Presidenti amerikan Donald Trump jep. Dhe merr. I mjaftuan vetëm gjashtë ditë për të ndërtuar një botë të re. Ditën e shtatë, aleatët e deridjeshëm në Evropë mund të shpresonin me të drejtë për pak qetësi.
Që nga kërcënimet për tarifa dhe deri te synimi për të marrë Grenlandën, sjellja e Trumpit ka thyer tabu dhe e ka bërë të qartë se normat e rendit të vjetër botëror janë zhdukur, ka shkruar Associated Press në një analizë të shtunën.
ĂshtĂ« âçarje, jo tranzicionâ, siç e pĂ«rshkroi prerazi kryeministri kanadez Mark Carney. GjatĂ« dekadave nĂ« jetĂ«n publike, Trumpi nuk ka qenĂ« kurrĂ« i njohur pĂ«r delikatesĂ«, por trazirat e javĂ«s sĂ« fundit kanĂ« qenĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshme edhe sipas standardeve tĂ« tij.
Ato kanĂ« kristalizuar vendosmĂ«rinĂ« e tij pĂ«r tĂ« fshirĂ« rendin e bazuar nĂ« rregulla qĂ« ka udhĂ«hequr politikĂ«n e jashtme amerikane â dhe pĂ«r rrjedhojĂ« edhe atĂ« perĂ«ndimore â qĂ« nga Lufta e DytĂ« BotĂ«rore. NĂ« vend tĂ« tij po lind njĂ« arenĂ« pa rregulla, ku fitojnĂ« mĂ« tĂ« zhurmshmit dhe mĂ« tĂ« fortĂ«t, ndĂ«rsa themeli i vjetĂ«r â besimi transatlantik, dikur i pathyeshĂ«m â nuk ekziston mĂ«.
Një javë e paprecedentë
Trumpi e kishte shprehur dĂ«shirĂ«n pĂ«r territorin danez tĂ« GrenlandĂ«s qĂ« nĂ« vitin 2019. Por vetĂ«m shpĂ«rthimi i javĂ«s sĂ« kaluar, me kĂ«rcĂ«nime tĂ« hapura ndaj njĂ« aleati tĂ« NATO-s, e tronditi vĂ«rtet EvropĂ«n. âNĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« apo nĂ« njĂ« tjetĂ«r, ne do ta kemi GrenlandĂ«nâ, premtoi Trump, edhe nĂ«se âduhet ta bĂ«jmĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n e vĂ«shtirĂ«â.
Para se tĂ« shtynte tarifat ndaj disa vendeve evropiane, ai i bĂ«ri presion DanimarkĂ«s qĂ« tĂ« âthoshte poâ ndaj kĂ«rkesĂ«s amerikane pĂ«r kontrollin e GrenlandĂ«s.
âDhe ne do tĂ« jemi shumĂ« mirĂ«njohĂ«s. Ose mund tĂ« thoni jo, dhe ne do ta mbajmĂ« mendâ, ka shtuar ai, duke vĂ«nĂ« nĂ« pikĂ«pyetje edhe vetĂ« aleancĂ«n e NATO-s.
NĂ« Forumin Ekonomik BotĂ«ror nĂ« Davos, Trumpi foli pĂ«r vendosjen e tarifave ndaj ZvicrĂ«s pasi lideri zviceran âia kishte prishur nervatâ gjatĂ« njĂ« telefonate. Por mĂ« pas i zbuti fjalĂ«t.
I fyer nga qĂ«ndrimi gjithnjĂ« e mĂ« i ashpĂ«r i kryeministrit kanadez Mark Carney, Trump tĂ«rhoqi ftesĂ«n pĂ«r KanadanĂ« pĂ«r tâu bashkuar me Bordin e Paqes â njĂ« organizatĂ« qĂ« e kryeson dhe qĂ« shumĂ« aleatĂ« perĂ«ndimorĂ« dyshojnĂ« se mund tĂ« shndĂ«rrohet nĂ« njĂ« rival tĂ« OKB-sĂ«. PjesĂ« e kĂ«saj organizate u bĂ« edhe Kosova.
Realitet i ri
âĂshtĂ« krijuar njĂ« realitet i ri. NjĂ« realitet qĂ« shpesh Ă«shtĂ« shumĂ« i paqĂ«ndrueshĂ«mâ, u shpreh njĂ« diplomat i lartĂ« i BE-sĂ«, duke pĂ«rmendur âretorikĂ«n shumĂ« joortodokse tĂ« administratĂ«s amerikaneâ. Mesazhi mĂ« nĂ« fund duket se ka mbĂ«rritur: SHBA-ja nuk Ă«shtĂ« mĂ« miku dhe aleati i besueshĂ«m qĂ« ishte dikur.
Për disa, ky është zgjim i vonuar.
âMarrĂ«dhĂ«niet transatlantike kanĂ« pĂ«suar goditje tĂ« madhe javĂ«n e kaluarâ, ka thĂ«nĂ« shefja e diplomacisĂ« sĂ« BE-sĂ«, Kaja Kallas. NdĂ«rsa ish-presidenti i KĂ«shillit Evropian, Charles Michel, ishte edhe mĂ« i drejtpĂ«rdrejtĂ«: marrĂ«dhĂ«nia transatlantike âsiç e kemi njohur pĂ«r dekada, ka vdekurâ.
Në kërkim të një rruge të re
PĂ«rballĂ« ambicieve tĂ« Trumpit, Evropa ka pĂ«rpara njĂ« zgjedhje tĂ« qartĂ«: sfidĂ« apo nĂ«nshtrim. âQetĂ«simi nuk sjell rezultate, vetĂ«m poshtĂ«rimâ, ka thĂ«nĂ« kryeministri polak Donald Tusk, ndĂ«rsa kryeministri belg Bart De Wever deklaroi nĂ« Davos se do tĂ« preferonte tĂ« ishte njĂ« âvasal i lumturâ sesa njĂ« âskllav i mjerĂ«â i SHBA-sĂ«.
Liderë të tjerë, që gjatë administratës Trump kishin kërkuar mënyra për të bashkëpunuar me të, po bëhen gjithnjë e më të zëshëm. Kryeministri kanadez Carney po shfaqet shpejt si lider i një lëvizjeje që synon të bashkojë dhe balancojë fuqinë amerikane.
âNĂ«se nuk je nĂ« tavolinĂ«, je nĂ« menuâ, ishte fjalia e famshme e tij nĂ« Davos.
Trump reagoi ashpër, me kërcënime dhe duke tërhequr ftesën për Bordin e Paqes.
âKanadaja jeton falĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara. Mbaje mend kĂ«tĂ«, Mark, herĂ«n tjetĂ«r kur bĂ«n deklarataâ, ka thĂ«nĂ« ai.
Neni 5
Carney nuk u tĂ«rhoq. NĂ« Britani, kryeministri Keir Starmer e dĂ«noi Trumpin pĂ«r komente âfyese dhe tronditĂ«seâ, ku presidenti amerikan dyshonte se NATO-ja do ta mbĂ«shteste SHBA-nĂ« nĂ« rast sulmi. Trumpi duket se ka harruar se Neni 5 i NATO-s, i cili obligon mbrojtjen kolektive, Ă«shtĂ« aktivizuar vetĂ«m njĂ« herĂ« â pas sulmeve tĂ« 11 shtatorit ndaj SHBA-sĂ«.
Starmer pĂ«rmendi sakrificĂ«n e 457 ushtarĂ«ve britanikĂ« tĂ« vrarĂ« nĂ« Afganistan, duke thĂ«nĂ« se nuk do ta harronte kurrĂ« âguximin dhe flijimin e tyreâ. Edhe Danimarka, e pĂ«rbuzur nga Trumpi, pati numrin mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« viktimave pĂ«r frymĂ« mes forcave tĂ« koalicionit.
Bisedat me diplomatĂ«t e BE-sĂ« tregojnĂ« se Evropa mĂ« nĂ« fund Ă«shtĂ« bashkuar rreth nevojĂ«s pĂ«r pavarĂ«si nga kapriçot e ShtĂ«pisĂ« sĂ« BardhĂ«, veçanĂ«risht nĂ« fushĂ«n e mbrojtjes. âKrejtĂ«sisht e papranueshmeâ, i quajti Macron tarifat amerikane, duke shtuar: âNe preferojmĂ« respekt, jo bullizĂ«mâ.
Kujdes dhe zakone të vjetra
Megjithë retorikën e Trumpit, Evropa përballet me të njëjtat kërcënime si më parë. Rusia vazhdon sulmet ndaj Ukrainës, ndërsa inteligjenca ushtarake finlandeze paralajmëron për rreziqe ndaj infrastrukturës nënujore në Baltik. Edhe pse askush nuk pajtohet me dorëzimin e territoreve sovrane, rezistenca nuk është kudo e hapur.
Fuqia ushtarake dhe ekonomike amerikane mbetet thelbĂ«sore, dhe kontinenti ende nuk Ă«shtĂ« gati tĂ« mbrohet i vetĂ«m kundĂ«r RusisĂ«. Edhe pasi Trumpi u tĂ«rhoq nga pĂ«rplasja pĂ«r GrenlandĂ«n, kancelari gjerman Friedrich Merz foli pĂ«r âmirĂ«njohjeâ ndaj ndryshimit tĂ« qĂ«ndrimit tĂ« tij.
Vendet baltike të rezervuara
Vendet baltike, zakonisht shumë të zëshme, ishin dukshëm më të rezervuara.
âNĂ« vend qĂ« tĂ« fokusohemi te emocionet, duhet tĂ« pĂ«rqendrohemi te aspekti ushtarak dhe teknikâ, ka thĂ«nĂ« ish-ministrja lituaneze e Mbrojtjes, Dovile Sakaliene, duke shtuar se EvropĂ«s do tâi duheshin 5 deri nĂ« 10 vjet pĂ«r tĂ« barazuar fuqinĂ« ushtarake amerikane nĂ« kontinent.
âBashkĂ«punimi duhet tĂ« jetĂ« fjala kyçe, jo konfrontimi. SHBA-ja mbetet miku ynĂ« mĂ« i afĂ«rtâ, u shpreh presidenti lituanez Gitanas Nauseda.
NĂ« Washington, megjithatĂ«, administrata nuk po tregon shenja tĂ« tĂ«rheqjes. Steve Bannon, ish-kĂ«shilltar i Trumpit, ka thĂ«nĂ« se presidenti po ndjek njĂ« âstrategji maksimalisteâ dhe duhet tĂ« vazhdojĂ« âderisa tĂ« pĂ«rballet me rezistencĂ«â.
âDhe ende nuk kemi hasur rezistencĂ«â, pĂ«rfundoi ai.
Senatori demokrat Chris Coons vuri nĂ« dukje se Trumpi tĂ«rhiqet vetĂ«m kur vendet si Kina âtregojnĂ« forcĂ« dhe qĂ«ndrueshmĂ«riâ.
âAta qĂ« janĂ« treguar tĂ« butĂ« dhe kanĂ« negociuar me mirĂ«besim, si BE-ja, nuk duket se kanĂ« fituar respektin e tij. Secili mund tĂ« nxjerrĂ« pĂ«rfundimet e veta, por pĂ«r mua, pĂ«rpjekja pĂ«r tĂ« qetĂ«suar dikĂ« me kĂ«rkesa tĂ« paekuilibruara tregon qartĂ« se cili duhet tĂ« jetĂ« kursi i veprimitâ, ka thĂ«nĂ« Coons.
Sinjali â aty ku e vĂ«rteta flet para lajmit!
/GazetaSinjali/
The post Trump nxit diskutime pĂ«r ârendin e ri botĂ«rorâ, ndĂ«rsa udhĂ«heqĂ«sit sinjalizojnĂ« ndryshimin e aleancave globale appeared first on Sinjali.
Login
