë dhe se Shqipëria është kthyer në një qendër të madhe të pastrimit të parave përmes ndërtimeve dhe resorteve turistike.
Sipas Berishës, kjo qasje synon vendosjen e një diktature të rrezikshme të ekstremit të majtë në Shqipëri dhe më gjerë.
âDje gjatĂ« ditĂ«s nĂ« debatin e zhvilluar nĂ« grupin parlamentar tĂ« EPP-sĂ« pĂ«r zgjedhjet nĂ« ShqipĂ«ri dhe raportin e âTerapisĂ« konvertueseâ paraqita para audiencĂ«s rrezikun e madh qĂ« pĂ«rfaqĂ«son narkoshteti shqiptar mĂ« nĂ« krye Edi Rama apo siç quhet rĂ«ndom Ramaduro apo Noriega i EuropĂ«s pĂ«r sigurinĂ« e vendeve tĂ« rajonit dhe vendeve tĂ« EuropĂ«s.
Në fjalën time, paraqita dominimin e tregut të drogës në Europës, marijuanës, heroinës, kokainës nga kartelet e drogës të lidhura direkt me Edi Ramën, të komanduara direkt prej tij, i cili e ka shndërruar Shqipërinë në një parajsë të larjes së parave të tyre, në qindra kulla, ndërtesa, resorte turistike.
Shpreha kërkesën që vendet anëtare të Këshillit të Europës, parlamentet e këtyre vendeve të ngrenë zërin e tyre ndaj këtij rreziku serioz që u vjen nga një vend i vogël i cili ka të gjitha potencialet e mëdha të zhvillimit dhe e ka zhytur regjimi në drogë, vetëm për qëllime elektorale.
Po kështu, tek rreziku i madh që përfaqëson Shqipëria, u ndala tek AKSHI, kopshti familjar i Edi Ramës, në të cilin koordinatori kryesor i karteleve të drogës me anëtarët e familjes Rama, kanë plaçkitur qindra e qindra milionë euro. Por mbi të gjitha Ergys Agasi ka eksportuar të gjitha të dhënat e internetit që ekzistojnë në Shqipëri, tek klanet kriminale dhe armiqtë e NATO-s dhe kjo është një rrezik i madh që Shqipëria shpërndan në rajon dhe Europë.
Mirëkuptimi ishte i plotë nga audienca.
PĂ«rveç kĂ«saj mora fjalĂ«n nĂ« debatin qĂ« u zhvillua pĂ«r raportin mbi âterapinĂ« konvertueseâ, terapinĂ« çânjerĂ«zore, njĂ« agresion i vĂ«rtetĂ« qĂ« bĂ«het ndaj fĂ«mijĂ«ve pĂ«r tĂ« ndryshuar gjinitĂ«.
Ftova tĂ« pranishmit qĂ« tĂ« vijnĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, tĂ« shohin pasojat e rĂ«nda tĂ« transformimit tĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« republikĂ«n e Xhorxh Soros apo nĂ« kopshtin e lulĂ«zuar tĂ« kĂ«tij tĂ« fundit, ku fĂ«mijĂ«ve nĂ« kopsht dhe nĂ« shkolla fillore, u jepen tekste, figurina dhe objekte mĂ«simore pĂ«r tâi manipuluar nĂ« drejtim tĂ« ndryshimit tĂ« gjinisĂ«.
Theksova se, kjo propagandë është propaganda e ekstremit të majtë që synon rivendosjen e një diktature të rrezikshme të ekstremit të majtë, jo vetëm në Shqipëri, por dhe në Europë e botë.
Debatet pĂ«r kĂ«tĂ« çështje natyrisht nuk ishin tĂ« njĂ«jta, por nĂ« tĂ«rĂ«si u shprehĂ«n rezerva shumĂ« tĂ« mĂ«dha pĂ«r raportin i cili nĂ« njĂ« farĂ« mĂ«nyre kĂ«rkonte tĂ« legjitimonte âterapinĂ« konvertueseâ ndaj fĂ«mijĂ«ve pĂ«r ndryshim gjinieâ, shprehet Berisha.
KALTANISETA, 27 janar /ATSH-ANSA/ â RrĂ«shqitja e dheut qĂ« shkatĂ«rroi qytetin Niscemi, njĂ« qytet me 30 000 banorĂ« i vendosur 22 kilometra nga Gela nĂ« province e CaltanissettĂ«s dhe 100 kilometra nga Catania, Ă«shtĂ« katĂ«r kilometra e gjatĂ«.
Një mijë njerëz u detyruan të braktisin shtëpitë, zyrat dhe bizneset e vendosura pranë zonës së kuqe.
Shumë familje janë zhvendosur tek të afërmit, ndërsa të tjerë aktualisht po qëndrojnë në palestrën sportive të ngritur për evakuimin.
Niscemi Ă«shtĂ« pothuajse i izoluar. Lagje tĂ« tĂ«ra â Sante Croci, Trappeto dhe Via Popolo â janĂ« evakuuar. RrugĂ«t kryesore janĂ« tĂ« mbyllura.
Në bashkinë e qytetit, kryetari i Bashkisë së Niscemi-t, Massimiliano Conti, po koordinon qendrën e operacioneve, në kontakt të ngushtë me agjencitë kombëtare dhe rajonale të Mbrojtjes Civile dhe Prefekturën e Caltanissetta-s.
âNumri i tĂ« evakuuarve po rritet sepse rrĂ«shqitja e dheut nuk Ă«shtĂ« ndalur, kĂ«shtu qĂ«, ndĂ«rsa vazhdon tĂ« rrĂ«shqasĂ«, fronti i rrĂ«shqitjes sĂ« dheut po hyn nĂ« qytet dhe bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« rritet numri i tĂ« evakuuarveâ, paralajmĂ«ron kreu i Departamentit tĂ« Mbrojtjes Civile, Fabio Ciciliano.
âNĂ«se shtĂ«pia e tyre Ă«shtĂ« pranĂ« rrĂ«shqitje tĂ« dheut ata nuk do tĂ« kthehen kurrĂ« nĂ« shtĂ«pitĂ« e tyre. Ne duhet tĂ« sigurojmĂ« edhe komunikim tĂ« duhur nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«â, shton ai.  /os/
TIRANĂ, 27 janar /ATSH/ Ambasadori i PrezencĂ«s sĂ« OSBE-sĂ« nĂ« TiranĂ«, Michel Tarran u takua dje me kryetarin e komisionit tĂ« ri parlamentar pĂ«r Nismat Qytetare, BashkĂ«punimin dhe MbikĂ«qyrjen Institucionale, Fatmir Xhafaj.
Tarran dhe Xhafaj vlerësuan pronësinë e fortë institucionale të komisionit, ekspertizën e nivelit të lartë dhe bashkëpunimin e gjerë kombëtar dhe ndërkombëtar.
Ambasadori ripohoi angazhimin e OSBE-së për të vijuar mbështetjen për zbatimin, monitorimin dhe ndjekjen e mëtejshme, duke theksuar rolin qendror të Kuvendit në mbikëqyrje dhe llogaridhënie.
Ambasadori Tarran, gjithashtu, përshëndeti paketën përfundimtare të dokumenteve të përgatitura nga ish-komisioni i posaçëm për reformat, duke vënë në dukje procesin njëvjeçar, profesional dhe transparent që qëndron pas hartimit dhe miratimit të Planit Kombëtar të Veprimit.
NĂ« takim u diskutua edhe pĂ«r Projektplanin Strategjik tĂ« Kuvendit 2026â2030, ku Xhafaj shprehu mirĂ«njohje pĂ«r mbĂ«shtetjen e PrezencĂ«s gjatĂ« procesit tĂ« hartimit dhe pĂ«r rolin kyç tĂ« Komisionit nĂ« miratimin, zbatimin dhe ndjekjen e planit.
Në takim u eksploruan, gjithashtu, mundësi bashkëpunimi për forcimin e nismave qytetare dhe proceseve të pjesëmarrjes së qytetarëve, ku Prezenca ofroi asistencë të vazhdueshme teknike.
Ambasadori Tarran theksoi se, Prezenca e OSBE-së mbetet e gatshme të mbështesë veprime konkrete pasuese dhe bashkëpunim të vazhdueshëm me Komisionin dhe anëtarët e tij gjatë gjithë kësaj legjislature.
TIRANĂ, 27 janar/ATSH/ NĂ« TiranĂ« nisĂ«n aktivitetet e JavĂ«s Kulturore Zvicerane 2026 (26 janar-7 shkurt) e cila rikthehet me njĂ« program tĂ« kuruar ekspozitash, performancash, shfaqjesh dhe diskutimesh publike, duke vendosur kulturĂ«n nĂ« qendĂ«r tĂ« reflektimit mbi shoqĂ«rinĂ«, kujtesĂ«n dhe tĂ« ardhmen e mundshme.
Në një program dyjavor janë parashikuar 10 projekte artistike: ekspozita, performanca dhe diskutime publike nga artistë shqiptarë. Aktivitetet nisën dje në Librarinë Valentini, e organizuar nga Ambasada Zvicerane dhe Fondi Kulturor Zviceran (SCF).
âBashkĂ«punimi ndĂ«rkombĂ«tar i ZvicrĂ«s e njeh kulturĂ«n si njĂ« mjet thelbĂ«sor pĂ«r arritjen e qĂ«llimeve tĂ« zhvillimit. Krahas mbĂ«shtetjes sonĂ« tĂ« vazhdueshme pĂ«r demokracinĂ« dhe ekonominĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, ne mbĂ«shtesim gjithashtu sektorin e pavarur kulturorâ, tha ambasadorja zvicerane, Ruth Huber, nĂ« hapje.
E pranishme në hapje ishte zëvendësministrja e Kulturës, Lira Pipa, e cila gjithashtu theksoi nevojat kryesore të sektorit kulturor në Shqipëri dhe shprehu falënderime për mbështetjen e partnerëve të tillë si ambasadat.
Ndryshe nga javët kulturore të organizuara nga ambasadat, ky program dallohet pasi paraqet vepra dhe shfaqje nga artistë shqiptarë.
âAjo qĂ« Ă«shtĂ« zvicerane nĂ« kĂ«tĂ« javĂ«, Ă«shtĂ« vetĂ«m mbĂ«shtetja pĂ«rmes programit tĂ« bashkĂ«punimit, ndĂ«rsa prodhimet dhe performancat janĂ« tĂ« gjitha punĂ« dhe ide tĂ« artistĂ«ve tĂ« pavarur shqiptarĂ«â, tha ambasadorja.
Aktivitetet e mbështetura nga Ambasada Zvicerane, përveç Tiranës do të përfshijnë edhe qytetet e Elbasanit e Shkodrës.
Që prej 2017, Fondi Kulturor Zviceran ka luajtur një rol kyç në mbështetjen e artistëve të pavarur dhe praktikuesve të kulturës në të gjithë Shqipërinë. Aktualisht, SCF përqendrohet në shfrytëzimin e arteve dhe kulturës për të nxitur dialogë kuptimplotë mbi çështjet e zhvillimit, duke shfaqur aftësinë unike të artit për të frymëzuar reflektim dhe lidhje. Ai është një projekt i Agjencisë Zvicerane për Zhvillim dhe Bashkëpunim (SDC). /j.p/
TIRANĂ, 27 janar /ATSh/ Ministrja pĂ«r PunĂ«t e Brendshme, Albana Koçiu tha sot se Policia e Shtetit veproi nĂ« pĂ«rputhje me ligjin gjatĂ« protestĂ«s sĂ« organizuar nga opozita mĂ« 24 janar.
Duke iu përgjigjur akuzave të opozitës për dhunë ndaj protestuesve, nga foltorja e Kuvendit, Koçiu nënvizoi se Policia e Shteti kreu detyrën e saj më së miri dhe me përpikëri dhe se nuk ka ushtruar dhunë ndaj protestuesve.
âAjo qĂ« ndodhi ishte se policia u pĂ«rball me dhunĂ«n gjatĂ« tubimit politik tĂ« thirrur nga opozita. PunonjĂ«sit e policisĂ« sĂ« shtetit u sulmuan me molotov, me lĂ«ndĂ« piroteknike dhe sende tĂ« forta nĂ« zemĂ«r tĂ« kryeqytetit para institucioneve publike tĂ« rĂ«ndĂ«sishme dhe si pasojĂ« e kĂ«tyre akteve pati edhe lĂ«ndime, ku  11 punonjĂ«s tĂ« policisĂ« sĂ« shtetit u lĂ«nduan dhe u trajtuan pranĂ« strukturave spitaloreâ, theksoi ministrja e Brendshme.
âPolicia e Shtetit ka vepruar nĂ« pĂ«rmbajtje tĂ« plotĂ« tĂ« rregullave tĂ« ligjit tĂ« standardeve tĂ« profesionalizmit ka bĂ«rĂ« thirrje tĂ« vazhdueshme pĂ«r ndalimin e dhunĂ«s dhe ruajtjen e karakterit paqĂ«sor tĂ« protestĂ«s dhe vetĂ«m pasi kĂ«to thirre u shpĂ«rfillĂ«n dhe rreziku pĂ«r jetĂ«n e punonjĂ«sve e tĂ« policisĂ« u bĂ« evident, atĂ«herĂ« institucionet dhe qytetarĂ«t gjithashtu ndihen tĂ« kĂ«rcĂ«nuar nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«, u ndĂ«rmorĂ«n masa pĂ«r shpĂ«rndarjen e turmĂ«s sipas parashikimeve ligjoreâ, tha ajo.
Koçiu shtoi se akuza se policia ka përdorur forcë të tepruar apo mjete përtej nevojës janë të pavërteta dhe të pabazuara.
Sipas saj çdo veprim është kryer mbi parimet e proporcionalitetit dhe domosdoshmërisë ashtu siç e kërkon ligji.
âE drejta pĂ«r protestĂ« Ă«shtĂ« njĂ« e drejtĂ« kushtetuese dhe pacenueshme pĂ«r kĂ«do, por dhuna nuk Ă«shtĂ« njĂ« e drejtĂ« politike. Hedhja e molotovĂ«ve sulmi ndaj policisĂ« dhe institucioneve nuk Ă«shtĂ« protestĂ« pro shkelje e ligjit dhe e cenimit tĂ« rendit demokratikâ, tha ajo.
Koçiu shtoi se opozita duhet të dënojë dhunën e ushtruar dhe jo të mbrojë autorët.
âSot duhet tĂ« kemi tĂ« gjithĂ« guximin politik pĂ«r tĂ« dĂ«nuar dhunĂ«n dhe mbrojtur rendin dhe sigurinĂ« publike dhe jo tĂ« mbrohen autorĂ«t e dhunĂ«s apo tĂ« hodhĂ«n akuza ndaj punonjĂ«sve tĂ« policisĂ« qĂ« kryen detyrĂ«n e tyreâ, tha ajo.
Ministrja u ndal edhe tek shoqërimi i një të mituri në komisariat, ku sqaroi se ai është trajtuar siç e parashikon ligji për trajtimin e të miturve.
âFaktet janĂ« kĂ«to, gjatĂ« veprimeve tĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit, siç edhe Ă«shtĂ« njoftuar, shĂ«rbimet kanĂ« konstatuar njĂ« tĂ« mitur duke gjuajtur me gurĂ« dhe sende tĂ« forta nĂ« drejtim tĂ« punonjĂ«sve tĂ« policisĂ« sĂ« shtetit, pĂ«r kĂ«tĂ« arsye pĂ«r tĂ« mbrojtur jetĂ«n e efektivĂ«ve, por edhe vetĂ« tĂ« miturin, ai Ă«shtĂ« marrĂ« pĂ«r verifikim ashtu siç e parashikon ligjiâ, informoi ministrja.
âI mituri nuk Ă«shtĂ« trajtuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« paligjshĂ«m apo çnjerĂ«zore, nuk Ă«shtĂ« marrĂ« nĂ« ambiente tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta me persona tĂ« rritur, por ka qĂ«ndruar nĂ« njĂ« ambient tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m pĂ«r ta trajtuar me kujdes tĂ« plotĂ«, nĂ« pĂ«rputhje me garancinĂ« ligjore pĂ«r mbrojtjen e tĂ« miturve. MenjĂ«herĂ« pas mbĂ«rritjes sĂ« pĂ«rfaqĂ«suesit ligjor i mituri Ă«shtĂ« lĂ«nĂ« i lirĂ«â, tha Koçiu.
Ajo shtoi se âaskush nuk duhet tâi pĂ«rdorĂ« fĂ«mijĂ«t si mburojĂ« politike pĂ«r tĂ« justifikuar dhunĂ«n. TĂ« gjithĂ« biem dakord qĂ« demokracia nuk ndĂ«rtohet me molotov, kush nxit dhe pĂ«rdor dhunĂ« duhet tĂ« mbajĂ« pĂ«rgjegjĂ«si penale dhe politike. Policia e Shtetit ka pĂ«r detyrĂ« tĂ« garantojĂ« rendin e sigurinĂ« dhe tĂ« mbrojĂ« jetĂ«n e qytetarĂ«veâ.
Deputetja e Partisë Demokratike, Ina Zhupa, reagoi pas fjalës së Koçiut duke i konsideruar të pavërteta deklaratat e ministres.
âKur shteti shqiptar pĂ«rdor gaz lotsjellĂ«s tĂ« skaduar rrezikon shĂ«ndetin publik dhe Ă«shtĂ« kundĂ«r konventave ndĂ«rkombĂ«tare. Duhet tĂ« jeni tĂ« shqetĂ«suar ku rrezikoni tĂ« helmoni njerĂ«z, kur çoni nĂ« qeli e burgut minorenĂ«â, tha ajo.
âQytetarĂ«t atje kanĂ« goditur njĂ« institucion qĂ« Ă«shtĂ« institucioni mĂ« i korruptuar nĂ« vend siç Ă«shtĂ« Kryeministria, dhe nuk kanĂ« goditur policĂ« tĂ« PolicisĂ« sĂ« Shtetit qĂ« ju me detyrimin tuaj i pĂ«rdorĂ«t ndaj qytetarĂ«veâ, tha Zhupa.
Login
