❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Nga studimet te lëvdatat në TikTok - fushata e heshtur e ndikimit kinez në Ballkan

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Programet arsimore të Pekinit po riformësojnë perceptimet te të rinjtë e Ballkanit, përderisa fuqia e butë shtrihet përtej infrastrukturës.

Përderisa investimet e mëdha të Kinës po vihen nën vëzhgim në mbarë Evropën, Pekini po i drejtohet një forme më të butë ndikimi në Ballkan: bursa, shkëmbime universitare dhe studentë të rinj që ndajnë jetën në Kinë me audiencat në vendet e tyre.

Kjo përfshin mundësi studimi të financuara nga Kina, e cila ofron bursa për shkollim, pagesa mujore dhe qasje në universitete me rritje të shpejtë. Shumë prej këtyre studentëve kanë ndarë, gjithashtu, përvojat e tyre në rrjetet sociale, ku kanë një numër të konsideruar ndjekësish, ndërsa të tjerë janë paraqitur në media ose në institucione zyrtare kineze.

“Aplikova pĂ«r qejf [nĂ« kursin e gjuhĂ«s kineze], ngaqĂ« ishte njĂ« gjuhĂ« e re qĂ« nuk e kam mĂ«suar asnjĂ«herĂ«", i tha Radios Evropa e LirĂ« (REL), Era KĂ«rnaja, njĂ« 24-vjeçare nga veriu i ShqipĂ«risĂ« qĂ« tani studion shkenca kompjuterike nĂ« Universitetin e ShkencĂ«s dhe TeknologjisĂ« Kunming, nĂ« provincĂ«n Yunnan tĂ« KinĂ«s.

“NĂ«se dikush do ta ma bĂ«nte njĂ« pyetje para tre vjetĂ«sh, unĂ« do tĂ« thosha qĂ« Kina Ă«shtĂ« komunizĂ«m, vend i mbyllur, kaq. Por, tani mĂ« ka ndryshuar [mendimi] 360 shkallĂ«â€, tha ajo.

Derisa Pekini njihet më së shumti në rajon për projekte infrastrukturore në vlera miliarda dollarëshe, kredi dhe partneritete teknologjike, arsimi është shfaqur si një kanal më i butë përmes të cilit Kina po i formëson perceptimet.

Kjo është veçanërisht e theksuar te brezat më të rinj, për të cilët sondazhet tregojnë se janë më të hapur ndaj portretizimit që Pekini i bën vetes si një fuqi e mirë dhe e përgjegjshme.

“Doja t’ua ndryshoja mendimin qĂ« kanĂ« shqiptarĂ«t pĂ«r KinĂ«n dhe t’ju tregoja qĂ« mos besoni nĂ« çdo gjĂ« qĂ« shikoni", tha KĂ«rnaja, e cila qĂ« nga viti 2023 - kur nisi tĂ« jetonte nĂ« KinĂ« - ka filluar tĂ« postojĂ« pĂ«r pĂ«rvojĂ«n e saj nĂ« llogarinĂ« e saj nĂ« TikTok dhe tani ka mĂ« shumĂ« se 8 mijĂ« ndjekĂ«s.

Për Pekinin, thonë analistët, këto programe i shërbejnë një qëllimi afatgjatë: kultivimin e rrjeteve personale, narrativave të favorshme dhe profesionistëve të ardhshëm që kanë përvojë të drejtpërdrejtë nga Kina dhe janë të gatshëm ta ndajnë atë në vendet e tyre.

Kjo shtytje e fuqisë së butë përbën një plotësim të rëndësishëm të ndikimit politik dhe ekonomik në rritje të Kinës në Ballkan dhe mund të sjellë audienca më të hapura ndaj përpjekjeve të Kinës për të zgjeruar shtrirjen e saj ekonomike dhe për t'i shtyrë interesat e saj.

“Pekini ka interes tĂ« dĂ«rgojĂ« sa mĂ« shumĂ« studentĂ« dhe shkencĂ«tarĂ« ndĂ«rkombĂ«tarĂ« nĂ« KinĂ«", i tha REL-it Stefan Vlladisavljev, ekspert pĂ«r rolin e Pekinit nĂ« Ballkan pranĂ« Fondacionit BFPE, njĂ« institut kĂ«rkimor me seli nĂ« Beograd.

“Ajo [Kina] po pĂ«rpiqet tĂ« pozicionohet si njĂ« ofruese e zhvillimit [dhe] tĂ« qenit e pranishme nĂ« EvropĂ« Ă«shtĂ« njĂ« aspekt shumĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m i shtrirjes globale".

Përvoja e Kërnajës pasqyron një prirje më të gjerë që po zhvillohet në Ballkan, ku mundësitë arsimore kineze kanë ngjallur interes edhe në vende si Shqipëria dhe Kosova, të cilat mbeten fuqishëm pro perëndimore në orientimin e tyre politik, për shkak të mbështetjes historike amerikane për shtetësinë dhe demokracinë e tyre.

ShqipĂ«ria dhe Kosova – tĂ« lidhura nga lidhje tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta politike, gjuhĂ«sore dhe kulturore – janĂ« vende mĂ« tĂ« vĂ«shtira pĂ«r depĂ«rtimin kinez nĂ« Ballkan.

Ndikimi rajonal i Pekinit është zgjeruar përgjithësisht nga Serbia, ku Beogradi ka joshur miliarda dollarë investime dhe ka ndërtuar lidhje të thella politike.

Serbia dallohet si partneri më i avancuar arsimor i Kinës në rajon, ku janë vendosur tri institute Konfuci që mbështesin mësimin e gjuhës kineze në dhjetëra shkolla. Në historinë 20-vjeçare të Institutit në Serbi, numri i pjesëmarrësve është rritur nga disa dhjetëra në disa qindra çdo vit dhe bashkëpunimi arsimor është forcuar nga disa marrëveshje të reja mes dy shteteve të nënshkruara në vitin 2018.

“NĂ«se Kina ka njĂ« bastion nĂ« Ballkanin PerĂ«ndimor, ajo ka edhe njĂ« bastion nĂ« EvropĂ«", tha Vlladisavljev.

Por, fuqia e butë kineze, kryesisht përmes programeve arsimore dhe përhapjes në rrjetet sociale, po shënon gjithashtu disa suksese të hershme edhe gjetkë në rajon.

Instituti Konfuci në Shqipëri, ku Kërnaja mësoi gjuhën kineze dhe mori udhëzime për të aplikuar për bursën e saj, është një nga kanalet më të dukshme të shkëmbimit arsimor brenda Universitetit të Tiranës.

Ai e pĂ«rshkruan veten si njĂ« “institut arsimor joqeveritar, jofitimprurĂ«s", i bashkorganizuar me Universitetin e Studimeve tĂ« Huaja tĂ« Pekinit, qĂ« ofron mĂ«sime tĂ« gjuhĂ«s kineze dhe programe kulturore. Gjithashtu ofron bursa dhe ndihmon studentĂ«t tĂ« aplikojnĂ« nĂ« nivele tĂ« ndryshme, pĂ«rfshirĂ« nĂ« universitete individuale ose nĂ« nivel federal dhe kombĂ«tar brenda KinĂ«s.

Këto institute ekzistojnë kudo në Ballkanin Perëndimor, përveç Kosovës, pavarësia e së cilës nuk njihet nga Kina dhe si rrjedhojë nuk ka përfaqësim zyrtar nga Pekini.

Institutet Konfuci janë nën vëzhgim gjithnjë e më të madh në të gjithë Evropën, derisa disa qeveri i kanë mbyllur ato për shkak të shqetësimeve lidhur me lirinë akademike dhe ndikimin politik.

Por, në pjesën më të madhe të Ballkanit, ato po shihen gjithnjë e më shumë nga të rinjtë si platforma të vlefshme fillestare për të ndjekur mundësi ekonomike dhe arsimore.

Ekspertët që ndjekin angazhimin kinez në rajon thonë se historitë dhe përvojat personale të ndara nga studentë vendas që studiojnë në Kinë kanë ndikim dhe duket se po ndjekin një model të kopjuar nga vende të tjera perëndimore, përfshirë Shtetet e Bashkuara.

“Kina po merr njĂ« faqe nga libri i vendit qĂ« e ka bĂ«rĂ« mĂ« sĂ« miri fuqinĂ« e butĂ« – Shtetet e Bashkuara", tha Vlladisavljev.

Bursa, shkëmbime dhe të dhëna të kufizuara

Angazhimi arsimor i Kinës në Ballkan ndërtohet mbi një mozaik programesh: bursa të Qeverisë kineze, grante të lidhura me institutet Konfuci, marrëveshje në nivel universitetesh dhe kurse trajnimi afatshkurtra.

MeqĂ« programet ndryshojnĂ« shumĂ« sipas vendit dhe vitit — dhe meqĂ« institucionet kineze dhe ato ballkanike nuk publikojnĂ« tĂ« dhĂ«na gjithĂ«pĂ«rfshirĂ«se — nuk ka njĂ« regjistĂ«r tĂ« qartĂ« publik qĂ« tĂ« tregojĂ« se sa studentĂ« ballkanikĂ« kanĂ« studiuar nĂ« KinĂ« ndĂ«r vite.

Radio Evropa e Lirë gjeti se disa studentë shqiptarë që studiojnë në Kinë janë shfaqur gjithashtu në mediat shtetërore kineze, përfshirë Radio Kina Ndërkombëtare (CRI), që është botimi shqip i transmetuesit kryesor shtetëror kinez (CGTN), ku kanë ndarë rrëfime shumë pozitive për përvojat e tyre.

Sondazhet e opinionit publik në Shqipëri, përfshirë Barometrin e Sigurisë së Shqipërisë, tregojnë se pikëpamjet ndaj Kinës mbeten kryesisht neutrale, megjithëse perceptimet pozitive janë rritur lehtë vitet e fundit.

NdĂ«rkohĂ«, pavarĂ«sisht mungesĂ«s sĂ« bashkĂ«punimit institucional nĂ« KosovĂ«, studentĂ« individualĂ« – shpesh nga diaspora e shpĂ«rndarĂ« nĂ« EvropĂ« dhe AmerikĂ«n e Veriut – kanĂ« gjetur rrugĂ«n drejt KinĂ«s dhe ndajnĂ« pĂ«rvojat e tyre me popullsinĂ« e re nĂ« vend.

Vlera Kelmendi, e lindur në Kosovë dhe e migruar në Norvegji, i tha televizionit lokal kosovar ATV, në një intervistë në vitin 2025, se zgjodhi Kinën nga kureshtja, duke përshkruar një përvojë shumë pozitive atje.

Kelmendi, e cila refuzoi të fliste për REL-in, dokumenton jetën e saj në Kinë në llogarinë e saj publike në TikTok me më shumë se 16 mijë ndjekës, duke arritur audienca në Kosovë, ku opinioni publik ndaj Kinës mbetet kryesisht negativ.

Në anën tjetër, ndonëse nuk ka kurse zyrtare kineze në Kosovë, zyrtarët në Institutin Konfuci në Tiranë thanë se kanë vërejtur interes në rritje nga studentët e Kosovës.

“Do tĂ« donim shumĂ« tĂ« shihnim studentĂ« nga Kosova qĂ« tĂ« mĂ«sojnĂ« gjuhĂ«n kineze", i tha Radios Evropa e LirĂ«, Zheng Baoguo, drejtori i Institutit Konfuci nĂ« TiranĂ«.

“Do tĂ« pĂ«rpiqemi maksimalisht tĂ« krijojmĂ« mundĂ«si pĂ«r ta, nĂ«se ata janĂ« tĂ« gatshĂ«m.”

Kur studimi jashtë vendit bëhet komunikim digjital

Më pak se dy orë larg Kosovës, Kadir Ismajli, një student 26-vjeçar nga Maqedonia e Veriut, pati një rrugë shumë më të drejtpërdrejtë drejt Kinës.

Ndërsa fillimisht po kërkonte të studionte diku tjetër, studenti me nacionalitet shqiptar tha se mori një bursë shtetërore kineze për një diplomë master në provincën Yunnan, ku mori ndihmë edhe nga ambasada në procesin e aplikimit.

Ashtu si të tjerët, Ismajli ka ndërtuar një numër ndjekësish në TikTok me më shumë se 31 mijë persona, ku veç tjerash, poston edhe për jetën e tij në Kinë.

“E fillova TikTok-un pĂ«r biznes, por kur shoh diçka interesante kĂ«tu, e postoj", tha ai.

“NĂ« shtĂ«pi njerĂ«zit mĂ« thonĂ« se nuk e kemi ditur si ishte nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« Kina".

Gjatë dekadës së fundit, rreth 100 studentë maqedonas kanë studiuar në Kinë përmes programeve gjuhësore dhe programeve të plota të studimit.

NjĂ« studim mbi ndikimin kinez nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut, i kryer nga organizata Estima me seli nĂ« Shkup, zbuloi se “perceptimi i reputacionit tĂ« KinĂ«s nĂ« MaqedoninĂ« e Veriut Ă«shtĂ« njĂ« tablo e pĂ«rzier qĂ« ka tendencĂ« tĂ« jetĂ« mĂ« pozitive te njerĂ«zit qĂ« kanĂ« pasur pĂ«rvojĂ« dhe ndĂ«rveprim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« me KinĂ«n dhe aktorĂ«t kinezĂ«".

Sipas të dhënave të Estima-s nga viti 2005, numri i bursave kineze për studentët e Maqedonisë së Veriut ka qenë në rritje.

Programet e edukimit të gjuhës kineze po depërtojnë gjithashtu edhe në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor.

Mali i Zi ka pasur një institut Konfuci që nga viti 2015 dhe ka dërguar më shumë se 100 studentë në Kinë gjatë kësaj periudhe, sipas një raporti nga Qendra për Analiza të Politikave Evropiane (CEPA).

Në Bosnje-Hercegovinë ekziston një marrëveshje formale për shkëmbime arsimore me Kinën dhe programet e financuara nga Kina vazhdojnë të rriten, veçanërisht përmes Universitetit të Sarajevës Lindore, ku më shumë se 170 studentë kanë marrë pjesë në programe shkëmbimi në Kinë.

Mes këtij grupi është edhe Ana Jasarevic, një 23-vjeçare që studionte në departamentin e gjuhës kineze të Universitetit të Sarajevës Lindore.

Ajo kaloi vitin e kaluar në Universitetin e Vuhanit me disa kolegë të tjerë nga fakulteti.

“Kur mbĂ«rritĂ«m, ishte pak tronditje kulturore sepse Ă«shtĂ« krejtĂ«sisht ndryshe", tha ajo.

Pas diplomimit, ajo tani thotë se planifikon të regjistrohet në një program të nivelit master në Kinë.

“MĂ« pĂ«lqeu atje, megjithĂ«se e kuptoj qĂ« shumĂ« njerĂ«z nuk e pĂ«lqejnĂ« mĂ«nyrĂ«n se si funksionojnĂ«", tha ajo. “Kam qenĂ« nĂ« shumĂ« qytete, kam udhĂ«tuar nĂ«pĂ«r vend dhe jam ndier e sigurt kudo".

↗

Dosjet e FBI-së zbulojnë detaje të reja mbi vdekjen e Epstein

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Dy raporte të deklasifikuara të FBI-së mbi vdekjen e Jeffrey Epstein në burg janë bërë publike së fundmi, duke hedhur dritë mbi rrethanat e fundit të jetës së tij.

Dokumentet, mbi 500 faqe, përfshijnë raportet e hetimit, regjistrat e mbikëqyrjes për vetëvrasje, vlerësimet psikologjike, regjistrat dentarë dhe fotot nga vendi i ngjarjes.

Sipas raportit kryesor, Epstein u shpall i vdekur në orën 7:36 të mëngjesit më 10 gusht 2019, në spitalin New York Presbyterian Lower Manhattan, i njohur si Beekman.

Ai ishte gjetur i pajetë në qelinë e tij të burgut, shkruan skynews.

Raporti tjetër i FBI-së përfshin foto që tregojnë stafin mjekësor dhe punonjësit e burgut duke i dhënë ndihmë trupit të Epstein menjëherë pas vdekjes, duke përfshirë përpjekje për CPR.

Sipas dokumenteve, këto foto janë bërë më shumë se 40 minuta para shpalljes zyrtare të vdekjes së tij.

Disa nga imazhet shfaqen gjithashtu në raportet e tjera zyrtare, përfshirë ato nga Zyra e Mjekut Kryesor Ekzekutiv në New York dhe Byroja Federale e Burgjeve.

Publikimi i këtyre dosjeve vjen ndërkohë që teori të ndryshme mbi rrethanat e vdekjes së Epstein vazhdojnë të jenë subjekt diskutimi dhe spekulimi në opinionin publik. /Telegrafi/

↗

Përfundojnë për sot bisedimet trepalëshe SHBA, Ukrainë dhe Rusi - shefi i delegacionit ukrainas tregoi se si u zhvilluan diskutimet

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Kanë përfunduar për sot bisedimet trepalëshe mes SHBA-së, Ukrainës dhe Rusisë në Abu Dhabi.

Këtë e njoftoi për gazetarët Diana Davitian, sekretarja për shtyp e shefit të delegacionit ukrainas.

“Bisedimet pĂ«r sot kanĂ« pĂ«rfunduar,” tha Davitian, raporton Ukrinform.

NdĂ«rkohĂ«, shefi i delegacionit ukrainas, Sekretari i KĂ«shillit tĂ« SigurisĂ« dhe Mbrojtjes KombĂ«tare, Rustem Umerov ka deklaruar se “puna ishte e thelluar dhe produktive, e fokusuar nĂ« hapat konkret dhe zgjidhje praktike” ndĂ«rsa nuk ka zbuluar se çfarĂ« mund tĂ« jenĂ« kĂ«to hapa.

Umerov pohoi se delegacioni amerikan përfshinte përfaqësuesin Steve Witkoff, dhëndrin e Donald Trumpit, Jared Kushner, Josh Gruenbaum, Daniel Driscoll dhe gjeneralin Alex Grynkewich.

Ai thotë se rusët ishin përfaqësuar në një nivel të lartë ushtarak.

Umerov thotĂ« se po pĂ«rgatit njĂ« raport pĂ«r t’ia dĂ«rguar presidentit ukrainas, Volodymyr Zelensky. Parashikohet qĂ« negociatat tĂ« vazhdojnĂ« nesĂ«r.

Siç raportoi më parë Ukrinform, presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, miratoi kornizën e diskutimeve dhe objektivat specifike për ekipin ukrainas të negociatave para raundit të ri të takimeve trepalëshe në Emiratet e Bashkuara Arabe.

Takimi i mĂ«parshĂ«m nĂ« Abu Dhabi mes UkrainĂ«s, SHBA-sĂ« dhe RusisĂ« u zhvillua mĂ« 23–24 janar dhe u fokusua nĂ« parametrat pĂ«r pĂ«rfundimin e luftĂ«s. PĂ«rfaqĂ«suesit ushtarakĂ« gjithashtu paraqitĂ«n listĂ«n e çështjeve qĂ« do tĂ« trajtohen nĂ« takimet e ardhshme. /Telegrafi/

↗

Mbi 160 të vrarë nga sulmues të armatosur në Nigeri

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Më shumë se 160 persona u vranë në fshatin Woro në perëndim të Nigerisë nga sulmues të armatosur, duke u bërë sulmi më vdekjeprurës i këtij viti.

Banorët thanë se viktimat u mblodhën, iu lidhën duart dhe më pas u qëlluan. Sulmuesit dogjën edhe shtëpi dhe dyqane, raporton theguardian.

Disa banorë u arratisën në pyll me plagë nga armët, ndërsa disa, përfshirë sundimtarin e fshatit, janë të zhdukur. Banorët raportuan se sulmuesit ishin xhihadistë që kërkuan që ata të pranonin Sheriatin.

Kur banorët refuzuan, sulmuesit hapën zjarr gjatë predikimit. Policia konfirmoi sulmin, por nuk ka dhënë shifra të sakta, raporton theguardian.

Guvernatori i Kwara e dënoi si një akt frikacak të terrorizmit. Ushtria njoftoi se kishte neutralizuar 150 banditë dhe kishte pastruar strehimoret e tyre.

Nigeria po përballet me dhunë xhihadiste, grabitje dhe konflikte etnike në shumë rajone.


SHBA kanë dërguar një skuadër të vogël ushtarake për të ndihmuar në luftën kundër dhunës.


Siguria në vend mbetet e paqëndrueshme dhe komunitetet po përpiqen të rikuperohen nga dhuna. /Telegrafi/

↗

“Shtabi i PĂ«rgjithshĂ«m” nĂ« Serbi - nis gjyqi ndaj ministrit tĂ« Vuçiqit pĂ«r projektin e braktisur nga familja Trump

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Ministri serb i Kulturës, Nikola Selakoviq, dhe tre zyrtarë të tjerë janë përballur me gjykatën nën akuza për shpërdorim detyre dhe falsifikim dokumentesh, me qëllim hapjen e rrugës për një projekt ndërtimi që duhej të financohej nga kompania e Jared Kushnerit, dhëndrit të presidentit amerikan, Donald Trump.

Projekti parashikonte ndërtimin e një kompleksi luksoz në vendin e ish-Shtabit të përgjithshëm të ushtrisë në qendër të Beogradit, por Kushner më pas u tërhoq nga investimi, raporton nova.rs.

Plani ishte mbështetur nga presidenti Aleksandar Vuçiq, i cili e paraqiti atë si një hap për forcimin e marrëdhënieve me SHBA-në, por ai u kundërshtua fuqishëm nga publiku dhe organizatat për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore.

Ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm, vepër e arkitektit Nikola Dobroviq, konsiderohet monument i arkitekturës moderniste dhe është e mbrojtur ligjërisht.

Të akuzuarit dyshohet se në vitin 2024 kanë hequr në mënyrë të paligjshme statusin e mbrojtjes së objektit.

Ata rrezikojnë deri në tre vjet burg dhe janë deklaruar të pafajshëm. Gjyqi zhvillohet në një klimë tensionesh politike, protestash masive dhe shqetësimesh për cenimin e pavarësisë së drejtësisë në Serbi. /Telegrafi/

↗

Pamje të reja zbulojnë brutalitetin e forcave të sigurisë në Iran

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Video të reja nga Irani tregojnë se forcat e sigurisë nuk janë mjaftuar vetëm me përdorimin e armëve të zjarrit për të shtypur protestat kundër regjimit, por kanë ushtruar dhunë ekstreme edhe duke i shtypur protestuesit me automjete.

Këto pamje tronditëse vijnë nga qyteti i Ardabilit dhe janë pjesë e një vale më të gjerë provash vizuale që dokumentojnë brutalitetin e autoriteteve iraniane ndaj qytetarëve të tyre.

Protestat në Iran shpërthyen si reagim ndaj represionit shtetëror, shkeljeve të të drejtave të njeriut dhe kufizimeve të rënda ndaj lirive personale, veçanërisht ndaj grave dhe të rinjve.

Ato u përhapën shpejt në shumë qytete të vendit, duke përfshirë studentë, punëtorë dhe aktivistë civilë.

Përgjigjja e regjimit ka qenë e ashpër: arrestime masive, përdorim force vdekjeprurëse, mbyllje të internetit dhe censurë të mediave, me qëllim shtypjen e zërit kundërshtues.

Pamjet dhe dĂ«shmitĂ« qĂ« dalin nga Irani, pavarĂ«sisht pĂ«rpjekjeve pĂ«r t’i fshehur, kanĂ« shkaktuar reagime tĂ« forta ndĂ«rkombĂ«tare dhe kanĂ« rritur thirrjet pĂ«r llogaridhĂ«nie dhe hetime mbi krimet e kryera ndaj protestuesve paqĂ«sorĂ«.

Në thelb, këto protesta përfaqësojnë një rezistencë të gjerë popullore kundër frikës dhe dhunës shtetërore, si dhe një kërkesë të qartë për dinjitet, liri dhe drejtësi. /Telegrafi/

↗

Kinezët kanë robotin e ri humanoid - që mund të vrapojë me shpejtësi deri në 10 metra në sekondë

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Një ekip kinez ka prezantuar një robot humanoid me madhësi të plotë, i cili mund të vrapojë me shpejtësi deri në 10 metra në sekondë, më i shpejtë se shumica e njerëzve.

Roboti quhet “Bolt”, nĂ« nder tĂ« legjendĂ«s sĂ« sprintit, Usain Bolt, dhe Ă«shtĂ« zhvilluar nga Instituti pĂ«r Inovacionet Humanoide nĂ« Universitetin Zhejiang, nĂ« lindje tĂ« KinĂ«s, nĂ« bashkĂ«punim me kompanitĂ« Mirror Me dhe Kaierda nga qyteti Hangzhou.

Sipas krijuesve, ky është një hap i rëndësishëm për kontrollin e lëvizjes së robotëve, balancën dinamike dhe sistemet e fuqisë me performancë të lartë.

NĂ« njĂ« video tĂ« publikuar nĂ« YouTube dhe platforma tĂ« tjera, themeluesi dhe drejtori ekzekutiv i Mirror Me, Vang Hongtao, garon nĂ« tredmil me robotin e kuq “Bolt”.

Edhe pse robotit i nevojiten hapa më të shkurtër se Vangut, ai ndërmerr hapa më të shpeshtë dhe arrin të lëvizë më shpejt mbi tredmil.

KinezĂ«t mĂ« parĂ« kishin vendosur edhe rekordin e shpejtĂ«sisĂ« pĂ«r robotĂ« katĂ«rkĂ«mbĂ«sh, me modelin “Black Panther”, i cili ka arritur mbi 10 metra nĂ« sekondĂ«.

NĂ« gusht tĂ« kaluar nĂ« Pekin u mbajt kampionati i parĂ« botĂ«ror pĂ«r robotĂ« humanoidĂ«, ku modeli “Tien Kung” fitoi garĂ«n e 100 metrave me kohĂ«n 21.5 sekonda.

Sprinteri jamajkan Usain Bolt mban rekordet botërore në 100 metra (9.58 sekonda) dhe 200 metra (19.19 sekonda), vendosur në Kampionatin Botëror të Berlinit në vitin 2009. /Telegrafi/

↗

Pse gratë janë më skeptike ndaj inteligjencës artificiale se burrat?

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Pse gratë janë më skeptike ndaj inteligjencës artificiale se burrat? Një studim i ri sugjeron se kjo mund të lidhet me aversionin ndaj rrezikut dhe nivelin e ekspozimit ndaj tij.

Që nga përshpejtimi i përdorimit të inteligjencës artificiale (AI) në mbarë botën, gratë shpesh janë përballur më shumë me pasojat e saj.

QĂ« nga “deepfake” me pĂ«rmbajtje seksuale deri te shkarkimet e nxitura nga AI nĂ« vendin e punĂ«s, disa nga efektet mĂ« tĂ« dĂ«mshme tĂ« inteligjencĂ«s artificiale kanĂ« ndikuar nĂ« mĂ«nyrĂ« disproporcionale tek gratĂ«.

Nuk është befasi që gratë janë më skeptike ndaj teknologjisë së re se burrat, raporton euronews.

Hulumtimet tregojnë se gratë adoptojnë mjetet e inteligjencës artificiale (IA) me një ritëm 25 për qind më të ulët se burrat, dhe përbëjnë më pak se 1 në 4 profesionistë të IA-së në mbarë botën.

Por njĂ« studim i ri nga Universiteti Northeastern nĂ« Boston pĂ«rpiqet tĂ« shpjegojĂ« se çfarĂ« shqetĂ«son saktĂ«sisht gratĂ« pĂ«r AI – dhe studiuesit zbuluan se kjo lidhet kryesisht me rrezikun.

Duke analizuar sondazhe të rreth 3,000 kanadezëve dhe amerikanëve, studiuesit zbuluan se ekzistojnë dy faktorë kryesorë që ndikojnë në qëndrimet e ndryshme të burrave dhe grave ndaj inteligjencës artificiale në punë: toleranca ndaj rrezikut dhe ekspozimi ndaj tij.

Gjetjet e tyre u botuan këtë muaj në revistën PNAS Nexus, transmeton Telegrafi.

PĂ«rgjigjĂ«sit gra ishin pĂ«rgjithĂ«sisht mĂ« “tĂ« kujdesshme ndaj rrezikut” se burrat – ato kishin mĂ« shumĂ« gjasa tĂ« zgjidhnin njĂ« shumĂ« tĂ« garantuar prej 1000 dollarĂ«sh (842 euro) sesa tĂ« merrnin njĂ« shans 50 pĂ«r qind pĂ«r tĂ« fituar 2000 dollarĂ« (1,684 euro) ose tĂ« mos merrnin asgjĂ«.

Ky hendek gjinor u shfaq edhe nĂ« qĂ«ndrimet ndaj AI-sĂ« – gratĂ« ishin rreth 11 pĂ«r qind mĂ« tĂ« prirura se burrat tĂ« thoshin se rreziqet e IA-sĂ« tejkalojnĂ« pĂ«rfitimet e saj.

Kur u pyetën me pyetje të hapura për rreziqet dhe përfitimet e AI-së, gratë kishin më shumë gjasa se burrat të shpreheshin me pasiguri dhe skepticizëm.

Megjithatë, studiuesit zbuluan se ky hendek gjinor zhdukej kur eleminohet elementi i pasigurisë.

Nëse fitimet nga punësimi i drejtuar nga AI do të ishin të garantuara, gratë dhe burrat reaguan pozitivisht në mënyrë të barabartë.

Gratë që ishin më pak të kujdesshme ndaj rrezikut në sondazh gjithashtu shprehën një nivel skepticizmi të ngjashëm me burrat kur bëhej fjalë për AI-në.

“NĂ« thelb, kur gratĂ« janĂ« tĂ« sigurta pĂ«r efektet nĂ« punĂ«sim, hendeku gjinor nĂ« mbĂ«shtetje pĂ«r AI-nĂ« zhduket,” tha Beatrice Magistro, profesoreshĂ« asistente e qeverisjes sĂ« AI-sĂ« nĂ« Universitetin Northeastern dhe bashkĂ«autore e studimit.

“Pra, duket se gjithçka ka tĂ« bĂ«jĂ« me aversionin ndaj pasigurisĂ«â€, shtoi ajo.

Studiuesit thanë se ky skepticizëm lidhet pjesërisht me faktin që gratë janë më të ekspozuara ndaj rreziqeve ekonomike që sjell AI-ja.

“GratĂ« pĂ«rballen me njĂ« ekspozim mĂ« tĂ« lartĂ« ndaj AI-sĂ«, si nĂ« rolet me pĂ«rputhshmĂ«ri tĂ« lartĂ« qĂ« mund tĂ« pĂ«rfitojnĂ« nga AI-ja, ashtu edhe nĂ« rolet me rrezik tĂ« lartĂ« zhvendosjeje, megjithĂ«se pasojat afatgjata tĂ« AI-sĂ« mbeten thelbĂ«sisht tĂ« pasigurta,” shkruajnĂ« studiuesit.

Ata sugjeruan që politikanët të marrin parasysh këto qëndrime kur hartojnë rregulloret për AI-në, për të siguruar që AI-ja të mos lërë gratë pas.

“Kjo mund tĂ« pĂ«rfshijĂ« zbatimin e politikave qĂ« ulin rreziqet e lidhura me AI-nĂ«, si mbrojtje mĂ« tĂ« forta kundĂ«r humbjes sĂ« vendeve tĂ« punĂ«s, skema kompensimi dhe masa pĂ«r tĂ« reduktuar paragjykimet gjinore nĂ« sistemet e AI-sĂ«,” thanĂ« studiuesit. /Telegrafi/

↗

Izraeli ushtron presion për sulme ndaj Iranit, Trump po refuzon deri më tani

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Zyrtarë të lartë izraelitë, përfshirë kreun e Forcave të Mbrojtjes së Izraelit (IDF), Eyal Zamir, i cili vizitoi Uashingtonin gjatë fundjavës, kanë shtyrë SHBA-të për të goditur Iranin, por presidenti amerikan, Donald Trump është i rezervuar.

Raporti thotë se Zamir i ka dhënë një informim Kryetarit të Shefave të Shtabit të Përbashkët, gjeneralit Dan Caine, mbi planet sulmuese dhe mbrojtëse të Izraelit në rast të një lufte me Iranin.

“ËshtĂ« e sigurt tĂ« thuhet se asgjĂ« nuk doli nga ajo takim qĂ« tĂ« ndryshojĂ« mendimin e tij ose tĂ« presidentit pĂ«r sulmin ndaj Iranit”, citohet tĂ« ketĂ« thĂ«nĂ« njĂ« zyrtar amerikan, duke iu referuar Caine dhe Trump.

“JanĂ« vĂ«rtet izraelitĂ«t ata qĂ« duan njĂ« sulm. Presidenti thjesht nuk Ă«shtĂ« aty”, thotĂ« zyrtari.

NjĂ« tjetĂ«r zyrtar i lartĂ« amerikan thotĂ« se Trump “nuk dĂ«shiron ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« vĂ«rtet”.

Raporti citon tre këshilltarë të lartë të Trumpit që thonë se, ndërsa presidenti fillimisht preferonte sulmet gjatë protestave masive në Iran, tani ndjen se nisja e një veprimi ushtarak nuk do të ishte rruga e duhur. Njëri prej tyre thotë se skepticizmi qëndron për shumë në rrethin e ngushtë të Trump.

Megjithatë, një zyrtar i lartë nga një nga vendet ndërmjetësuese i thotë Axios se qëndrimi i Trump mund të ndryshojë nëse Irani nuk tregon gatishmëri për të plotësuar kërkesat e SHBA-së.

“NĂ«se Irani nuk vijon nĂ« bisedimet tĂ« premten me gjĂ«ra konkrete, ai mund tĂ« gjejĂ« veten shumĂ« shpejt nĂ« njĂ« situatĂ« shumĂ« tĂ« keqe”, thotĂ« zyrtari. /Telegrafi/

↗

Skandali tronditi SHBA-në, identifikohen disa prej viktimave të Epstein - Ministria e Drejtësisë heq mijëra dokumente nga qarkullimi

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Departamenti amerikan i Drejtësisë (DOJ) hoqi mijëra dokumente lidhur me Jeffrey Epstein nga faqja e tij pas ankesave të viktimave për komprometim identitetesh.

Avokatët thanë se mungesa e redaktimeve kishte dëmtuar jetën e gati 100 mbijetuesve, duke përfshirë adresa email dhe foto ku viktimat mund të identifikoheshin.

Në një letër për një gjykatës federal, DOJ tha se dokumentet e kërkuara për heqje ishin tërhequr për redaktim të mëtejshëm dhe po shqyrtoheshin kërkesa të reja.

Viktimat e quajtĂ«n publikimin “tĂ« papranueshĂ«m” dhe kĂ«rcĂ«nuan me veprime ligjore, duke pĂ«rfshirĂ« kĂ«rcĂ«nime me jetĂ« dhe ekspozim tĂ« detajeve bankare private, raporton bbc.

Avokatët dhe mbijetuesit thanë se DOJ kishte dështuar në redaktimin e emrave dhe të dhënave personale në mijëra raste.

Gloria Allred, avokate për viktimat, konfirmoi se emra dhe foto të mbijetuesve ishin publikuar pa leje.

DOJ tha se merr mbrojtjen e viktimave seriozisht dhe po punonte për të korrigjuar gabimet.

Miliona dokumente, përfshirë tre milionë faqe, 180 mijë imazhe dhe 2000 video, janë publikuar që nga ligji që detyroi publikimin vitin e kaluar.

Ky publikim erdhi gjashtë javë pas mosrespektimit të një afati ligjor nën presionin dypartiak të Kongresit amerikan.

Epstein vdiq në burgun e New York më 10 gusht 2019, ndërsa po priste gjyqin për trafikim seksual.

Viktimat e mbajnĂ« ende publikimin si “dĂ«mtues dhe rrezik pĂ«r jetĂ«n” dhe nuk planifikojnĂ« tĂ« ndalen sĂ« kĂ«rkuari drejtĂ«si.

Rasti ka ngritur shqetësime të mëdha mbi privatësinë e viktimave dhe përgjegjësinë e institucioneve federale. /Telegrafi/

↗

"Operacioni Lukashenko" i Vuçiqit - si po përgatitet të jetë në pushtet deri në vitin 2035?

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Nuk ka dyshim se presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ka nisur sërish fushatën për të siguruar karrigen e kryeministrit.

Vuçiq ka njoftuar planin “Serbia 2035”, tĂ« cilin pritet ta prezantojĂ« nĂ« njĂ« tubim tĂ« madh gjatĂ« muajit mars.

Edhe pse pĂ«rmbajtja e kĂ«tij plani ende nuk Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« e ditur, fakti qĂ« Vuçiq planifikon hapur tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« pushtet pĂ«r gati edhe njĂ« dekadĂ« tjetĂ«r, sipas Nova.rs, tregon njĂ« lloj “operacioni bjellorus” dhe ekspozon ambicien e tij pĂ«r t’u shndĂ«rruar nĂ« njĂ« Aleksandar Lukashenko tĂ« ri.

Meqenëse, sipas Kushtetutës, ai nuk mund të vazhdojë më si president, Vuçiq ka vendosur të synojë edhe postin e kryeministrit.

Megjithatë, problemi kryesor mbetet pyetja se kush do të jetë kandidati i ri i Partisë Progresive Serbe (SNS) në zgjedhjet presidenciale.

ËshtĂ« e qartĂ« se asnjĂ« nga emrat qĂ« janĂ« pĂ«rmendur deri mĂ« tani nĂ« publik si kandidatĂ« tĂ« mundshĂ«m nuk garanton njĂ« fitore tĂ« sigurt.

Për këtë arsye, nuk do të ishte befasi nëse qeveria do të përdorte një manovër, të ngjashme me atë që udhëheqësi i radikalëve, Vojislav Sheshel, po e promovon së fundmi.

Konkretisht, ai ka propozuar njĂ« ndryshim tĂ« KushtetutĂ«s qĂ« do t’i mundĂ«sonte pasardhĂ«sit tĂ« Vuçiqit tĂ« zgjidhej jo mĂ« pĂ«rmes zgjedhjeve presidenciale, por nga Kuvendi.

Kjo do tĂ« ishte njĂ« strategji ideale daljeje pĂ«r progresivĂ«t, duke pasur parasysh se ata disponojnĂ« njĂ« shumicĂ« prej dy tĂ« tretash nĂ« Kuvend, çka do t’u mundĂ«sonte ndryshimin e aktit mĂ« tĂ« lartĂ« ligjor tĂ« shtetit.

Prej muajsh tashmë, ka pasur spekulime se kush do të jetë kandidati i Partisë Progresive Serbe në zgjedhjet presidenciale, pasi është më se e qartë se presidenti aktual i Serbisë ka zgjedhur të synojë postin e kryeministrit.

Deri më tani, në media janë përmendur vetëm disa emra si pasardhës të mundshëm të Vuçiqit, përfshirë Tomislav Nikoliqin, Ana Brnabiqin dhe Miloƥ Vuçeviqin.

Megjithatë, duke marrë parasysh rënien e ndjeshme të mbështetjes për SNS-në, e cila është evidentuar në shumë sondazhe të opinionit publik gjatë muajve të fundit, mbetet e pasigurt nëse ndonjëri nga bashkëpunëtorët e Vuçiqit do të ishte në gjendje të siguronte fitoren.

ËshtĂ« gjithashtu e qartĂ« se humbja e presidencĂ«s do tĂ« ishte njĂ« goditje e madhe pĂ«r PartinĂ« Progresive Serbe, ndaj ata po bĂ«jnĂ« gjithçka qĂ« Ă«shtĂ« nĂ« fuqinĂ« e tyre pĂ«r ta parandaluar njĂ« gjĂ« tĂ« tillĂ«. KĂ«shtu, pĂ«r ta lind njĂ« enigmĂ« e madhe, zgjidhja e sĂ« cilĂ«s u bĂ« publike nga udhĂ«heqĂ«si radikal dhe mentor politik i Aleksandar Vuçiqit, Vojislav Sheshel.

Këtë javë, Shesheli deklaroi se Kushtetuta e Serbisë duhet të ndryshohet në mënyrë që Kuvendi të ketë të drejtën të zgjedhë Presidentin e Republikës dhe, nëse është e nevojshme, ta zëvendësojë atë.

"Kushtetuta duhet tĂ« ndryshohet dhe presidenti duhet tĂ« zgjidhet nĂ« AsamblenĂ« KombĂ«tare; kjo Ă«shtĂ« mĂ« demokratike. NjerĂ«zit mendojnĂ« se Ă«shtĂ« mĂ« demokratike kur populli zgjedh, por jo – presidenti nuk mund tĂ« zĂ«vendĂ«sohet nĂ« atĂ« mĂ«nyrĂ«", tha Shesheli.

Duke folur për zgjedhjet e ardhshme, ai shtoi se SRS është në një koalicion me Partinë Progresive Serbe në pushtet dhe nuk do t'u "imponohet" koalicioneve të tjera para zgjedhjeve.

"Sa i përket zgjedhjeve parlamentare, jam i bindur se nëse partitë patriotike formojnë një koalicion të unifikuar, nuk ka koalicion kundërshtar që mund të na mposhtë", vlerësoi ai.

Vuçiq: Do të paraqesim programin që do të bëjmë

Vuçiq njoftoi javĂ«n e kaluar se rreth datĂ«s 20 mars do tĂ« organizohet njĂ« tubim i madh para AsamblesĂ« KombĂ«tare ose nĂ« “Trg Republike” nĂ« Beograd. GjatĂ« kĂ«tij eventi do tĂ« prezantohet plani “Serbia 2035”, qĂ« sipas Nova.rs tregon se Vuçiç planifikon tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« pushtet pĂ«r tĂ« paktĂ«n njĂ« dekadĂ« tjetĂ«r.

"Ja një lajm ekskluziv për ju. Do të presim që të kalojnë të gjithë përvjetorët e tyre dhe diku më 20, 21 ose 22 mars, do t'ua prezantojmë programin 'Serbia 2035' para një numri të madh qytetarësh, për t'u treguar njerëzve se sa shumë i respektojmë dhe i duam ata, dhe atë që kemi bërë, për të paraqitur llogari, raporte dhe për të prezantuar programin e asaj që do të bëjmë", tha ai.

MĂ« parĂ«, lideri i SNS-it kishte bĂ«rĂ« tĂ« ditur se plani “Serbia 2035” Ă«shtĂ« punuar pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« dhe se synojnĂ« ta prezantojnĂ« para qytetarĂ«ve deri mĂ« 1 mars, shkruan index.hr.

Një goditje për prokurorinë

Nova.rs kujton se aspiratat e presidentit serb për të qëndruar në pushtet për dekada nuk janë të reja. Sipas këtij portali, kjo shihet qartë nga lidhjet e ngushta të Vuçiqit me autokratë të shumtë evropianë dhe botërorë. Shembulli më i dukshëm është marrëdhënia midis Vuçiqit dhe presidentit bjellorus, Aleksandar Lukashenko, i cili ka qenë në pushtet për 31 vjet.

Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse, siç shkruan Nova.rs, lind pyetja nĂ«se Vuçiq planifikon tĂ« pĂ«rfshijĂ« njĂ« skemĂ« pĂ«r transformimin e SerbisĂ« nĂ« njĂ« “Bjellorusi tĂ« tij” nĂ« atĂ« qĂ« portali e quan “ekspozita para-kryeministrore”, e cila ndoshta do tĂ« prezantohet para mbĂ«shtetĂ«sve tĂ« tij nĂ« mars.

Portali thekson se, ndërkohë që pritet kjo, sulmi i paprecedentë i regjimit ndaj prokurorisë tashmë po bëhet i dukshëm. Sipas disa ekspertëve, ndryshimet ligjore që janë miratuar ndryshojnë rrënjësisht kompetencat dhe strukturën e prokurorisë në Serbi dhe paralizojnë punën e Prokurorisë Publike për Krimin e Organizuar.

Amendamentet ligjore, të miratuara nga Parlamenti disa ditë më parë dhe më pas të nënshkruara nga Vuçiq, ndryshojnë gjithashtu kompetencat e Këshillit të Lartë të Prokurorëve. Sipas Nova.rs, fituesi më i madh i këtyre ndryshimeve do të jetë Nenad Stefanoviq, kryeprokurori i Zyrës së Prokurorit të Lartë Publik në Beograd, i cili do të ketë mundësinë të veprojë pa kontroll real dhe që tashmë ka treguar një prirje të qartë pro-regjimit.

"Pushteti absolut nuk braktiset kurrë vullnetarisht dhe pa arsye"

Redaktori i “New Serbian Political Thought”, Gjorgje Vukadinoviq, i tha Nova.rs se ambicia e Vuçiqit pĂ«r tĂ« “sunduar pĂ«r jetĂ«â€ nuk Ă«shtĂ« aspak befasi.

"Kjo ishte e qartë për këdo që donte ta shihte kur Vuçiq erdhi në pushtet. Tani kjo vetëm sa është thelluar. Të gjitha njoftimet dhe deklaratat se ai po tërhiqej nga politika mashtronin dhe i qetësonin kundërshtarët e tij, ndërsa mbillnin shpresa të rreme. Pushteti absolut nuk lihet kurrë vullnetarisht dhe pa arsye", pohoi Vukadinoviq.

Ai shtoi se njoftimi i planit “Serbia 2035” mund tĂ« ketĂ« habitur disa, por nĂ« fakt Vuçiq i ka deklaruar qĂ«llimet e tij pothuajse hapur.

"Ai mund tĂ« thotĂ« se ky plan nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« fare me tĂ«, por me SerbinĂ«, e cila ‘duhet tĂ« pĂ«rparojë’. ËshtĂ« e qartĂ« se tani planifikon tĂ« jetĂ« kryeministĂ«r dhe tĂ« ndryshojĂ« pozicionin me rotacion, por do tĂ« ruajĂ« pushtetin absolut qĂ« kishte si president, pĂ«r tĂ« cilin nuk kishte autoritet kushtetues. ËshtĂ« krejtĂ«sisht e parĂ«ndĂ«sishme se si quhet pozicioni i tij; ai mund tĂ« jetĂ« njĂ« hajdut nĂ« qeveri, por shkopi do tĂ« jetĂ« me tĂ«", vuri nĂ« dukje Vukadinoviq.

Planet dhe vizionet afatgjata të paraqitura tashmë

Srgjan Cvijiq, ish-diplomat dhe president i Bordit Këshillimor Ndërkombëtar të Qendrës së Beogradit për Politikat e Sigurisë, gjithashtu beson se Vuçiq nuk ka ndërmend të largohet nga pushteti.

"Ata kanë frikë dhe janë të vetëdijshëm se largimi nga pushteti nuk do të thotë vetëm pension politik, por edhe procedura penale. Kjo është një lojë gjithçka ose asgjë, dhe presidenti synon të qëndrojë në pushtet për gjithë jetën", theksoi Cvijiq.

Ai shtoi se deri më tani, planet janë paraqitur si pjesë e një fushate të vazhdueshme që ka filluar që nga viti 2012.

"ËshtĂ« diçka qĂ« i shĂ«rben publikut, duke ditur se cila Ă«shtĂ« situata nĂ« thesarin e shtetit. Ato plane nuk janĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r njĂ« analizĂ« serioze; ato shĂ«rbejnĂ« vetĂ«m pĂ«r tĂ« zgjatur qeverinĂ« sa mĂ« gjatĂ« tĂ« jetĂ« e mundur", tha Cvijiq.

Bashkëbiseduesi i Nova.rs arriti në përfundimin se ka frikë se kjo qeveri nuk do të lejojë që të humbasë zgjedhjet.

Portali kujton se Serbia ka parĂ« prezantimin e planeve dhe vizioneve afatgjata disa herĂ« gjatĂ« qeverisjes sĂ« Vuçiqit. NĂ« fund tĂ« vitit 2019, u prezantua plani “Serbia 2025”, i cili, sipas deklaratave tĂ« Vuçiqit nĂ« atĂ« kohĂ«, kishte njĂ« vlerĂ« totale prej 14 miliardĂ« eurosh.

Më pas u prezantua një plan i ri, i cili shtrihej deri në vitin 2027 dhe kishte një vlerë prej 17.8 miliardë eurosh, vit në të cilin mbahet edhe ekspozita EXPO. /Telegrafi/

↗

Rikthehet ChatGPT - por pse kishte rënë për ca kohë?

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


ChatGPT është rikthyer në funksionim normal pas një ndërprerjeje të përkohshme që preku një numër përdoruesish.


Gjatë kësaj kohe, shërbimi hasi vështirësi teknike, duke shkaktuar vonesa dhe pamundësi qasje.

Ekipi teknik punoi për zgjidhjen e problemit dhe ka konfirmuar "se platforma tashmë funksionon normalisht. Përdoruesit mund të vazhdojnë ta përdorin shërbimin pa kufizime".

Pse kishte rënë për ca kohë?

ChatGPT aktualisht po përjeton një ndërprerje të konsiderueshme, duke lënë mijëra përdorues të mos kenë qasje në inteligjencën artificiale në të gjitha platformat.

Sipas të dhënave të gjurmimit nga Down Detector, problemet filluan të shfaqen rreth orës 3:00 pasdite ET.

“Ne kemi identifikuar problemin, kemi zbatuar masat e nevojshme zbutĂ«se dhe po monitorojmĂ« rikuperimin. Ne kemi identifikuar se pĂ«rdoruesit po pĂ«rjetojnĂ« gabime tĂ« shumta gjatĂ« marrjes sĂ« shĂ«rbimeve”, thuhet nĂ« njoftimin e ChatGPT.

Ndryshe, shkalla e problemit u përshkallëzua me shpejtësi, ku problemet e raportuara u rritën në mbi 10 mijë raste brenda vetëm pesëmbëdhjetë minutash.

Përdoruesit që përpiqen të përdorin shërbimin aktualisht po përballen me probleme të lidhjes ose kërkesa të dështuara pasi platforma mbetet e paqëndrueshme. /Telegrafi/

↗

Sistemi Patriot e kap me sukses raketĂ«n hipersonike ruse ‘Zircon’

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


NjĂ« sistem i mbrojtjes ajrore Patriot, i njohur pĂ«r aftĂ«sitĂ« e avancuara pĂ«r tĂ« interceptuar raketat balistike, raketat kryqĂ«zuese dhe aeroplanĂ«t, ka arritur me sukses ta kap njĂ« raketĂ« hipersonike ruse ‘Zircon’ mbi Kiev.

Pamjet janë publikuar në rrjetet sociale dhe janë shpërndarë më gjerë.

Sistemi Patriot, i zhvilluar nga kompania amerikane Raytheon, përdor radarin e avancuar dhe raketat e tij PAC-3 për të identifikuar, ndjekur dhe shkatërruar objektet që paraqesin kërcënim nga ajri.

Kjo kapje tregon efektivitetin e sistemeve moderne të mbrojtjes ajrore në mbrojtjen e qyteteve kundër kërcënimeve të sofistikuara si raketat hipersonike.

Ndërkohë, sulmi vjen në një kohë kur pritet të vazhdojnë bisedimet trepalëshe mes Shteteve të Bashkuara, Ukrainës dhe Rusisë, me synimin për të ulur tensionet dhe për të gjetur një rrugë drejt armëpushimit.

Ndryshe, Rusia gjatë fundjavës së kaluar kishte pranuar një armëpushim disa ditor duke u zotuar se nuk do të sulmojë vetëm infrastrukturën energjetike. /Telegrafi/

↗

Çmimi i arit u rrit shumĂ«, pastaj ra - çfarĂ« po ndodh?

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Çmimet e arit dhe tĂ« argjendit kanĂ« pĂ«suar luhatje tĂ« mĂ«dha nĂ« ditĂ«t e fundit.

Pas një periudhe rritjeje të jashtëzakonshme gjatë vitit të kaluar, të dy metalet e çmuara ranë ndjeshëm të premten dhe të hënën e kaluar.

Pse u rritën kaq shumë më parë?
Çmimet u nxitĂ«n nga kĂ«rkesa e investitorĂ«ve pĂ«r “asetet e strehimit tĂ« sigurt” gjatĂ« periudhave tĂ« pasigurisĂ« ekonomike dhe trazirave gjeopolitike, shkruan aljazeera.

Tensionet globale, pasiguria për sistemet ekonomike dhe rritja e blerjeve nga bankat qendrore i shtynë çmimet në nivele rekorde, me ari që arriti afër niveleve shumë të larta para se të binte.

Pse ranë çmimet?
ShumĂ« analistĂ« thonĂ« se rĂ«nia filloi kur Presidenti i SHBA-sĂ« njoftoi nominimin e Kevin Warsh si kryetar tĂ« ardhshĂ«m tĂ« RezervĂ«s Federale, njĂ« vendim qĂ« çoi nĂ« forcimin e dollarit amerikan dhe uljen e nevojĂ«s pĂ«r “vlera tĂ« sigurta”. Kjo ulje e kĂ«rkesĂ«s solli shitje tĂ« mĂ«dha dhe njĂ« rĂ«nie tĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve.

PĂ«rveç kĂ«saj, disa theksojnĂ« se çmimet ishin rritur shumĂ« shpejt dhe shumĂ« investitorĂ« nxituan tĂ« realizonin fitimet e tyre (“profit-taking”), duke shkaktuar njĂ« korrigjim tĂ« mprehtĂ« nĂ« tregje.

ÇfarĂ« ndodhi mĂ« pas?
Pas rënies së fortë, çmimet u stabilizuan pak dhe filluan të rimëkëmben, me ari dhe argjend që tregtonin rritje të vogla ditët pas rënies kryesore. Megjithatë, ato mbeten nën nivelet më të larta që ishin arritur më parë.

Si e shohin analistët të ardhmen?
Shumë ekspertë besojnë se kjo luhatje është pjesë e një korrigjimi normal pas rritjes së shpejtë dhe se trendi afatgjatë i çmimeve mund të mbetet pozitiv për arin dhe argjendin, ndërsa disa banka të mëdha parashikojnë nivele edhe më të larta deri në fund të vitit. /Telegrafi/

↗

Asgjë nga Republika e Norvegjisë - deputetët votuan të mbeten monarki, pavarësisht skandaleve të oborrit mbretëror me Epstein

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Parlamenti i NorvegjisĂ« ka vendosur tĂ« martĂ«n me shumicĂ« tĂ« madhe qĂ« tĂ« mbajĂ« monarkinĂ«, duke refuzuar idenĂ« pĂ«r t’u kthyer nĂ« republikĂ«.

Nga 169 deputetë, 141 votuan pro mbajtjes së monarkisë, ndërsa 26 votuan për ndryshimin e sistemit të shtetit.

Mbështetësit e monarkisë argumentojnë se ajo sjell stabilitet dhe përfaqëson unitetin e vendit, ndërsa kundërshtarët theksojnë se privilegjet e familjes mbretërore nuk janë të përshtatshme për një shoqëri demokratike.

Ky vendim vjen ndërkohë që popullariteti i familjes mbretërore ka rënë, raporton reuters.

Sipas një sondazhi të fundit, 61 për qind e norvegjezëve mbështesin monarkinë, një shifër më e ulët se vitin e kaluar.

RĂ«nia e mbĂ«shtetjes lidhet edhe me disa skandale, pĂ«rfshirĂ« lidhjet e PrinceshĂ«n Mette‑Marit me tĂ« ndjerin Jeffrey Epstein.

Megjithatë, Parlamenti ka treguar se shumica mbetet e bindur se monarkia duhet të qëndrojë, duke lënë planin për republikë në letër.

Një sondazh i opinionit të kryer të hënën për gazetën norvegjeze Verdens Gang tregoi se 61 për qind e norvegjezëve mbështesin mbajtjen e mbretërve në detyrë, nga 72 për qind vitin e kaluar, ndërsa mbështetja për një republikë u rrit me 10 për qind, duke arritur në 27 72 për qind, sipas sondazhit të publikuar të martën.

Kur u pyetën nëse Mette-Marit duhet të bëhet mbretëresha e ardhshme e Norvegjisë, 44 për qind thanë jo, ndërsa vetëm 33 për qind thanë po, ndërsa të tjerët nuk dhanë një opinion, sipas sondazhit të kryer mbi 1,014 të anketuar nga instituti i sondazheve InFact. /Telegrafi/

↗

Sa ndikojnë gomat në sigurinë e trafikut?

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Organizata spanjolle për sigurinë në trafik, Fesival, publikoi të dhëna mbi ndikimin e gomave në sigurinë rrugore. Një pjesë e konsiderueshme e aksidenteve që lidhen me goma mund të parandalohet me zgjedhje të mirë dhe mirëmbajtje bazike: mbajtjen e presionit të duhur, thellësinë e mjaftueshme të gërvishtjes së gomës dhe kontrollin e dëmtimeve (nëse ka, gomat duhet të zëvendësohen).

Goma është baza e sigurisë, pasi sistemet si ABS dhe ESC kanë nevojë për ngjitje të mirë; me presion të ulët, goma të konsumuar ose përzierje të papërshtatshme, efektiviteti i këtyre sistemeve është i kufizuar. Vendosja e zakonit për kontrollin e gomave (mujorisht dhe para udhëtimeve apo motit të ftohtë/shiu) është një nga masat më të dobishme dhe me kosto të ulët për sigurinë në rrugë.

Edhe pse veturat e reja vijnĂ« me shumĂ« sisteme aktive sigurie, tĂ« dhĂ«nat e vitit 2024 tregojnĂ« se 554 aksidente me tĂ« vdekur dhe tĂ« lĂ«nduar lidhen me anomalitĂ« e gomave – goma tĂ« konsumuar, tĂ« dĂ«mtuara ose tĂ« shpĂ«rthyera. NĂ« kĂ«to aksidente u pĂ«rfshinĂ« 668 automjete, me gjithsej 1017 viktima, pĂ«rfshirĂ« 39 tĂ« vdekur, 123 me lĂ«ndime tĂ« rĂ«nda dhe 855 me lĂ«ndime tĂ« lehta, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« Drejtoria e PĂ«rgjithshme e Trafikut (DGT).

Këto shifra tregojnë se gjendja e gomave është një faktor i rëndësishëm që kontribuon në aksidentet rrugore, sidomos kur kushtet e motit përkeqësojnë rrezikun. Sipas Shoqatës Spanjolle të subjekteve që bashkëpunojnë në kontrollin teknik të automjeteve (AECA-ITV), kontrollet teknike tregojnë se rreth një e pesta e defekteve serioze të zbuluara në vitin 2024 lidhen me boshtin, rrotat, gomat dhe pezullimin. Përveç kësaj, DGT ka paralajmëruar në shumë fushata se një pjesë e konsiderueshme e automjeteve qarkullon me goma në gjendje të keqe ose me karakteristika të papërshtatshme.

Drejtimi me presion të ulët të gomave, për shembull, rrit deformimin, ngrohjen dhe konsumimin e tyre dhe mund të ndikojë në frenim dhe drejtueshmëri. Vetë DGT tregon se presioni i pamjaftueshëm mund të rrisë distancën e nevojshme për ndalimin dhe të rrisë rrezikun e akvaplaning-ut. Sistemet për monitorimin e presionit të gomave (TPMS) ndihmojnë në zbulimin e humbjes së presionit, por nuk zëvendësojnë kontrollet e rregullta.

Problemi përkeqësohet dimrit: nën 7 gradë Celsius, gomat verore humbasin ngjitjen edhe në rrugë të thata, dhe nëse gomat janë të cilësisë së ulët ose të konsumuar, veçanërisht në kushte të lagështa, besueshmëria e tyre bie ndjeshëm, duke ulur edhe efektivitetin e sistemeve elektronike të sigurisë.

Nuk Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme vetĂ«m tĂ« kujdesemi pĂ«r gjendjen e gomave; duhet tĂ« zgjidhen me mençuri. Duhet tĂ« ndiqen testet e pavarura dhe tĂ« gjenden opsionet mĂ« tĂ« sigurta nĂ« rangun e çmimeve qĂ« shoferĂ«t mund t’i pĂ«rballojnĂ«. /Telegrafi/

↗

Enes Gorani emërohet drejtor i Drejtorisë për Bujqësi, Turizëm, Zhvillim Rural dhe Inspekcione në Komunën e Dragashit

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Komuna e Dragashit ka emëruar edhe drejtorin e fundit, duke kompletuar kështu kabinetin e ri qeveritar komunal.

Dje, z. Enes Gorani është emëruar drejtor i Drejtorisë për Bujqësi, Turizëm, Zhvillim Rural dhe Inspekcione.

Me këtë emërim, kabineti i ri katërvjeçar i Komunës së Dragashit është i kompletuar: nga tetë drejtorë, katër i përkasin komunitetit shqiptar dhe katër komuniteteve joshumicë.

Dy nga këto drejtorira udhëhiqen nga gra, një reflektim i përkushtimit të qeverisjes lokale për barazi gjinore dhe përfaqësim gjithëpërfshirës.

Kryetari i KomunĂ«s, Bexhet Xheladini, ka theksuar besimin se: “Ky ekip do tĂ« punojĂ« me pĂ«rkushtim, profesionalizĂ«m dhe pĂ«rgjegjĂ«si, nĂ« shĂ«rbim tĂ« qytetarĂ«ve dhe zhvillimit tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« Dragashit.”

Ai u ka uruar suksese të gjithë drejtorëve në detyrat e tyre të reja, duke nënvizuar se bashkëpunimi do të sjellë rezultate të mira për komunitetin. /Telegrafi/

↗

SHBA rrëzon dronin iranian pranë aeroplanmbajtëses USS Abraham Lincoln

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Shtetet e Bashkuara të amerikanë kanë rrëzuar droning Iranian, I cili iu afrua një aeroplanmbajtëse, thotë një zyrtar amerikan.

Ushtria amerikan rrëzoi dronin që iu afrua aeroplanmbajtëses USS Abraham Lincoln në Detin Arabik, tha një zyrtar amerikan Reuters-it.

Droni iranian, i identifikuar si model Shahed-139, po fluturonte drejt aeroplanmbajtĂ«ses kur njĂ« aeroplan luftarak amerikan F‑35 e ndĂ«rhyri dhe e shkatĂ«rroi atĂ«.

Kujtojmë se presidenti amerikan, Donald Trump ka shtuar presionin ndaj Teheranit, duke kombinuar forcë ushtarake me kërcënime të qarta për veprime ushtarake nëse Irani nuk pranon bisedime dhe një marrëveshje për programin bërthamor.

Sipas deklaratave tĂ« tij, njĂ« “armadĂ« e madhe” e SHBA-sĂ« po lĂ«viz drejt zonĂ«s sĂ« Iranit dhe koha Ă«shtĂ« nĂ« limit pĂ«r tĂ« arritur njĂ« marrĂ«veshje qĂ« ndalon programin bĂ«rthamor iranian ose pĂ«rndryshe do tĂ« vijnĂ« veprime ushtarake mĂ« tĂ« ashpra.

Trump ka bĂ«rĂ« tĂ« qartĂ« se SHBA nuk pĂ«rjashton njĂ« sulm ushtarak ndaj Iranit nĂ«se ky i fundit refuzon tĂ« negociojĂ« njĂ« marrĂ«veshje qĂ« ndalon zhvillimin e armĂ«ve bĂ«rthamore — duke thĂ«nĂ« se nĂ«se Irani nuk pranon marrĂ«veshjen, “koha po mbaron” dhe se SHBA do tĂ« pĂ«rdorĂ« forcĂ« nĂ«se Ă«shtĂ« e nevojshme.

Në të njëjtën kohë, Trump dhe stafi i tij po shqyrtojnë edhe opsione të tjera që përfshijnë goditje të synuara ndaj forcave të sigurisë ose udhëheqjes iraniane, me qëllim, sipas disa burimeve, që të inkurajohen protestat brenda vendit. /Telegrafi/

↗

Apple shpalli “luftĂ«â€ ndaj operatorĂ«ve - ky opsion do t’ju shpĂ«tojĂ«

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Apple ka prezantuar një funksion të ri të privatësisë që u lejon përdoruesve të kufizojnë ndjeshëm saktësinë e të dhënave të vendndodhjes që ndajnë me operatorët celularë.

Kompania nga Cupertino ka bĂ«rĂ« njĂ« lĂ«vizje tĂ« re pĂ«r tĂ« rritur sigurinĂ« e pĂ«rdoruesve. Funksioni i ri, i quajtur “Limit Precise Location” (Kufizo vendndodhjen e saktĂ«), i lejon pronarĂ«t e iPhone dhe iPad tĂ« fshehin vendndodhjen e tyre tĂ« saktĂ« nga operatorĂ«t celularĂ«.

Derisa më parë operatorët mund të përcaktonin me mjaft saktësi vendndodhjen tuaj duke përdorur të dhënat e antenave, me këtë opsion që vjen në iOS 26.3, operatori do të shohë vetëm vendndodhjen rrethore. Për shembull, do të dijë në cilin lagje ndodheni, por jo në cilën rrugë apo ndërtesë.

Gjëra të rëndësishme që duhet të dini

ShĂ«rbimet e emergjencĂ«s: Ky opsion fiket automatikisht nĂ«se thĂ«rrisni shĂ«rbimet e emergjencĂ«s, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« shpĂ«timtarĂ«t tĂ« mund t’ju gjejnĂ« mĂ« lehtĂ«.

Aplikacionet tuaja: Kjo nuk ndikon nĂ« aplikacione si Google Maps, Instagram apo “Find My”. Ju ende mund t’u lejoni (apo ndaloni) kĂ«tyre aplikacioneve tĂ« pĂ«rdorin vendndodhjen e saktĂ« pavarĂ«sisht nga operatori.

Apple nuk ka sqaruar zyrtarisht motivet e këtij veprimi, por analistët industrialë vënë në dukje se operatorët janë gjobitur më parë me shuma të mëdha për shitjen e të dhënave të lëvizjes së përdoruesve - për shembull, FCC në SHBA ka gjobitur disa operatorë me gati 200 milion dollarë për abuzim me këto informacione.

Për momentin, funksioni është i disponueshëm vetëm në disa pajisje si iPhone Air, iPhone 16e dhe iPad Pro (modeli M5 me Cellular), dhe vetëm nëse operatori juaj celular e mbështet këtë teknologji (p.sh. Deutsche Telekom dhe britanikja EE).

PĂ«r ta aktivizuar, shkoni te: Settings > Cellular > Cellular Data Options > Limit Precise Location. Pas aktivizimit, telefoni mund t’ju kĂ«rkojĂ« tĂ« rinisni pajisjen qĂ« tĂ« aplikohen ndryshimet. /Telegrafi/

↗

Nëna po përpiqej ta qetësonte fëmijën për të fjetur, ai pa dashje i thyen hundën

✇Telegrafi
By: Nol Elshani


Përpjekja e një nëne për ta fjetur fëmijën e saj u kthye në një kaos të vogël kur vogëlushi pa dashje i gjeti hundën e fortë ndërsa ajo po përpiqej ta vendoste për të fjetur - dhe ky moment u bë viral me mbi 17 milionë shikime në TikTok.

Në video, e cila u kap nga një kamerë Nest, duket një djalë i vogël duke qëndruar pranë një shtrati të ulët ndërsa nëna e tij është shtrirë pranë tij. Në momentin që ajo po përpiqej ta shtronte që të fjetë, djali shpërtheu kokën prapa papritmas dhe e goditi fort në hundë.

Më vonë, ajo që e publikoi videon - e quajtur Kailynn në TikTok - tha se hunda i ishte thyer me të vërtetë.

@kailynnpalaima My toddler broke my nose 😀😀 here's a video for funsies #crying #toddlersoftiktok #terribletwos ♬ Welp, Didn't Expect That - Yu-Peng Chen & HOYO-MiX

Ajo u shpreh se nuk kishte shumĂ« mavijosje, por hunda ishte “qĂ« e shtrembĂ«ruar” dhe se planifikonte t’i kĂ«rkonte njĂ« mendim tjetĂ«r mjekĂ«sor dhe ta shqyrtonte njĂ« ndĂ«rhyrje kirurgjikale.

Ajo gjithashtu tha se djali i saj është ende i vogël dhe herë pas here ka shpërthime, por se i vinte keq për atë që kishte ndodhur.

Në komentet nën video, shumë përdorues të TikTok ndanë tregime të ngjashme ose reagonin me humor.

NjĂ«ri tha me shaka se djali tani do tĂ« flejĂ« vetĂ«m nĂ« krevatin e tij pa pĂ«rqafime, ndĂ«rsa njĂ« komentues tjetĂ«r qĂ« punon nĂ« njĂ« kopĂ«sht tha se nuk Ă«shtĂ« mirĂ« t’i lejohet fĂ«mijĂ«t tĂ« qĂ«ndrojnĂ« shumĂ« afĂ«r njeri-tjetrit pĂ«r arsye sigurie, sepse ata ende nuk kanĂ« zhvilluar ndjenjĂ«n e hapĂ«sirĂ«s personale. /Telegrafi/

❌