TIRANĂ, 1 shkurt /ATSH-Maela Marini/ Konstitucionalistja Aurela Anastasi, anĂ«tare e AkademisĂ« sĂ« Shkencave, nĂ« njĂ« intervistĂ« dhĂ«nĂ« pĂ«r AgjencinĂ« Telegrafike Shqiptare (ATSH) deklaron se: âShqipĂ«ria Ă«shtĂ« shtet unitar dhe nuk e ka traditĂ« senatin si dhomĂ« e parlamentit, ndĂ«rkohĂ« qĂ« propozimi pĂ«r reduktimin nĂ« 100 deputetĂ« duhet tĂ« analizohet, pasi nga pikĂ«pamja kushtetuese lidhet veçanĂ«risht me normĂ«n e pĂ«rfaqĂ«simit tĂ« popullit nĂ« organin mĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«rfaqĂ«suesâ.
E pyetur lidhur me propozimin për ndryshimin e Kushtetutës për reduktimin e numrit të deputetëve në Kuvend, konstitucionalistja Anastasi shprehet se së pari, ndryshimet kushtetuese duket të shërbejnë si moment për fuqizimin e demokracisë.
Në këtë drejtim, ajo nënvizoi rëndësinë e pjesëmarrjes qytetare përmes diskutimit dhe konsultimit publik për ndryshimet kushtetuese.
âNjoftimi i nismĂ«s pĂ«r ndryshimin e KushtetutĂ«s kĂ«rkon qĂ« shoqĂ«ria tĂ« pĂ«rgatitet pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« fjalĂ«n e saj nĂ« kohĂ«n e duhur. IdetĂ« e propozuara lidhen vetĂ«m me njĂ« reformĂ« parlamentare. Konkretisht, nga pikĂ«pamja pĂ«rmbajtjesore, kĂ«rkohet pakĂ«simi i anĂ«tarĂ«ve tĂ« Kuvendit, nga 140 anĂ«tarĂ« nĂ« 100 anĂ«tarĂ« si dhe krijimi i njĂ« senati, si dhomĂ« e dytĂ« e parlamentit. Nga pikĂ«pamja e procesit, kemi vetĂ«m dy tĂ« dhĂ«na: krijimin e njĂ« komisioni qĂ« do tĂ« hartojĂ« ndryshimet dhe kohĂ«zgjatjen pĂ«r miratimin e tyre, pikĂ«risht, deri nĂ« fund tĂ« kĂ«saj legjislatureâ, tha Anastasi.
Kohëzgjatja në të cilën realizohen ndryshimet kushtetuese, për Anastasin, është shumë e rëndësishme për procesin e konsultimit qytetar të amendamenteve.
NĂ« kĂ«tĂ« rast, sipas saj, âduket sikur ka kohĂ«, por kjo kohĂ« merr vlerĂ« vetĂ«m nĂ«se nuk do tĂ« shpĂ«rdorohetâ.
âProcesi pĂ«r ndryshimet kushtetuese ka nevojĂ« pĂ«r njĂ« kodifikim mĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« rregullave pĂ«r pĂ«rgatitjen dhe miratimin e ndryshimeve. Ky Ă«shtĂ« njĂ« detyrim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m kushtetues. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, qĂ« nga viti 2016, Kushtetuta ka vendosur se pĂ«r amendamentet e KushtetutĂ«s, Gjykata Kushtetuese mund tĂ« kontrollojĂ« respektimin e procedurĂ«s sĂ« parashikuar nga Kushtetuta. Deri tani, rregullat e procesit pĂ«r amendamentet kushtetuese, pĂ«rpos atyre tĂ« pĂ«rcaktuara nga Kushtetuta e RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« (neni 177), janĂ« vendosur edhe nga Rregullorja e Kuvenditâ, tha Anastasi.
Ajo theksoi se Rregullorja e Kuvendit ka nevojë për rishikim dhe plotësime që sigurojnë krijimin e komisionit përgatitor, pjesëmarrjen e grupeve të interesit dhe të shoqërisë civile, si dhe kohëzgjatjen e mjaftueshme për të diskutuar projektin me ta.
âNuk mjafton vetĂ«m rregulli pĂ«r transmetimin e hapur nĂ« media tĂ« punimeve parlamentare pĂ«r diskutimin e ndryshimeve kushtetuese. NĂ« Rregullore nevojiten edhe rregulla pĂ«r krijimin e komisionit pĂ«rgatitor, dĂ«gjimin e diskutimin e projektit me pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« grupeve tĂ« ndryshme shoqĂ«rore, etj. PĂ«r kĂ«tĂ« ka nevojĂ« tĂ« pĂ«rcaktohen edhe afate efektiveâ, tha Anastasi, ndĂ«rsa vlerĂ«soi se aktualisht afatet e pĂ«rcaktuara nĂ« Rregullore janĂ« mjaft tĂ« ngushta.
NĂ« kuptimin e procesit kushtetues, Anastasi theksoi se âmjaft e rĂ«ndĂ«sishme mbetet edhe mbarĂ«vajtja e referendumitâ.
âNeni 177 i KushtetutĂ«s ka parashikuar mundĂ«sinĂ« pĂ«r miratimin e ndryshimeve kushtetuese me referendum nĂ« dy raste. SĂ« pari, Kuvendi mund tĂ« vendosĂ« me dy tĂ« tretat e tĂ« gjithĂ« anĂ«tarĂ«ve tĂ« tij qĂ« projektamendamentet kushtetuese tĂ« votohen me referendum. SĂ« dyti, amendamenti kushtetues i miratuar i nĂ«nshtrohet referendumit, kur kĂ«tĂ« e kĂ«rkon njĂ« e pesta e tĂ« gjithĂ« anĂ«tarĂ«ve tĂ« Kuvenditâ, tha ajo.
Nga ana tjetĂ«r, Anastasi theksoi se âdispozitat aktuale tĂ« Kodit Zgjedhor pĂ«r referendumet janĂ« shumĂ« tĂ« mangĂ«ta dhe kanĂ« nevojĂ« tĂ« rishikohenâ.
âKjo kĂ«rkohet pĂ«r tĂ« gjitha llojet e referendumeve, por veçanĂ«risht pĂ«r kĂ«to referendume. Mungesa e dispozitave ligjore mund tĂ« bĂ«het shkas pĂ«r pakushtetutshmĂ«ri tĂ« procedurave nĂ« bazĂ« tĂ« KushtetutĂ«s. Nga ana tjetĂ«r, nĂ« lidhje me pjesĂ«marrjen qytetare nĂ« vendime kaq tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r vendin, jemi shumĂ« mbrapa nĂ« kohĂ«. Kodifikimi i rregullave pĂ«r procesin e amendimit kushtetues do tâi shĂ«rbente konsolidimit tĂ« demokracisĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, sidomos nĂ« kuadrin e pjesĂ«marrjes sĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« popullore me referendumâ, tha ajo.
NĂ« lidhje me krijimin e komisionit pĂ«r pĂ«rgatitjen e ndryshimeve kushtetuese, Anastasi u shpreh se Ă«shtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme qĂ« ai tĂ« ketĂ« njĂ« mandat tĂ« qartĂ«, i cili tâu bĂ«het i ditur edhe qytetarĂ«ve.
âPunimet e tij duhet tĂ« jenĂ« tĂ« hapura pĂ«r publikun. Kjo kĂ«rkesĂ« siguron jo vetĂ«m legjitimitetin e ndryshimeve, por edhe pĂ«rgjegjshmĂ«rinĂ« politike nĂ« lidhje me qĂ«llimin e ndryshimeve. KushtetutshmĂ«risht, qĂ«llimi i ndryshimeve Ă«shtĂ« shumĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« rastin e amendamenteve. NĂ«se ka ardhur njĂ« âmoment kushtetuesâ pĂ«r ndryshime nĂ« ndĂ«rtimin e Kuvendit, kjo nuk do tĂ« thotĂ« qĂ« nismĂ«tarĂ«t apo komisioni tĂ« nxjerrin njĂ« produkt me ndryshime pĂ«r tĂ« tjera qĂ«llimeâ, tha Anastasi.
PĂ«r Anastasin, e drejta e qytetarĂ«ve pĂ«r tĂ« mos u ndjerĂ« tĂ« befasuar nga amendime tĂ« befta, sikurse ndodhi me ndryshimet kushtetuese nĂ« vitin 2008, Ă«shtĂ« njĂ« e drejtĂ« procedurale me rĂ«ndĂ«si kushtetuese. âGjykata Kushtetuese mund ta shqyrtojĂ« kĂ«tĂ« nĂ« kuadrin e procedurĂ«s sĂ« parashikuar nga Kushtetutaâ, theksoi ajo.
Duke u ndalur te pĂ«rmbajtja e propozimeve, Anastasi theksoi se âpropozimi pĂ«r tĂ« pakĂ«suar numrin e deputetĂ«ve Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« ide qĂ« ka nevojĂ« tĂ« analizohetâ.
âNuk e kemi tĂ« qartĂ« shkakun apo arsyen e kĂ«tij ndryshimi, i cili ka nevojĂ« tĂ« shtjellohet. Nga pikĂ«pamja kushtetuese, numri i anĂ«tarĂ«ve tĂ« parlamentit, lidhet veçanĂ«risht me normĂ«n e pĂ«rfaqĂ«simit tĂ« popullit nĂ« organin mĂ« tĂ« lartĂ« pĂ«rfaqĂ«sues. Ky Ă«shtĂ« aspekti kryesor. Por mund tĂ« lidhet me cilĂ«sinĂ« dhe efektivitetin e ndĂ«rtimit tĂ« brendshĂ«m dhe tĂ« jashtĂ«m tĂ« Kuvendit. Lidhja me nevojat financiare nuk Ă«shtĂ« prioritare pĂ«r ndryshimetâ, shtoi ajo.
NdĂ«rkohĂ«, Anastasi theksoi se âideja pĂ«r krijimin e njĂ« senati si Dhoma e DytĂ« e Kuvendit tĂ« ShqipĂ«risĂ«, Ă«shtĂ« diskutuar gjerĂ«sisht pĂ«rgjatĂ« procesit pĂ«r KushtetutĂ«n e vitit 1998â.
âKomisioni pĂ«r hartimin e KushtetutĂ«s si dhe ekspertĂ« tĂ« Komisionit tĂ« Venecias kanĂ« zhvilluar analiza dhe bisedime tĂ« vyera pĂ«r kĂ«tĂ« çështje. NjĂ« pjesĂ« e tyre janĂ« botuar edhe nĂ« pĂ«rmbledhjen e diskutimeve pĂ«r KushtetutĂ«n nĂ« vitin 2006. Prandaj, njĂ« analizĂ« mbi kĂ«tĂ« propozim nuk ka pĂ«rse tĂ« fillojĂ« nga e para, por aty ku ka mbetur, pĂ«r tĂ« parĂ« nĂ«se ka ndryshuar diçka nga ato rrethana qĂ« u diskutuan atĂ«herĂ«â, shtoi ajo.
Anastasi theksoi se ânjĂ« senat nĂ« parlamentin e ShqipĂ«risĂ« nuk ka mbĂ«shtetje as nga tradita, as nga forma e organizimit tĂ« ShqipĂ«risĂ«, e cila Ă«shtĂ« njĂ« shtet unitarâ.
NĂ« pĂ«rfundim, Anastasi theksoi se âprocesi pĂ«r diskutimin dhe konsultimin e propozimeve pĂ«r amendamentet kushtetuese ka njĂ« rĂ«ndĂ«si tĂ« veçantĂ« kushtetueseâ.
âNga njĂ«ra anĂ«, ai e bĂ«n mĂ« cilĂ«sor pĂ«rmbajtjen e amendamentit dhe nga ana tjetĂ«r, e bĂ«n mĂ« tĂ« kuptueshĂ«m dhe mĂ« tĂ« qartĂ« pĂ«r qytetarĂ«t, duke e rritur pjesĂ«marrjen e tyre nĂ« vendimmarrjen, mjaft e nevojshme pĂ«r legjitimitetin e amendamenteveâ, tha ajo.
Ndaj, Anastasi theksoi se njĂ« âmoment kushtetuesâ pĂ«r ndryshimin e KushtetutĂ«s duhet konsideruar i lidhur ngushtĂ« me âmomentin kushtetuesâ pĂ«r forcimin e demokracisĂ«.
/r.e//a.g/
The post Anastasi për ATSH-në: Ndryshimet Kushtetuese, moment për fuqizimin e demokracisë appeared first on Agjencia Telegrafike Shqiptare.