Gazeta Si – Mushkonjat i zgjedhin viktimat e tyre: disa pickohen vazhdimisht, ndërsa të tjerët, me sa duket të injoruar nga insektet, nuk imagjinojnë asgjë.
Studime të shumta shkencore tregojnë se mushkonjat janë në gjendje të dallojnë individë të ndryshëm dhe preferojnë disa ndaj të tjerëve.
Sipas entomologëve, tërheqja nuk varet nga një faktor i vetëm, por nga një kombinim sinjalesh biologjike që insektet mund t’i perceptojnë edhe nga distanca.
Megjithatë, atraktiviteti i një personi mund të ndryshojë me kalimin e kohës bazuar në gjendjen fizike, dietën dhe shëndetin.
Dioksidi i karbonit, nxehtësia dhe lagështia – Mushkonjat femra, burimi i vetëm i pickimeve, përdorin disa shqisa për të gjetur një burim të mundshëm gjaku.
Gjëja e parë që tërheq vëmendjen e tyre, është dioksidi i karbonit që lëshojnë gjatë frymëmarrjes. Pasi afrohen, hyjnë në lojë faktorë të tjerë, siç janë nxehtësia e trupit, lagështia e lëkurës dhe aromat.
Këto sinjale u lejojnë mushkonjave të zgjedhin objektivin më tërheqës midis shumë individëve të pranishëm në të njëjtin mjedis.
Aroma e lëkurës është faktori vendimtar – Nga të gjithë faktorët e studiuar nga shkencëtarët, aroma e trupit duket se luan një rol qendror.
Lëkura e njeriut çliron qindra komponime të ndryshme kimike, të gjeneruara si nga metabolizmi, ashtu edhe nga aktiviteti i mikroorganizmave që jetojnë natyrshëm në sipërfaqen e saj.
Hulumtimet tregojnë se kombinime të caktuara të substancave me erë janë veçanërisht tërheqëse për mushkonjat.
Në veçanti, shkencëtarët kanë identifikuar komponime që rrjedhin nga degradimi i sebumit të lëkurës që mund të rrisin ndjeshëm rrezikun e pickimit. Edhe ndryshimet e vogla në përqendrimet e këtyre substancave duket se ndikojnë në sjelljen e insekteve.
Shtatzënia dhe rritja e atraktivitetit ndaj mushkonjave – Disa studime kanë vërejtur se gratë shtatzëna, veçanërisht gjatë tremujorit të dytë, kanë tendencë të tërheqin më shumë mushkonja sesa njerëzit e tjerë.
Ekspertët besojnë se ky fenomen mund të lidhet me ndryshime fiziologjike që ndikojnë në temperaturën e trupit, frymëmarrjen dhe prodhimin e komponimeve specifike me aromë. Këto ndryshime do ta bënin më të lehtë për insektet të zbulonin praninë e një strehuesi të mundshëm.
Miti i grupit të gjakut nuk i bind ekspertët – Ndër besimet më të përhapura është se mushkonjat preferojnë njerëz të caktuar bazuar në grupin e tyre të gjakut.
Megjithatë, provat shkencore të disponueshme nuk e kanë konfirmuar përfundimisht këtë teori. Besime të tjera popullore, të tilla si një preferencë e supozuar për ngjyrën e lëkurës, syve ose flokëve, gjithashtu nuk kanë mbështetje të fortë në literaturën shkencore. Shkencëtarët besojnë se aromat dhe sinjalet metabolike drejtojnë kryesisht zgjedhjen e mushkonjave.
Pirja e birrës mund të rritë rrezikun e pickimeve – Konsumi i birrës është një faktor tjetër që mund ta bëjë një person më tërheqës për mushkonjat.
Disa studime kanë nxjerrë në pah një korrelacion midis pirjes së kësaj pijeje dhe një tërheqjeje në rritje ndaj insekteve.
Shpjegimi mund të lidhet me disa efekte fiziologjike: një rritje e lehtë e temperaturës së trupit, rritje e prodhimit të dioksidit të karbonit dhe ndryshime në aromën e lëkurës pas konsumimit të alkoolit.
Disa studime kanë zbuluar gjithashtu se njerëzit që kishin pirë birrë në orët paraprake, ishin statistikisht më tërheqës për mushkonjat sesa ata që nuk kishin konsumuar fare.
Një problem me ndryshimet klimatike – Të kuptuarit e mekanizmave që rregullojnë tërheqjen e mushkonjave është më shumë sesa thjesht një kuriozitet shkencor.
Këto insekte janë përgjegjëse për transmetimin e sëmundjeve të tilla si dengu, malaria, ethet e verdha dhe chikungunya.
Me rritjen e temperaturave dhe ndryshimet klimatike, disa specie po zgjerojnë gamën e tyre, madje edhe në rajone ku mungonin deri disa vite më parë.
Kjo e bën gjithnjë e më të rëndësishme identifikimin e strategjive efektive për të zvogëluar rrezikun e pickimeve dhe për të përmbajtur përhapjen e sëmundjeve të transmetuara nga insektet.
Si të mbroheni nga mushkonjat
Specialistët rekomandojnë disa masa të thjeshta parandaluese për të kufizuar kontaktin me mushkonjat:
vishni rroba të gjera që mbulojnë;
përdorni repelentë specifikë;
instaloni rrjeta kundër mushkonjave në dritare;
shmangni ujin e ndenjur pranë shtëpive;
hani vakte të lehta në ditët e nxehta;
konsum të moderuar të alkoolit, veçanërisht në zonat me popullata të larta të mushkonjave.
Investitorët individualë në Korenë e Jugut po i zhvendosin fitimet nga tregu i aksioneve, i cili po shënon performancën më të mirë në botë, drejt sektorit të pasurive të paluajtshme, duke e mbinxehur më tej tregun e banesave dhe duke sfiduar përpjekjet e qeverisë për të ulur kërkesën.
Sipas të dhënave të Ministrisë së Tokës, 13.2% e blerjeve të banesave me vlerë mbi 1.5 miliardë won (rreth 974 mijë dollarë) në prill janë financuar nga fitimet e shitjes së aksioneve. Kjo është hera e parë që ky tregues kalon nivelin 10% dhe është gati tre herë më i lartë se mesatarja mujore e pesë viteve të fundit.
“Kur njerëzit fitojnë shumë para nga aksionet, ato përfundojnë përsëri në tregun e pasurive të paluajtshme,” tha Kim Won-ik, një punonjës në sektorin e teknologjisë në Yongin, në jug të Seulit, i cili së fundmi fitoi 20 milionë won nga aksionet. “Rezultati është një rreth vicioz, jo një cikël pozitiv.”
Prej vitesh, qeveria e Koresë së Jugut po përpiqet të bindë qytetarët të investojnë më shumë në tregun e aksioneve vendase dhe më pak në tregun e mbinxehur të banesave, të cilin e konsideron si një nga shkaqet e pabarazisë dhe uljes së lindshmërisë, pasi çmimet e larta të banesave i dekurajojnë çiftet të krijojnë familje.
Presidenti Lee Jae Myung ka premtuar që ta zhvendosë më shumë pasurinë e vendit larg investimeve “joproduktive” në pasuri të paluajtshme.
Që nga fillimi i vitit, indeksi kryesor i bursës së Koresë së Jugut (Kospi) është dyfishuar, duke u bërë një nga tregjet më të suksesshme në botë për të dytin vit radhazi. Rritja është nxitur kryesisht nga kompanitë e çipave Samsung Electronics dhe SK Hynix, të cilat po përfitojnë nga zgjerimi i qendrave të të dhënave për inteligjencën artificiale.
SK Hynix u bë kompania më e vlefshme në vend, duke kaluar Samsung, i cili kishte mbajtur vendin e parë për më shumë se 20 vjet.
Pavarësisht rritjes në bursë, pasuritë e paluajtshme përbëjnë ende 75% të pasurisë së familjeve, shumë më tepër se në vendet e tjera të pasura, ndërsa vetëm 9% është në aksione. Borxhi familjar në Korenë e Jugut arrin rreth 175% të të ardhurave të disponueshme, një nga nivelet më të larta në OECD.
Një pjesë e këtij çekuilibri lidhet me performancën e dobët të bursës përpara bumit të inteligjencës artificiale. Midis 2015 dhe 2025, indeksi Kospi u rrit vetëm 25%, ndërsa çmimet e banesave në Seul u rritën mbi 50%.
Këshilltari kryesor ekonomik i presidentit ka paralajmëruar se rritja e tregut të aksioneve mund të ketë pasoja të padëshiruara, duke nxitur më shumë investime në pasuri të paluajtshme.
Sipas të dhënave, çmimet e shtëpive në Seul janë rritur me 3.1% nga janari deri në maj, pavarësisht masave të qeverisë për të frenuar tregun. Këto masa përfshijnë kufizime kredish, kufizime transaksionesh dhe rritje taksash për pronarët me shumë banesa.
Megjithatë, ekspertët thonë se ndryshimi i mentalitetit të qytetarëve është i vështirë, pasi për dekada strehimi është parë si mënyra kryesore për pasurim.
Ka edhe shenja mbinxehjeje në bursë: përdorimi i tregtimit me kredi ka arritur nivele rekord, ndërsa shumë investitorë po marrin hua për të rritur fitimet e tyre.
Sipas autoriteteve financiare, shumica e investitorëve janë individë të klasës së mesme dhe punëtore, dhe ekspozimi ndaj luhatjeve të forta të tregut mund të sjellë pasoja serioze.
Megjithatë, shumë qytetarë mbeten të bindur se pasuria e shpejtë nga aksionet është rruga drejt ngritjes sociale dhe blerjes së një shtëpie në zonat e shtrenjta të Seulit./FT
Nga Gazeta ‘Si’- Deputeti i Partisë Demokratike, Belind Këlliçi, ka reaguar ndaj qëndrimeve të disa arkitektëve ndërkombëtarë të angazhuar në projekte në Shqipëri, duke i akuzuar se janë kthyer në mbështetës të kryeministrit Edi Rama.
Në një postim në rrjetet sociale, Këlliçi, mbështetur në librin “sekret” të quajtuar “Dosjet Shqiptare”, thotë se disa studio arkitekture dhe ekspertë të huaj që kanë bashkëpunuar me qeverinë shqiptare, kanë mbajtur qëndrime politike në favor të Partisë Socialiste dhe kryeministrit Rama, si dhe kanë kritikuar opozitën.
Sipas tij, këto qëndrime lidhen me interesat financiare dhe projektet publike në Shqipëri.
“Projektet korruptive apo uria për të fituar para publike në vendin më të varfër të Europës, mesa duket i paska ‘detyruar’ këto studio të shndërrohen në organizata patronazhimi të PS, duke e manipuluar me qëllim historinë”, shkruan Këlliçi.
Ai ka kritikuar edhe arkitektin holandez Reinier de Graaf, i cili më herët i kishte dërguar një letër kryeministrit Rama me tone ironike, duke folur për një Shqipëri pa zgjedhje dhe duke sugjeruar simbolikisht që Rama të bëhej “mbret”.
Këlliçi kërkon që këto qëndrime të hetohen dhe që kontratat mes qeverisë shqiptare dhe studiove ndërkombëtare të bëhen transparente.
“Më herët, arkitekti holandez de Graaf kërkonte që në Shqipëri të mos mbaheshin zgjedhje fare… Këto janë të gjitha lobime të paguara mirë nga taksat e shqiptarëve”, shprehet ai.
Deputeti demokrat thekson se do të kërkojë në Kuvend sqarime mbi mënyrën se si këto studio janë përzgjedhur dhe nëse ka ndikime politike në dhënien e projekteve publike.
Ai shton se këto çështje, sipas tij, meritojnë “transparencë dhe hetim të plotë”.
Nga Gazeta ‘Si’- Një protestë po zhvillohet këtë të shtunë pranë TEC-eve lundruese në Vlorë, ku qytetarë dhe aktivistë janë mbledhur për të shprehur kundërshtimin e tyre ndaj projektit.
”Rama në burg, Berisha në burg”, “Vlora është këtu”, “Është e shtrenjtë liria”, shkruhet në disa prej pankartave që mbajnë në duar.
Në zonë është vënë re një prani e shtuar e forcave të Policisë së Shtetit, të cilat kanë rrethuar perimetrin për të garantuar mbarëvajtjen e protestës dhe ruajtjen e rendit publik.
Protestuesit kanë marshuar drejt TEC-eve lundruese me pankarta dhe thirrje në mbrojtje të Gjirit të Vlorës, ndërsa deri më tani nuk raportohen incidente. Situata vijon të monitorohet nga forcat e policisë.
Duket sikur ndodh brenda natës, në një moment po e vendosim fëmijën tonë në shtrat me një përqafim dhe një përrallë para gjumit dhe në momentin tjetër ata duket se janë të vendosur të refuzojnë gjithçka që kemi mësuar për ta gjatë dekadës së fundit!
Të përballosh adoleshencën kërkon më shumë se thjesht fat dhe rastësi të mirë. Si prindër, na duhet një plan krejtësisht i ri veprimi ndërsa përgatitemi të udhëheqim të riun tonë drejt pavarësisë. Më poshtë janë shtatë strategji që mund t’i përdorni për të naviguar në ujërat e vështira të adoleshencës së fëmijës suaj:
1. Modeloni sjellje të shëndetshme Në adoleshencë, fëmijët fillojnë të kuptojnë se prindërit e tyre kanë papërsosmëri. Këto kanë qenë gjithmonë në sfond, pavarësisht përpjekjeve tona për të vendosur pritshmëri për sjelljen e fëmijëve tanë. Ndërsa fëmijët më të vegjël mund të kenë pranuar “Sepse jam i rrituri” si arsye për të qëndruar zgjuar vonë, për të luajtur me pajisje elektronike për orë të tëra, ose për të pirë cigare, adoleshentët do ta sfidojnë këtë ide.
Nëse i themi para-adoleshentit tonë të kufizojë kohën në pajisje elektronike ndërsa ne vetë jemi të kyçur 24/7, ata do të vënë re mospërputhjen mes asaj që themi dhe asaj që bëjmë. Dhe ka shumë gjasa që sjelljet që duam t’i shohim tek adoleshentët tanë janë të mira edhe për ne.
2. Jini në mënyrë të përkryer të papërsosur Modelimi i sjelljes së shëndetshme nuk do të thotë gjithmonë se duhet të fshehim kufizimet tona ose të paraqitemi si qytetarë shembullorë. Në fakt, mund të jetë më e dobishme për adoleshentin tuaj nëse pranoni fushat ku keni vështirësi dhe si përballeni (ose nuk përballeni) me to në jetën tuaj. Duhet mbajtur parasysh që kjo ndarje të jetë e përshtatshme për moshën dhe të mos krijojë stres shtesë për adoleshentin.
A keni vështirësi me motivimin? A shmangni konfliktin? Apo ndoshta zemëroheni lehtë. Gatishmëria për të ndarë mangësitë tuaja do të ketë ndikim më të madh sesa të pretendoni se nuk keni asnjë. Kur pranojmë vështirësitë tona, fëmijët tanë kanë mundësi të shohin si sillemi në këto situata. Adoleshentët duhet të kenë mundësi të marrin disa vendime të gabuara për t’u bërë vendimmarrës efektivë në të ardhmen. Kur udhëheqim me shembullin tonë, ata mësojnë se është e sigurt të kërkosh mbështetje në vend që të fshehësh gabimet.
Është e rëndësishme të kuptohet ndryshimi mes motivimit të fëmijës drejt qëllimeve të tij dhe drejtimit të tij sipas pritshmërive tuaja.
3. Lini pritshmëritë tuaja mënjanë Sapo u bëtë prind, ndoshta keni filluar të krijoni një vizion për fëmijën që do të rrisnit. Në vitet e vegjël, keni pasur shumë kontroll mbi shoqërinë, interesat dhe aktivitetet e tyre për ta realizuar atë vizion. Megjithatë, është normale që adoleshentët të duan të krijojnë identitetin e tyre, dhe kjo mund të sjellë refuzimin e aktiviteteve ose interesave që dikur i pëlqenin.
Fëmijët nuk duhet të jetojnë sipas pritshmërive që kemi krijuar për ta. Ndërsa disa adoleshentë mund të kenë nevojë për inkurajim për të vazhduar miqësi ose aktivitete që bëhen sfiduese, duhet të kuptohet ndryshimi mes motivimit drejt qëllimeve të tyre dhe drejtimit sipas pritshmërive tuaja.
4. Mbështetni, mos shpëtoni E mbani mend klasën e tetë? Ka gjasa që sapo lexuat këto fjalë, u transportuat mendërisht në një kohë tjetër të jetës suaj. Ndoshta ishte një mësues i paharrueshëm, një moment i sikletshëm ose një sfidë e veçantë. Unë kujtoj kur provova për ekipin e basketbollit në klasën e tetë – por nuk u pranova. Edhe pse mund të ishte tundues të fajësoja trajnerët ose të gjeja justifikime, e vërteta ishte se nuk isha shumë e aftë në basketboll!
Kur një adoleshent përjeton dështim, ofroni empati pa kritikuar rrethanat. Fëmijët kanë nevojë të përjetojnë zhgënjim, refuzim dhe humbje për të mësuar se mund t’i menaxhojnë emocionet e tyre në mënyrë të pavarur në të ardhmen.
5. Flisni më pak, dëgjoni më shumë Si prindër, ne jemi mësuesit e parë të fëmijëve tanë dhe me këtë përgjegjësi shpesh vjen shumë të folur. Po, fjalët janë të nevojshme në komunikim, por si këshilltare shpesh u sugjeroj prindërve të “thonë më pak, të tregojnë më shumë”. Mund të biem lehtë në leksione të gjata, por zakonisht fëmijët ndalojnë së dëgjuari pas fjalisë së parë.
Sigurohuni t’i jepni fëmijës hapësirë për të folur – kjo nuk ndodh gjithmonë kur e prisni. Kam mësuar shumë për vajzën time duke bërë shëtitje në natyrë bashkë. Ndërsa ecim në pyll në një rresht, ajo ka sjellë tema që jam e sigurt se nuk do të dilnin pa krijuar këtë hapësirë për biseda spontane.
6. Merrni mbështetje Sigurohuni të rrethoheni me prindër dhe kujdestarë të tjerë që flasin hapur për sfidat e tyre në prindërim. Është e lehtë të mendosh se të tjerët po ia dalin më mirë, ndërsa familja jote po kalon vështirësi në heshtje. Edhe pse çdo familje është paksa ndryshe, të gjitha kalojnë tranzicione të vështira. Kujdesuni për veten dhe gjeni kohë për lidhje shoqërore për të shmangur izolimin.
7. Shijoni fëmijën tuaj Dhe në fund, mos u përqendroni aq shumë te rritja e adoleshentit sa të harroni ta shijoni atë gjatë rrugës! Të kesh momente argëtimi është një pjesë e rëndësishme e përballimit të adoleshencës. Edhe pse fëmija juaj mund të mos kërkojë më përfshirjen tuaj si më parë, mos humbisni ftesat e tij për t’u angazhuar. Shijoni momentet që bëhen kujtime që të dy do t’i kujtoni me buzëqeshje.
Këto strategji janë menduar për t’ju udhëhequr në sfidat unike që mund të hasni gjatë udhëtimit tuaj në adoleshencë me fëmijën tuaj. Gatishmëria për të eksploruar mënyra të reja lidhjeje do t’ju ndihmojë të dyve të ndiheni më rehat ndërsa marrëdhënia juaj vazhdon të ndryshojë gjatë këtyre viteve të fundit të fëmijërisë./ CTRI
Në vitin 2026, kriza në rritje e strehimit në vendet perëndimore më në fund ka hyrë në agjendën e disa prej qeverive më të pasura në botë.
Në Mbretërinë e Bashkuar, një ligj historik për të drejtat e qiramarrësve hyri në fuqi në Angli dhe Uells më 1 maj, duke i dhënë fund dëbimeve “pa faj”, në një nga reformat më të mëdha të tregut privat të qirave në dekada.
Në anën tjetër të Kanalit, Komisioni Evropian dhe Parlamenti Evropian kanë nisur një shtysë të re për përballueshmërinë e banesave, ndërsa në Uashington Senati i Shteteve të Bashkuara ka avancuar një projektligj të rrallë dypartiak që synon të lehtësojë pengesat për ndërtimin e banesave dhe të rrisë ofertën e banesave të përballueshme.
Ekspertët thonë se mungesa e banesave të përballueshme po bëhet një problem i gjerë në botën perëndimore. Nga Londra në Toronto, nga Berlini në Sidnei, rritja e qirave dhe çmimeve të shtëpive ka tejkaluar rritjen e pagave, duke i lënë blerësit e rinj jashtë tregut të pronësisë dhe duke rritur presionin mbi qeveritë për të vendosur nëse strehimi duhet trajtuar si nevojë bazë apo si aset financiar.
“Në Kanada dhe në disa vende të tjera të Evropës Perëndimore, që nga fillimi i neoliberalizmit në fund të viteve ’70 dhe fillim të viteve ’80, është bërë një shkurtime graduale e shpenzimeve publike për strehimin,” tha Leilana Farha, drejtoreshë globale e organizatës THE SHIFT, një organizatë ndërkombëtare për të drejtat e njeriut e fokusuar te strehimi.
“Nëse kishte një krizë përballueshmërie para krizës financiare globale të vitit 2008, ajo prekte kryesisht njerëzit me të ardhura të ulëta. Kjo ndodhi sepse shkurtimeve të neoliberalizmit iu drejtuan veçanërisht strehimit social, duke privatizuar dhe eliminuar një pjesë të tij.”
Në shkurt, kryeministri holandez Rob Jetten premtoi ndërtimin e 100,000 banesave në vit, me 30 zona të mëdha ndërtimi në të gjithë vendin. Gjatë fushatës së tij zgjedhore në vitin 2025, ai deklaroi: “Çdo derr në këtë vend ka një çati mbi kokë, por një student apo një i ri nuk gjen dot as një dhomë të përballueshme.”
Por çfarë do të thotë realisht “banesë e papërballueshme”?
Çfarë është “banesa e përballueshme”?
Mungesa e banesave të përballueshme lidhet me faktin se, prej kohësh, kostoja e strehimit bazë po rritet më shpejt se të ardhurat e njerëzve, duke i detyruar familjet të shpenzojnë aq shumë për qira, kredi, energji dhe shpenzime të lidhura me banesën, sa u mbetet gjithnjë e më pak për ushqim, shëndetësi, kujdes për fëmijët, transport apo kursime.
Në nivel ndërkombëtar, një banesë konsiderohet e papërballueshme kur kostot e saj kalojnë 30% të të ardhurave të familjes, sipas Programit të Kombeve të Bashkuara për Vendbanimet Njerëzore (UN-Habitat), i cili merret me urbanizimin e qëndrueshëm. OECD përdor një kriter edhe më të rreptë, ku “mbingarkesa e kostos së banesës” përfshin familjet që shpenzojnë më shumë se 40% të të ardhurave të tyre të disponueshme për strehim.
Por në shumë qytete, ky prag nuk e pasqyron më realitetin e plotë të kostove të strehimit – si për qiramarrësit ashtu edhe për pronarët. Familjet shpesh paguajnë shumë më tepër se 30%, jetojnë në banesa të mbipopulluara, zhvendosen më larg nga puna dhe shkollat, shtyjnë blerjen e shtëpisë ose marrin borxhe vetëm për të mbetur të strehuar. Ekspertët paralajmërojnë se strehimi i papërballueshëm nuk është vetëm një problem financiar, por edhe një faktor që rrit pabarazinë.
Sipas raportit “State of the Nation’s Housing” të Qendrës së Përbashkët për Studime të Strehimit në Universitetin e Harvardit (qershor 2025), nuk po ndërtohen mjaftueshëm banesa të përshtatshme për familjet. Raporti thekson se ngadalësimi i ndërtimit të ri, së bashku me kërkesën e lartë për qira, do të bëjë që tregjet e qirave të shtrëngohen edhe më shumë në të ardhmen.
A ka qenë ndonjëherë strehimi i përballueshëm?
Për pjesën më të madhe të shekullit të 20-të, përballueshmëria e strehimit në vendet e pasura perëndimore u mbështet nga një kombinim i banesave sociale, ndërtimit të banesave me qira dhe mundësive më të lira për blerje shtëpie. Sipas ekspertëve, kjo ndodhte sepse strehimi shihej më shumë si nevojë njerëzore sesa si instrument investimi.
Në Kanada në vitet ’60 dhe ’70, sipas Farhës, ekzistonte një kuptim i qartë se shtëpia ishte thelbësore për jetën dhe duhej të kishte një gamë të gjerë opsionesh: banesa sociale, banesa me qira dhe mundësi për pronësi, si dhe produkte të reja hipotekare.
Gjatë gjysmës së parë të shekullit të 20-të, qeveritë e vendeve të pasura zgjeruan aksesin në strehim të përballueshëm. Mbretëria e Bashkuar përdori Aktin Addison të vitit 1919 dhe më pas subvencione për ndërtimin e banesave sociale. SHBA krijoi kuadrin federal të banesave publike me Aktin e Strehimit të vitit 1934 dhe Aktin Wagner-Steagall të vitit 1937. Kanadaja institucionalizoi ndërhyrjen shtetërore me Aktin Kombëtar të Strehimit dhe krijimin e CMHC. Singapori e bëri strehimin publik një projekt qendror shtetëror përmes HDB në vitin 1960.
Si rezultat, në shekullin e 20-të banesat ishin shumë më të përballueshme në vendet e pasura. Sipas të dhënave të bankës Schroders, në vitin 1957 një shtëpi mesatarisht kushtonte katër herë të ardhurat vjetore në Mbretërinë e Bashkuar.
Por kriza u përkeqësua kur qeveritë filluan të ulin investimet në banesa sociale në fund të shekullit të 20-të, duke lënë tregun privat të përcaktonte gjithnjë e më shumë çmimet dhe aksesin në strehim. Në vitin 2022, një shtëpi mesatarisht kushtonte nëntë herë të ardhurat vjetore.
Në SHBA, gjatë 50 viteve të fundit, çmimet e banesave janë rritur shumë më shpejt se pagat. Raporti i Harvardit tregon se raporti çmim-të ardhura arriti në 5.0 në vitin 2024, nga 4.1 në 2019 dhe 3.2 në vitet ’90.
Sipas Farhës, politikat neoliberale në SHBA dhe MB kanë “zbrazur” strehimin publik. Në Britani, programi Right-to-Buy i Margaret Thatcher i dha mundësi qiramarrësve të blinin banesat e tyre, por uli stokun e banesave sociale. Në SHBA, administrata Reagan uli ndjeshëm mbështetjen federale për strehimin.
Si ndryshoi politika e strehimit nga publike në private
Privatizimi gradual i strehimit në fund të shekullit të 20-të vazhdoi edhe në shekullin e 21-të. Sipas OECD-së, investimet publike në banesa dhe infrastrukturë u ulën me rreth 90% midis viteve 2009 dhe 2016.
Shtetet u zhvendosën nga ndërtimi i banesave publike drejt kuponave, lehtësive tatimore dhe nxitjes së ndërtuesve privatë, gjë që hapi rrugën për investitorët institucionalë në tregun e banesave.
Sipas OECD-së, investimet publike në banesa ranë ndjeshëm dhe kjo kontribuoi në rritjen e presionit mbi çmimet. Instituti Leibniz për Studime Sociale raportoi në vitin 2023 se investitorët institucionalë shpesh përfitojnë nga mungesa e banesave dhe rrisin kostot e qirave, duke përkeqësuar përballueshmërinë.
Që nga kriza financiare e vitit 2008, kapitali i madh është orientuar gjithnjë e më shumë drejt tregut të pasurive të paluajtshme, duke e kthyer strehimin me qira në një aset investimi.
Kur investitorët kërkojnë fitim, shpesh prioritet bëhet rritja e qirave dhe lirimi i banesave për të rritur çmimin e tyre në treg.
A mund të zgjidhet kriza?
Sipas UN-Habitat, mbi 2.8 miliardë njerëz në botë jetojnë në kushte të papërshtatshme strehimi, përfshirë 1.1 miliardë në vendbanime informale dhe zona të varfra.
Në vendet e varfra, kriza lidhet me mungesën e strehimit bazë dhe infrastrukturës. Në vendet e pasura, problemi lidhet më shumë me përballueshmërinë, rritjen e qirave, mungesën e banesave sociale dhe rritjen e të pastrehëve.
Raportet tregojnë se ndërtimi i banesave të reja nuk është i mjaftueshëm vetë për të zgjidhur krizën. UN-Habitat thekson se pa strategji afatgjata, ndërtimi i shpejtë mund të rrisë pabarazitë dhe të krijojë planifikim të dobët urban.
Sipas Farhës, zgjidhja fillon kur strehimi trajtohet si e drejtë njerëzore, jo si mundësi investimi.
“Planet qeveritare do të dështojnë nëse nuk e njohin strehimin si të drejtë të njeriut,” tha ajo.
Edhe presidenti amerikan Donald Trump ka mbështetur kufizime ndaj blerjes së shtëpive nga korporatat e mëdha. Ai tha se “shtëpitë janë për njerëzit, jo për korporatat”, dhe nënshkroi një urdhër ekzekutiv që synon të kufizojë blerjen e banesave nga investitorët institucionalë./AlJazeera
Pothuajse sapo SHBA dhe Izraeli filluan të bombardojnë Iranin në fund të shkurtit, Paco Quintana e kuptoi çfarë mund të nënkuptonte kjo për pushimet verore të Europës.
Rafineritë në Lindjen e Mesme zakonisht furnizojnë një të katërtën e karburantit të avionëve të kontinentit gjatë sezonit të pikut të udhëtimeve, por me rrugët e eksportit nga Gjiri të ndërprera, këtë vit ai do të duhej të vinte nga diku tjetër.
Quintana, 55 vjeç, i cili drejton rafinerinë e BP në Castellón në bregun lindor të Spanjës, mblodhi ekipin e tij.
“Filluam të mendojmë: në rregull, kjo po vjen drejt nesh. Natyrisht, në një moment do të na duhej të kalonim në prodhim maksimal të karburantit të avionëve,” tha ai, duke shpjeguar se objekti me kapacitet 110,000 fuçi në ditë, i cili kryesisht furnizon Spanjën dhe Ishujt Balearikë, duhej të rikonfigurohej shpejt për të maksimizuar prodhimin e karburantit të avionëve.
E njëjta llogaritje po bëhej edhe në vende të tjera europiane që varen shumë nga turizmi, por që kanë parë kapacitetet e tyre të rafinimit të dobësohen nga vite mbylljesh dhe mungese investimesh. Kontinenti ka pak mbi 70 rafineri nafte, krahasuar me më shumë se 130 në SHBA dhe rreth 300 në Azi.
Ndërsa linjat ajrore paralajmëronin për mungesë karburanti, duke ndihmuar që çmimet të dyfishoheshin, sektori hyri në një ritëm të lartë pune.
Në mars, rafineritë në rajon rritën prodhimin e karburantit të avionëve me 22% krahasuar me një vit më parë, duke arritur një rekord prej 1.3 milionë fuçi në ditë, sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA).
Kjo uli më shumë se gjysmën e sasisë që Europa duhej të importonte nga jashtë, tha vëzhguesi global i energjisë, megjithëse rajoni ende varet shumë nga furnizimet me karburant avionësh nga SHBA.
“Rafinimi europian luajti një rol jetik,” tha Alan Gelder, nënkryetar për rafinimin në konsulencën energjetike Wood Mackenzie. Rafineritë përpunuan më shumë naftë bruto pavarësisht se kishin më pak kapacitet se vitin e kaluar, pasi “punuan me intensitet të lartë dhe bënë më pak mirëmbajtje”, shtoi ai.
Por rikonfigurimi i rafinerive dhe prodhimi i llojeve të ndryshme të produkteve nuk është një proces i thjeshtë.
Rafineritë e kthejnë naftën bruto në karburante të përdorshme duke e ngrohur në kolona çeliku, ku fraksionet më të lehta ngjiten lart dhe ato më të rënda qëndrojnë poshtë, duke lejuar nxjerrjen e rrjedhave të molekulave që mund të përdoren për produkte si benzina, nafta, karburanti detar apo ai i aviacionit.
Ato gjithashtu kanë njësi “cracking” që mund të ndajnë molekulat më të rënda në më të lehta, duke u dhënë më shumë fleksibilitet për të ndryshuar përbërjen e prodhimit kur ndryshojnë çmimet e tregut.
Por Quintana theksoi se maksimizimi i prodhimit të karburantit të avionëve nuk është thjesht të rrotullosh një çelës. Inxhinierët analizuan tubacionet, reaktorët dhe pajisjet, pastaj përdorën simulime kompjuterike për të parë nëse impianti mund të ndryshohej në mënyrë të sigurt.
“Filluam të pyesnim: në rregull, a mund ta përdorim atë pajisje në një formë tjetër?” tha ai.
Brenda rreth një jave, testet filluan të tregonin një rritje të pjesës së karburantit të avionëve. Por inxhinierët duhej gjithashtu të ndryshonin kushtet brenda reaktorëve, përfshirë temperaturën, presionin, katalizatorët dhe hidrogjenin, për të marrë rezultate të ndryshme. Dhe u nevojit një përzgjedhje tjetër e naftës bruto.
“Magjia ndodh kur përziejmë naftërat bruto,” tha Quintana për FT.
Rafineria më pas punoi me ekipet tregtare të BP në Londër për të siguruar lëndët e para të duhura, me telefonata disa herë në ditë.
“Ata ishin në telefon duke thënë: si po shkon, a mendon se mund të zhbllokosh një kufizim?” tha Quintana. “E arritëm me naftërat që kishim, dhe menjëherë pas kësaj filluan të sillnin lloje të tjera që kishin rendiment më të lartë të kerozinës [karburant avionësh].”
Përpjekja rriti prodhimin e karburantit të avionëve në Castellón me rreth 30%, sipas BP.
Eugene Lindell, analist në kompaninë e këshillimit energjetik FGE NexantECA, e quajti këtë një “arritje heroike” që sugjeron se rafineria spanjolle kishte arritur të rrisë rendimentin e karburantit të avionëve më shumë se rivalët amerikanë.
Parashikimet e zymta për mungesë të karburantit të avionëve në Evropë brenda disa javësh nuk u realizuan dhe presioni mbi furnizimet u ul shpejt. Sot, diferencat e çmimit të karburantit të avionëve mbi naftën janë nën nivelet para luftës.
“Të gjithë janë tashmë ‘mirë të pozicionuar’ në treg,” tha Amaar Khan, kreu i çmimeve evropiane të karburantit të avionëve në Argus Media, duke vënë në dukje se kërkesa verore mund të mbulohej edhe pse furnizimet fizike nga Lindja e Mesme nuk pritet të mbërrijnë deri në fund të korrikut.
Sistemi më i gjerë i rafinimit i BP gjithashtu ka punuar me kapacitet më të lartë, duke përpunuar 1.5 milionë fuçi naftë në ditë në tre muajt e parë të 2026, niveli më i lartë tremujor në katër vitet e fundit.
Brenda Stout, drejtoresha e rafinimit e kompanisë, tha se kriza tregoi se si industria kishte ndryshuar nga kohët kur rafineritë ishin më statike.
“10 deri 20 vite më parë, ishte e projektuar rreth një burimi fiks nafte dhe produktet përshtateshin më pak në mënyrë dinamike me tregun,” tha ajo. Sot rafinuesit duhet të jenë më fleksibël si në naftën që blejnë ashtu edhe në produktet që prodhojnë.
Quintana e krahasoi këtë krizë me pandeminë e COVID-19, kur kërkesa për karburant avionësh u shemb dhe Castellón duhej të ulte prodhimin.
“Edhe ajo ishte një moment i panjohur, ku duhej të kuptonim kufijtë dhe t’i shtynim ato në mënyrë që mendonim se ishte e sigurt,” tha ai.
Fabrika vazhdon ende të maksimizojë prodhimin e karburantit të avionëve, edhe pse çmimet janë ulur dhe disa tregtarë mendojnë se më e keqja ka kaluar.
“Tensioni rreth kësaj është ende aty, por nuk është aq i lartë,” tha Quintana. “Po e mbajmë ritmin.”/FT
Disa foto nga momentet më të rëndësishme deri tani, me më të mirat e aksionit brenda dhe jashtë fushës, si dhe momentet surprizë që kanë tërhequr vëmendjen gjatë javës së dytë të Botërorit 2026./Reuters
Nga Gazeta ‘Si’- Ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Irani po negociojnë mënyrën e rihapjes së përhershme të Ngushticës së Hormuzit dhe rikthimin e rrjedhës normale të naftës nga Lindja e Mesme, lëvizja e ardhshme e tregut mund të varet nga një vend që nuk është pjesë e bisedimeve: Kina.
Si konsumatori i dytë më i madh i naftës në botë, Kina ka ndërmarrë masa të shumta për të mbrojtur furnizimet e saj energjetike, pasi lufta në Iran ka ndërprerë qasjen në më shumë se 11 milionë fuçi naftë në ditë.
Duke ulur importet, duke shfrytëzuar rezervat e mëdha strategjike dhe duke rritur përdorimin e energjisë së pastër, Pekini ka arritur të zbusë ndikimin e rritjes së çmimeve në tregun e brendshëm.
Këto masa kanë ndikuar ndjeshëm edhe në tregun global.
Pas më shumë se tre muajsh konflikti, disa analistë parashikuan se çmimi i naftës mund të arrinte deri në 200 dollarë për fuçi gjatë këtij viti. Megjithatë, edhe pse humbjet e furnizimit kanë kaluar 1 miliard fuçi naftë, çmimet kanë mbetur relativisht të përmbajtura. Shumë ekspertë e shohin Kinën si faktor kyç në këtë zhvillim.
“Kina ka luajtur një rol vendimtar në amortizimin e krizës për pjesën tjetër të Azisë dhe, rrjedhimisht, për ekonominë globale,” tha Daan Walter, ekspert në institutin energjetik Ember.
Të hënën, nafta Brent, standardi global i tregut, ra nën 78 dollarë për fuçi, mes pritshmërive se Ngushtica e Hormuzit – rrugë nga e cila kalon rreth një e pesta e naftës botërore – mund të rikthehet së shpejti në funksionim normal.
Për krahasim, para sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, Brent tregtohej nën 70 dollarë për fuçi, ndërsa në fillim të majit arriti në 114 dollarë, niveli më i lartë në katër vitet e fundit.
“Dora e padukshme” e Kinës
Sipas një analize të bankës Societe Generale, embargoja arabe e vitit 1973, e cila uli furnizimin global me 7%, shkaktoi një rritje prej 134% të çmimit të naftës. Ndryshe nga ajo periudhë, lufta në Iran ka prekur rreth 14% të furnizimit botëror, por pa sjellë një shpërthim të ngjashëm të çmimeve.
Analistët ia atribuojnë këtë paradoks kryesisht Kinës, të cilën e quajnë “dora e padukshme” që po ribalancon tregun. Pekini ka arritur të ulë importet me rreth 3 milionë fuçi në ditë, një sasi pothuajse e barabartë me kërkesën totale të Japonisë për naftë.
Kjo është bërë e mundur falë rezervave të mëdha që Kina krijoi para konfliktit, duke përfituar nga nafta me çmime të ulëta nga Rusia dhe Irani. Aktualisht, vendi disponon mbi 1 miliard fuçi në rezervat komerciale dhe strategjike, të cilat ka nisur t’i përdorë që nga muaji maj.
“Kina më parë vendoste një dysheme për çmimet duke blerë vazhdimisht naftë. Këtë vit, kjo tendencë është përmbysur,” tha Janiv Shah nga kompania Rystad Energy.
Qeveria kineze ka kufizuar gjithashtu eksportet e produkteve të rafinuara si nafta diesel dhe benzina për të garantuar furnizimin e brendshëm. Kjo ka ulur interesin e rafinerive kineze për të blerë naftë të re në tregjet ndërkombëtare.
Revolucioni i automjeteve elektrike
Një tjetër faktor vendimtar është zgjerimi i shpejtë i automjeteve elektrike në Kinë. Aktualisht, një në çdo dy makina të reja të shitura në vend është automjet elektrik ose me energji të re.
Sipas vlerësimeve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, flota kineze e automjeteve elektrike uli konsumin e naftës me rreth 1 milion fuçi në ditë vetëm gjatë vitit të kaluar.
“Kjo ka qenë një valvul shkarkimi jashtëzakonisht e rëndësishme për tregun global të naftës,” tha David Fishman, ekspert i sektorit energjetik në Lantau Group.
Megjithatë, ai paralajmëron se përdorimi i rezervave nuk mund të vazhdojë pafundësisht. Nëse çmimet bien sërish, Kina ka të ngjarë të rifillojë mbushjen e depozitave strategjike.
Nga mungesa e furnizimit në tepricë?
Ndërkohë që për muaj të tërë tregjet i druheshin mungesës së naftës, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë tani paralajmëron për një skenar krejt të kundërt: tepricë furnizimi në vitin e ardhshëm.
Në raportin e saj mujor, agjencia parashikon që prodhimi global do të tejkalojë kërkesën me rreth 4.7 milionë fuçi në ditë, pasi prodhimi në Lindjen e Mesme të rikthehet në nivelet normale.
Sipas raportit, kjo situatë mund t’u japë vendeve mundësinë të rimbushin rezervat e tyre strategjike dhe të rishikojnë politikat energjetike pas krizës.
Njëkohësisht, paqëndrueshmëria e tregut po shton interesin për energjinë e rinovueshme. Kina, lider botëror në prodhimin e automjeteve elektrike, baterive dhe paneleve diellore, regjistroi eksporte rekord të teknologjive të pastra energjetike menjëherë pas fillimit të luftës në Iran.
“Ky përshpejtim drejt elektrifikimit po fiton vrull,” tha analisti Cosimo Ries. “Pavarësisht se si do të përfundojnë negociatat SHBA-Iran, kjo mund të jetë një pikë kthese e rëndësishme për dekarbonizimin global.”
Analistët besojnë se nëse Hormuzi rihapet shpejt, rreth 100 milionë fuçi naftë të bllokuara mund të rikthehen menjëherë në treg. Edhe Irani pritet të rrisë prodhimin e tij, veçanërisht nëse hiqen sanksionet amerikane.
Megjithatë, pyetja kryesore mbetet e njëjtë: a do të jetë Kina e gatshme të blejë më shumë naftë?
“Vetëm dy muaj më parë situata dukej krejt ndryshe,” tha analistja Muyu Xu. “Sot, vendi që ka aftësinë të përthithë tepricën e furnizimit është Kina. Por pyetja është: çfarë dëshiron të blejë Kina?”/ CNN
Angelina Jolie ka treguar se ka kanalizuar dhimbjet e saj personale në rolin e Maxine në filmin më të ri të Alice Winocour, “Couture”.
Filmi tregon historinë e një regjisoreje që merr një diagnozë kanceri gjatë xhirimeve në Javën e Modës në Paris, duke trajtuar njëkohësisht traumën e sëmundjes, por edhe tema si dëshira, seksualiteti dhe fuqizimi i grave në kushte të vështira.
Jolie tha se roli e preku thellë, pasi historia e saj personale me humbjen e nënës nga kanceri e ka bërë të lidhet fort me personazhin. Ajo thekson se regjisorja Alice Winocour ka sjellë një qasje shumë reale dhe të ndjeshme ndaj sëmundjes.
Aktorja shton se filmi nuk fokusohet vetëm te dhimbja, por edhe te jeta, marrëdhëniet dhe forca për të vazhduar përpara, duke theksuar rëndësinë e komunikimit dhe mbështetjes mes njerëzve. Sipas saj, “Couture” është një histori e fuqishme për jetën, guximin dhe mënyrën si gratë përballen me presionin, sëmundjen dhe identitetin e tyre.
Cili është filmi i parë që ju ka prekur thellë dhe pse?
Xhirimi i “Tomb Raider” më çoi në Kamboxhia, një nga vendet e mia të preferuara, dhe kjo ndryshoi botëkuptimin tim në shumë mënyra.
Kush ka qenë shoqja/shoku juaj i parë i vërtetë në industri?
Nuk jam e sigurt kush ka qenë i pari, por Jonny Lee Miller dhe unë u afruam gjatë xhirimeve të “Hackers”, u martuam dhe kemi mbetur miq shumë të mirë. Madje kemi punuar sërish bashkë pas 30 vitesh.
Cili film ju ka bërë ta merrni veten më seriozisht si artiste?
Ndoshta nuk e marr veten shumë seriozisht, por përvoja e drejtimit, prodhimit dhe shkrimit të “In the Land of Blood and Honey” më ndryshoi si person dhe artiste.
Si e përkufizonit suksesin në moshën 16 vjeç dhe si e përkufizoni sot?
Në 16 vjeç, sukses do të thoshte të ndihmoja nënën time me pagesat e shtëpisë. Sot, sukses është të lidhem me krijues dhe publikun.
Çfarë po refuzoni dhe çfarë po pranoni tani?
Kam refuzuar projekte shumë të gjata xhirimi për të qenë më shumë në shtëpi. Tani që fëmijët e mi janë mbi 18 vjeç, dua të kaloj më shumë kohë në punë ndërkombëtare dhe projekte artistike.
Çfarë ju mësoi filmi “Couture” për ëndrrat?
Filmi tregon tre gra në faza të ndryshme të jetës dhe ëndrrave të tyre, duke theksuar tensionin mes imazhit që shfaqim dhe jetës së brendshme që kemi.
Si u krijua personazhi Maxine?
Mendova shumë për nënën time dhe për mënyrën si do të kishte dashur një komunitet më të mirë. Ajo do të kishte dashur të më shihte duke folur frëngjisht në film. Djali im Maddox më ndihmoi me tekstet.
Çfarë do të vishnit gjithë jetën?
Diçka e thjeshtë dhe e rehatshme, si pantallona. Nuk kam qenë kurrë në një sfilatë mode, ndaj ky rol ishte interesant për mua.
Si ju ka ndryshuar ky projekt?
Më ka bërë më të butë me veten dhe me të tjerët.
Çfarë keni blerë së fundmi për vete?
Po shkoj në Ruandë për të parë gorillat me disa nga fëmijët e mi. Unë shpenzoj për udhëtime dhe aventura.
Çfarë mesazhi dëshironi të japë filmi për kancerin?
Filmi nuk flet vetëm për fundin dhe trishtimin, por për jetën. Duhet të flitet më hapur edhe për dashurinë dhe seksualitetin pas diagnozës.
Nëse do të vendosnit një trend të ri kulturor, cili do të ishte?
Për herë të parë në historinë e industrisë automobilistike, një në dhjetë makina të reja të shitura në Europë gjatë muajit maj mbante logon e një marke kineze.
Sipas të dhënave të fundit të publikuara nga kompania e analizës së tregut Dataforce, prodhuesit kinezë arritën të sigurojnë një kuotë rekord prej 11% të tregut europian, duke shënuar një kthesë historike në raportet e forcës me gjigantët tradicionalë të kontinentit. Kjo rritje vjen në një moment kur tregu i përgjithshëm europian po shfaq shenja ngadalësimi, duke u zgjeruar me vetëm 3.6% gjatë të njëjtit muaj, çka dëshmon se operatorët nga Azia po fitojnë terren me një ritëm shumë më të shpejtë se mesatarja e industrisë.
Ndryshe nga sa mendohej fillimisht, ky ekspansion agresiv nuk po udhëhiqet ekskluzivisht nga makinat plotësisht elektrike, por po mbështetet fort te modelet hibride dhe ato plug-in hibride.
Prodhuesit kinezë u treguan më fleksibël dhe e lexuan më shpejt se rivalët e tyre europianë ecurinë e konsumit, duke kuptuar se blerësit nuk ishin ende gati të kalonin masivisht te mjetet me bateri absolute. Pasi zgjeruan me shpejtësi ofertën e tyre me motorë të kombinuar, markat kineze kanë arritur të zënë aktualisht afërsisht një të katërtën e të gjitha shitjeve në segmentin e makinave hibride në Europë, pa cënuar rritjen progresive që po regjistrojnë edhe në sektorin e makinave elektrike.
Në analizën e këtij suksesi, agjencia Bloomberg vëren se avantazhi kryesor konkurrues i Kinës mbetet raporti i pakrahasueshëm mes çmimit dhe cilësisë. Makinat kineze ofrojnë më shumë pajisje teknologjike, fuqi motorike dhe asiste rrugore për të njëjtën vlerë monetare ose edhe më lirë se modelet homologe të prodhuara në Europë. Si shembull konkret në treg sillet rasti i modelit SUV MG S9, i cili vjen me performancë më të lartë dhe kushton dukshëm më pak se rivali i tij i drejtpërdrejtë europian Volkswagen Tayron. Ky raport ka bërë që regjistrimet e markave të veçanta të shpërthejnë, ku BYD shënoi një rritje prej 136.6%, grupi Cheri u zgjerua me mbi 240% dhe Leapmotor arriti një rritje eksponenciale prej rreth 465%.
Kjo dinamikë e re po shoqërohet me një transformim të thellë të preferencave të konsumatorëve dhe një humbje të ndjeshme terreni për emrat historikë si Volkswagen, Renault dhe Stellantis, të cilët po përballen me rënie të shitjeve ose rritje krejtësisht modeste. Ndërkohë që shitjet e automjeteve tradicionale me benzinë dhe naftë pësuan një rënie të fortë prej rreth 19%, tregu po zhvendoset me shpejtësi drejt teknologjive të reja, ku mjetet elektrike dhe ato hibride përbëjnë tashmë 67.5% të të gjitha regjistrimeve të reja në Europë.
Gjeografikisht, Europa Jugore, me vende si Spanja, Italia dhe Greqia, është kthyer në tregun kyç për depërtimin e këtyre markave, kryesisht për shkak të ndjeshmërisë më të lartë të konsumatorëve vendas ndaj çmimeve ekonomike.
As masat mbrojtëse dhe tarifat doganore shtesë të vendosura kohët e fundit nga Bashkimi Europian për automjetet elektrike të prodhuara në Kinë nuk kanë arritur ta frenojnë këtë trend. Prodhuesit azianë po e përshtatin me shpejtësi strategjinë e tyre duke anashkaluar barrierat tregtare përmes fokusit te modelet hibride, të cilat nuk preken në të njëjtën masë nga tarifat, si dhe përmes investimeve direkte në infrastrukturën prodhuese brenda kufijve të bllokut.
Në krye të kësaj ofensive qëndron kompania BYD, e cila po zgjeron me shpejtësi rrjetin e shpërndarjes dhe po ndërton një fabrikë të madhe prodhimi në Hungari, me synimin e deklaruar ambicioz për t’u shndërruar në prodhuesin më të madh të makinave në shkallë globale brenda pesë viteve të ardhshme.
Ushtria amerikane ka kryer sulme ajrore ndaj objektivave iraniane, pasi presidenti Donald Trump akuzoi Iranin për shkelje të armëpushimit pas një sulmi me dron ndaj një anijeje mallrash në Ngushticën e Hormuzit.
Komanda Qendrore e SHBA (CENTCOM) njoftoi se goditi depo raketash dhe dronësh, si edhe pozicione radarësh bregdetarë, duke e cilësuar operacionin si përgjigje ndaj sulmit të një dite më parë.
Nga ana tjetër, Irani pretendon se anija kishte kaluar në një rrugë të paautorizuar dhe akuzoi SHBA-në për shkelje të marrëveshjes së armëpushimit. Garda Revolucionare iraniane tha se iu përgjigj sulmeve duke goditur pozicione ushtarake amerikane në rajon dhe paralajmëroi se çdo sulm i ri do të përballet me një reagim më të ashpër.
Pas përshkallëzimit të situatës, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance deklaroi se mosmarrëveshjet duhet të zgjidhen përmes negociatave, por paralajmëroi se “dhuna do të përballet me dhunë”.
Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga rrugët më të rëndësishme për transportin e naftës dhe gazit në botë, ndërsa tensionet e fundit kanë rritur shqetësimet për tregjet ndërkombëtare dhe lirinë e lundrimit./BBC
Nga Gazeta ‘Si’- Qeveria ka miratuar një vendim të ri që përcakton procedurat dhe afatet për pezullimin ose revokimin e licencave të operatorëve që ushtrojnë aktivitetin e basteve sportive online në Shqipëri.
Sipas vendimit, licenca mund të pezullohet ose të hiqet për operatorët që nuk plotësojnë kushtet bazë të licencimit, nuk garantojnë fondin e kërkuar të garancisë, përsërisin shkeljet e parashikuara në ligj, nuk shlyejnë detyrimet ndaj Autoritetit të Mbikëqyrjes së Lojërave të Fatit (AMLF) apo nuk paguajnë fituesit e lojërave.
Procedurat për marrjen e masave do të nisin nga AMLF ose Komisioni i Licencave, në varësi të natyrës së shkeljes. Pas verifikimeve dhe shqyrtimit të dokumentacionit, Komisioni mund t’i propozojë ministrit përgjegjës për Financat pezullimin ose revokimin e licencës, ndërsa vendimi përfundimtar do të merret me urdhër të arsyetuar nga ministri.
Vendimi garanton gjithashtu të drejtën e operatorëve për t’u njoftuar paraprakisht, për të marrë pjesë në seanca dëgjimore dhe për të paraqitur argumentet e tyre përpara se të merret një vendim.
Sipas rregullave të reja, licenca mund të pezullohet për një periudhë nga 30 ditë deri në plotësimin e kushteve të kërkuara, por jo më shumë se dy vjet. Gjatë kësaj periudhe operatori nuk do të lejohet të ushtrojë aktivitetin dhe do të duhet të zbatojë të gjitha detyrimet e përcaktuara në urdhrin e ministrit.
Vendimi parashikon edhe ngritjen e një komisioni AD-HOC pranë Ministrisë së Financave, i cili do të shqyrtojë rastet e propozuara për pezullim ose revokim licence. Ndërkohë, AMLF do të monitorojë zbatimin e urdhrave dhe respektimin e kushteve nga operatorët.
Operatorët e prekur nga këto masa do të kenë të drejtën ta ankimojnë vendimin në gjykatën kompetente, sipas legjislacionit në fuqi.
Vendimi do të hyjë në fuqi 15 ditë pas botimit në Fletoren Zyrtare.
Nga Gazeta ‘Si’- Rreth 900 mijë pensionistë do të përfitojnë një rritje prej 2.7% të pensioneve, duke nisur nga data 1 korrik.
Vendimi i miratuar nga qeveria parashikon indeksimin e pensioneve të pleqërisë, pensioneve të veçanta, si edhe përfitimeve të barrëlindjes, me qëllim kompensimin e rritjes së kostos së jetesës si pasojë e inflacionit.
Sipas të dhënave të Institutit të Sigurimeve Shoqërore, pensioni mesatar urban i pleqërisë, që në fund të vitit 2025 ishte 20.123 lekë, pas indeksimit prej 2.7% do të rritet me 543 lekë, duke arritur në 20.666 lekë në muaj.
Ndërkohë, pensioni mesatar rural i pleqërisë do të rritet nga 11.878 lekë në 12.107 lekë.
Rritje do të kenë edhe kategoritë e tjera të pensioneve. Pensionet e invaliditetit në zonat urbane do të shtohen me 537 lekë, ndërsa ato rurale me 279 lekë. Pensionet familjare urbane do të rriten me 256 lekë, ndërsa ato rurale me 46 lekë.
Ky është indeksimi i parë që prej vitit 2022 që zbatohet në muajin korrik. Në vitet e fundit, indeksimi është kryer në muajin tetor, duke bërë që pensionistët të prisnin disa muaj më tepër për përfitimin e rritjes.
Qeveria argumenton se masa synon të amortizojë efektet e inflacionit dhe rritjes së çmimeve, të ndikuara edhe nga zhvillimet ndërkombëtare dhe shtrenjtimi i karburanteve e produkteve të konsumit gjatë këtij viti.
Nga Gazeta ‘Si’- Një 28-vjeçar nga Tirana është arrestuar nga Policia e Lezhës, pasi dyshohet se tentoi të vriste nënën e bashkëjetueses së tij duke e përplasur me automjet.
Sipas Policisë, ngjarja ka ndodhur rreth orës 02:05 në lagjen “Skënderbeg” të Lezhës. I riu kishte shkuar me makinë për të marrë bashkëjetuesen, por në atë moment kanë dalë familjarët e saj. Për motive që lidhen me marrëdhëniet familjare, ai dyshohet se ka goditur me automjet nënën e saj, një 43-vjeçare, duke i shkaktuar dëmtime trupore, dhe më pas është larguar nga vendi i ngjarjes.
Falë reagimit të menjëhershëm të efektivëve të Policisë dhe operacionit të koduar “Reagimi”, autori i dyshuar u lokalizua, u kap dhe u vu në pranga.
43-vjeçarja u transportua në Spitalin e Traumës në Tiranë, ku vijon të marrë trajtim mjekësor.
Në cilësinë e provës materiale, Policia sekuestroi automjetin e përdorur në ngjarje.
Ndaj 28-vjeçarit rëndon akuza për veprën penale “Vrasja për shkak të marrëdhënieve familjare”, mbetur në tentativë, ndërsa materialet procedurale i janë referuar Prokurorisë pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Lezhë për veprime të mëtejshme.
Gazeta Si – Vila Certosa, prona e madhe dhe luksoze në Sardenjë që i përkiste ish-kryeministrit italian, Silvio Berlusconi, do t’i shitet familjes mbretërore të Katarit, Al Thani.
Për vite me radhë, ajo ishte një pikë qendrore e lajmeve politike të verës – si në Itali, ashtu edhe jashtë vendit; gjatë gjithë karrierës së tij politike gati tre-dekada, Berlusconi pothuajse gjithmonë e kalonte muajin gusht atje, një kohë kur aktiviteti politik në Romë ngadalësohet ndjeshëm.
Kështu, Vila Certosa u bë më shumë sesa thjesht një shtëpi pushimi për Berlusconin; ajo shërbeu si një vend për takime me krerët e shteteve dhe qeverive të huaja, politikanë italianë dhe ndërkombëtarë, miq dhe gazetarë.
Berlusconi përdorte shpesh rezidencat e tij private si baza për menaxhimin e çështjeve të tij politike dhe qeveritare; përveç Vilës Certosa, prona, si Palazzo Grazioli në Romë dhe vila në Arcore (Brianza), u bënë të njohura në këtë drejtim. Kjo ishte një praktikë e re dhe e pazakontë që shkaktoi periodikisht polemika.
Për shkak të takimeve diplomatike ndërkombëtare të mbajtura atje, qeveria madje e caktoi Vilën Certosa në vitin 2004 si një “vend alternativ me siguri të lartë për sigurinë e kryeministrit” – konkretisht, vetë Berlusconit.
Një fotografi arkivi që tregon inspektorët e planifikimit urban brenda Villa Certosa të ish-kryeministrit italian Silvio Berluscon
Në terma praktikë, kjo do të thoshte se iu dha i njëjti status si vendet zyrtare institucionale, si Palazzo Chigi në Romë, duke autorizuar Berlusconin të kryente punë qeveritare nga vila e tij private.
Duke përmendur këtë klasifikim, Ministria e Brendshme thirri sekretin shtetëror në vitin 2004 për të parandaluar zyrën e prokurorit publik Tempio Pausania të inspektonte pronën për shkelje të dyshuara të kodit të ndërtimit dhe vepra penale mjedisore.
Sekreti shtetëror është një kufizim ligjor që një kryeministër mund të vendosë për çdo çështje, ku zbulimi mund të dëmtojë Republikën.
Zyra e prokurorit më pas apeloi në Gjykatën Kushtetuese dhe Ministria e Brendshme e hoqi përcaktimin e sekretit shtetëror në vitin 2005, pak para se Gjykata të vendoste për çështjen.
Në një farë mënyre, Berlusconi ishte një pararendës i një zakoni që shpesh shoqërohet vitet e fundit me presidentin e SHBA-ve, Donald Trump.
Të dy i përdorën pronat e tyre publikisht dhe politikisht – zakonisht të ndërtuara ose të rinovuara në stile të çuditshme dhe të ekzagjeruara – duke demonstruar ndryshime të dallueshme ndaj ritualeve të politikës së ngurtë dhe konvencionale.
Villa Certosa ishte simboli më i habitshëm i këtij qëndrimi të Berlusconit, ashtu si resorti Mar-a-Lago i Trumpit në Florida.
Vila Certosa nuk është në fakt një vilë e vetme, por një kompleks që përfshin shtatë godina, së bashku me ndërtesa të tjera të ndryshme ndihmëse dhe struktura shtesë.
Ajo ndodhet në majë të një kodre të vogël me pamje nga deti, njëzet minuta larg me makinë në veri të Olbias në verilindje të Sardenjës.
Dikush mund të shkruajë një libër të tërë për tiparet ekscentrike të vilës. Ndër më të shquarat dhe më të cituara shpesh, janë: një bunker bërthamor, një amfiteatër, një kopsht dolmen, Shpella e Neptunit, një replikë nuraghe, pellgje artificiale të kompletuara me mjellma dhe ishuj, skulptura të ndryshme guri dhe bronzi që përshkruajnë figura njerëzore nudo dhe një qark talasoterapie (një sistem prej pesë pishinash me ujë deti të rregulluara në nivele të shumëfishta).
Pastaj ishte një vullkan famëkeq: një lloj kodre e vogël artificiale që përmbante një mekanizëm që, kur aktivizohej nga distanca, simulonte një shpërthim.
Natën e “Ferragostos” në vitin 2006 (mesi i gushtit), kur ai e aktivizoi atë për herë të parë për të argëtuar një grup mysafirësh, banorët aty pranë njoftuan autoritetet e Mbrojtjes Civile.
Porto Rotondo. Vila e Silvio Berlusconit, “La Certosa”
Bimët meritojnë një vëmendje më vete. Berlusconi ishte një pasionuar pas kopshtarisë dhe kujdesej shumë për peizazhin e vilës.
Ai kishte qindra palma, bimë hibiskusi dhe kaktus. Midis kaktusëve ishte një që Berlusconi pretendonte se i ngjante “trurit të Tremontit” – duke iu referuar njeriut që shërbeu si ministër i Ekonomisë në qeverinë e tij – sepse “është e gjitha e shtrembëruar, por plot me gjëra”.
Pamja e rezidencës është po aq e çuditshme, sa historia e saj dhe ngjarjet që u zhvilluan atje. Berlusconi e bleu atë nga Flavio Carboni – një biznesmen i shquar sardian, i cili vdiq në vitin 2022 dhe u përfshi në episode të ndryshme kontraverse të historisë së fundit italiane; Carboni kishte vendosur ta shiste pronën në fund të viteve 1970 për të paguar disa nga borxhet masive që kishte grumbulluar.
Berlusconi e ndryshoi emrin e saj, nga Villa Monastero në Villa Certosa dhe i ngarkoi arkitektit të tij të besuar, Gianni Galimondi, ta rinovonte dhe zgjeronte atë.
Ngjarjet më interesante dhe kurioze ndodhën nga viti 2001 e tutje, pasi Berlusconi u bë kryeministër për herë të dytë.
Një oborr i brendshëm në Villa Certosa
Në vitet që pasuan, ai priti në vilë krerë të ndryshëm shtetesh dhe qeverish të huaj, përfshirë presidentin e SHBA-ve, George W. Bush, presidentin, egjiptian Hosni Mubarak dhe kryeministrat spanjollë, José María Aznar dhe José Zapatero.
Vizita e Tony Blair, kryeministrit britanik Laburist, në gusht 2004 u bë e famshme. Blair kishte një raport të fortë me Berlusconin, pavarësisht prirjeve të tyre politike të kundërta.
Ai e kishte pranuar ftesën vetëm pas shumë bindjesh, megjithatë ishte i vendosur të shmangte fotografimin përkrah Berlusconit; si pasojë, ai i kërkoi gruas së tij, Cherie, që të pozicionohej gjithmonë midis tyre sa herë që gazetarët ishin të pranishëm.
Fotografitë përfunduan duke shkaktuar mosmarrëveshje për arsye të tjera: ndërsa shoqëronte Blair dhe gruan e tij nëpër qendër të Porto Rotondos – një vendpushim turistik i njohur aty pranë – Berlusconi u shfaq për herë të parë i veshur me një shami që do të bëhej e famshme.
Më vonë u zbulua se shamia shërbente për të fshehur shenjat nga një procedurë transplantimi flokësh që ai i ishte nënshtruar vetëm disa javë më parë në një klinikë të nivelit të lartë në Ferrara.
Një takim në Villa Certosa midis Berlusconit dhe presidentit egjiptian Mubarak, korrik 2008
Atë mbrëmje, përsëri në Villa Certosa, Berlusconi e trajtoi Blair me një shfaqje fishekzjarrësh të personalizuar: fishekzjarrët shkruanin “W TONY” në qiell.
Presidenti rus Vladimir Putin, një mik i ngushtë i Berluskonit, qëndroi në vilë disa herë. Vizita e parë, në vitin 2003, ishte veçanërisht spektakolare.
Zgjati tre ditë dhe Putini u shoqërua nga disa anije luftarake ruse, siç është kryqëzori me raketa të drejtuara “Moskva” (i cili më pas u fundos nga Ukraina në Detin e Zi në prill 2022).
Festa të shumta mbaheshin në vilë gjatë vizitave të Putinit. Pavarësisht nëse një mysafir si Putini ishte i pranishëm apo jo, këto evente shpesh përfshinin performanca nga Mariano Apicella, një kantautor dhe mik i Berlusconit.
Apicella dhe Berlusconi madje kishin bashkëshkruar disa këngë. Në vitin 2008, gjatë një feste në Villa Certosa, ata performuan një duet të një prej këngëve të tyre më të famshme: “Meglio ‘na canzone”.
Silvio Berlusconi me presidentin rus Vladimir Putin në Villa Certosa në 2003
Midis viteve 2007 dhe 2009, fotografi Antonello Zappadu bëri fshehurazi disa foto në Villa Certosa, duke kapur Berlusconin dhe mysafirët e tij në poza të lira.
Disa foto të bëra në vitin 2008 tregonin kryeministrin çek, Mirek Topolánek, të zhveshur pranë pishinës; ato u publikuan në vitin 2009 në gazetën spanjolle “El País”.
Në Itali, fotot ishin sekuestruar nga Autoriteti i Mbrojtjes së të Dhënave – organi përgjegjës për sigurimin e pajtueshmërisë me rregulloret e mbrojtjes së të dhënave personale – pasi avokatët e Berlusconit paraqitën një padi kundër Zappadus për shkelje të pronës dhe shkelje të privatësisë, si dhe mashtrim. Zappadu u lirua nga të gjitha akuzat më pas.
Javier Moreno, kryeredaktori i “El País” në atë kohë, mbrojti vendimin për të publikuar fotot e Zappadu-së, duke deklaruar se “ajo që përcjellin fotot” është “ajo zbehje e vijës ndarëse midis sferave publike dhe private – një lloj përzierjeje imorale – që po degradon shtetin demokratik në Itali”.
Ish-kryeministri britanik, Tony Blair dhe gruaja e tij, Cherie gjatë vizitës së tyre në Villa Certosa me Berlusconi-n
Berlusconi gjithashtu dha intervista për gazetarë italianë dhe të huaj në Villa Certosa. Në vitin 2003, ai i dha një intervistë Boris Johnson – ish-kryeministrit konservator britanik, i cili atëherë ishte gazetar për revistën britanike, “The Spectator” – që shkaktoi polemika të konsiderueshme.
Johnson intervistoi Berlusconin së bashku me një gazetar tjetër, Nicholas Farrell, i cili kishte shkruar së fundmi një libër për Benito Musolinin.
Farrell e nxiti atë të bënte një krahasim midis diktaturës fashiste të Musolinit në Itali dhe asaj të Sadam Huseinit në Irak (e cila kishte përfunduar së fundmi pas 24 vitesh) dhe Berlusconi vërejti: “Ajo ishte një diktaturë shumë më dashamirëse: Musolini nuk vriste askënd. Musolini dërgonte njerëz me pushime për t’i burgosur”.
Vila Certosa ishte gjithashtu vendi ku zhvilloheshin përpjekjet e fundit dhe ambicioze politike të Berlusconit – një përpjekje që përfundoi me dështim: zgjedhja e tij si President i Republikës.
Zgjedhjet ishin planifikuar për në janar 2022 dhe në gusht 2021, Berlusconi ftoi figura kyçe nga e djathta – dhe më gjerë – në Vila Certosa.
Ai shpresonte t’i bindte ata që partitë e tyre parlamentare të votonin për të si president të ri; të ftuarit përfshinin Giorgia Melonin dhe Ignazio La Russa-s, Matteo Salvini dhe partneren e tij, Francesca Verdini, Pier Ferdinando Casini dhe Matteo Renzi.
Në fund, Sergio Mattarella u rizgjodh në vitin 2022. E tëra çfarë mbetet nga ajo përpjekje e pafat, është rrëfimi i La Russa-s për vizitën, i ndarë në një intervistëme “Corriere della Sera”: “Ai na çoi nëpër vilë me një karrocë elektrike si një i çmendur, duke marrë kthesat si një pilot i Formula 1. Ai dhe Giorgia Meloni ishin përpara; unë isha prapa me të dashurën e Berlusconit, Marta Fascina. Ajo vazhdonte të bërtiste, ‘Ngadalë!’ Por ai nuk i kushtoi vëmendje”.
Nga Gazeta Si- Në vijimësi të reagimit të djeshëm, kompania SORI-AL ka reaguar përsëri, këtë herë duke shtuar si mundësi të helmimit të studentëve të Akademisë së Sigurisë edhe virozat sezonale.
“Nga të dhënat e administruara deri në këtë moment, nuk rezulton që shkaku i kësaj situate të jetë ushqimi i shërbyer nga Shoqëria “SORI-AL. Përkundrazi, informacionet e mbledhura nga burime të ndryshme, tregojnë se në ambientet e Akademisë së Sigurisë është evidentuar edhe prania e virozave sezonale, të cilat shoqërohen me temperaturë të lartë, këputje fizike dhe simptoma të tjera klinike”, shkruan në reagim kompania, duke shtuar se këto rrethana përbëjnë elemente të rëndësishme që duhet të jenë pjesë e hetimit epidemiologjik dhe nuk mund të anashkalohen në analizën e kësaj situate.
Për këtë arsye, kompania u bën thirrje të gjitha organeve ligjzbatuese dhe institucioneve përgjegjëse të zhvillojnë një hetim të plotë, të paanshëm dhe të mbështetur mbi prova shkencore, epidemiologjike dhe laboratorike, “pasi Shoqëria “SORI-AL” nuk mund të vazhdojë të jetë objekt i një presioni të vazhdueshëm institucional dhe i një gjykimi publik të parakohshëm, që e bën praktikisht të pamundur ushtrimin normal të aktivitetit të saj”.
Ministri i Bujqësisë, Andis Salla, gjatë një konference me median tha se institucionet kanë marrë të gjitha masat e nevojshme për të izoluar dhe bllokuar ambientet në Akademinë e Sigurisë që lidhen me helmimin e 64 kursantëve. Salla shtoi se janë në pritje të analizave për të përcaktuar shkakun e helmimit.
Nga Gazeta ‘Si’- Afati për aplikimet në kuadër të Skemës Kombëtare të Mbështetjes në Bujqësi 2026 është shtyrë me 10 ditë, duke u dhënë mundësi më shumë fermerëve të përfitojnë nga programi i mbështetjes financiare.
Ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla bëri të ditur sot për mediet se “vendimi është marrë për shkak të fluksit të lartë të aplikimeve të regjistruara gjatë ditëve të fundit dhe afati, që përfundonte më 26 qershor, është shtyrë deri më 6 korrik”.
“Këto ditë kemi pasur një rritje të ndjeshme të numrit të aplikimeve. Për t’u dhënë mundësi sa më shumë fermerëve të bëhen pjesë e Skemës Kombëtare, kemi vendosur ta shtyjmë afatin edhe me 10 ditë”, u shpreh Salla.
Ministri përmendi edhe programin IPARD, duke treguar se po pritet një delegacion për të finalizuar dakordësimin mbi fondet e IPARD-it, duke theksuar se procesi është në progres dhe pritet të përmbyllet së shpejti, si pjesë e mbështetjes për fermerët shqiptarë.
“Ne kemi rreth 40 mijë fermerë që kanë aplikuar deri tani, në 12 masat që ne kemi janë interesuar për të aplikuar. Është vendosur që të shtyhen me 10 ditë deri në datën 6 korrik afati, për t’u dhënë mundësi fermerëve për të aplikuar. Presim një delegacion për të dakordësuar lidhur me fondet për IPARD. Jemi në progres e sipër, është një proces pozitiv dhe presim që IPARD të dakordësohet sa më shpejt. Prandaj janë disa komponentë mbështetës për fermerët shqiptarë”, u shpreh ministri.
Gazeta Si – “Do të të duhej një motor për ta ndjekur dhe për ta ndaluar”, i thoshin njëri-tjetrit vite më parë prindërit në fushat e Rio de Janeiro-s, duke parë një djalë që dukej sikur fluturonte pranë fëmijëve të tyre.
Mbrojtësit skocezë me shumë mundësi mendonin të njëjtën gjë, të paaftë për të përmbajtur talentin e atij fëmije – tani kampion që mban fanellën me numrin 7 të Brazilit.
“Vinicius nuk ka ndryshuar; ai i çmendte kundërshtarët që kur ishte i vogël”, kujton Carlos Eduardo Abrantes – i njohur për të gjithë si “Cacau” – njeriu që zbuloi yllin e Real Madridit.
“Ai ishte shumë i turpshëm; topi ishte mënyra e tij për të shprehur veten”. Vini lindi në São Gonçalo, një komunë e Rios.
Futbolli e shpëtoi nga një jetë krimi dhe i ofroi një të ardhme përtej varfërisë së atyre rrugëve. Nëna e tij mbikëqyri rritjen e tij, pasi babai ndodhej shpesh në São Paulo: “Ai punonte për një kompani instalimesh interneti dhe iu desh të zhvendosej për të gjetur punë”.
Ishte falë babait të tij që Cacau zbuloi talentin e djaloshit dhe arriti ta sillte atë te Flamengo: “Ai ishte personi që më tregoi për cilësitë e tij. ‘Duhet ta shohësh’, vazhdonte të thoshte ai. Kishte talent të jashtëzakonshëm.” Në moshën gjashtë vjeç, Vini i vogël u bashkua me akademinë rinore ‘kuqezi’ – “ekipin që e mbështeste e gjithë familja e tij”.
Fëmijëria e brazilianit kaloi midis çiklizmit për në shkollë dhe seancave stërvitore. Ai i mahniti të gjithë. Në moshën shtatë vjeç, filloi të “luante kundër nëntëvjeçarëve”; pak më vonë, “Nike” e vuri re dhe e bindi të nënshkruante kontratën e tij të parë.
Ato çizme me markën “Swoosh” do ta shoqëronin gjatë gjithë rrugës për në “Bernabéu”. Megjithatë, para se të mbërrinte në Spanjë, një rrjedhë e vazhdueshme çmimesh individuale shkoi dorë për dore me sakrifica të mëdha: si djalë, ai kalonte tre orë në ditë në autobus duke udhëtuar për në dhe nga qendra stërvitore e Flamengos, pasi prindërit e tij nuk mund ta çonin atje me makinë.
Puna e palodhur u shpërblye: Evropa e vuri re talentin e tij. Real Madridi e mundi konkurrencën për ta nënshkruar atë. Pjesa tjetër është histori.
Si fëmijë, Vinicius kishte dy ëndrra: “Të përballej me idhullin e tij, CR7 dhe të luante në një Kupë Bote duke veshur fanellën e Brazilit”.
Ai i ka bërë ato realitet. Le të shtojmë edhe një të tretë: fitimin e Kupës së Botës. Kush e di – ndoshta për ta bërë këtë, ai do të duhet ta mposhtë vetë Cristianon.
Nga rrugët e Rios, te dashuria e një kombi të tërë: “I gjithë vendi është pas tij”. Djali “me motor” ia ka dalë mbanë.
Nga Gazeta ‘Si’- Shkencëtarët kanë deklaruar se vala e të nxehtit që po godet Europën Perëndimore është më e rënda dhe më e përhapura e regjistruar ndonjëherë dhe se ajo është bërë e mundur vetëm si pasojë e ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga djegia e lëndëve djegëse fosile.
Sipas analizës së konsorciumit World Weather Attribution (WWA), pothuajse gjysma e 850 qyteteve më të mëdha të Europës po përjetojnë nivelet më të larta të stresit termik të regjistruar ndonjëherë.
Kombinimi i temperaturave të larta me lagështinë e madhe e bën djersitjen më pak efektive për ftohjen e trupit, duke rritur ndjeshëm rrezikun për shëndetin.
Në Mbretërinë e Bashkuar u regjistrua temperatura më e lartë e muajit qershor, 36.7°C, ndërsa në shumë vende të Europës Perëndimore janë shtuar urgjencat mjekësore dhe janë raportuar edhe viktima.
Shkencëtarët theksojnë se një valë e tillë të nxehti do të kishte qenë rreth 2°C më e ftohtë në vitin 2003 dhe rreth 3.5°C më e ftohtë në vitin 1976. Temperaturat e larta gjatë natës, të cilat pengojnë pushimin dhe rikuperimin e organizmit, janë sot rreth 100 herë më të mundshme sesa dy dekada më parë.
Sipas studiuesve, pa masa urgjente për uljen e emetimeve të gazeve serrë, valët e ardhshme të të nxehtit do të jenë edhe më ekstreme. Ata paralajmërojnë se vera aktuale mund të konsiderohet relativisht e freskët krahasuar me atë që mund të ndodhë në dekadat e ardhshme.
Ekspertët vlerësojnë se mbi 100 milionë njerëz në Europë janë ekspozuar ndaj temperaturave mbi 35°C. Ndikimet janë të shumta: mbyllje shkollash, vështirësi në funksionimin e spitaleve, anulime të udhëtimeve me tren dhe avion, si edhe rritje e rasteve të urgjencave shëndetësore.
Sipas OKB-së, ndryshimet klimatike po përshpejtohen si rezultat i varësisë nga qymyri, nafta dhe gazi. Zgjidhja, sipas ekspertëve, është përshpejtimi i kalimit drejt energjisë së pastër, mbrojtja e pyjeve dhe investimi në infrastrukturë më rezistente ndaj temperaturave ekstreme.
Studimet tregojnë se vala e të nxehtit në Europë në vitin 2022 shkaktoi mbi 60 mijë viktima, ndërsa një valë më e vogël në vitin 2024 mori mbi 2 300 jetë në vetëm tre ditë në 12 qytete evropiane. Shkencëtarët vlerësojnë se rreth dy të tretat e këtyre vdekjeve nuk do të kishin ndodhur pa ndikimin e ndryshimeve klimatike.
Ekspertët bëjnë thirrje për veprime të menjëhershme për të reduktuar emetimet e karbonit dhe për të ndërtuar qytete, banesa dhe sisteme shëndetësore më të përshtatura ndaj klimës së re, me qëllim mbrojtjen e jetës dhe mirëqenies së qytetarëve./ The Guardian
Login
