Nga TRT World â
Në Forumin Ekonomik Botëror në Davos këtë muaj, ankthi doli nga korridoret dhe pushtoi skenën kryesore, i mprehur nga veprimet dhe retorika e ShBA-së.
âParimi i sovranitetit Ă«shtĂ« i cenueshĂ«m,â tha pĂ«r TRT World Paul M. Collins Jr, profesor i Studimeve Ligjore dhe Shkencave Politike nĂ« Universitetin e Massachusetts Amherst.
âAmerika po lĂ«viz drejt njĂ« qasjeje ku âi forti ka tĂ« drejtĂ«â, duke kĂ«rcĂ«nuar edhe aleatĂ«t e saj nĂ« NATO.â
Këto fjalë erdhën herët në një javë të mbushur me ndërhyrjet e njëpasnjëshme të Presidentit të ShBA, Donald
Disa ditë më parë, Trump urdhëroi ShBA-në të tërhiqej nga 66 organizata, konventa dhe traktate ndërkombëtare, duke argumentuar se ato binin ndesh me interesat e vendit. Ky vendim përfshiu organizmat e klimës, duke përfshirë Konventën Kuadër të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike dhe Panelin Ndërqeveritar për Ndryshimet Klimatike, së bashku me dhjetëra grupe të lidhura me OKB-në dhe jashtë saj, që punojnë në çështje që variojnë nga energjia e rinovueshme te kundërterrorizmi.
Valët e tronditjes u ndjenë shpejt në Evropë dhe më gjerë
Bashkimi Evropian pĂ«rshpejtoi atĂ« qĂ« zyrtarĂ«t e pĂ«rshkruajnĂ« si ânĂ«na e tĂ« gjitha marrĂ«veshjeve tregtareâ me IndinĂ« pas dy dekadash bisedimesh, njĂ« lĂ«vizje qĂ« shihet gjerĂ«sisht si pĂ«rgjigje ndaj kthimit tĂ« Uashingtonit nga brenda.
Marrëveshja, e njoftuar në Nju Delhi të martën, midis dy prej tregjeve më të mëdha në botë, vjen ndërsa Uashingtoni shënjestron si fuqinë aziatike, ashtu edhe bllokun e BE-së me tarifa të larta importi. ShBA-ja ka vendosur tarifa prej 50% mbi mallrat indiane, duke përfshirë një penalitet prej 25%, për shkak të blerjes së vazhdueshme të naftës nga Rusia prej Delhit. Kërcënimet e Trumpit për tarifat mbi Grenlandën tronditën BE-në, pavarësisht tërheqjes së tyre më vonë. Ekspertët sugjerojnë se kjo ekspozoi cenueshmërinë e BE-së.
Deklaratat nga udhëheqësit e Indisë dhe BE-së theksuan peizazhin më të gjerë gjeopolitik që rrethon marrëveshjen, e cila pritet të finalizohet më vonë në vitin 2026.
âKjo Ă«shtĂ« historia e dy gjigantĂ«ve, ekonomisĂ« sĂ« dytĂ« dhe tĂ« katĂ«rt mĂ« tĂ« madhe nĂ« botĂ«. Dy gjigantĂ« qĂ« zgjodhĂ«n partneritetin nĂ« njĂ« formĂ« ku tĂ« dyja palĂ«t fitojnĂ«. NjĂ« mesazh i fortĂ« se bashkĂ«punimi Ă«shtĂ« pĂ«rgjigjja mĂ« e mirĂ« ndaj sfidave globale,â tha Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
Kryeministri indian Narendra Modi e quajti marrĂ«veshjen âmarrĂ«veshjen mĂ« tĂ« madhe tĂ« tregtisĂ« sĂ« lirĂ« nĂ« historiâ.
âRendi global Ă«shtĂ« nĂ« trazira tĂ« mĂ«dha sot,â tha Modi, duke shtuar, ânĂ« njĂ« kontekst tĂ« tillĂ«, partneriteti midis IndisĂ« dhe BE-sĂ« do tĂ« forcojĂ« stabilitetin nĂ« sistemin ndĂ«rkombĂ«tar.â
Marrëveshja BE-Indi vjen pasi Brukseli nënshkroi një pakt madhor me bllokun Mercosur të Amerikës së Jugut dhe përfundoi marrëveshjet me Indonezinë, Meksikën dhe Zvicrën, ndërsa kërkon të mbrohet (hedge) kundër një ShBA-je më unilaterale.
Shpërbërja e rendit global
Rrëmuja e vazhdueshme ka bërë që zyrtarët evropianë dhe kanadezë të vënë në dyshim hapur nëse rendi i pas Luftës së Dytë Botërore, i udhëhequr nga ShBA-ja, mbi të cilën ata ishin mbështetur, po shpërbëhej në diçka më transaksionale.
Ky shqetësim u shpreh më qartë nga Kryeministri i Kanadasë, Mark Carney, i cili paralajmëroi në Davos se arkitektura e ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore po prishej në mënyra që i linin vendet e përmasave të mesme rishtazi të ekspozuara.
âMĂ« lejoni tĂ« jem i drejtpĂ«rdrejtĂ«. Ne jemi nĂ« mes tĂ« njĂ« shkĂ«putjeje, jo tĂ« njĂ« tranzicioni,â u tha ai delegatĂ«ve nĂ« qytetin zviceran, duke paralajmĂ«ruar: âFuqitĂ« e mesme duhet tĂ« veprojnĂ« sĂ« bashku, sepse nĂ«se nuk jemi nĂ« tryezĂ«, jemi nĂ« menuâ.
Presidenti francez Emmanuel Macron pasqyroi të njëjtën diagnozë, duke përshkruar një moment të çekuilibrit historik në siguri dhe ekonomi.
âĂshtë⊠njĂ« zhvendosje drejt njĂ« bote pa rregulla, ku ligji ndĂ«rkombĂ«tar nĂ«pĂ«rkĂ«mbet dhe ku ligji i vetĂ«m qĂ« duket se ka rĂ«ndĂ«si Ă«shtĂ« ai i mĂ« tĂ« fortit,â tha Macron, duke shtuar se ajo qĂ« ai i quajti âambicie imperialeâ po rishfaqeshin.
Në të njëjtin takim, presidenti i Ganës u tha delegatëve se në rendin global në zhvillim, Afrika synon të jetë në tryezë.
John Dramani Mahama tha se rendi multilateral dhe sistemi i bazuar nĂ« rregulla mund tĂ« jenĂ« nĂ«n kĂ«rcĂ«nim, por argumentoi se njĂ« âKoalicion i tĂ« VullnetshmĂ«veâ i ri mund tĂ« krijohet bazuar nĂ« njĂ« vizion tĂ« pĂ«rbashkĂ«t dhe respekt tĂ« ndĂ«rsjellĂ«.
Në mënyrë domethënëse, përgjigjja evropiane nuk përfundoi në Davos. Të martën, kryeministrja e Danimarkës u shpreh më troç.
âNjĂ« nga gjĂ«rat qĂ« mund tĂ« nxirret nga ngjarjet e javĂ«ve tĂ« fundit Ă«shtĂ« se rendi i vjetĂ«r botĂ«ror nuk ekziston mĂ«,â argumentoi Mette Frederiksen, duke shtuar: âNuk e di nĂ«se ai do tĂ« kthehet, por me gjasĂ« jo.â
Trump, nga ana e tij, ka ofruar një kornizë shumë të ndryshme.
Pasi fillimisht kĂ«rkoi kontrollin ose pronĂ«sinĂ« amerikane tĂ« territorit Arktik, Trump ndryshoi kurs dhe njoftoi njĂ« âkornizĂ« tĂ« njĂ« marrĂ«veshjeje tĂ« ardhshmeâ pĂ«r GrenlandĂ«n, duke pĂ«rfshirĂ« NATO-n dhe DanimarkĂ«n, qĂ« do tâi jepte Shteteve tĂ« Bashkuara qasje tĂ« plotĂ« ushtarake.
Midis zyrtarëve evropianë, lehtësimi u shoqërua me pakënaqësi ndaj vetë presionit.
âShtetet mĂ« tĂ« dobĂ«ta subjekt i cĂ«nimeveâ
Joshua Busby, studiues i shquar nĂ« QendrĂ«n Strauss dhe anĂ«tar jorezident nĂ« KĂ«shillin e Ăikagos pĂ«r ĂĂ«shtjet Globale, shpjegoi pĂ«r TRT World tensionet mbi sovranitetin nĂ« marrĂ«dhĂ«niet me shtetet mĂ« tĂ« fuqishme.
Login
