Login
Pse po largohen të rinjtë nga Ballkani?
MĂ« shumĂ« se 130,000 njerĂ«z largohen nga rajoni i Ballkanit çdo vit. Pse po largohen tĂ« rinjtĂ« dhe a janĂ« subvencionet e shpallura nga politikanĂ«t rajonalĂ« njĂ« nxitje e mjaftueshme pĂ«r tâu kthyer?
Mario (30), Mijat (29) dhe Matija (22) duket se nuk kanë asgjë të përbashkët. Njëri është nga Tuzla, tjetri nga Negotini, i treti nga Zagrebi. Ata kanë mbaruar shkolla të mesme dhe universitete të ndryshme, kanë profesione të ndryshme dhe nuk e njohin njëri-tjetrin.
Ajo që kanë të përbashkët është se vijnë nga Ballkani. Dhe se jetojnë jashtë vendit ose planifikojnë të largohen.
TĂ« tre i thonĂ« DW se nuk e morĂ«n vendimin pĂ«r tâu larguar brenda natĂ«s. Edhe pse motivet e tyre pĂ«r tâu larguar ishin tĂ« ndryshme, arsyet janĂ« tĂ« njĂ«jta: çrregullimi i sistemit dhe mungesa e organizimit tĂ« shoqĂ«risĂ«.
âPse njerĂ«zit largohen nga Kroacia? AsgjĂ« nuk funksionon atje! Transporti publik, kopshtet, nuk ka punĂ«, nuk ka apartamente, gjithçka Ă«shtĂ« e shtrenjtĂ«. NjerĂ«zit duan tĂ« jetojnĂ« nĂ« vende ku funksionon, nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« vetĂ«m me paratĂ«â, thotĂ« Matija, i cili jeton nĂ« qytetin gjerman tĂ« Mainzit qĂ« nga mosha 16 vjeç.
Se ata nuk janë të vetëm në vendimin e tyre për të emigruar dëshmohet nga fakti se mesatarisht rreth 133,500 njerëz largohen nga Ballkani çdo vit. Kjo tregohet nga baza e të dhënave e Organizatës Ndërkombëtare për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim (OECD), e cila regjistron numrin e njerëzve që janë zhvendosur në një vend në një vit të vetëm.
Edhe pse nuk ka statistika zyrtare pĂ«r numrin e atyre qĂ« largohen nga vendi nĂ« nivel kombĂ«tar (pĂ«rveç KroacisĂ«), tĂ« dhĂ«nat e OECD-sĂ« pĂ«r 31 vende tregojnĂ« se nĂ« periudhĂ«n nga viti 2019 deri nĂ« vitin 2023 â viti i fundit pĂ«r tĂ« cilin ka tĂ« dhĂ«na tĂ« disponueshme â njĂ« total prej mĂ« shumĂ« se 660,000 njerĂ«z u larguan nga Serbia, Kroacia, Mali i Zi dhe Bosnja dhe Hercegovina.
Sipas kĂ«tyre tĂ« dhĂ«nave, vendi kryesor pĂ«r sa i pĂ«rket âikjes sĂ« truritâ Ă«shtĂ« Kroacia, nga e cila ikin rreth 47,000 banorĂ« çdo vit. Kroacia ka rreth 3.8 milionĂ« qytetarĂ«. MĂ« pas nĂ« kĂ«tĂ« listĂ« famĂ«keqe Ă«shtĂ« Serbia, e cila humbet mesatarisht 43,000 banorĂ« çdo vit, ndĂ«rsa rreth 40,000 qytetarĂ« largohen nga Bosnja dhe Hercegovina çdo vit.
Në vitin 2023, Sekretarja e Përgjithshme e Këshillit të Bashkëpunimit Rajonal, Majlinda Bregu, njoftoi se, sipas vlerësimeve, rajoni i Ballkanit Perëndimor do të humbasë midis një të katërtën dedi në gjysmën e qytetarëve të saj të rinj të kualifikuar dhe të arsimuar në dekadat e ardhshme. Ajo theksoi shkallën e lartë të papunësisë, varfërinë dhe përjashtimin si disa nga arsyet kryesore.
Pse po largohen të rinjtë?
Edhe pse migrimi nga Ballkani nuk Ă«shtĂ« ânga djeâ, ekspertĂ«t tregojnĂ« se faktorĂ«t kanĂ« ndryshuar nĂ« 30 vitet e fundit.
Demografi Vladimir Nikitoviq nga Instituti i Shkencave Sociale në Beograd shpjegon për DW se, ndryshe nga të ashtuquajturit faktorë shtytës që dikur dominonin dhe që kryesisht kishin të bënin mearsye ekonomike, sot njerëzit motivohen edhe nga faktorët e kënaqësisë ose pakënaqësisë me gjendjen e shoqërisë.
Megjithatë, ndonëse cilësia e jetës është një faktor i rëndësishëm, Nikitoviq vëren se ajo ndryshon në varësi të llojit të profesionit dhe se është e vështirë të thuhet me siguri se është bërë më e rëndësishme se të ardhurat.
âPĂ«r njerĂ«zit me arsim tĂ« lartĂ«, tĂ« cilĂ«t si rregull kanĂ« pritje mĂ« tĂ« larta nga jeta, cilĂ«sia e jetĂ«s dhe tĂ« gjithĂ« faktorĂ«t qĂ« nuk lidhen ekskluzivisht me paratĂ« ose pagĂ«n janĂ« shumĂ« lart nĂ« listĂ«n e prioriteteveâ, thekson ai dhe shton: âNga ana tjetĂ«r, pĂ«r njerĂ«zit qĂ« janĂ« nĂ« profesione tĂ« tjera, kryesisht duke kryer punĂ« manuale, ku ndryshimet nĂ« tĂ« ardhura janĂ« shpesh pesĂ« ose gjashtĂ« herĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha se kĂ«tu, Ă«shtĂ« mjaft logjike qĂ« faktori ekonomik Ă«shtĂ« ende vendimtar. Kjo Ă«shtĂ« ende pjesa mĂ« e madhe e njerĂ«zve qĂ« largohenâ.
Kur u pyet se si ngjarjet aktuale politike reflektojnĂ« nĂ«motivimin e tĂ« rinjve pĂ«r tâu larguar/qĂ«ndruar nĂ« vend, Nikitoviq tha se ato sigurisht qĂ« kanĂ« njĂ« ndikim, por ato reflektojnĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r nĂ« potencialin e largimit sesa nĂ« vetĂ« largimin.
âRrethanat politike flasin mĂ« shumĂ« pĂ«r gjendjen e shoqĂ«risĂ« sesa nĂ«se dikush do tĂ« migrojĂ« vĂ«rtet. Kur tĂ« rinjtĂ« thonĂ« se do tĂ« largoheshin dhe pĂ«rmendin situatĂ«n politike ose gjendjen e shoqĂ«risĂ« si arsye, kjo flet mĂ« shumĂ« pĂ«r kĂ«naqĂ«sinĂ«Â e tyre me kushtet sociale, sesa nĂ«se ata do tĂ« largohen vĂ«rtet pĂ«r kĂ«tĂ« arsyeâ, thekson ai.
A mund të kthehen të rinjtë me para?
Ndryshe nga Bosnjë-Hercegovina, ku ende nuk ka një program zyrtar shtetëror për të inkurajuar kthimin e të rinjve, udhëheqësit serbë dhe kroatë janë përpjekur përsëri në javët e fundit të tërheqin të rinj nga jashtë me masa të reja.
Gjatë njërit prej fjalimeve të tij zgjedhore, këtë herë në Svilajnac, Presidenti serb Aleksandar Vuçiq njoftoi subvencione për të kthyerit, pa specifikuar se sa do të arrinin ato.
Aktualisht, Serbia ka masa në formën e ndihmës administrative dhe mbështetjes për punësim, si dhe një lehtësim tatimor pesëvjeçar në formën e një uljeje prej 70 përqind të bazës tatimore dhe të kontributeve. Me fjalë të tjera, taksapaguesve të sapovendosur u ngarkohen taksa vetëm mbi 30 përqind të të ardhurave të tyre.
Kryeministri kroat Andrej Plenkoviq është disi më bujar, sepse investimet në të kthyerit janë në miliona. Ato variojnë nga një përjashtim pesëvjeçar nga pagesa e taksës mbi të ardhurat deri në një shumë prej 27.000 eurosh për të filluar biznesin e tyre.
Edhe pse masa të tilla janë sigurisht të rëndësishme, bashkëbiseduesit e DW besojnë se ato ende nuk janë një nxitje e mjaftueshme për të rinjtë që të kthehen.
Nenad Jovetiq, drejtor i Institutit për Zhvillim dhe Inovacion (IRI), thekson se një sistem cilësor arsimor dhe shëndetësor do të ishte me rëndësi kyçe si masë, dhe se përmirësimi i tyre mund të tërheqë shumë qytetarët, pavarësisht nga mosha e tyre.
âPagat dhe tĂ« ardhurat janĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme, por kur bĂ«het fjalĂ« pĂ«r shĂ«ndetin ose arsimimin e fĂ«mijĂ«ve tuaj, nĂ«se mund tâua ofroni kĂ«tĂ« tĂ« rinjve qĂ« kanĂ« emigruar mĂ« parĂ« â kjo do tĂ« ishte gjĂ«ja e duhur pĂ«r tâu bĂ«rĂ«â, thekson ai.
Demografi Nikitoviq pajtohet dhe i sheh kĂ«to masa mĂ« shumĂ« si ânjĂ« truk politik sesa si njĂ« masĂ« qĂ« mund ta ndryshojĂ« vĂ«rtet situatĂ«nâ.
âShumica e kĂ«tyre njerĂ«zve nuk kanĂ« besim tĂ« mjaftueshĂ«m nĂ« shoqĂ«ri, ose nĂ« shtetin dhe mĂ«nyrĂ«n se si funksionon sistemi. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse mendoj se stimujt financiarĂ« janĂ« vetĂ«m dytĂ«sorĂ« â Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« njerĂ«zit tĂ« ndiejnĂ« se ka njĂ« perspektivĂ« dhe mundĂ«si pĂ«r pĂ«rparim.â
Mario, Mijat dhe Matija konfirmojnĂ« se arsyet financiare nuk janĂ« motivimi kryesor pĂ«r tâu larguar. Ata thonĂ« se do tĂ« preferonin ta shihnin sistemin tĂ« funksiononte.
Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse ata u thonĂ« politikanĂ«ve tĂ« njĂ«jtĂ«n gjĂ« nĂ« mĂ«nyra tĂ« ndryshme â zgjidhni problemet sistemike dhe ne do tĂ« kthehemi pa asnjĂ« nxitje. (DW)
The post Pse po largohen të rinjtë nga Ballkani? appeared first on Gazeta Si.
