❌

Normal view

Received today — 12 August 2026 ⏭ Revista Monitor

MABCO kundërshton prishjen e koncesionit të Aeroportit të Vlorës, kërkon negociata me MIE

✇Revista Monitor
By: Ornela
12 August 2026 at 17:51

MABCO Constructions ka kundërshtuar zyrtarisht vendimin e Ministrisë së Infrastrukturës dhe Energjisë për zgjidhjen e parakohshme të kontratës së koncesionit të Aeroportit Ndërkombëtar të Vlorës dhe i ka kërkuar qeverisë nisjen e negociatave në mirëbesim për zgjidhjen e mosmarrëveshjes.

NĂ« shkresĂ«n e depozituar mĂ« 10 gusht 2026 pranĂ« MinistrisĂ« sĂ« InfrastrukturĂ«s dhe EnergjisĂ«, tĂ« bĂ«rĂ« publike nga vetĂ« kompania, kompania zvicerane e konsideron zgjidhjen e kontratĂ«s “tĂ« pabazuar” dhe argumenton se njĂ« pjesĂ« thelbĂ«sore e rrethanave qĂ« kanĂ« penguar pĂ«rfundimin dhe vĂ«nien nĂ« operim tĂ« aeroportit nuk mund t’i atribuohen investitorit.

Ministria kishte njoftuar më 3 gusht zgjidhjen e parakohshme të kontratës, duke e lidhur vendimin, ndër të tjera, me mosrealizimin e datës së operimit brenda afatit kontraktor, mos përfundimin e punimeve, mosmbajtjen në fuqi të sigurimit të kontratës dhe mospagimin e penaliteteve. MIE ka konsideruar gjithashtu si pjesë të problematikave konfliktet mes ortakëve të shoqërisë koncesionare dhe marrëveshjen e huadhënies me Delphos Securities.

MABCO, që zotëron 98% të kuotave të shoqërisë koncesionare Vlora International Airport, kundërshton këtë interpretim dhe pretendon se vonesat janë shkaktuar ose janë rënduar nga veprimet dhe mosveprimet e institucioneve shqiptare.

Sipas kompanisë, Ministria ka qenë prej muajsh në dijeni të situatës dhe është informuar përmes më shumë se 90 shkresave, ku MABCO ka kërkuar ndërhyrjen e Autoritetit Kontraktues për rivendosjen e ligjshmërisë, zhbllokimin e administrimit të shoqërisë dhe krijimin e kushteve për vijimin normal të projektit.

Në argumentimin e saj, kompania i referohet edhe vendimit nr. 338 të Gjykatës së Lartë, të datës 26 maj 2026. Sipas MABCO-s, ky vendim ka konfirmuar se konflikti mes ortakëve të shoqërisë koncesionare nuk mund të shihet vetëm si një mosmarrëveshje tregtare private, por duhet të trajtohet edhe në raport me kontratën e koncesionit dhe interesin publik. Në këtë kuadër, MABCO pretendon se MIE kishte detyrimin pozitiv për të ndërhyrë kur konflikti mes ortakëve po pengonte realizimin e projektit.

 

MABCO: U pengua aksesi në kantier

Një pjesë e rëndësishme e kundërshtimit lidhet me aksesin në kantierin e Aeroportit të Vlorës.

 

MABCO pretendon se përfaqësuesit, punonjësit, inxhinierët dhe specialistët e saj janë penguar të hyjnë në kantier dhe se autoritetet nuk kanë marrë masa të mjaftueshme për rivendosjen e aksesit.

Në dokument thuhet se më 18 dhe 19 maj 2026, rreth 200 punonjës, inxhinierë dhe specialistë të MABCO-s nuk u lejuan të hynin në kantier, ndonëse efektivë të Policisë së Shtetit ndodheshin fizikisht në zonë. Kompania pretendon se mosndërhyrja e policisë kontribuoi drejtpërdrejt në bllokimin e punimeve dhe në thellimin e vonesave.

MABCO argumenton gjithashtu se problemet me administrimin e shoqërisë koncesionare kanë pasur ndikim të drejtpërdrejtë në ecurinë e projektit.

Kompania kundërshton administrimin e Vlora International Airport nga një administrator i emëruar me votën e ortakut që zotëron 2% të kuotave dhe pretendon se kjo situatë e ka përjashtuar aksionerin mazhoritar nga vendimmarrja dhe administrimi efektiv i projektit.

Sipas MABCO-s, kjo ka krijuar pengesa jo vetëm në qeverisjen e shoqërisë, por edhe në procese konkrete, si certifikimi i aeroportit, përditësimi i lejes së ndërtimit, pagesat, importi dhe instalimi i pajisjeve dhe koordinimi me operatorët dhe specialistët ndërkombëtarë.

 

Kompania thotë se ka vijuar financimin e projektit

 

MABCO kundërshton gjithashtu pretendimin se nuk ka marrë masa për përfundimin e aeroportit.

Në dokument thuhet se kompania kishte kontraktuar Munich Airport International për shërbime teknike dhe ekspertizë aeroportuale, duke financuar produkte teknike me vlerë mbi 1.5 milionë euro.

Pas ndërprerjes së këtij angazhimi në kushtet e konfliktit, më 22 janar 2026 MABCO angazhoi daa International, Dublin Airport Authority, për shërbime teknike, certifikim, ORAT dhe përgatitjen operative të aeroportit.

Sipas kompanisë, kjo marrëveshje vijon të financohet dhe operatori mbetet i gatshëm të kryejë funksionet e dakordësuara sapo të sigurohen kushtet ligjore, korporative dhe fizike për vijimin e punës.

 

MABCO pretendon gjithashtu se ka vijuar të kontraktojë dhe paguajë pajisje të domosdoshme për certifikimin dhe operimin e aeroportit, përfshirë sisteme sigurie aeroportuale, pajisje X-Ray, EDS dhe pajisje të tjera teknike.

Në shkresë argumentohet se edhe projekti fillestar i terminalit kishte ndryshuar gjatë zbatimit. Sipas dokumentacionit të cituar nga kompania, terminali ishte zgjeruar në rreth 22 mijë metra katrorë, duke përfshirë edhe një mezzanine prej rreth 5 mijë metrash katrorë dhe dy ura lidhëse për pasagjerët.

MABCO pretendon se kishte përgatitur edhe procedurat për modifikimin dhe zgjerimin e lejes së ndërtimit, por se procesi u bllokua nga konfliktet gjyqësore dhe administrative.

 

Sigurimi i kontratës dhe penalitetet

Një tjetër pikë e kundërshtimit lidhet me sigurimin e kontratës.

MIE ka përdorur ndër argumentet e saj faktin se sigurimi i kontratës nuk ishte mbajtur në fuqi. MABCO pretendon se ky fakt, në vetvete, nuk përbën shkak automatik për zgjidhjen e kontratës.

Kompania argumenton se, edhe nëse mosmbajtja në fuqi e sigurimit do të konsiderohej shkelje materiale, kontrata parashikon një afat prej 60 ditësh për korrigjimin e shkeljes. Sipas dokumentit, MIE e kishte njoftuar këtë pretendim vetëm më 16 korrik 2026, çka sipas MABCO-s do të thotë se afati për korrigjim nuk kishte përfunduar kur Ministria njoftoi zgjidhjen e kontratës.

 

MABCO kundërshton edhe penalitetet kontraktore të vendosura për vonesat.

 

Sipas kompanisĂ«, kontrata pĂ«rjashton pagesĂ«n e penalitetit nĂ« rast se data e operimit Ă«shtĂ« penguar ose shtyrĂ« si rezultat i njĂ« “Veprimi Material tĂ« PafavorshĂ«m Qeveritar”. MABCO pretendon se pikĂ«risht kjo ka ndodhur nĂ« rastin e Aeroportit tĂ« VlorĂ«s.

Kompania e konsideron zgjidhjen e njĂ«anshme tĂ« kontratĂ«s nga MIE jo vetĂ«m tĂ« pabazuar, por edhe njĂ« “Veprim Material tĂ« PafavorshĂ«m Qeveritar”, pasi sipas saj i heq koncesionarit tĂ« drejtat ekskluzive pĂ«r tĂ« projektuar, ndĂ«rtuar, operuar dhe mirĂ«mbajtur aeroportin dhe pritshmĂ«ritĂ« ekonomike tĂ« lidhura me pjesĂ«n e mbetur tĂ« koncesionit.

 

Kërkon negociata, arbitrazhi mbetet vetëm si mundësi e hapur

 

Në përfundim të shkresës së 10 gushtit, MABCO nuk njofton drejtpërdrejt nisjen e një procedure arbitrazhi.

Kompania kërkon që mosmarrëveshja të trajtohet fillimisht nëpërmjet negociatave në mirëbesim, sipas mekanizmit të parashikuar në kontratën e koncesionit.

MABCO propozon që negociatat të zhvillohen brenda 15 ditëve pune nga marrja dijeni e shkresës dhe, në çdo rast, jo më vonë se 31 gusht 2026.

Kjo e dallon dokumentin e fundit nga një njoftim formal për arbitrazh. Kompania nuk thotë në shkresë se po nis një procedurë të tillë dhe as nuk përcakton një forum arbitrazhi.

Megjithatë, MABCO rezervon shprehimisht të gjitha të drejtat dhe mjetet juridike që i burojnë nga kontrata e koncesionit, legjislacioni shqiptar, e drejta ndërkombëtare dhe Marrëveshja Bilaterale ndërmjet Shqipërisë dhe Zvicrës për nxitjen dhe mbrojtjen reciproke të investimeve.

Ky formulim e mban të hapur mundësinë që, nëse negociatat dështojnë, konflikti të kalojë në një fazë tjetër juridike, përfshirë potencialisht arbitrazhin ndërkombëtar. Por në këtë moment, shkresa e 10 gushtit nuk përbën një kërcënim të drejtpërdrejtë apo një njoftim formal për arbitrazh.

Pak ditĂ« mĂ« parĂ«, “Monitor” kishte raportuar se referimi i MABCO-s te marrĂ«veshja ShqipĂ«ri–ZvicĂ«r dhe pĂ«rshkallĂ«zimi i mosmarrĂ«veshjes po e orientonin çështjen drejt njĂ« skenari tĂ« mundshĂ«m arbitrazhi. Dokumenti i fundit e bĂ«n mĂ« tĂ« qartĂ« se kompania, tĂ« paktĂ«n nĂ« kĂ«tĂ« fazĂ«, po kĂ«rkon fillimisht njĂ« zgjidhje pĂ«rmes negociatave me qeverinĂ«.

MABCO “zyrtarizon” kursin drejt arbitrazhit pĂ«r Aeroportin e VlorĂ«s pas lĂ«vizjes sĂ« MIE

The post MABCO kundërshton prishjen e koncesionit të Aeroportit të Vlorës, kërkon negociata me MIE appeared first on Revista Monitor.

Dogana mbledh 5.1 miliardë lekë më shumë në 7 muaj, karburantet dhe cigaret nxisin rritjen

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 14:26

TĂ« ardhurat doganore arritĂ«n nĂ« 142 miliardĂ« lekĂ« pĂ«r periudhĂ«n janar–korrik 2026, duke u rritur me rreth 5.1 miliardĂ« lekĂ«, ose 3.7%, krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« njĂ« viti mĂ« parĂ«, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« DrejtorisĂ« sĂ« PĂ«rgjithshme tĂ« Doganave.

Rritja është mbështetur kryesisht nga të ardhurat më të larta nga TVSH-ja, akciza dhe taksat doganore.

Të ardhurat nga TVSH-ja u rritën me rreth 3.3 miliardë lekë. Kontributin më të madh e dha karburanti i importit, me 1.8 miliardë lekë më shumë, i ndjekur nga veshjet me 562 milionë lekë dhe cigaret me 447 milionë lekë.

Ndërkohë, të ardhurat nga akciza u rritën me rreth 1.5 miliardë lekë. Pjesa më e madhe e kësaj rritjeje lidhet me importet e cigareve, të cilat sollën rreth 1.2 miliardë lekë më shumë të ardhura.

Sasia e cigareve të importuara është rritur gjithashtu me rreth 100 tonë krahasuar me një vit më parë.

Kontribut pozitiv në akcizë kanë dhënë edhe duhani i prodhuar në vend, duhani i importuar, vera dhe kafeja.

Nga ana tjetër, taksat doganore sollën rreth 482 milionë lekë më shumë, ku ndikuan ndër të tjera importet e veshjeve dhe të metaleve bazë.

Të dhënat tregojnë se pjesa më e madhe e shtesës së të ardhurave doganore gjatë këtij 7-mujori ka ardhur nga TVSH-ja, ndërsa rritja e importeve të karburanteve dhe cigareve ka pasur një peshë të konsiderueshme në ecurinë e arkëtimeve.

The post Dogana mbledh 5.1 miliardë lekë më shumë në 7 muaj, karburantet dhe cigaret nxisin rritjen appeared first on Revista Monitor.

Fitimi i tregut të sigurimeve e frenoi rritjen në tremujorin e parë

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 14:00

Fitimi i tregut të sigurimeve pësoi rënie në tremujorin e parë të këtij viti.

Sipas të dhënave nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF), kompanitë e sigurimeve raportuan një fitim neto prej 1.07 miliardë lekësh, në rënie me 12.6% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Treguesit e rentabilitetit gjithashtu pësuan rënie krahasuar me tremujorin e parë 2025.

Sipas AMF-së, raporti i normës së fitimit të kapitalit ra në 4.6%, nga 5.08% që kishte qenë në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Ndërsa raporti i normës së fitimit të aseteve ra në 1.68%, nga 2.02% që kishte qenë për tremujorin I 2025.  

Rënia e fitimeve erdhi nga segmenti më i madh i tregut, ai i Jo-Jetës, ndërsa kompanitë e sigurimit të jetës regjistruan rritje të mëtejshme të fitimeve krahasuar me tremujorin e parë të vitit të kaluar.

Kompanitë e sigurimit të Jo-Jetës për tremujorin e parë arritën një fitim neto në vlerën e 903 milionë lekëve, në rënie me 17.1% krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Megjithatë, rënia e fitimeve nuk lidhet me ecurinë e aktivitetit sigurues, që solli fitime më të larta. Rezultati teknik për tremujorin arriti në 975 milionë lekë ose 50% më shumë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Rritja e rezultatit teknik kishte si faktor përcaktues rriten e primit të fituar neto, që arriti në më shumë se 5 miliardë lekë, në rritje vjetore me 12.2%.

Sistemi i llogaritjes së primeve të sigurimit të detyrueshëm TPL mbi bazën e disa faktorëve të riskut dha një efekt pozitiv mbi bazën e të ardhurave dhe fitimeve të tregut të sigurimeve, duke filluar nga viti 2025.

Në përgjithësi, kjo ka ndikuar në përmirësimin e rezultatit teknik.

Megjithatë, rënia e fitimit total neto për tremujorin e parë të këtij viti erdhi nga ulja e të ardhurave nga investimet dhe sidomos nga një rënie e fortë në zërin e të ardhurave, të tjera, të paspecifikuara në raportimet statistikore.

Ndërkohë, fitimet shënuan rritje të mëtejshme në tregun e sigurimit të Jetës. Sipas AMF-së, për tremujorin e parë të vitit fitimi neto i kompanive të sigurimit të Jetës arriti në 164 milionë lekë, në rritje me 23.8% krahasuar me tremujorin e parë të vitit të kaluar.

Rritja e fitimeve erdhi kryesisht nga zgjerimi i rezultatit teknik. Ky rezultat preku vlerën e 201 milionë lekëve rreth 17% më shumë krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Tregu i sigurimeve vazhdon të shfaqë pak zhvillime të rëndësishme cilësore dhe ngelet gjerësisht i varur produktet e detyrueshme, kryesisht ato motorike.

Për gjysmën e parë të këtij viti, statistikat e AMF-së tregojmë se rritja e primeve të shkruara bruto ishte modeste, në masën 3.2%./ E.Shehu

Burimi: AMF

Burimi: AMF

 

The post Fitimi i tregut të sigurimeve e frenoi rritjen në tremujorin e parë appeared first on Revista Monitor.

Europa shtyn sërish ETIAS, lejen e re të udhëtimit, pa një afat të përcaktuar

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 13:55

Bashkimi Europian ka shtyrë përsëri hyrjen në fuqi të ETIAS (European Travel Information and Authorisation System), sistemit të ri të autorizimit të udhëtimit për shtetasit e vendeve që mund të hyjnë pa vizë në zonën Schengen.

Sistemi pritej të niste në vitin 2027, por tashmë BE nuk jep një datë konkrete për zbatimin e tij.

ETIAS do t’u kĂ«rkojĂ« udhĂ«tarĂ«ve nga vende qĂ« aktualisht nuk kanĂ« nevojĂ« pĂ«r vizĂ« pĂ«r qĂ«ndrime tĂ« shkurtra nĂ« EuropĂ«. si MbretĂ«ria e Bashkuar, SHBA, Kanadaja dhe Australia, tĂ« marrin njĂ« autorizim elektronik pĂ«rpara udhĂ«timit.

Shkak për vonesën janë problemet teknike dhe vonesat që lidhen me sistemin e ri europian të menaxhimit të kufijve.

BE ka bërë të qartë se ETIAS nuk është aktualisht funksional dhe nuk po pranohen aplikime. Data përfundimtare e nisjes do të njoftohet disa muaj përpara se sistemi të hyjë në fuqi.

Kjo do të thotë se, për momentin, udhëtarët që përfitojnë nga regjimi pa viza nuk duhet të aplikojnë apo të paguajnë për ETIAS. Autoritetet paralajmërojnë gjithashtu të mos përdoren faqe që pretendojnë se mund të bëjnë aplikime ETIAS që tani./Euronews

The post Europa shtyn sërish ETIAS, lejen e re të udhëtimit, pa një afat të përcaktuar appeared first on Revista Monitor.

Fermat e mëdha po dominojnë prodhimin e qumështit, fermerët e vegjël po ikin nga blegtoria

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 13:00

Prodhimi i qumështit vendas vijon më tepër të jetë i përqendruar te fermat e mëdha dhe të organizuara që po zgjerojnë kapacitetet, ndërsa numri i fermave të vogla po pakësohet.

Përfaqësues të kompanive të përpunimit të qumështit thonë se kjo ka sjellë një rritje të ndjeshme të prodhimit vendas të qumështit dhe një furnizim më të qëndrueshëm të tregut.

Sipas tyre, fermerët e vegjël me 1 apo 2 krerë po dalin gradualisht nga aktiviteti, për shkak të daljes në pension fermerëve të moshës mbi 60 vjeç dhe mungesës së brezit të ri që të vijojë punën në fermë me mbajtjen e disa krerëve.

Në të njëjtën kohë, fermat e mëdha po investojnë në rritjen e numrit të krerëve, teknologji dhe përmirësimin e produktivitetit. Shtim të numrit krerëve ka pasur edhe nga fermat e mesme dhe të vogla.

“NĂ« tĂ«rĂ«si nĂ« gjithĂ« sektorin, fermat ekzistuese tĂ« mĂ«dha po rriten ndjeshĂ«m nĂ« kapacitete prodhuese, pĂ«r shkak tĂ« investimeve nĂ« teknologji dhe numrit tĂ« mbajtjes sĂ« kafshĂ«ve. NĂ« fermĂ«n tonĂ« kapacitetet pĂ«r mbajtjen e kafshĂ«ve arrin deri nĂ« 500 lopĂ«. Aktualisht gjendje numri i tyre Ă«shtĂ« 380 lopĂ«.

Për shkak të këtyre investimeve, si në teknologji dhe rritje të mbajtjes së kafshëve, kapaciteti prodhues është rritur me rreth 9 mijë litra qumësht në ditë, një sasi që do të kërkonte prodhimin e rreth 1 mijë fermerëve të vegjël me nga 9 litra qumësht në ditë.

Rritja e prodhimit vendas ka ndikuar edhe nĂ« uljen graduale tĂ« varĂ«sisĂ« nga importi i qumĂ«shtit. Pra importi i qumĂ«shtit po mbyllet. Kjo ka sjellĂ« qĂ« furnizimi me qumĂ«sht nga fermat vendase tĂ« jetĂ« pĂ«rmirĂ«suar ndjeshĂ«m. Pra kemi njĂ« stabilizim tĂ« prodhimit tĂ« qumĂ«shtit”, pohojnĂ« drejtues tĂ« fermĂ«s prodhuese dhe pĂ«rpunuese tĂ« qumĂ«shtit tĂ« kompanisĂ« “Erzeni”.

Sipas të dhënave të INSTAT për vitin 2025 u grumbullua një sasi qumështit prej 101 mijë ton. Në raport me 2024 sasia e qumështit u rrit me 6.9%.

Qumështi i lopës përbën pjesën më të madhe të sasia të grumbulluar me 84 mijë tonë. Krahasuar me 2024 sasia e grumbulluar u rrit me 12.5%.

Qumështi i deles i grumbulluar arriti në 9 mijë ton, me një rritje 21.1% krahasuar me vitin 2024. Sasia e qumështit të dhisë së grumbulluar arriti në 8 mijë ton. Në raport me 2024 prodhimi i qumështit të dhisë pati rënie me 4.3%.

Edhe kërkesa për bulmet gjatë sezonit veror paraqitet pozitive.

Kompanitë e përpunimit të qumështit pohojnë se kërkesa për produktet e bulmetit është rritur krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të mëparshëm.

PĂ«rfaqĂ«sues tĂ« kompanisĂ« sĂ« pĂ«rpunimit tĂ« qumĂ«shtit “Lufra” pohojnĂ« pĂ«r rritje tĂ« kĂ«rkesĂ«s sĂ« konsumatorit krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«, e ndikuar kryesisht nga fluksi i turistĂ«ve dhe rritja e konsumit nĂ« zonat turistike.

Edhe për përfaqësuesit e kësaj kompania, kombinimi i prodhimit më të lartë të qumështit vendas nga rritja e investimeve në teknologji, në numër krerësh në fermat e mëdha dhe kërkesës sezonale po krijon kushte më të favorshme për industrinë e bulmetit./ D.Azo

The post Fermat e mëdha po dominojnë prodhimin e qumështit, fermerët e vegjël po ikin nga blegtoria appeared first on Revista Monitor.

OSSH synon uljen e humbjeve në 16.5% pas investimeve në rrjet

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 12:00

OSSH parashikon që investimet në sistemin e shpërndarjes gjatë viteve 2026-2027 të ulin humbjet e energjisë dhe të reduktojnë kohën dhe frekuencën e ndërprerjeve të furnizimit, sipas objektivave të paraqitura nga operatori pranë Entit Rregullator të Energjisë.

Humbjet e energjisë në rrjet parashikohet të zbresin në 16.50%, nga rreth 16.96% në vitin 2025, sipas tabelës së treguesve të performancës të përfshirë në dokumentacion.

OSSH e lidh këtë përmirësim me realizimin e investimeve të planifikuara në rrjet gjatë viteve 2026 dhe 2027, përfshirë ndërhyrjet në linja, nënstacione, rrjetet e tensionit të mesëm dhe të ulët dhe sistemet e monitorimit.

Operatori parashikon gjithashtu një përmirësim të treguesve të vazhdimësisë së furnizimit.

Energjia e pafurnizuar, e matur përmes treguesit ENS, parashikohet në 33,873 MWh për vitin 2026 dhe në 33,196 MWh për vitin 2027.

Indeksi SAIDI, i cili mat kohëzgjatjen mesatare të ndërprerjeve për klient, pritet të zbresë nga 36.07 në 35.35, ndërsa SAIFI, që mat frekuencën mesatare të ndërprerjeve, parashikohet të ulet nga 21.72 në 21.28.

“Plani i rishikuar pritet tĂ« ketĂ« ndikim pozitiv nĂ« treguesit e performancĂ«s, pasi investimet janĂ« orientuar jo vetĂ«m drejt pĂ«rmirĂ«simit tĂ« SAIDI dhe SAIFI, por edhe drejt reduktimit tĂ« ENS, uljes sĂ« humbjeve teknike, pĂ«rmirĂ«simit tĂ« cilĂ«sisĂ« sĂ« tensionit dhe shkurtimit tĂ« kohĂ«s mesatare tĂ« riparimit,” thotĂ« OSSH nĂ« dokument.

Kompania i rendit reduktimin e humbjeve të energjisë në rrjet dhe rritjen e sigurisë së furnizimit mes objektivave kryesore të planit të investimeve për vitin 2026.

Objektiva të tjera përfshijnë përmirësimin e cilësisë së furnizimit me energji elektrike, zhvillimin e rrjetit në përputhje me kapacitetet e reja të kërkesës dhe përdorimin e sistemeve teknologjike të avancuara.

OSSH thotë se investimet në rikonstruksionin e nënstacioneve dhe rritjen e kapaciteteve transformuese synojnë të ulin rrezikun e mbingarkesave në zona me zhvillim urban, turistik ose ekonomik.

Zhvillimi i fiderëve të rinj dhe lidhjeve unazore parashikohet gjithashtu të reduktojë varësinë nga konfigurimet radiale të rrjetit, duke krijuar mundësi alternative furnizimi në rast defektesh, sipas dokumentit.

Në materialin dërguar ERE-s, operatori thotë se përmirësimi i treguesve do të monitorohet periodikisht gjatë zbatimit të planit të investimeve./ N.Maho

The post OSSH synon uljen e humbjeve në 16.5% pas investimeve në rrjet appeared first on Revista Monitor.

Byrotë e Kreditit: Transparencë financiare apo një barrë e re për biznesin?

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 11:00

Opinion nga Florian Zekja/
Kryetar i Manifaktura Shqiptare

Projektligji për krijimin e Byrove të Kreditit po prezantohet si një hap drejt modernizimit të tregut financiar, rritjes së transparencës dhe përmirësimit të vlerësimit të kreditueshmërisë.

Në parim, çdo reformë që lehtëson financimin e ekonomisë duhet mbështetur.

Por pĂ«rpara se tĂ« krijojmĂ« njĂ« strukturĂ« tĂ« re, duhet t’i pĂ«rgjigjemi njĂ« pyetjeje shumĂ« tĂ« thjeshtĂ«:

ÇfarĂ« problemi tĂ« pazgjidhur tĂ« kreditimit nĂ« ShqipĂ«ri do tĂ« zgjidhĂ« Byroja e Kreditit?

Sepse Shqipëria nuk është sot pa informacion mbi kredimarrësin.

Çdo biznes qĂ« aplikon pĂ«r kredi kalon njĂ« analizĂ« rigoroze nga banka tregtare. Kontrollohen bilancet, xhiroja, cash-flow, detyrimet tatimore, historiku i pagesave, kreditĂ« ekzistuese, kolaterali dhe aftĂ«sia paguese.

Paralelisht, Banka e Shqipërisë administron prej vitesh Regjistrin e Kredive, përmes të cilit sistemi financiar ka informacion mbi ekspozimin dhe historikun kreditor të individëve dhe bizneseve.

Nga ana tjetër, shteti shqiptar ka investuar prej vitesh në digjitalizim. Tatimet, QKB dhe institucionet e tjera publike disponojnë një volum të jashtëzakonshëm informacioni mbi aktivitetin ekonomik të një subjekti.

Atëherë, cili është informacioni që mungon?

Dhe nĂ«se problemi nuk Ă«shtĂ« mungesa e informacionit, por mĂ«nyra e pĂ«rpunimit tĂ« tij, pse ky funksion duhet t’i kalojĂ« njĂ« operatori privat?

TË DHËNAT TONA, PRODUKTI I DIKUJT TJETËR?

Kjo është ndoshta çështja më delikate e gjithë debatit.

Bizneset dhe qytetarët prodhojnë çdo ditë informacion financiar përmes marrëdhënieve me bankat, administratën tatimore dhe institucionet publike.

Me Byronë e Kreditit, një subjekt privat mund ta mbledhë dhe përpunojë këtë informacion për të krijuar raporte krediti dhe një credit score, të cilat kanë vlerë ekonomike për bankat dhe institucionet financiare.

Pra lind një pyetje krejtësisht legjitime:

A duhet që informacioni financiar i krijuar nga marrëdhënia e qytetarit dhe biznesit me shtetin dhe sistemin financiar të shndërrohet në produkt tregtar nga një subjekt privat?

Dhe, mbi të gjitha:

Kush përfiton ekonomikisht prej tij?

Sepse banka përfiton qartësisht.

Ajo merr më shumë informacion, një profil më të plotë të klientit, një instrument shtesë për vlerësimin e riskut dhe potencialisht redukton kohën dhe koston e analizës së kreditimit.

Po biznesi?

NËSE BANKA UL RISKUN, BIZNESI DUHET TË ULË KOSTON

Këtu duhet të qëndrojë thelbi i reformës.

Nëse një biznes ka 15 apo 20 vite aktivitet, ka paguar rregullisht kreditë, detyrimet fiskale dhe punonjësit, ka bilance të rregullta dhe një histori të pastër financiare, atëherë credit score duhet të ketë një vlerë reale për të.

Jo thjesht një numër në ekranin e bankës.

Duhet të përkthehet në:

interes më të ulët, më pak kolateral, procedura më të shpejta dhe akses më të lehtë në financim.

Formula duhet të jetë e qartë:

Histori e mirĂ« → Credit Score i lartĂ« → Risk mĂ« i ulĂ«t → Kredi mĂ« e lirĂ«.

Nëse risku i bankës ulet, por interesi, kolaterali dhe kostot për biznesin mbeten të njëjta, atëherë përfitimi ekonomik i reformës mbetet kryesisht në njërën anë të tavolinës.

Dhe kjo nuk është reformë e balancuar.

KUSH DO TA PAGUAJË BYRONË?

Edhe kjo pyetje kërkon një përgjigje të qartë.

Byroja e Kreditit do të jetë një aktivitet ekonomik. Raporti dhe credit score janë produkte me vlerë tregtare.

Nëse bankat paguajnë për këtë informacion, duhet të garantohet që kjo kosto të mos i transferohet kredimarrësit përmes tarifave, komisioneve apo kostove të tjera.

Sepse përndryshe krijojmë një situatë absurde:

Biznesi gjeneron të dhënat.
Byroja i përpunon.
Banka i përdor për të reduktuar riskun e saj.
Dhe biznesi paguan faturën.

Kjo nuk mund të jetë filozofia e një reforme që pretendohet se synon përmirësimin e kreditimit.

DHE KËTU VJEN PARADOKSI SHQIPTAR: INFORMALITETI

Një Byro Krediti është aq e mirë sa janë të dhënat mbi të cilat ndërton vlerësimin e saj.

Por Shqipëria vazhdon të ketë një problem të rëndësishëm me informalitetin.

Dhe këtu mund të krijojmë një paradoks të rrezikshëm.

Biznesi formal deklaron xhiron, punonjĂ«sit, pagat, kreditĂ« dhe detyrimet. Çdo aktivitet i tij lĂ« gjurmĂ«.

Pra ai bëhet gjithnjë e më transparent, më i analizueshëm dhe më i kontrollueshëm.

Ndërkohë, pjesa e aktivitetit ekonomik që zhvillohet jashtë sistemit formal vazhdon të prodhojë shumë më pak informacion.

Rrezikojmë kështu të arrijmë në një rezultat paradoksal:

Sa më korrekt të jesh me sistemin, aq më shumë sistemi di për ty.

Ndërsa ai që qëndron jashtë tij mbetet shumë më pak i dukshëm.

Nëse duam formalizim real të ekonomisë, duhet të bëjmë pikërisht të kundërtën:

formaliteti duhet të shpërblehet.

Biznesi që deklaron, paguan dhe respekton rregullat duhet të ketë avantazh ekonomik ndaj atij që nuk i respekton.

PĂ«rndryshe, po i japim tregut mesazhin e gabuar.

NUK MJAFTON TË THUASH “NA E KËRKON EUROPA”

Edhe argumenti i integrimit europian duhet trajtuar me kujdes.

BE kërkon standarde të larta për vlerësimin e kreditueshmërisë, shkëmbimin e informacionit dhe mbrojtjen e të dhënave.

Por kjo nuk do të thotë automatikisht se Shqipëria është e detyruar të krijojë pikërisht një Byro private të Kreditit.

Nëse kjo reformë konsiderohet kërkesë e procesit të integrimit, Qeveria duhet të tregojë qartë aktin europian që kërkon këtë model dhe të shpjegojë përse nuk mund të përmirësohet infrastruktura publike që ekziston tashmë.

Sepse integrimi europian nuk duhet të përdoret si përgjigje automatike ndaj çdo pikëpyetjeje mbi një reformë.

BANKA ËSHTË BIZNES. EDHE BIZNESI ËSHTË BIZNES.

Sistemi bankar është jetik për stabilitetin ekonomik dhe duhet mbrojtur nga risku.

Por edhe ekonomia reale duhet mbrojtur nga financimi i shtrenjtë dhe barrierat e panevojshme.

Prej vitesh biznesit shqiptar i kërkohet më shumë formalizim, më shumë transparencë, më shumë deklarim dhe më shumë kontroll.

NĂ«se tani do t’i shtojmĂ« edhe njĂ« mekanizĂ«m tjetĂ«r profilizimi financiar, duhet tĂ« jetĂ« shumĂ« e qartĂ« se çfarĂ« merr biznesi nĂ« kĂ«mbim.

Politika publike nuk mund të shtrojë vetëm pyetjen:

“Si ta mbrojmĂ« bankĂ«n nga biznesi me risk?”

Duhet të shtrojë po aq fort edhe pyetjen:

“Si ta mbrojmĂ« biznesin e shĂ«ndoshĂ« nga kostoja e lartĂ« e parasĂ« dhe si t’ia lehtĂ«sojmĂ« aksesin nĂ« financim?”

Sepse bankat e nivelit të dytë janë subjekte private që mbrojnë interesin e tyre ekonomik.

Edhe bizneset që prodhojnë, eksportojnë, investojnë, punësojnë dhe paguajnë taksa janë subjekte private.

Qeveria nuk duhet të krijojë avantazh për njërën palë në kurriz të tjetrës.

Detyra e saj është të krijojë ekuilibër.

Prandaj, pĂ«rpara miratimit tĂ« kĂ«tij projektligji, duhet t’i jepet pĂ«rgjigje njĂ« pyetjeje themelore:

Kush përfiton realisht nga Byroja e Kreditit?

Nëse përgjigjja është bankat dhe bizneset, reforma mund të jetë e dobishme.

Por nëse banka merr më shumë informacion, më pak risk dhe më pak kosto analize, ndërsa biznesi merr më shumë kontroll, më shumë profilizim dhe potencialisht më shumë kosto, atëherë duhet të ndalemi dhe ta rishikojmë balancën.

Ne nuk kemi nevojë për një tjetër mekanizëm që kontrollon më mirë biznesin e rregullt.

Kemi nevojë për një sistem financiar që e financon më mirë atë.

The post Byrotë e Kreditit: Transparencë financiare apo një barrë e re për biznesin? appeared first on Revista Monitor.

Sa bakshish duhet të lini në një kroçiere? Shpenzimi që shumë udhëtarë harrojnë ta llogarisin

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 10:40

Kur rezervojnë një kroçierë, shumica e udhëtarëve fokusohen te çmimi i biletës. Por një kosto që shpesh anashkalohet janë bakshishet, të cilat në shumë kompani shtohen automatikisht në faturën përfundimtare dhe mund të rrisin ndjeshëm buxhetin e pushimeve.

Në shumicën e linjave të mëdha të kroçierave, bakshishi nuk jepet më në dorë stafit. Në vend të kësaj, kompanitë aplikojnë një tarifë ditore për çdo pasagjer, e cila mbulon punonjësit e restoranteve, kamerierët, stafin e pastrimit të kabinave dhe pjesën tjetër të ekuipazhit që kujdeset për shërbimin gjatë udhëtimit.

Sipas të dhënave të Yahoo Travel, tarifat ndryshojnë nga një kompani te tjetra. Për shembull:

Carnival Cruise Line: 17 dollarë në ditë për person (19 dollarë për suitat);
Celebrity Cruises: nga 18 dollarë në ditë;
Royal Caribbean: rreth 18.50–21 dollarĂ« nĂ« ditĂ«, nĂ« varĂ«si tĂ« kategorisĂ« sĂ« kabinĂ«s.

Kjo do të thotë se një familje me katër persona që kalon shtatë net në një kroçierë mund të paguajë rreth 500 dollarë shtesë vetëm për bakshishet automatike. Ky është një shpenzim që shpesh nuk përfshihet në çmimin fillestar të reklamuar dhe mund të surprizojë udhëtarët në fund të pushimeve.

Edhe pasi ke paguar tarifën ditore, mund të ketë kosto të tjera. Në shumicën e kroçierave, pijet në bar, trajtimet në spa, sallonet e bukurisë dhe disa restorante speciale kanë automatikisht një tarifë shërbimi prej 18% deri në 20%, e shtuar mbi çmimin e produktit ose shërbimit.

Po a duhet të lini edhe para në dorë?

Ekspertët thonë se nuk është e detyrueshme, por është një gjest i vlerësuar nëse një punonjës ka ofruar shërbim të jashtëzakonshëm.

PĂ«r shembull, shumĂ« pasagjerĂ« zgjedhin t’i japin disa dollarĂ« shtesĂ« kujdestarit tĂ« kabinĂ«s ose kamerierit qĂ« i ka shĂ«rbyer gjatĂ« gjithĂ« udhĂ«timit. Edhe guidat gjatĂ« ekskursioneve nĂ« tokĂ« zakonisht marrin bakshish veçmas, pasi nuk janĂ« pjesĂ« e skemĂ«s sĂ« ekuipazhit tĂ« anijes.

Ka edhe përjashtime. Disa linja luksoze, si Regent Seven Seas, Seabourn, Silversea apo Virgin Voyages, i kanë të përfshira bakshishet në çmimin e paketës, duke eliminuar nevojën për tarifa shtesë ditore.

Për këtë arsye, ekspertët këshillojnë që përpara rezervimit të kontrolloni gjithmonë se çfarë përfshin çmimi i kroçierës dhe çfarë do të paguhet më vonë në bord.

Në një kohë kur kompanitë e kroçierave po rrisin gradualisht tarifat e shërbimit, bakshishi është kthyer në një pjesë të rëndësishme të kostos reale të pushimeve. Për udhëtarët, llogaritja e këtij shpenzimi që në momentin e rezervimit mund të shmangë surprizat në faturën përfundimtare./Yahoo Travel

The post Sa bakshish duhet të lini në një kroçiere? Shpenzimi që shumë udhëtarë harrojnë ta llogarisin appeared first on Revista Monitor.

Shoqatat e Transportit kërkojnë zgjatje të kompensimit, paralajmërojnë rishikim të numrit të mjeteve

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 10:08

Shoqata Kombëtare e Transportit Qytetas dhe Shoqata e Transportit Urban dhe Interurban kërkojnë ndërhyrje urgjente nga institucionet për disbursimin e kompensimit për karburantin për muajt mars, prill dhe maj 2026.

Në një letër drejtuar ministrive të Financave, të Ekonomisë, Infrastrukturës dhe Energjetikës, Pushtetit Vendor dhe Bashkisë Tiranëngrenë shqetësimin se pavarësisht se kanë plotësuar dokumentacionin ende nuk kanë përfituar masën financiare të kompensimit të naftës.

Vendimi i miratuaur më herët nga qeveria parashikon kompensim tëoperatorëve të transportit publik në masën 50 lekë për litër karburant, për sasinë e karburantit të konsumuar gjatë muajve mars, prill dhe maj 2026.

Në letër theksohet se operatorët kanë përmbushur detyrimet që lidhen me dokumentimin e aktivitetit të transportit, sasitë e karburantit të konsumuar dhe elementet e tjera të kërkuara për përfitimin e kompensimit. Por pavarësisht përmbushjes së këtyre procedurave dhe faktit që masa e kompensimit është miratuar me vendim të Këshillit të Ministrave, operatorët vijojnë të mos kenë përfituar financiarisht kompensimin për të tre muajt, mars, prill dhe maj 2026.

“Kjo situatĂ« po krijon vĂ«shtirĂ«si tĂ« konsiderueshme nĂ« administrimin financiar tĂ« operatorĂ«ve, tĂ« cilĂ«t, nĂ« pritje tĂ« zbatimit tĂ« vendimit dhe disbursimit tĂ« kompensimit, kanĂ« vijuar tĂ« pĂ«rballojnĂ« me burimet e tyre financiare kostot e aktivitetit, duke garantuar vazhdimĂ«sinĂ« e shĂ«rbimit tĂ« transportit publik pĂ«r qytetarĂ«t”, theksohet nĂ« letĂ«r.

Sipas opertaorëve çmimi i karburantit vijon të qëndrojë në nivele të krahasueshme me ato të muajve për të cilët u miratua kompensimi, duke ruajtur të njëjtën barrë financiare mbi operatorët.

Në letër theksohet se situata bëhet edhe më problematike për shkak të dy faktorëve që tashmë veprojnë njëkohësisht:

nga njëra anë, kompensimi i miratuar për muajt mars, prill dhe maj 2026 nuk është disbursuar ende;

nga ana tjetër, çmimet e karburantit vazhdojnë të mbeten në nivele të larta edhe pas periudhës së mbuluar nga VKM-ja.

“PĂ«r rrjedhojĂ«, operatorĂ«t janĂ« duke u pĂ«rballur me njĂ« mungesĂ« tĂ« vazhdueshme likuiditeti dhe me rritje tĂ« kostove operative, duke cenuar drejtpĂ«rdrejt mundĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« mbajtur nĂ« qarkullim tĂ« gjithĂ« flotĂ«n e mjeteve tĂ« nevojshme pĂ«r realizimin normal tĂ« shĂ«rbimit publik.

PĂ«rveç disbursimit tĂ« menjĂ«hershĂ«m tĂ« shumĂ«s sĂ« miratuar pĂ«r muajt mars, prill dhe maj, dy shoqatat kĂ«rkojnĂ« qĂ« skema e mbĂ«shtetjes financiare tĂ« vijojĂ« edhe pas muajit maj 2026, pĂ«r sa kohĂ« qĂ« çmimet e karburantit dhe kushtet ekonomike qĂ« justifikuan ndĂ«rhyrjen e qeverisĂ« vazhdojnĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« pranishme”, theksohet ndĂ«r tĂ« tjera nĂ« letĂ«r.

Shoqatat kërkojnë gjithashtu informacion zyrtar mbi fazën në të cilën ndodhet procesi i kompensimit, arsyet e vonesës dhe një afat konkret për realizimin e pagesave.

Shoqatat e Transportit paralajmërojnë se situata mund të ndikojë edhe në kapacitetet operative të operatorëve.

“NĂ« rast se nuk do tĂ« ketĂ« njĂ« reagim konkret dhe nĂ« kohĂ« nga institucionet pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r zgjidhjen e situatĂ«s, operatorĂ«t e pĂ«rfaqĂ«suar nga tĂ« dyja shoqatat do tĂ« detyrohen tĂ« rishikojnĂ« kapacitetet operative dhe numrin e mjeteve tĂ« transportit publik qĂ« mund tĂ« nxjerrin nĂ« qarkullim, nĂ« pĂ«rputhje me mundĂ«sitĂ« reale financiare dhe operative tĂ« secilit operator.

Një masë e tillë nuk përbën zgjedhjen e dëshiruar të operatorëve dhe as të shoqatave, pasi do të ndikonte drejtpërdrejt në frekuencën dhe kapacitetin e shërbimit të transportit publik.

Megjithatë, në mungesë të mbështetjes financiare të miratuar dhe përballë vijimit të kostove të larta të karburantit, operatorët nuk mund të ngarkohen në mënyrë të pakufizuar me financimin nga burimet e tyre të një diference kostoje që cenon qëndrueshmërinë ekonomike të aktivitetit.

Për këtë arsye, kërkojmë ndërhyrjen tuaj urgjente për realizimin e kompensimit tashmë të miratuar për muajt mars, prill dhe maj 2026, ashtu edhe për marrjen e një vendimi mbi vijimin e mbështetjes financiare për periudhën pasuese, për sa kohë që vazhdojnë të ekzistojnë kushtet ekonomike dhe çmimet e karburantit që kanë shërbyer si bazë për miratimin e VKM-së nr. 341, datë 13.05.2026.

Duke vlerĂ«suar rĂ«ndĂ«sinĂ« sociale dhe ekonomike tĂ« transportit publik dhe ndikimin qĂ« çdo reduktim i kapaciteteve do tĂ« kishte mbi qytetarĂ«t, presim trajtimin me prioritet tĂ« kĂ«saj kĂ«rkese dhe njĂ« pĂ«rgjigje konkrete nga institucionet pĂ«rgjegjĂ«se.”

Kërkesa e plotë: kerkesa shoqata

The post Shoqatat e Transportit kërkojnë zgjatje të kompensimit, paralajmërojnë rishikim të numrit të mjeteve appeared first on Revista Monitor.

Italia i “trembet” konkurrencĂ«s sĂ« Malit tĂ« Zi nĂ« Adriatik me portin e Barit; ShqipĂ«ria jashtĂ« loje

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 10:00

NdĂ«rsa Podgorica negocion kapitujt e veçantĂ« tĂ« anĂ«tarĂ«simit nĂ« Bashkimin Europian, qeveria malazeze, pasi ka marrĂ« shumicĂ«n e aksioneve nĂ« portin e Barit, po e zhvendos vĂ«mendjen te infrastruktura hekurudhore qĂ« lidh portin me brendĂ«sinĂ« e rajonit. NjĂ« lidhje mĂ« efikase me SerbinĂ« do t’i siguronte Beogradit njĂ« dalje tĂ« privilegjuar nĂ« Adriatik, nĂ« konkurrencĂ« me alternativat e tjera rajonale. NdĂ«rsa me portin e Barit nĂ« Itali, hapen mundĂ«si pĂ«r njĂ« sĂ«rĂ« sinergjish, shkruan Il Sole24ore*.

Mali i Zi Ă«shtĂ« mjaftueshĂ«m i vogĂ«l pĂ«r t’u nĂ«nvlerĂ«suar, por njĂ«kohĂ«sisht aq pĂ«rpara nĂ« procesin e integrimit europian sa mund tĂ« ndryshojĂ« gjeografinĂ« tregtare tĂ« Adriatikut.

Më 14 korrik 2026, Bashkimi Europian mbylli përkohësisht me Podgoricën kapitullin 8, për politikën e konkurrencës, dhe kapitullin 29, për bashkimin doganor. Me të 33 kapitujt e negociatave të hapur dhe 18 prej tyre të mbyllur përkohësisht, Mali i Zi mbetet vendi kandidat më i avancuar në procesin e anëtarësimit.

Çështja e menjĂ«hershme Ă«shtĂ« hyrja nĂ« BE. Por sfida strategjike Ă«shtĂ« mĂ« e gjerĂ«. Pas anĂ«tarĂ«simit, porti i Barit mund tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« pikĂ« hyrĂ«se drejt tregut tĂ« pĂ«rbashkĂ«t europian pĂ«r mallrat qĂ« vijnĂ« nga Azia, Turqia, Afrika e Veriut dhe Mesdheu Lindor, duke zhvendosur nĂ« bregdetin malazez njĂ« pjesĂ« tĂ« kufirit doganor, fiskal dhe tĂ« sanksioneve tĂ« BE-sĂ«.

Mbyllja e kapitullit 29 nuk e bën ende Barin një port të Bashkimit Europian. Marrëveshjet për kapitujt e veçantë mbeten të përkohshme deri në përfundimin e të gjithë procesit të negociatave. Me anëtarësimin, Mali i Zi do të duhet të zbatojë tarifën e përbashkët doganore, procedurat e BE-së, masat antidumping, kontrollet e origjinës së mallrave, kufizimet tregtare dhe sanksionet europiane. Por në atë moment, porti i Barit do të hynte drejtpërdrejt në qarkun ekonomik të BE-së.

Dy porte brenda të njëjtit port

Porti i Barit nuk funksionon si një sistem i vetëm korporativ. Aktivitetet janë të ndara kryesisht ndërmjet Luka Bar, e kontrolluar nga shteti, dhe Port of Adria, operator privat i terminaleve të kontejnerëve dhe mallrave të përgjithshme.

Në dhjetor 2022, qeveria malazeze bleu 18.42% të kapitalit të Luka Bar për rreth 9.41 milionë euro. Me këtë operacion, pjesëmarrja shtetërore arriti në 72.2%, duke i siguruar qeverisë shumicën e cilësuar të nevojshme për vendimet strategjike.

Podgorica e konsideroi blerjen njĂ« investim me “interes jetik kombĂ«tar”, tĂ« lidhur me ambicien pĂ«r ta kthyer Barin nĂ« njĂ« nyje logjistike tĂ« EuropĂ«s Juglindore.

Port of Adria, nga ana tjetër, funksionon sipas modelit të privatizimit dhe koncesionit. Global Ports Holding bleu të drejtat operative në vitin 2013 dhe zotëron 62.09% të kompanisë.

Operatori deklaron nëntë vende ankorimi, 1,440 metra kalatë operative, një sipërfaqe prej rreth 519 mijë metrash katrorë, një kapacitet teorik vjetor prej 750 mijë TEU dhe 6 milionë tonë mallra të përgjithshme.

E gjithë zona portuale funksionon nën regjimin e zonës së lirë.

Por e ardhmja e Barit nuk varet kryesisht nga kapaciteti i kalatave. Elementi vendimtar është funksionimi i linjës hekurudhore drejt Podgoricës, Vrbnicës, Beogradit dhe më tej drejt Europës Qendrore.

Tregu i Malit të Zi është tepër i vogël për të mbështetur i vetëm një port të madh hyrës. Serbia është tregu i brendshëm vendimtar për Barin.

Projekti mĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m Ă«shtĂ« rikonstruksioni i 39 kilometrave tĂ« segmentit hekurudhor Bar–Golubovci, pjesĂ« e “Rail Route 4” tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« rrjetin bazĂ« tĂ« zgjeruar TEN-T.

Paketa financiare arrin në 175.6 milionë euro: 63 milionë euro kredi nga Banka Europiane e Investimeve dhe 112.6 milionë euro grant nga Bashkimi Europian.

Sipas BEI-së, synimi është krijimi i një linje më të shpejtë, më të sigurt dhe më të besueshme, e aftë të përballojë çdo vit rreth 1.3 milionë pasagjerë dhe 1.85 milionë tonë mallra.

MegjithatĂ«, investimi prek vetĂ«m segmentin jugor. E gjithĂ« linja Bar–Beograd mbetet kryesisht me njĂ« shinĂ« dhe kalon nĂ« terrene tĂ« vĂ«shtira malore.

Serbia ka shumë dalje në det

Serbia nuk është e varur vetëm nga Bari. Ajo ka në dispozicion një numër të madh alternativash: Triesten, Koperin, Rijekën, Selanikun, Pireun, Kostancën dhe korridoret e Danubit.

Për këtë arsye, distanca gjeografike nuk është e vetmja që përcakton se cilin port do të zgjedhin kompanitë serbe.

Bari ka një avantazh natyror për Serbinë perëndimore dhe qendrore, veçanërisht për transportin e mallrave rifuxho, drithërave, metaleve, produkteve kimike, energjisë dhe ngarkesave industriale.

Por për kontejnerët, industrinë automotive dhe mallrat e ndërmjetme, faktori kryesor është besueshmëria e korridorit logjistik. Fabrikat serbe nuk mund të varen nga një rrugë ku anulimi i një treni mund të nënkuptojë humbjen e anijes.

Lidhja drejt Beogradit mund të vazhdojë më tej drejt Novi Sadit, Suboticës dhe Hungarisë. Në teori, kjo do ta zgjeronte zonën e influencës së Barit deri në Europën Qendrore. Por e njëjta infrastrukturë mund të favorizojë edhe portet greke ose ato të Adriatikut Verior.

Italia mes konkurrencës dhe integrimit

Konkurrenti më i vështirë për Barin është Trieste.

NĂ« vitin 2025, porti italian pĂ«rpunoi rreth 60 milionĂ« tonĂ« mallra, ndĂ«rsa sistemi Trieste–Monfalcone kaloi 64 milionĂ« tonĂ«.

Sistemi portual dhe logjistik realizoi 11,600 trena. Vetëm Trieste regjistroi 7,939 trena, me Gjermaninë që përbënte 32% të trafikut hekurudhor, Austrinë 19% dhe Hungarinë 13%.

Bari nuk mund ta riprodhojĂ« njĂ« rrjet tĂ« tillĂ« brenda pesĂ« viteve. MegjithatĂ«, ai mund t’i marrĂ« Triestes njĂ« pjesĂ« tĂ« flukseve serbe, sidomos kur destinacioni pĂ«rfundimtar nuk kĂ«rkon aksesnĂ« rrjetin mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« EuropĂ«s Qendrore.

Ravenna është më e ekspozuar në segmentet e drithërave, plehrave kimike, metaleve dhe mallrave industriale rifuxho të destinuara për tregun serb.

Ankona mund të ndiejë presion në trafikun Ro-Ro dhe në mallrat e përgjithshme ballkanike, por njëkohësisht mund të zhvillojë shërbime feeder dhe tragetesh.

Për portin e Barit, në Itali, zgjerimi i portit malazez përfaqëson më shumë një mundësi sesa një kërcënim.

Në nëntë muajt e parë të vitit 2025, porti i Barit regjistroi 1,480 anije, mbi 1.7 milionë tonë mallra rifuxho të thata, gati 4 milionë tonë mallra të përgjithshme dhe 75 mijë TEU.

Numri i pasagjerëve me tragete kaloi 840 mijë, ndërsa ai i turistëve të kroçerave arriti në rreth 430 mijë.

NjĂ« lidhje e qĂ«ndrueshme Bari–Bar mund tĂ« nxisĂ« transportin e kamionĂ«ve dhe gjysmĂ«rimorkiove, tregtinĂ« e produkteve agro-ushqimore, mallrat frigoriferike, turizmin dhe transportin e ngarkesave tĂ« mĂ«dha mes ItalisĂ« sĂ« Jugut, Malit tĂ« Zi dhe SerbisĂ«.

Gioia Tauro, ndërkaq, nuk është rivali natyror i Barit. Në vitin 2025 përpunoi 4.49 milionë TEU, 14% më shumë se një vit më parë, duke ruajtur pozicionin si porti kryesor italian i kontejnerëve.

Roli i tij është kryesisht transhipment-i. Në këtë kuptim, Bari mund të shndërrohet edhe në një nga portet feeder të furnizuara nga hub-i i madh kalabrez, me mallrat që më pas mund të vazhdojnë me hekurudhë drejt Serbisë.

Zona e lirë, avantazh dhe rrezik

Regjimi i zonës së lirë është një nga avantazhet më të mëdha konkurruese të Barit, por njëkohësisht edhe dobësia e tij kryesore.

Mallrat mund të magazinohen, ndahen, ripaketohen, transferohen ndërmjet pronarëve ose të vazhdojnë transitin me pezullim të detyrimeve doganore.

Kjo ul kapitalin e bllokuar në zinxhirin tregtar dhe lehtëson shpërndarjen rajonale. Por njëkohësisht mund të dobësojë gjurmueshmërinë ndërmjet eksportuesit fillestar, pronarit real, marrësit të deklaruar dhe përdoruesit përfundimtar.

Një çështje tjetër është kontrabanda.

Nga 23 qershori deri më 16 shtator 2025, autoritetet shkatërruan në zonën e lirë të Barit 130,003 koli cigare, të barasvlershme me rreth 1.326 miliardë cigare.

Operacionet u kryen nën mbikëqyrje me kamera dhe me pjesëmarrjen e autoritetit britanik HM Revenue and Customsdhe përfaqësuesve europianë.

Ndërhyrja synoi të mbyllte një dobësi historike të portit. Por rreziqet e ardhshme mund të lidhen me makineri nën sanksione, komponentë me përdorim të dyfishtë, produkte të falsifikuara, mallra të nënvlerësuara ose skema tregtare përmes kompanive ndërmjetëse.

Bari mbetet një port relativisht i vogël në një shtet me përmasa të kufizuara. Por kufijtë ekonomikë nuk përcaktohen vetëm nga popullsia. Ata përcaktohen edhe nga pika ku mallrat, kapitalet, të dhënat dhe kontrollet hyjnë në një sistem ekonomik.

Pikërisht për këtë arsye, hyrja e ardhshme e Malit të Zi në Bashkimin Europian nuk është vetëm një kapitull tjetër i zgjerimit të BE-së. Ajo mund të ndryshojë edhe ekuilibrat tregtarë dhe logjistikë në Adriatik.

Il Sole24 ore

Shqipëria mbetet jashtë loje (*shënim i Monitor)

 Ndërsa Mali i Zi po përgatit portin e Barit për një rol më të madh në tregtinë e Adriatikut dhe po investon në lidhjen hekurudhore me Serbinë dhe Europën Qendrore, Shqipëria, të paktën për momentin, duket larg një gare të ngjashme portuale.

Kontrasti Ă«shtĂ« edhe mĂ« i dukshĂ«m po tĂ« shihet ecuria e dy vendeve drejt Bashkimit Europian. Mali i Zi dhe ShqipĂ«ria janĂ« aktualisht dy vendet qĂ« udhĂ«heqin procesin e integrimit nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor, me PodgoricĂ«n mĂ« tĂ« avancuar dhe TiranĂ«n pas saj. NjĂ« analizĂ« e fundit e “Monitor” mbi zgjerimin e BE-sĂ« evidentonte pikĂ«risht se dy vendet kanĂ« shkĂ«putur ritmin nga pjesa tjetĂ«r e rajonit.

https://monitor.al/dera-gjysme-e-hapur-e-be-se-per-ballkanin-cili-shtet-do-te-hyje-i-pari/

 

Por afrimi institucional me BE-në nuk po shoqërohet me të njëjtën shpejtësi në infrastrukturën strategjike.

Projekti kryesor qĂ« duhet t’i jepte ShqipĂ«risĂ« njĂ« pozicion mĂ« tĂ« fortĂ« nĂ« hartĂ«n portuale tĂ« Adriatikut, Porti i ri Tregtar i DurrĂ«sit nĂ« Porto Romano, vazhdon tĂ« mbetet pezull. Tenderi ndĂ«rkombĂ«tar, me fond limit rreth 39.3 miliardĂ« lekĂ«, nisi nĂ« fund tĂ« vitit 2024 dhe kaloi pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« vit nĂ«pĂ«r faza vlerĂ«simi teknik dhe ankimesh. Nga pesĂ« operatorĂ«t dhe bashkimet ndĂ«rkombĂ«tare qĂ« hynĂ« fillimisht nĂ« garĂ«, vetĂ«m dy kaluan fazĂ«n e parakualifikimit.

Në mars 2026, gara mori një tjetër goditje. Operatori i vetëm që kishte mbetur në procedurë u tërhoq për arsye ekonomike, të lidhura sipas qeverisë me rritjen e kostove të ndërtimit. Tenderi për projektin që duhet të zëvendësojë Portin aktual të Durrësit mbeti kështu pa fitues.

Problemet nuk kufizohen vetĂ«m te porti. Edhe tenderi pĂ«r projektin teknik tĂ« linjĂ«s hekurudhore Porto Romano–Sukth, lidhja qĂ« duhet ta integrojĂ« portin e ardhshĂ«m me rrjetin kombĂ«tar hekurudhor, u pĂ«rball me ankime dhe vonesa.

Kjo e dobĂ«son pozicionin e ShqipĂ«risĂ« pikĂ«risht nĂ« momentin kur korridoret logjistike tĂ« Ballkanit po marrin rĂ«ndĂ«si tĂ« re ekonomike dhe strategjike. “Monitor” ka evidentuar mĂ« herĂ«t se dĂ«shtimi i tenderit tĂ« Porto Romanos, vonesat nĂ« hekurudha dhe problemet e segmenteve rrugore po rrezikojnĂ« realizimin e Korridorit VIII sipas afateve dhe standardeve europiane.

https://monitor.al/rruga-pa-krye-e-korridorit-viii-2/

EkspertĂ«t kanĂ« paralajmĂ«ruar gjithashtu se vonesat nĂ« Porto Romano mund tĂ« kenĂ« njĂ« kosto konkrete nĂ« konkurrencĂ«n rajonale. Osman Metalla, ekspert i infrastrukturĂ«s detare, ka pohuar pĂ«r “Monitor” se, me kapacitetet ekzistuese qĂ« po afrohen me kufijtĂ« e tyre dhe pa lidhje tĂ« pĂ«rshtatshme hekurudhore me rajonin, ShqipĂ«ria rrezikon qĂ« linjat detare tĂ« orientohen drejt porteve konkurrente, pĂ«rfshirĂ« Selanikun dhe Barin.

monitor.al/sfida-e-portes-detare-dhe-rreziku-i-projektit-ne-leter-2/

Ndonëse Shqipëria ka në letër një avantazh të rëndësishëm: Portin e ri të Porto Romanos, Korridorin VIII dhe pozicionin gjeografik përballë Italisë, faktikisht, pa portin e ri dhe pa hekurudhën që duhet ta lidhë atë me rajonin, këto avantazhe mbeten kryesisht potenciale.

Shqipëria mund të jetë e dyta pas Malit të Zi në garën politike drejt BE-së, por në garën e porteve dhe korridoreve logjistike distanca duket shumë më e madhe.

*Titulli origjinal:

Mali i Zi punon për hyrjen në BE, ndërsa porti i Barit synon të konkurrojë në Adriatik

The post Italia i “trembet” konkurrencĂ«s sĂ« Malit tĂ« Zi nĂ« Adriatik me portin e Barit; ShqipĂ«ria jashtĂ« loje appeared first on Revista Monitor.

Inteligjenca Artificiale po ndryshon rolin e drejtuesve në kompani

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 09:55

Përdorimi gjithnjë e më i gjerë i Inteligjencës Artificiale po i detyron kompanitë të rishikojnë jo vetëm vendet e punës, por edhe mënyrën se si përgatiten drejtuesit e së ardhmes.

Sipas njĂ« analize tĂ« publikuar nga Forumi Ekonomik BotĂ«ror, 94% e drejtuesve tĂ« burimeve njerĂ«zore planifikojnĂ« tĂ« ripĂ«rcaktojnĂ« rolet brenda organizatave, pĂ«r t’i pĂ«rshtatur me ndryshimet qĂ« inteligjenca artificiale po sjell nĂ« punĂ«n e pĂ«rditshme.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se ndryshimi i përshkrimeve të vendeve të punës nuk është i mjaftueshëm. Kompanitë duhet të rishikojnë edhe mënyrën se si zhvillojnë talentet dhe përgatisin punonjësit për pozicione drejtuese.

Ndërsa AI merr përsipër më shumë detyra ekzekutive, analiza dhe përpunim informacioni, aftësitë njerëzore si gjykimi, komunikimi, mendimi kritik dhe marrja e vendimeve po bëhen më të rëndësishme për menaxherët.

Sfida pĂ«r bizneset Ă«shtĂ« veçanĂ«risht e madhe nĂ« nivelet fillestare. Automatizimi i detyrave bazĂ« mund t’u heqĂ« punonjĂ«sve tĂ« rinj pĂ«rvojat qĂ« tradicionalisht i ndihmonin tĂ« zhvilloheshin profesionalisht.

Për këtë arsye, kompanive u rekomandohet të krijojnë modele të reja trajnimi, ku punonjësit mësojnë të vlerësojnë dhe kontrollojnë punën e AI-së, në vend që të kufizohen vetëm në realizimin e detyrave rutinë./WEF

The post Inteligjenca Artificiale po ndryshon rolin e drejtuesve në kompani appeared first on Revista Monitor.

Serbi, prodhimi i kajsive arrin rekord, por vala e të nxehtit ul çmimet

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 09:40

Fermerët serbë të frutave, të cilët po festonin një prodhim të bollshëm kajsish pas disa vitesh dështimesh të të korrave, tani po përpiqen me ngut të shesin prodhimin e tyre, pasi një valë përvëluese të nxehti kërcënon ta prishë atë, duke i lënë shumë prej tyre pa zgjidhje tjetër përveç shitjes së frutave me cilësi të lartë te përpunuesit me çmime minimale.

Pas disa viteve radhazi me rendimente të reduktuara për shkak të kushteve ekstreme të motit, si ngricat dhe thatësira, pemëtoret në të gjithë vendin po regjistrojnë këtë vit një prodhim të bollshëm, ndërsa prodhimi i kajsive pritet të arrijë nivelin rekord prej 50,000 tonësh.

Megjithatë, me nisjen e një vale të re temperaturash të larta, fermerët vendas po përballen me sfidën e vjeljes dhe shitjes së frutave të freskëta brenda një kohe të shkurtër.

Grocka është rajoni më i madh dhe më i rëndësishëm i kultivimit të kajsive në Serbi.

Pas disa vitesh radhazi me thatësirë dhe ngrica, prodhimi i kajsive këtë vit ka sjellë më në fund të korrat e shumëpritura.

Blerësit në një pikë lokale grumbullimi thanë se shitjet ditore të frutës gjatë ditëve të fundit kanë arritur në rreth 10 tonë, por çmimet ndryshojnë ndjeshëm në varësi të destinacionit të frutës së freskët.

“PĂ«rdoret si frutĂ« e freskĂ«t pĂ«r eksport. Gjithashtu pĂ«rdoret pĂ«r pĂ«rpunim industrial. Fruta e klasit tĂ« parĂ«, e destinuar pĂ«r eksport, Ă«shtĂ« shitur kĂ«tĂ« vit me çmime qĂ« variojnĂ« nga 70 dinarĂ«, (rreth 68 centĂ« amerikanĂ«) deri nĂ« 120 dinarĂ« (rreth 1.17 dollarĂ« amerikanĂ«), pĂ«r kilogram kajsi”, tha Bojan Mitrovic, blerĂ«s frutash.

Megjithatë, çmimi i përgjithshëm mesatar i blerjes është vetëm 35 dinarë (rreth 34 centë amerikanë) deri në 40 dinarë (rreth 39 centë amerikanë) për kilogram, tha ai.

 

The post Serbi, prodhimi i kajsive arrin rekord, por vala e të nxehtit ul çmimet appeared first on Revista Monitor.

Rasti i palestrës në Australi ngre alarm sigurie, Agjenti i IA ndërhyn në një sistem real

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 09:25

NjĂ« asistent me inteligjencĂ« artificiale arriti tĂ« hakonte sistemin e rezervimeve tĂ« njĂ« palestre, pasi pĂ«rdoruesi i kĂ«rkoi t’i siguronte njĂ« vend nĂ« njĂ« klasĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkuar.

Andrew, i cili punon në një kompani australiane të inteligjencës artificiale, përdori agjentin OpenClaw të lidhur me chatbot-in Claude të Anthropic për të rezervuar një seancë mëngjesi që ishte plotësuar.

Agjenti zbuloi një dobësi të panjohur më parë në sistemin online të rezervimeve dhe e shfrytëzoi atë për të larguar anëtarë të tjerë të palestrës nga lista e pritjes.

Kur Andrew i kërkoi të kthente veprimin pas, agjenti u përgjigj se kjo nuk ishte e mundur pa u regjistruar sërish përdoruesit e prekur. Në këtë rast, ata do të përfundonin në fund të radhës.

“Lajm i keq – nuk mund t’i shtoj pĂ«rsĂ«ri”, raportoi agjenti. Ai pranoi gjithashtu se duhej tĂ« kishte qenĂ« mĂ« i kujdesshĂ«m dhe tĂ« pĂ«rdorte njĂ« simulim, nĂ« vend qĂ« tĂ« kryente njĂ« veprim real nĂ« sistem.

Më pas, Andrew e përdori të njëjtin agjent për të njoftuar ofruesin e platformës së palestrës për dobësinë e sigurisë.

“Nuk ishte fundi i botĂ«s, ndaj nuk e fajĂ«sova shumĂ« veten. Por ishte padyshim njĂ« sinjal paralajmĂ«rues se kĂ«to sisteme duhen pĂ«rdorur me pĂ«rgjegjĂ«si”, tha ai.

Ngjarja vjen pas disa rasteve të raportuara së fundmi, në të cilat sisteme autonome të inteligjencës artificiale kanë ndërmarrë gjatë testimeve veprime që shkonin përtej synimeve të operatorëve.

Anthropic, Meta dhe OpenAI kanë bërë publike incidente të tilla. Sipas raportimit, një version eksperimental i ChatGPT arriti të dilte nga mjedisi i kontrolluar i testimit dhe të sulmonte platformën Hugging Face. Anthropic deklaroi gjithashtu se Claude kishte kapërcyer kufizimet gjatë vlerësimeve të sigurisë kibernetike, ndërsa Meta raportoi se sistemet e saj kishin hakuar një kompani tjetër gjatë testimeve.

Incidentet kanĂ« shtuar shqetĂ«simet se sistemet e avancuara tĂ« inteligjencĂ«s artificiale mund tĂ« mos kenĂ« ende mekanizma tĂ« mjaftueshĂ«m mbrojtĂ«s pĂ«r t’i penguar tĂ« kryejnĂ« apo lehtĂ«sojnĂ« sulme kibernetike.

Qeveria amerikane ka ftuar ndërkohë Anthropic, Meta, OpenAI dhe kompani të tjera kryesore për të diskutuar krijimin e një kuadri të ri vullnetar për testimin e modeleve të inteligjencës artificiale./ THE INDEPENDENT

The post Rasti i palestrës në Australi ngre alarm sigurie, Agjenti i IA ndërhyn në një sistem real appeared first on Revista Monitor.

Iluzioni, Shqipëria kalon e treta në rajon për të ardhurat për frymë, por me to nuk blen asgjë

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 06:02

Shqipëria ka bërë një kapërcim të dukshëm në renditjen e vendeve të Ballkanit Perëndimor për të ardhurat për frymë, por ky përmirësim zbehet ndjeshëm sapo në llogari futet kostoja e jetesës.

Dy mënyrat e matjes së Prodhimit të Brendshëm Bruto për frymë japin sot dy pamje të ndryshme të pozicionit ekonomik të Shqipërisë.

Në treguesin nominal, të shprehur në dollarë amerikanë, Shqipëria është ngjitur në vendin e tretë në rajon, pas Serbisë dhe Malit të Zi, duke lënë pas Maqedoninë e Veriut, Bosnjë-Hercegovinën dhe Kosovën.

Në vitin 2025, sipas të dhënave të publikuara nga Fondi Monetar Ndërkombëtare (FMN), Serbia kishte të ardhurat për frymë më të lartat në rajon, me 15.3 mijë dollarë, duke ia kaluar Malit të Zi, që u rendit i dyti, me 14.7 mijë dollarë.

Në vend të tretë është ngjitur Shqipëria, që dikur ishte e parafundit në Europë dhe rajon, dhe linte pas vetëm Kosovën.

Shqipëria në 2025-n arrit në nivelin e 11.2 mijë dollarë të ardhura për frymë, duke ia kaluar Maqedonisë së Veriut (10.5 mijë dollarë) dhe Bosnjë Hercegovinës (9.6 mijë dollarë).

Në fund vijon të mbetet Kosova, me 7.9 mijë dollarë. (shiko grafikun: Të ardhurat për frymë -USD).

Por renditja ndryshon kur të ardhurat korrigjohen sipas fuqisë blerëse, pra kur matet se sa mallra dhe shërbime mund të blihen realisht me këto të ardhura në secilin vend.

PPP (barazia e fuqisë blerëse) mat sa mallra dhe shërbime mund të blihen realisht me të ardhurat në një vend, duke korrigjuar diferencat e çmimeve mes shteteve dhe llogaritet me dollarë ndërkombëtare.

Në këtë rast, Shqipëria zbret në vendin e katërt në Ballkanin Perëndimor, pas Malit të Zi, Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut, madje me diferencë të lartë me këtë të fundit. Sipas të dhënave të FMN-së, në vend të parë për të ardhurat për frymë e ruan vendin e parë Mali i Zi (34.4 mijë dollarë ndërkombëtare), e ndjekur nga Serbia (32.7 mijë).

Në vend të tretë është Maqedonia e Veriut, që ndonëse ka zbritur një pozicion poshtë Shqipëria ka fuqi blerëse shumë më të lartë (29.7 mijë dollarë ndërkombëtarë), përkundrejt Shqipërisë që e ka këtë tregues shumë më të ulët (23.4 mijë), e ndjekur nga Bosnja (22.9 mijë) dhe Kosova (20.4 mijë).

Të tre vendet e fundit, Shqipëria, Bosnjë Hercegovina dhe Kosova kanë fuqi blerëse në nivele të ngjashme, me shumë diferencë nga Mali i ZI, Serbia dhe Maqedonia e Veriut, siç tregohet qartë nga grafiku: Të ardhurat për frymë sipas fuqisë blerëse (USD ndërkombëtarë).

Diferenca midis dy grafikëve është në fakt një nga treguesit më të qartë të problemit që ekonomia shqiptare ka krijuar gjatë viteve të fundit: të ardhurat në vlerë monetare janë rritur, por një pjesë e madhe e përfitimit është gërryer nga rritja e fortë e çmimeve.

Ky është dhe një tregues indirekt i pabarazisë në të ardhura që ka shkaktuar modeli ekonomik vendas, ku rritja e orientuar kryesisht nga ndërtimi, ka krijuar iluzion se ekonomia është rritur, teksa ka pasuruar vetëm një pjesë të vogël të popullsisë.

Modeli i viteve të fundit, i mbështetur ndjeshëm te ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme, ka rritur vlerën nominale të ekonomisë dhe ka krijuar perceptimin e një përmirësimi të shpejtë të mirëqenies.

Por përfitimet nuk janë shpërndarë njëtrajtshëm, ndërsa për një pjesë të madhe të familjeve, shtrenjtimi i ushqimeve, banesave dhe shërbimeve ka kufizuar rritjen reale të fuqisë blerëse dhe mirwqenies.

Për rrjedhojë, Shqipëria mund të jetë ngjitur në renditjen e të ardhurave për frymë, pa pasur të njëjtin përmirësim në standardin real të jetesës.

 

Pse krijohet “iluzioni” i tĂ« ardhurave pĂ«r frymĂ«

Edhe treguesi nominal duhet lexuar me kujdes. PBB-ja për frymë në dollarë ndikohet jo vetëm nga rritja reale e ekonomisë, por edhe nga kursi i këmbimit dhe nga numri i popullsisë.

Në rastin e Shqipërisë, forcimi i lekut ndaj euros dhe dollarit gjatë viteve të fundit e rrit mekanikisht vlerën e ekonomisë kur ajo konvertohet në dollarë.

Në të njëjtën kohë, tkurrja e popullsisë bën që e njëjta madhësi ekonomike të pjesëtohet mes një numri më të vogël banorësh.

 

Shqipëria u pasurua në letër, por u shtrenjtua më shpejt

Diferenca mes Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut shpjegohet në një masë të madhe nga çmimet. Shqipëria e ka kaluar tashmë Maqedoninë në PBB-në nominale për frymë, por mbetet dukshëm pas saj kur të ardhurat maten sipas fuqisë blerëse.

Kjo ndodh sepse Shqipëria është shtrenjtuar me shpejtësi vitet e fundit, duke u bërë më e shtrenjta në rajon, si në total dhe sidomos për ushqimet.

Në vitin 2015, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut ishin praktikisht në fund të renditjes rajonale për nivelin e çmimeve. Shqipëria ishte në 48.3% të mesatares së BE-së, ndërsa vendet e Ballkanit Perëndimor në përgjithësi luhateshin në intervalin 48-56%.

Deri në vitin 2025, Shqipëria u bë më e shtrenjta në rajon, me 72.6% të mesatares europiane, duke lënë pas edhe Serbinë (68%) dhe Malin e Zi (66.1%), vende që tradicionalisht kishin qenë më të shtrenjta, Bosnjën (59.2%).

Maqedonia e Veriut, në të kundërt, arriti vetëm në rreth 54.8% të mesatares europiane. (shiko grafikun: Si u bë Shqipëria më e shtrenjta në rajon Indeksi i çmimeve, sipas fuqisë blerëse (BE=100)

Ky ndryshim shpjegon pse rritja e PBB-së për frymë nuk perceptohet në të njëjtën masë në mirëqenien e familjeve.

Rritja ka qenë e fortë sidomos për ushqimet. Të dhënat e Eurostat tregojnë se vetëm te ushqimet, niveli i çmimeve u rrit nga rreth 85% e mesatares së BE-së në 2022, në 99.6% në 2024 dhe në 102.9% në 2025. Pra, një shportë ushqimore që kushton mesatarisht 100 euro në BE, në Shqipëri kushton pothuajse 103 euro.

Në Maqedoni të Veriut, e njëjta shportë kushton 74.3 euro, në Mal të Zi 84.6 euro, në Bosnjë-Hercegovinë 84.6 euro, në Serbi, 96.6 euro. (Shiko grafikun:  Indeksi i çmimeve të ushqimeve, sipas barazisë së fuqisë blerëse).

Ky është një kontrast i fortë për një vend ku të ardhurat mbeten shumë më të ulëta se mesatarja europiane. Për më tepër, ushqimet kanë një peshë shumë më të madhe në buxhetin e familjeve shqiptare, në rreth 40%, ndaj shtrenjtimi i tyre godet drejtpërdrejt fuqinë blerëse.

KĂ«shtu shpjegohet edhe “iluzioni” qĂ« krijon grafiku i tĂ« ardhurave pĂ«r frymĂ«. TĂ« ardhurat pĂ«r frymĂ« janĂ« rritur dhe ShqipĂ«ria ka fituar vende nĂ« renditjen nominale, por çmimet janĂ« rritur aq shpejt sa pĂ«rfitimi real pĂ«r konsumatorin Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« i kufizuar.

Shqipëria është bërë më e pasur në dollarë, por jo në të njëjtën masë në atë që qytetarët mund të blejnë me to./ O.Liperi

 

Burimi: FMN

Burimi: FMN

Burimi: Eurostat

Burimi: Eurostat

 

The post Iluzioni, Shqipëria kalon e treta në rajon për të ardhurat për frymë, por me to nuk blen asgjë appeared first on Revista Monitor.

THE ILLUSION: Western Balkans incomes rise, but purchasing power tells a different story

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 06:02

The Western Balkans have recorded a visible increase in income per capita in recent years, but the regional ranking changes significantly once differences in living costs are taken into account.

Two measures of GDP per capita provide two different pictures of economic well-being across the region. In nominal terms, expressed in US dollars, Serbia leads the Western Balkans, followed by Montenegro and Albania. But when incomes are adjusted for purchasing power, the order changes and the gap between the region’s economies becomes much clearer.

According to IMF data for 2025, Serbia had the highest nominal GDP per capita in the Western Balkans, at around $15,300, slightly ahead of Montenegro at $14,700.

Albania ranked third, with around $11,200 per capita, overtaking North Macedonia, where GDP per capita stood at approximately $10,500, and Bosnia and Herzegovina at $9,600. Kosovo remained at the bottom of the regional ranking, with around $7,900 per capita.

On the surface, the figures suggest a gradual narrowing of income differences within the Western Balkans. Albania, in particular, has moved rapidly up the nominal ranking after historically being among the poorest economies in both the region and Europe.

But the picture changes considerably when GDP per capita is adjusted for purchasing power.

Purchasing Power Parity, or PPP, measures how many goods and services incomes can actually buy in each country by correcting for differences in price levels. The indicator is expressed in international dollars.

By this measure, Montenegro remains the regional leader, with GDP per capita of around 34,400 international dollars, followed by Serbia at 32,700.

 

North Macedonia moves into third place, at around 29,700 international dollars, despite having lower nominal GDP per capita than Albania.

Albania, by contrast, falls to fourth place, with around 23,400 international dollars, only slightly above Bosnia and Herzegovina at 22,900 and Kosovo at 20,400.

The purchasing-power ranking therefore divides the Western Balkans into two relatively distinct groups. Montenegro, Serbia and North Macedonia form the upper tier, while Albania, Bosnia and Herzegovina and Kosovo remain clustered at significantly lower levels.

North Macedonia offers perhaps the clearest example of why nominal income figures alone can be misleading. Although Albania has overtaken it in GDP per capita measured in US dollars, North Macedonia’s purchasing-power-adjusted income is around 27% higher.

The reason is simple: income levels cannot be assessed independently of prices.

 

Nominal income can create an illusion

Nominal GDP per capita reflects more than real economic growth. It is also influenced by exchange-rate movements and population changes.

A stronger local currency can mechanically increase GDP when converted into US dollars, while a shrinking population can raise GDP per capita even if the overall economy is not expanding at the same pace.

These effects are particularly relevant in smaller Western Balkan economies, where exchange-rate changes, migration and demographic decline can materially affect per-capita indicators.

This is why nominal rankings should be read with caution. A country may move higher in GDP per capita without experiencing an equivalent improvement in the purchasing power or living standards of its population.

 

Prices increasingly shape the regional gap

The difference between nominal GDP and purchasing-power-adjusted GDP also reflects how differently prices have evolved across the Western Balkans.

Albania is the clearest example of this divergence. It has become the most expensive economy in the region relative to the EU average, while North Macedonia remains substantially cheaper.

In 2015, price levels in most Western Balkan countries were relatively close, generally ranging between about 48% and 56% of the EU average.

By 2025, Albania’s overall price level had risen to around 72.6% of the EU average, higher than Serbia at 68%, Montenegro at 66.1% and Bosnia and Herzegovina at 59.2%.

North Macedonia remained considerably cheaper, at around 54.8% of the EU average.

This divergence helps explain why North Macedonia retains much stronger purchasing power despite lower nominal income per capita.

 

Food prices show the contrast even more clearly

The gap is particularly striking for food.

Eurostat data show that food prices in Albania rose from around 85% of the EU average in 2022 to 99.6% in 2024 and 102.9% in 2025.

In practical terms, a food basket costing €100 on average in the European Union would cost almost €103 in Albania.

The same basket would cost around €74.3 in North Macedonia, €84.6 in Montenegro, €84.6 in Bosnia and Herzegovina and €96.6 in Serbia.

The comparison illustrates the core of the purchasing-power gap across the region: higher nominal income does not necessarily translate into higher living standards if prices rise at the same time, or even faster.

This matters even more in lower-income economies, where food and other essential items account for a much larger share of household spending.

Across the Western Balkans, therefore, nominal GDP per capita tells only part of the convergence story. Serbia and Montenegro remain ahead under both measures, but North Macedonia’s position shows how lower prices can significantly strengthen real purchasing power.

Albania represents the opposite case. Its rapid climb in the nominal income ranking has not been matched by an equivalent rise in purchasing power.

The broader regional lesson is that getting richer in dollar terms is not the same as becoming equally better off. What ultimately matters for households is not only how much income they earn, but how much that income can actually buy./ O.Liperi

Source: IMF

Source: IMF

Source: Eurostat

Source: Eurostat

 

The post THE ILLUSION: Western Balkans incomes rise, but purchasing power tells a different story appeared first on Revista Monitor.

Bashkitë nuk ushtrojnë pothuajse 6 funksione ligjore, nga biznesi te mbrojtja e mjedisit

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 06:01

Bashkitë shqiptare nuk ushtrojnë ose kryejnë në mënyrë shumë të kufizuar gjashtë funksione që lidhen kryesisht me zhvillimin ekonomik vendor, mbështetjen e biznesit, bujqësinë dhe mbrojtjen e mjedisit.

Përfundimi del nga analiza funksionale e përfshirë në raportin e mazhorancës për Reformën Administrativo-Territoriale 2.0. Nga 41 funksionet e vetëqeverisjes vendore të analizuara, vetëm katër vlerësohen me nivel të mirë ushtrimi, 21 me nivel të kënaqshëm, 10 me nivel të pamjaftueshëm dhe gjashtë të paushtruara ose të ushtruara në mënyrë shumë të kufizuar.

Funksionet me performancën më të ulët janë : Zhvillimi ekonomik vendor, Mbështetja për biznesin e vogël , organizimi i shërbimeve në mbështetje të zhvillimit ekonomik, informacioni dhe këshillimi për bujqësinë dhe zhvillimin rural, mbrojtja e biodiversitetit, mbrojtja e ajrit, ujit dhe tokës, si dhe administrimi i ndotjes akustike.

Raporti nënvizon se për këto funksione nuk janë konsoliduar organizimi institucional, burimet njerëzore dhe financimi në përputhje me përgjegjësitë që ligji u ka ngarkuar bashkive.

Vlerësimi është mbështetur në shqyrtimin dokumentar për të 61 bashkitë, në vlerësime në terren në një kampion prej 15 bashkish dhe në të dhënat e Sistemit Kombëtar të Matjes së Performancës.

Tre nga gjashtë funksionet problematike lidhen drejtpërdrejt me ekonominë vendore të tilla si hartimi dhe zbatimi i politikave të zhvillimit, mbështetja për biznesin e vogël dhe organizimi i shërbimeve që nxisin aktivitetin ekonomik.

Ligji për vetëqeverisjen vendore u njeh bashkive përgjegjësi për zhvillimin ekonomik, ngritjen dhe funksionimin e tregjeve publike, mbështetjen e sipërmarrjes dhe promovimin e produkteve dhe shërbimeve vendore. Por pjesa më e madhe e bashkive nuk kanë struktura të specializuara, personel dhe financim të dedikuar për këto detyra.

Administrata vendore përqendrohet kryesisht te funksionet administrative dhe shërbimet e përditshme, ndërsa politikat për tërheqjen e investimeve, mbështetjen e sipërmarrjeve, nxitjen e punësimit dhe zhvillimin e sektorëve vendorë mbeten të dobëta.

Ky boshllëk është më i ndjeshëm në bashkitë e vogla dhe rurale, ku baza ekonomike është e kufizuar dhe nevoja për politika aktive zhvillimi është më e lartë. Të njëjtat bashki kanë më pak mundësi për të punësuar specialistë, për të përgatitur projekte dhe për të përfituar nga programet kombëtare ose fondet e Bashkimit Europian.

Sipas Sistemit të Matjes së Performancës, bashkitë shqiptare kishin mesatarisht vetëm 1marrëveshje bashkëpunimi ndervendore, ndërsa niveli mesatar i suksesit në projektet e financuara nga BE-ja ishte rreth 36.4%.

Informacioni dhe këshillimi për bujqësinë dhe zhvillimin rural është një tjetër funksion që rezulton i pa-ushtruar ose i ushtruar në mënyrë shumë të kufizuar.

Bashkitë duhet të informojnë dhe këshillojnë fermerët, të mbështesin zhvillimin rural dhe të ndihmojnë në organizimin e shërbimeve që lidhen me prodhimin dhe tregtimin e produkteve bujqësore. Por mungesa e agronomëve, specialistëve të zhvillimit rural dhe strukturave të dedikuara e ka kufizuar ushtrimin e këtij funksioni.

Dy funksionet e tjera me performancën më të ulët lidhen me mbrojtjen e biodiversitetit dhe kontrollin e ndotjes së ajrit, ujit, tokës dhe zhurmave.

Bashkitë kanë përgjegjësi ligjore në mbrojtjen e mjedisit vendor, por raporti evidenton se këto kompetenca nuk janë shoqëruar me burimet dhe strukturat e nevojshme. Në shumë njësi mungojnë specialistët e mjedisit, sistemet e monitorimit dhe buxhetet e posaçme.

Reforma e vitit 2014 dhe procesi i decentralizimit u transferuan bashkive funksione të reja, por në disa raste burimet financiare dhe njerëzore nuk u përshtatën me përgjegjësitë.

Transferta sektoriale u rrit nga 7.5 miliardë lekë në vitin 2016 në 11.7 miliardë lekë në vitin 2024, por pjesa kryesore e saj vazhdon të përdoret për paga dhe shpenzime të detyrueshme, teksa hapësira për politika zhvillimi dhe investime mbetet e kufizuar./ B.Hoxha

The post Bashkitë nuk ushtrojnë pothuajse 6 funksione ligjore, nga biznesi te mbrojtja e mjedisit appeared first on Revista Monitor.

Fatura e kripur e koncesioneve rrugore, 5.5 mln euro në vit vetëm për mbikëqyrjen e kontratave

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
12 August 2026 at 06:00

NĂ« MinistrinĂ« e Financave ka nisur puna pĂ«r pĂ«rgatitjen e parashikimeve buxhetore afatmesme 2027–2029, por hulumtimet ndĂ«rmjet disa zĂ«rave, kryesisht nĂ« investimet publike, duket se tregojnĂ« mbivlerĂ«sime dhe nĂ«nfinancime nĂ« disa zĂ«ra tĂ« sektorit tĂ« transportit rrugor.

Për shembull, në tabelat e zërave të investimeve që Ministria e infrastrukturës i ka dorëzuar Ministrisë së Financave, për vitin 2027 janë planifikuar të financohen rreth 514 milionë lekë, ose rreth 5.5 milionë euro, për shërbime inxhinierike të pavarura ndaj kontratave koncesionare, ndërsa për emergjencat dhe rrëshqitjet në rrugë që tashmë janë bërë rutinë janë vetëm 42 milionë lekë, ose 400 mijë euro.

PĂ«r shembull, pĂ«r kontratĂ«n PPP qĂ« ka ndĂ«rtuar 18 kilometrat Thumanë–Kashar, qeveria paguan 85 milionĂ« lekĂ« pĂ«r shĂ«rbime inxhinierike ndaj koncesionit, gati 900 mijĂ« euro. Kjo shumĂ« jepet çdo vit pĂ«rgjatĂ« gjithĂ« periudhĂ«s sĂ« koncesionit dhe shĂ«rben pĂ«r tĂ« monitoruar se si po zbatohen kontrata ndĂ«rmjet shtetit dhe privatit.

Struktura e fondeve pĂ«r shĂ«rbimet inxhinierike tĂ« pavarura nĂ« vitin 2027 dominohet nga paketat e mĂ«dha rrugore. VetĂ«m pĂ«r paketĂ«n e segmenteve Kashar–PĂ«zë–Lekaj, Lekaj–Konjat–Fier dhe Milot–ThumanĂ«, buxheti parashikon njĂ« fond pĂ«r shĂ«rbime inxhinierike prej 223 milionĂ« lekĂ«sh, ose 2.3 milionĂ« eurosh nĂ« vitin 2027.

NdĂ«rkohĂ«, fazat e operimit dhe mirĂ«mbajtjes sĂ« kontratave koncesionare ekzistuese, pĂ«rfshirĂ« RrugĂ«n e ArbĂ«rit, autostradĂ«n Milot–MorinĂ«, si edhe aksin Porti i Jahteve – Bypass Orikum–Dukat, thithin nga 60 milionĂ« lekĂ« secila, pa llogaritur kontratat e tjera portuale dhe hekurudhore.

Ndërsa qeveria ka rezervuar një faturë prej afro 515 milionë lekësh (rreth 5.5 milionë euro) vetëm për shërbimet inxhinierike të pavarura dhe mbikëqyrjen e kontratave koncesionare (PPP) dhe të partneritetit publik-privat, fondet e destinuara për përballimin e ngjarjeve të papritura në rrjetin rrugor kombëtar mbeten në nivele simbolike.

Sipas të dhënave nga dokumentet buxhetore të Ministrisë së infrastrukturës dhe Energjisë, zëri i miratuar për emergjencat që mund të dalin gjatë viteve në ARRSH për vitin 2027 është parashikuar në vlerën e vetëm 40 milionë lekëve.

Kjo do të thotë se për çdo 4 lekë të alokuar për të përballuar situata emergjente apo dëmtime dhe rrëshqitje të paparashikuara në akset nacionale të vendit, shteti shpenzon mbi 50 lekë vetëm për të paguar mbikëqyrjen dhe supervizionin e projekteve të mëdha koncesionare të rrugëve dhe porteve.

Ekspertët e fushës vënë në pikëpyetje buxhetin, kur përballen me faktin se një fond prej 40 milionë lekësh për emergjencat rrugore është i pamjaftueshëm për të mbuluar qoftë edhe një ndërhyrje të vetme madhore rehabilituese në raste bllokimi aksesh nga moti i keq apo dëmtimet e papritura të trupit të rrugës./ B.Hoxha

The post Fatura e kripur e koncesioneve rrugore, 5.5 mln euro në vit vetëm për mbikëqyrjen e kontratave appeared first on Revista Monitor.

Received yesterday — 11 August 2026 ⏭ Revista Monitor

Kontrollet e reja kufitare të BE-së dyfishojnë radhët në aeroportet kryesore

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
11 August 2026 at 16:56

Sistemi i ri elektronik i hyrje-daljeve në Bashkimin Europian po shkakton radhë të gjata në disa prej aeroporteve më të mëdha të Europës, me kohën e pritjes në pikat e kontrollit kufitar që në periudhat e pikut është dyfishuar krahasuar me një vit më parë.

Sipas Financial Times, në aeroportet e Frankfurtit dhe Amsterdamit, pritja maksimale në kontrollin kufitar ka arritur në rreth 120 minuta, ose dy herë më shumë se një vit më parë. Probleme janë raportuar edhe në aeroportin e Mynihut, ndërsa sezoni i ngarkuar veror ka vënë nën presion sistemin e ri europian Entry/Exit System (EES).

EES u bë plotësisht funksional në prill të këtij viti dhe zëvendëson vulosjen tradicionale të pasaportave me regjistrimin elektronik të hyrjeve dhe daljeve të shtetasve të vendeve jashtë BE-së që udhëtojnë për qëndrime të shkurtra në zonën Schengen.

Në hyrjen e parë, udhëtarëve u regjistrohen të dhënat e pasaportës, fotografia e fytyrës dhe gjurmët e gishtërinjve. Kjo do të thotë se sistemi prek edhe shtetasit shqiptarë që udhëtojnë drejt vendeve Schengen, të cilët janë pjesë e kategorisë së udhëtarëve nga vendet e treta.

Problemi kryesor është koha shtesë që kërkon regjistrimi i të dhënave biometrike. Komisioni Europian thotë se një regjistrim zgjat mesatarisht rreth 70 sekonda, por në aeroportet me fluks të lartë, kombinimi i miliona udhëtarëve, problemeve teknike dhe kapaciteteve të kufizuara të pikave të kontrollit ka krijuar vonesa shumë më të mëdha.

Industria e aviacionit kishte paralajmëruar prej muajsh se sistemi mund të krijonte probleme gjatë verës. IATA, Airports Council International Europe dhe Airlines for Europe i kërkuan Komisionit Europian ndërhyrje urgjente, duke evidentuar mungesën e stafit në kontrollin kufitar, probleme teknologjike dhe përdorimin ende të kufizuar të aplikacioneve për regjistrim paraprak. Që në fazat e para të zbatimit, organizatat raportonin pritje deri në dy orë dhe paralajmëronin se në sezonin veror radhët mund të shkonin në katër orë ose më shumë.

Pasagjerë që humbasin fluturimet

Problemet nuk kufizohen vetëm te koha e pritjes. Gjatë muajve të fundit janë raportuar raste të pasagjerëve që kanë humbur lidhjet ajrore apo fluturimet për shkak të radhëve në kontrollet kufitare.

Në prill, menjëherë pas zbatimit të plotë të sistemit, disa aeroporte europiane raportuan pritje deri në tre orë. Në kulmin e sezonit, industria e aviacionit ka raportuar raste me pritje deri në pesë orë, ndërsa në disa aeroporte më të vogla pasagjerët janë detyruar të presin edhe jashtë terminaleve.

Shoqatat e kompanive ajrore kanë raportuar madje raste kur avionët kanë mbyllur imbarkimin me vende bosh, ndërsa pasagjerët ndodheshin ende të bllokuar në radhët e kontrollit kufitar. Situata është bërë më problematike gjatë korrikut dhe gushtit, kur aeroportet europiane pritet të përpunojnë rreth 40 milionë pasagjerë më shumë sesa gjatë dy muajve paraardhës.

BE nuk tërhiqet nga sistemi

Pavarësisht problemeve, Komisioni Europian nuk ka pranuar kërkesat për pezullimin e EES.

Autoritetet europiane argumentojnë se sistemi rrit sigurinë kufitare, krijon një regjistër të saktë të hyrjeve dhe daljeve dhe e bën më të lehtë identifikimin e personave që qëndrojnë në territorin Schengen përtej afatit të lejuar.

Sipas të dhënave të cituara nga Financial Times, sistemi kishte regjistruar tashmë më shumë se 160 milionë hyrje dhe dalje. Komisioni pranon se ekzistojnë pika problematike, por argumenton se pjesa më e madhe e pikave kufitare po funksionojnë normalisht.

BE ka lejuar ndërkohë njëfarë fleksibiliteti për aeroportet që përballen me mbingarkesë. Në kushte të jashtëzakonshme, autoritetet kombëtare mund të pezullojnë përkohësisht mbledhjen e disa të dhënave biometrike, pa hequr kontrollin kufitar.

Sipas Financial Times, tetë vende të BE-së dhe Zvicra kanë kërkuar që kjo mundësi të zgjatet përtej fillimit të shtatorit, ndërsa Komisioni Europian po zhvillon diskutime me shtetet anëtare.

The post Kontrollet e reja kufitare të BE-së dyfishojnë radhët në aeroportet kryesore appeared first on Revista Monitor.

Qeveria ndryshon rregullat për tenderët e mbrojtjes, më pak përjashtime dhe procedurë e thjeshtuar

✇Revista Monitor
By: Ornela
11 August 2026 at 16:37

Qeveria po përgatit një kuadër të ri për prokurimet në fushën e mbrojtjes dhe të sigurisë, që do të zëvendësojë ligjin e vitit 2020, me ndryshime që prekin më shumë se gjysmën e përmbajtjes së tij.

Projektligji i ri “Prokurimet nw fushwn e mbrojtjes dhe sigurisw” Ă«shtĂ« hartuar pas komenteve tĂ« Komisionit Europian dhe vlerĂ«simit tĂ« SIGMA-s, sipas tĂ« cilit kuadri shqiptar ishte ndĂ«rtuar sipas DirektivĂ«s europiane 2009/81/KE, por ishte vetĂ«m pjesĂ«risht i pĂ«rafruar me tĂ«. Ndryshimet prekin qĂ« nga rastet kur tenderĂ«t e mbrojtjes mund tĂ« pĂ«rjashtohen nga procedurat e zakonshme, deri te mĂ«nyra e konkurrimit, tenderĂ«t pa shpallje, ankimet dhe pavlefshmĂ«ria e kontratave.
Një nga ndryshimet më të rëndësishme është ngushtimi i rasteve që mund të përjashtohen nga zbatimi i ligjit.

Në ligjin aktual përjashtohen në mënyrë të përgjithshme, ndër të tjera, prokurimet që realizohen nëpërmjet agjencive të NATO-s ose organizatave ndërkombëtare, të gjitha prokurimet në rast krizash apo situatash ekstreme të sigurisë kombëtare, si dhe blerja e pajisjeve dhe mjeteve ushtarake, armëve, municioneve dhe materialeve luftarake.

Projektligji i ri i heq këto përjashtime të përgjithshme. Kontratat që ndjekin rregulla të posaçme të organizatave ndërkombëtare do të trajtohen sipas kushteve specifike të marrëveshjes përkatëse, ndërsa pajisjet ushtarake konsiderohen pjesë e objektit kryesor të ligjit dhe nuk mund të përjashtohen automatikisht nga rregullat e tij. Gjithashtu, ligji parashikon që aktet nënligjore nuk mund të krijojnë përjashtime të reja apo të zgjerojnë ato që përcaktohen në ligj.

Procedurë e thjeshtuar për kontratat me vlerë më të ulët

Një tjetër risi është krijimi i një procedure të thjeshtuar të prokurimit për kontratat me vlerë më të ulët.

Ligji i ri parashikon tri kategori kufijsh monetarë: kufirin e lartë, kufirin e ulët dhe një kufi të posaçëm për procedurën e thjeshtuar. Vlerat konkrete nuk përcaktohen në ligj, por do të miratohen me vendim të Këshillit të Ministrave, duke marrë në konsideratë edhe pragjet europiane.

Për kontratat nën kufirin e ulët monetar do të mund të përdoret procedura e thjeshtuar, një instrument që mungon në ligjin aktual. Për kontratat e tjera, procedurat kryesore mbeten ajo e kufizuar dhe negocimi me shpallje paraprake, ndërsa dialogu konkurrues do të përdoret për kontrata veçanërisht komplekse.

Tenderët pa shpallje, vetëm në raste të përcaktuara

Projektligji ruan mundësinë e negocimit pa shpallje paraprake, por kërkon që përdorimi i tij të argumentohet në urdhrin e prokurimit dhe më pas arsyetimi të bëhet pjesë e njoftimit të fituesit.

Kjo procedurë mund të përdoret, ndër të tjera, kur një tender i mëparshëm nuk ka marrë oferta, kur ofertat janë të papranueshme, kur ekziston një urgjencë e shkaktuar nga kriza, në raste ekstreme të paparashikueshme ose kur kontrata mund të realizohet vetëm nga një operator për arsye teknike apo për shkak të të drejtave ekskluzive.

Për punët dhe shërbimet shtesë, vlera e prokuruar në këtë mënyrë nuk mund të kalojë 50% të kontratës fillestare. Projektligji kërkon gjithashtu që këto punë apo shërbime të jenë teknikisht ose ekonomikisht të pandashme nga kontrata fillestare.

Marrëveshjet kuadër mund të zgjasin shtatë vjet

Ndryshime parashikohen edhe për marrëveshjet kuadër. Afati normal maksimal rritet nga pesë në shtatë vjet, ndërsa në rrethana të jashtëzakonshme mund të jetë edhe më i gjatë.

Përjashtimi duhet të lidhet me jetëgjatësinë e mallrave, instalimeve ose sistemeve dhe me vështirësitë teknike që mund të krijojë ndryshimi i furnizuesit. Në këto raste, autoriteti duhet të argumentojë pse marrëveshja ka nevojë për një afat më të gjatë.

Më shumë detyrime për publikimin

Projektligji forcon edhe disa prej kërkesave për publikimin e procedurave.

Për procedurën e kufizuar, dialogun konkurrues dhe negocimin me shpallje paraprake kërkohet njoftim publik. Autoriteti duhet të publikojë fituesin brenda pesë ditëve nga klasifikimi përfundimtar dhe nënshkrimin e kontratës brenda pesë ditëve nga lidhja e saj.

Megjithatë, për shkak të natyrës së sektorit, informacioni mund të mos publikohet kur cenon interesat e mbrojtjes dhe sigurisë, interesin publik, interesat legjitime tregtare ose konkurrencën. Informacioni i klasifikuar nuk mund të përfshihet në njoftimet publike.

Në praktikë, edhe aktualisht një pjesë e prokurimeve në këtë sektor bëhen publike. Ministria e Mbrojtjes njofton se informacioni që mund të bëhet publik për prokurimet sipas ligjit nr. 36/2020 publikohet në Buletinin e Agjencisë së Prokurimit Publik dhe në faqen e ministrisë.

NdĂ«r procedurat e publikuara sĂ« fundmi Ă«shtĂ« tenderi pĂ«r infrastrukturĂ«n e BazĂ«s Ajrore tĂ« KuçovĂ«s, me fond limit rreth 732 milionĂ« lekĂ« pa TVSH, i klasifikuar nĂ« nivelin “konfidencial”. Procedura ishte hapur sipas ligjit aktual nr. 36/2020 dhe mĂ« pas rezulton e anuluar nĂ« faqen e MinistrisĂ« sĂ« Mbrojtjes.

Operatorët do të mund të ankohen edhe kur tenderi anulohet

Një ndryshim me rëndësi për kompanitë pjesëmarrëse është zgjerimi i së drejtës së ankimit.

Ligji aktual nuk parashikon shprehimisht të drejtën e operatorit ekonomik për të kundërshtuar vendimin e autoritetit për anulimin e procedurës. Projektligji e shton këtë mundësi, krahas ankimeve për dokumentet e tenderit dhe vlerësimin apo klasifikimin e ofertave.

Rregullat për ankimet dhe mjetet juridike kanë qenë ndër pikat ku SIGMA kishte evidentuar mangësi në përafrimin e legjislacionit shqiptar me atë europian.

Kontratat mund të shpallen të pavlefshme, gjoba deri në 10%

Projektligji shton edhe rregulla më të hollësishme për pavlefshmërinë e kontratave.

Një kontratë mund të konsiderohet e pavlefshme, ndër të tjera, kur është lidhur pa njoftim paraprak në kundërshtim me ligjin ose kur shkeljet e procedurës së ankimit, të shoqëruara me shkelje të tjera, kanë ndikuar në mundësinë e një ofertuesi për të fituar kontratën.

Kërkesa për pavlefshmëri mund të bëhet brenda 30 ditëve në rastet kur është publikuar njoftimi përkatës dhe, në raste të tjera, deri në gjashtë muaj pas lidhjes së kontratës.

Megjithatë, për arsye mbizotëruese të interesit publik, sidomos për interesa të mbrojtjes ose sigurisë, Komisioni i Prokurimit Publik mund të vendosë që kontrata të vazhdojë të ketë efekt. Në këtë rast mund të vendosen masa alternative, përfshirë gjobë deri në 10% të vlerës së kontratës ose shkurtimin e kohëzgjatjes së saj.

Ligji i ri përbëhet nga 80 nene dhe, sipas relacionit, ndryshimet janë aq të gjera sa u vlerësua e pamjaftueshme ndërhyrja me amendime në ligjin ekzistues. Pas miratimit, ligji nr. 36/2020 do të shfuqizohet. Aktet nënligjore duhet të miratohen brenda gjashtë muajve dhe regjimi i ri do të fillojë të prodhojë efekte gjashtë muaj pas hyrjes së ligjit në fuqi.

The post Qeveria ndryshon rregullat për tenderët e mbrojtjes, më pak përjashtime dhe procedurë e thjeshtuar appeared first on Revista Monitor.

Eklipsi historik i Diellit shtrenjton hotelet, në Islandë çmimet kalojnë 1,000 dollarë nata

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka
11 August 2026 at 15:58

Çmimet e hoteleve nĂ« disa prej destinacioneve europiane janĂ« rritur ndjeshĂ«m pĂ«rpara eklipsit total tĂ« Diellit tĂ« 12 gushtit, ndĂ«rsa mijĂ«ra turistĂ« kanĂ« udhĂ«tuar drejt IslandĂ«s dhe SpanjĂ«s pĂ«r tĂ« ndjekur njĂ« nga ngjarjet astronomike mĂ« tĂ« rralla tĂ« dekadave tĂ« fundit.

Sipas Financial Times, në Reykjavik çmimi mesatar i një dhome hoteli për periudhën e eklipsit ka kaluar 1,000 dollarë për natë, me një rritje prej më shumë se 140% krahasuar me nivelet normale. Të dhënat e kompanisë së teknologjisë turistike Lighthouse e vendosin tarifën mesatare në kryeqytetin islandez në rreth 1,012 dollarë nata.

Presioni mbi akomodimin është i fortë edhe në Spanjë, veçanërisht në zonat që ndodhen përgjatë trajektores ku eklipsi do të jetë total. A Coruña, Bilbao, Santiago de Compostela, Asturias dhe Ishujt Balearikë janë ndër destinacionet ku rezervimet dhe çmimet janë rritur më së shumti.

Sipas të dhënave të SiteMinder, në Asturias rezervimet për periudhën 10-12 gusht 2026 janë 76% më të larta se një vit më parë, ndërsa tarifa mesatare e hotelit është rritur me 85%. Në A Coruña, rezervimet janë shtuar me 65% dhe çmimet me 41%. Në Palma de Mallorca, kërkesa është rritur me 75%, ndërsa tarifat me 24%.

Në shumë zona, turistët i kanë bërë rezervimet shumë muaj më parë. Në Asturias, periudha mesatare mes rezervimit dhe qëndrimit është rritur nga 121 ditë vitin e kaluar në 215 ditë këtë vit. Edhe në Bilbao rezervimet janë bërë mesatarisht rreth 164 ditë përpara udhëtimit, nga 109 ditë një vit më parë.

Edhe tregu i apartamenteve turistike është prekur nga kërkesa e jashtëzakonshme. Financial Times raporton se tarifat e Airbnb në zonat islandeze përgjatë trajektores së eklipsit janë rritur me rreth 54%, ndërsa në Spanjë me rreth 16%.

Miliona turistë priten në Spanjë

Eklipsi total i 12 gushtit pritet të jetë një ngjarje e rëndësishme edhe për industrinë turistike spanjolle.

Reuters raportoi më herët se rezervimet ndërkombëtare në disa prej zonave rurale dhe të brendshme të Spanjës përgjatë trajektores së eklipsit ishin rritur me 383%, ndërsa në disa destinacione rurale numri i rezervimeve ishte deri në dhjetë herë më i lartë se një vit më parë.

Një studim i porositur nga Airbnb vlerëson se vizitorët që do të qëndrojnë në struktura akomoduese gjatë javës së eklipsit mund të gjenerojnë rreth 362 milionë euro shpenzime në Spanjë, rreth 88% e të cilave pritet të vijnë nga turistët e huaj.

Autoritetet spanjolle presin që rreth 6 milionë persona të lëvizin drejt zonave më të favorshme për të parë fenomenin. Për menaxhimin e fluksit, janë përcaktuar qindra zona zyrtare vrojtimi dhe janë mobilizuar më shumë se 35 mijë punonjës të forcave të sigurisë, në një periudhë që përkon edhe me rrezik të lartë zjarresh për shkak të temperaturave ekstreme.

Fenomeni po përdoret gjithashtu nga Spanja për të tërhequr turistët drejt rajoneve të brendshme dhe rurale, larg destinacioneve tradicionale të mbingarkuara të Mesdheut. Reuters raportoi se operatorët turistikë në këto zona po shohin një nivel interesi ndërkombëtar të paprecedentë.

Eklipsi i parë total në Europën Perëndimore kontinentale që nga 1999

Eklipsi i 12 gushtit 2026 do të jetë i pari total i dukshëm nga Europa Perëndimore kontinentale që prej vitit 1999.

Hija e Hënës do të kalojë fillimisht mbi Siberinë veriore dhe Oqeanin Arktik, më pas mbi Groenlandën lindore dhe Islandën perëndimore, përpara se të arrijë në veri të Spanjës dhe për një kohë të shkurtër në Portugalinë verilindore. Eklipsi do të përfundojë në perëndim të Diellit mbi bregdetin mesdhetar të Spanjës dhe Ishujt Balearikë.

Në Reykjavik, faza totale pritet rreth orës 17:48 sipas kohës lokale, ndërsa qytete si A Coruña dhe Bilbao do të përjetojnë errësimin total pak para perëndimit të Diellit, rreth orës 20:28 lokale. Madrid, Barcelona dhe pjesa më e madhe e Europës do ta shohin vetëm pjesërisht fenomenin.

Fluksi i vizitorëve ka nxitur jo vetëm industrinë e hotelerisë. Kompanitë ajrore kanë shtuar fluturime drejt destinacioneve kryesore, ndërsa operatorët e kroçerave kanë organizuar udhëtime të posaçme për ndjekjen e eklipsit, disa prej të cilave janë shitur plotësisht.

Rritja e çmimeve tregon edhe potencialin ekonomik tĂ« tĂ« ashtuquajturit “astroturizĂ«m”, ku njĂ« ngjarje astronomike e pĂ«rqendron kĂ«rkesĂ«n turistike nĂ« njĂ« numĂ«r tĂ« kufizuar destinacionesh dhe brenda vetĂ«m pak ditĂ«sh.

The post Eklipsi historik i Diellit shtrenjton hotelet, në Islandë çmimet kalojnë 1,000 dollarë nata appeared first on Revista Monitor.

❌