Pretendimi: Vatikani ka “goditur” kryeministrin shqiptar Edi Rama me fjalët e Papës rreth protestave te Revolucionit Flamingo
Verdikti: Mungon konteksti
———————————————————————
Në rrjetetsocialeshqipfolëse po qarkullonlajmi se Vatikani ka “goditur” kryeministrin shqiptar Edi Rama me fjalët e Papës rreth protestave te Revolucionit Flamingo. Papa citohet të ketë thënë: “Ka ardhur dita që të…” ndërkohë që lexuesit ftohen të klikojnë lidhjen në komente për të mësuar më shumë.
Megjthëse postimet e mësipërme japin përshtypjen se vetë Papa ka folur mbi protestat në Tiranë, në të vërtetë, në tesktin e referuar në komente sqarohet se bëhet fjalë për një artikull mbi protestat që është botuar nga Vatican News, portali zyrtar i lajmeve i Selisë së Shenjtë, më 25 korrik 2026.
Citati i pretenduar i Papës nuk shfaqet as në artikullin në shqip, as në atë të Vatican News.
Megjithatë, as raportimi i Vatican News nuk përdor fjalët e Papës për të “goditur” Ramën. Ai raporton mbi shqetësimet e peshkopëve shqiptarë lidhur me zhvillimet në vend dhe citon deklaratën e Konferencës Ipeshkvore të Shqipërisë mbi protestat.
Është kjo deklaratë që citon një letër të Papë Françeskut, i ndarë nga jeta një vit para nisjes së protestave në Shqipëri, ku ai ka shkruar: “Parashikimi i impaktit ambiental të sipërmarrjeve dhe të projekteve kërkon procese politike transparente dhe që i nënshtrohen dialogut, ndërsa korrupsioni, që fsheh impaktin e vërtetë ambiental të një projekti, në këmbim të favoreve, shpesh çon drejt marrëveshjeve të paqarta që i ikin detyrimit për të informuar dhe një debati të thelluar.”
Shqipëria është ndër vendet europiane me pasojat më të rënda shëndetësore nga ndotja e ajrit. Të dhënat më të fundit të Eurostat tregojnë se vendi regjistron 129 vdekje të parakohshme për 100 mijë banorë, të lidhura me ekspozimin ndaj grimcave të imëta në ajër.
Me këtë tregues, Shqipëria renditet e katërta në Europë, pas Maqedonisë së Veriut, Bosnjë-Hercegovinës dhe Serbisë. Niveli është më shumë se tri herë mbi mesataren e Bashkimit Europian, e cila në vitin 2023 ishte 41 vdekje të parakohshme për 100 mijë banorë.
Treguesi i Eurostat mat numrin e vdekjeve të parakohshme nga ekspozimi ndaj grimcave PM2.5, të cilat kanë diametër më të vogël se 2.5 mikrometra. Për shkak të përmasave shumë të vogla, këto grimca depërtojnë thellë në mushkëri dhe mund të kalojnë edhe në qarkullimin e gjakut.
PM2.5 krijohen kryesisht nga djegia e lëndëve të ngurta për ngrohje, aktivitetet industriale, transporti rrugor dhe djegia e mbetjeve. Ekspozimi ndaj tyre nuk lidhet vetëm me praninë e industrisë së rëndë, por edhe me mënyrën e ngrohjes, cilësinë e karburanteve, moshën e automjeteve dhe kushtet urbane që favorizojnë grumbullimin e ndotësve.
Rreziku për shëndetin
Sipas specialistëve, grimcat PM2.5 janë ndër ndotësit më problematikë për shëndetin. Pneumologu Jul Bushati shpjegon për Faktoje se rreziku lidhet me aftësinë e këtyre grimcave për të depërtuar në pjesët më të thella të sistemit respirator.
“Grimcat PM2.5 janë aq të vogla sa kalojnë në alveolat pulmonare dhe mund të hyjnë në qarkullimin e gjakut”, shprehet Bushati.
Sipas tij, ekspozimi ndaj niveleve të larta të PM2.5 rrit rrezikun për inflamacion të rrugëve të frymëmarrjes, përkeqësim të astmës, sëmundjes pulmonare obstruktive kronike (SPOK), si dhe lidhet me rrezik më të lartë për kancer të mushkërive dhe sëmundje kardiovaskulare.
“Ekspozimi i përditshëm ndaj ndotjes së ajrit është si një investim negativ në shëndet. Dëmtimi akumulohet ngadalë dhe mund të shfaqet pas viteve si astmë, bronkit kronik, SPOK apo sëmundje kardiovaskulare”, thotë ai.
Tirana dhe Elbasani, qytetet me ndotjen më të lartë
Të dhënat ndërkombëtare përputhen edhe me raportimet e institucioneve shqiptare. Agjencia Kombëtare e Mjedisit evidenton Tiranën dhe Elbasanin si qytetet me nivelin më të lartë të ndotjes së ajrit në vend.
Sipas AKM-së, në këto dy qytete janë regjistruar tejkalime të normave për grimcat PM10, ndërsa Elbasani rezulton qyteti i vetëm ku është tejkaluar edhe norma për dioksidin e azotit (NO₂), një ndotës që lidhet kryesisht me gazrat e automjeteve dhe aktivitetin industrial.
Agjencia e Mjedisit pranon se burimet kryesore të ndotjes së ajrit në Shqipëri janë trafiku rrugor, aktivitetet e ndërtimit dhe përdorimi i lëndëve djegëse për ngrohje gjatë dimrit.
Trafiku dhe ndërtimi
Një faktor i rëndësishëm në ndotjen urbane në Shqipëri është rritja e numrit të mjeteve në qarkullim. Sipas INSTAT, në fund të vitit 2025 në Shqipëri ishin të regjistruara mbi 1 milionë mjete rrugore. Vetëm në një vit, numri i mjeteve u rrit me 9,3%.
Dhe problemi nuk lidhet vetëm me numrin e automjeteve, por edhe me karakteristikat e flotës. Sipas INSTAT, 55,3% e mjeteve rrugore janë prodhuar gjatë periudhës 2000–2010, ndërsa autoveturat me moshë 11–20 vjet përbëjnë 45,7% të totalit.
Nafta mbetet karburanti dominues. Vitin e shkuar, 72,1% e autoveturave funksiononin me naftë. Ndërkohë, numri i autoveturave elektrike është rritur me 91,2% krahasuar me vitin 2024, por mbetet ende një pjesë e vogël e flotës totale.
Një tjetër burim ndotjeje që është rritur ndjeshëm vitet e fundit është ndërtimi. Sipas të dhënave të INSTAT, të përllogaritura nga Faktoje, në pesë vitet e fundit janë dhënë rreth 7 mijë leje ndërtimi në të gjithë vendin.
Një rrjet monitorimi me boshllëqe
Problem në Shqipëri mbetet edhe mënyra se si bëhen matjet e cilësisë së ajrit. Një artikull i Faktoje i publikuar në maj të këtij viti zbuloi se vendi deklaron një rrjet kombëtar me 59 stacione monitorimi, por matjet reale kryhen vetëm në nëntë stacione në të gjithë vendin. Katër në Tiranë dhe nga një në Durrës, Shkodër, Elbasan, Fier dhe Korçë.
Agjencia Kombëtare e Mjedisit, institucioni përgjegjës për monitorimin e ajrit, deklaroi se këto stacione matin ndotës si PM10, PM2.5, NO₂, SO₂, O₃ dhe CO.
Por Kontrolli i Lartë i Shtetit ka faktuar se institucionet nuk kanë garantuar të dhëna të mjaftueshme dhe të besueshme për të vlerësuar gjendjen reale të cilësisë së ajrit.
Në këtë boshllëk janë zhvilluar edhe matje alternative nga organizata Co-PLAN përmes projektit GreenAL. Të dhënat e këtij monitorimi kanë evidentuar tejkalime të normave në qytetet kryesore, duke treguar një panoramë më problematike sesa ajo që reflektohet vetëm nga matjet zyrtare.
Premtimi
Ministri i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, e ka cilësuar cilësinë e ajrit si një nga kapitujt më sfidues në procesin e negociatave me Bashkimin Europian.
Në maj të këtij viti, gjatë prezantimit të Planit Kombëtar për Ndryshimet Klimatike 2026–2036, Jaupaj deklaroi se Ministria e Mjedisit ka nisur bashkëpunimin me Bankën Botërore për financimin e një projekti të plotë monitorimi të cilësisë së ajrit.
Projekti parashikon ngritjen e një qendre kombëtare monitorimi dhe vendosjen e stacioneve të reja sipas standardeve të Agjencisë Europiane të Mjedisit. Objektivi është që deri në vitin 2028 Shqipëria të ketë një sistem të plotë monitorimi të cilësisë së ajrit.
Ndërkohë, të dhënat e Eurostat tregojnë se pasojat shëndetësore të ndotjes janë tashmë të matshme. Shqipëria mbetet ndër vendet europiane ku ajri përbën një barrë të rëndë për shëndetin publik, ndërsa sfida nuk është vetëm ulja e ndotjes, por edhe krijimi i një sistemi të besueshëm që tregon çdo ditë se çfarë ajri po thithin qytetarët.
Ky artikull u realizua me mbështetjen e Fondacionit “Friedrich Ebert” në Tiranë.
Pretendimi: Kjo video tregon ushtrinë izraelite duke tërhequr zvarrë me veturë një fëmijë palestinez që më pas ndërroi jetë nga torturat
Verdikti: E pavërtetë
—————————————————————
Një video që po qarkullon në rrjete sociale, përfshi ato shqipfolëse, pretendohet se tregon “ushtrinë izraelite duke ngrehur zvarrë me veturë një fëmijë palestinez që më pas ndërroi jetë nga torturat.”
Megjithatë, pretendimi nuk shoqërohet me ndonjë burim, referencë apo detaj identifikues për videon si data dhe vendi kur është xhiruar.
Me anë të motorit të kërkimit pamor Google Lens, Faktoje gjeti se video e mësipërme qarkullon në rrjet që në dhjetor të vitit 2025.
Ajo është postuar fillimisht në Instagram më 14 dhjetor 2025 nga projekti Mbrojtje Civile e Paarmatosur (UCP) në Palestinë.
Sipas përshkrimit që shoqëronte videon, ajo tregon një incident që ndodhi më 12 dhjetor 2025, në një komunitet beduinësh palestinezë pranë qytetit Jericho, ku një kolon lidhi një dhi të ngordhur në një motor me katër rrota dhe e tërhoqi atë drejt perimetrit të kolonisë ku ai banonte, ndërsa bënte deklarata fyese kundër palestinezëve të pranishëm në zonë.
Video shfaqet gjithashtu në një artikull të gazetës iraniane Hamshahri të botuar më 16 dhjetor 2025, ku përshkruhet si “video e një adoleshenti dhe sjelljes së tij me një kafshë të ngordhur.” Sipas artikullit, video tregon një adoleshent nga një vendbanim izraelit që lidhi një dhi të ngordhur pas një automjeti dhe e tërhoqi zvarrë atë përpara palestinezëve në një akt provokues dhe të dhunshëm pranë qytetit të Jericho.
Pretendimi se video tregon një fëmijë palestinez që po tërhiqet zvarrë pas një automjeti është përgënjeshtruar nga kolegët faktverifikues palestinezë të Tahaqaq.
Pretendimi: Kjo video tregon futbollistin spanjoll Marc Cucurella duke transportuar trofeun e Kupës së Botës 2026 në një qese plastike
Verdikti: Mungon konteksti
————————————————————————-
Një video që po qarkullon në rrjete sociale pasi ekipi kombëtar spanjoll fitoi Botërorin e Futbollit 2026 pretendohet se tregon futbollistin spanjoll Marc Cucurella duke transportuar trofeun e Kupës së Botës 2026 në një qese plastike.
Megjithatë, ky pretendim është i pavërtetë.
Në videon e mësipërme, Marc Cucurella nuk ka trofeun e Kupës së Botës në qese, por një imitim të saj të prodhuar nga kompania e lodrave LEGO. Pjesëzat e setit të lodrave me 2842 pjesë mund të shihen nëse zmadhojmë imazhin.
Trofeu origjinal ka sipërfaqe të lëmuar, detaje të ndërlikuara të skalitura dhe një bazë proporcionale të gjelbër. Objekti i paraqitur në video duket më pak i detajuar, me skajet e tullave të dukshme si Lego. Reflektimet e saj të dritës gjithashtu ndryshojnë nga ato që shihen zakonisht në trofeun origjinal të arit.
Lojtarëve të Spanjës iu dhuruan kopje LEGO të trofeut të Kupës së Botës, pasi mposhtën Argjentinën në finale. Lojtarë të tjerë nga skuadra spanjolle, si David Raya, gjithashtu u larguan nga dhoma e zhveshjes me kupën lodër të LEGO.
Që nga viti 2006, FIFA i ka lejuar ekipit fitues të Botërorit ta mbajë trofeun vetëm gjatë ceremonisë zyrtare pas finales. Më pas, ekipi merr një kopje identike të veshur me ar. E njejta gjë ndodhi këtë Kupë Bote, siç mund të shihet në pamjet e dhomës së zhveshjes.
Login
