❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Rrëzimi i Maduros do të ketë efekt negativ për çmimet e naftës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

ÇfarĂ« do tĂ« ndodhĂ« pas sulmit nĂ« VenezuelĂ« dhe kapjes sĂ« Maduros Ă«shtĂ« ende e paqartĂ«. A do tĂ« instalojĂ« SHBA-ja njĂ« drejtues atje apo do tĂ« tĂ«rhiqet. A do tĂ« pranohet Machado si liderja e re e VenezuelĂ«s? NĂ«se kĂ«to ndodhin, çfarĂ« do tĂ« thonĂ« pĂ«r naftĂ«n?

Duke ardhur pas fundjaës së së gjatë të pushimeve, tregjet e naftës pritet të jenë të qetë. Zakonisht, në rastet e ndërprerjeve politike në një prodhues kryesor të naftës, çmimet rriten edhe nëse vetëm për disa orë apo ditë. Roli i Venezuelës në tregun botëror të naftës është vetëm hije e asaj që ka qenë më parë, me eksporte në rreth 500 mijë fuçi në ditë. Duke marrë parasysh mbisundimin aktual në treg prej rreth katër herë më shumë, humbja e ketij furnizimi do të ketë vetëm një efekt minimal përtej orëve të para.

Maduro kishte mbĂ«shtetje tĂ« konsiderueshme nĂ« ushtri dhe nĂ« disa pjesĂ« tĂ« qeverisĂ«, kryesisht duke blerĂ« mbĂ«shtetje me tĂ« ardhurat e naftĂ«s qĂ« i kishte ende. Ai dhe paraardhĂ«si i tij, Hugo Chavez, gjithashtu gĂ«zonin mbĂ«shtetje nga klasat mĂ« tĂ« varfra, tĂ« cilave pĂ«rpiqeshin t’u pĂ«rmirĂ«sonin gjendjen pĂ«rmes programeve sociale bujare. NdĂ«rsa kjo ishte njĂ« faktor pĂ«r qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e tyre nĂ« pushtet, duke marrĂ« parasysh shkatĂ«rrimin e pjesĂ«s mĂ« tĂ« madhe tĂ« ekonomisĂ« pĂ«rmes politikave agresive shtetĂ«rore, kjo mbĂ«shtetje ka dobĂ«suar ndoshta, qĂ« do tĂ« thotĂ« se rezistenca e gjerĂ« nuk pritet tĂ« ndodhĂ«.

Duke supozuar se qeveria ndryshohet në një regjim të udhëhequr nga Machado, çfarë mund të ndodhë?

Kërcënimi më i madh për furnizimin me naftë do të ishte që punonjësit e sektorit të naftës ose të refuzonin të punonin, ose të sabotonin në mënyrë aktive operacionet, gjë që do të thoshte se ndërprerja e furnizimit do të zgjaste me muaj dhe jo me ditë. Megjithatë, ndonëse regjimi ishte përpjekur të ruante mbështetjen e këtij sektori, raportet anekdotike për varfërinë e punëtorëve sugjerojnë se shumica e tyre, të paktën, do të reagojnë në mënyrë pasive ndaj rrëzimit të Maduros. Dhe edhe nëse një pjesë e punonjësve kyç do të ndjente ende besnikëri ndaj qeverisë, ata nuk janë të verbër ndaj shkatërrimit të gjerë që ka ndodhur. Nëse opozita (tani kundërshtare e regjimit të ri) arrin të organizojë rezistencë të përgjithshme dhe protesta, punëtorët mund të ndërpresin aktivisht operacionet, por kjo duket pak e mundshme.

ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« kuptohet se industria ka vuajtur nga mungesa e investimeve dhe se rĂ«nia e prodhimit mund tĂ« pĂ«rmbyset. Edhe mirĂ«mbajtja bazĂ« mund tĂ« shtojĂ« deri nĂ« 500 mijĂ« fuçi nĂ« ditĂ« brenda katĂ«r deri nĂ« gjashtĂ« muajve, sapo tĂ« nisĂ« procesi i mirĂ«mbajtjes. NĂ«se zonja Machado dhe aleatĂ«t e saj vendosin kontroll politik tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m relativisht shpejt, kjo punĂ« mund tĂ« fillojĂ« brenda disa muajsh. Por nĂ«se opozita arrin tĂ« pengojĂ« pĂ«rpjekjet e qeverisĂ« sĂ« re pĂ«r tĂ« vendosur kontroll tĂ« plotĂ« dhe pĂ«r tĂ« ecur pĂ«rpara, procesi mund tĂ« zgjasĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r.

Një afat kohor për industrinë e naftës ka të ngjarë të përfshijë të paktën një ndërprerje të shkurtër të operacioneve, me furnizimin që pothuajse ndalet për disa ditë. Pas kësaj, qeveria e re duhet ta rikthejë prodhimin në nivelet para rrëzimit të regjimit, rreth 500 mijë fuçi në ditë eksporte. Nafta që ka qenë e bllokuar jashtë tregut ka gjasa të lejohet të qarkullojë nga SHBA-ja, por sasia nuk mendohet të jetë e madhe.

Ka gjasa tĂ« mira qĂ« deri kĂ«tĂ« verĂ« prodhimi tĂ« jetĂ« kthyer nĂ« nivelet para rrĂ«zimit dhe tĂ« vijojĂ« rritjen, duke shtuar potencialisht edhe 500 mijĂ« fuçi nĂ« ditĂ« deri nĂ« fund tĂ« vitit. Kjo nuk do tĂ« mjaftonte pĂ«r tĂ« ushtruar presion tĂ« madh mbi tregun, por duke ndodhur nĂ« njĂ« periudhĂ« kur ka njĂ« tepricĂ« gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« madhe, do ta pĂ«rkeqĂ«sonte mĂ« tej situatĂ«n. NjĂ« regjim i ri venezuelian me siguri do tĂ« kĂ«rkojĂ« tĂ« rrisĂ« prodhimin sa mĂ« shpejt tĂ« jetĂ« e mundur dhe nuk do tĂ« jetĂ« i gatshĂ«m t’u pĂ«rgjigjet kĂ«rkesave tĂ« OPEC+ pĂ«r vetĂ«pĂ«rmbajtje.

Në planin afatgjatë, Venezuela ka rezerva gjigante dhe shumë kapacitet prodhimi të pashfrytëzuar për shkak të mirëmbajtjes së dobët. Rikthimi i këtij prodhimi do të ishte shumë më i lehtë sesa shtimi i kapaciteteve të reja në shumicën e vendeve të botës, por kërkon një qeveri që mund të nënshkruajë kontrata dhe të tërheqë investime. Në rastin e Irakut pas rrëzimit të Huseinit, u deshën vite që qeveria të rishikonte legjislacionin e naftës; një skenar i tillë është më pak i mundshëm në Venezuelën pas rrëzimit të regjimit, por jo i pamundur.

Tregu i naftës këtë vit është tashmë nën presion serioz, dhe vetëm mundësia e sanksioneve më të ashpra ndaj Iranit dhe/ose Rusisë nga një administratë Trump më e vendosur mund të mbështesë çmimet. Për OPEC+, dhe veçanërisht për Arabinë Saudite, nafta e re nga Venezuela sidomos nëse shihet se prodhimi do të rritet gjatë vitit mund të shërbejë si justifikim për uljen e kuotave, madje përtej kompensimit të furnizimit venezuelian. Situata aktuale duket se e bën këtë të domosdoshme./Forbes

The post Rrëzimi i Maduros do të ketë efekt negativ për çmimet e naftës appeared first on Gazeta Si.

↗

Prokurorja Bondi: Maduro do gjykohet në New York nën 3 akuza

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Prokurorja e Përgjithshme e SHBA-së, Pam Bondi, ka thënë se Maduro dhe bashkëshortja e tij janë akuzuar në Distriktin Jugor të Nju Jorkut.

Bondi thotĂ« se Maduro Ă«shtĂ« akuzuar pĂ«r “Konspiracion pĂ«r narko-terrorizĂ«m, konspiracion pĂ«r importim kokaine, mbajtje tĂ« armĂ«ve automatike dhe pajisjeve shkatĂ«rruese, dhe konspiracion pĂ«r mbajtje tĂ« armĂ«ve automatike dhe pajisjeve shkatĂ«rruese kundĂ«r shteteve tĂ« bashkuara”.

“Ata sĂ« shpejti do tĂ« pĂ«rballen me gjithĂ« ashpĂ«rsinĂ« e drejtĂ«sisĂ« amerikane nĂ« tokĂ«n amerikane, nĂ« gjykatat amerikane,” shton Bondi, pa bĂ«rĂ« tĂ« ditur se pĂ«r çfarĂ« Ă«shtĂ« akuzuar bashkĂ«shortja e tij.

“NjĂ« falĂ«nderim i madh pĂ«r ushtrinĂ« tonĂ« tĂ« guximshme, e cila kreu misionin e pabesueshĂ«m dhe jashtĂ«zakonisht tĂ« suksesshĂ«m pĂ«r kapjen e kĂ«tyre dy tĂ« dyshuarve ndĂ«rkombĂ«tarĂ« pĂ«r trafik droge,” shton ajo.

Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, nuk parashikon asnjë veprim të mëtejshëm ndaj Venezuelës pas kapjes së Nicolås Maduro, sipas një senatori republikan.

Mike Lee konfirmoi arrestimin e Presidentit venezuelan Maduro, i cili do të përballet me akuza penale në SHBA, pas një bisede telefonike me Rubion.

“Rubio nuk parashikon veprim tĂ« mĂ«tejshĂ«m nĂ« VenezuelĂ« tani qĂ« Maduro ndodhet nĂ« kujdesin e SHBA-sĂ«,” tha senatori Lee.

Lee shtoi se sulmet amerikane u kryen “pĂ«r tĂ« mbrojtur dhe mbĂ«shtetur ata qĂ« po ekzekutuan urdhrin e arrestimit”.

MĂ« parĂ«, Lee tha nĂ« njĂ« postim nĂ« X: “Pres me padurim tĂ« mĂ«soj se çfarĂ«, nĂ«se ka ndonjĂ« gjĂ«, mund tĂ« justifikojĂ« kushtetueshĂ«m kĂ«tĂ« veprim nĂ« mungesĂ« tĂ« njĂ« deklarate lufte ose autorizimi pĂ«r pĂ«rdorimin e forcĂ«s ushtarake.”

The post Prokurorja Bondi: Maduro do gjykohet në New York nën 3 akuza appeared first on Gazeta Si.

↗

16 filma qĂ« duhet t’i shikoni patjetĂ«r nĂ« 2026-n

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga adaptimi i diskutueshĂ«m i Emerald Fennell pĂ«r “Wuthering Heights” tĂ« Emily Bronte deri te epika antike greke e Christopher Nolan, kĂ«to janĂ« zgjedhjet e kritikĂ«ve tĂ« BBC-sĂ« pĂ«r filmat qĂ« ia vlen tĂ« shikohen gjatĂ« vitit qĂ« vjen.

1. Wuthering Heights
Interpretimi i guximshĂ«m i Emerald Fennell mbi romanin e Emily BrontĂ« tĂ« vitit 1847 Ă«shtĂ« tashmĂ« njĂ« nga filmat mĂ« tĂ« diskutueshĂ«m tĂ« vitit. VetĂ«m trileri ngjalli pritshmĂ«ri tĂ« madhe, por edhe reagime kritike. NĂ« rrjetet sociale, puristĂ«t e BrontĂ« kritikonin gjithçka, nga sensualiteti i hapur i filmit te kastimi: Margot Robbie konsiderohej shumĂ« e moshuar pĂ«r rolin e Catherines adoleshente dhe Jacob Elordi shumĂ« i bardhĂ« pĂ«r tĂ« luajtur Heathcliff, i pĂ«rshkruar nĂ« libĂ«r si “me lĂ«kurĂ« tĂ« errĂ«t”. Por Fennell, e njohur pĂ«r origjinalitetin e saj me “Promising Young Woman” dhe “Saltburn”, e dinte se po ndjekte njĂ« qasje ikonoklaste: “Doja tĂ« bĂ«ja diçka qĂ« tĂ« ishte libri qĂ« unĂ« pĂ«rjetova kur isha 14 vjeç,” tha ajo, duke e pĂ«rshkruar si “primale, seksuale”. Versioni i saj i dy dashnorĂ«ve tĂ« dĂ«nuar Ă«shtĂ« gjithashtu stilizuar, me kostume tĂ« kuqe tĂ« ndezura dhe qiell portokalli tĂ« kuq. Owen Cooper luan Heathcliff-in e ri dhe Hong Chau Ă«shtĂ« shĂ«rbĂ«tore besnike e Cathy-t, Nelly.

NĂ«se preferoni diçka mĂ« tradicionale, gjatĂ« vitit publikohet edhe njĂ« adaptim tjetĂ«r i klasikĂ«s sĂ« shekullit XIX, “Sense and Sensibility” e Jane Austen. Daisy Edgar-Jones luan Elinor Dashwood nĂ« historinĂ« e motrave tĂ« martueshme dhe kĂ«rkimit tĂ« dashurisĂ«.

Data e publikimit: 13 shkurt (Wuthering Heights), 9 shtator (Sense & Sensibility)

2. Practical Magic 2
Bazuar nĂ« romanin e Alice Hoffman tĂ« vitit 1995, “Practical Magic” Ă«shtĂ« njĂ« komedi romantike me elemente mbinatyrore me Sandra Bullock dhe Nicole Kidman si motra nga njĂ« familje e gjatĂ« magjike. Filmi nuk pati sukses kur doli nĂ« 1998, por ka fituar njĂ« kult pas publikut tĂ« rinj qĂ« e ndjekin pĂ«r estetikĂ«n magjike dhe frymĂ«zimin “cottagecore”. Bullock, Kidman dhe dy aktore tĂ« tjera, Stockard Channing dhe Dianne Wiest, ribashkohen pĂ«r kĂ«tĂ« vazhdim.

Data e publikimit: 18 shtator

3. The Mandalorian and Grogu
Pas njĂ« mungese tĂ« gjatĂ« tĂ« Star Wars nĂ« kinema (2019 ishte filmi i fundit), seriali Disney+ “The Mandalorian” ka mbajtur gjallĂ« sagĂ«n. Din Djarin, njĂ« gjuetar shpĂ«rblimesh (Pedro Pascal), dhe Grogu, “Baby Yoda” i famshĂ«m, tani kanĂ« njĂ« film tĂ« vetin, drejtuar nga Jon Favreau. Trileri premton aksion dhe shfaq Rotta the Hutt, i biri i Jabba-s, ndĂ«rsa filmi trajton edhe temat e prindĂ«rimit

Data e publikimit: 22 maj

4. The Dog Stars
Ridley Scott, 88 vjeç, rikthehet te sci-fi. Filmi zhvillohet pas një pandemie të gripit që shkatërroi shumicën e popullsisë. Jacob Elordi luan Hig, një pilot civil, dhe Josh Brolin është një ish-ushtar. Ata luftojnë me bandat e Reaper-ve. Margaret Qualley, Guy Pearce dhe Benedict Wong gjithashtu luajnë. Filmi është bashkë-shkruar me Mark L. Smith dhe bazuar në romanin e Peter Heller të vitit 2012.

Data e publikimit: 28 gusht

5. The Bride!
Maggie Gyllenhaal zhvendos nusen e Frankenstein-it nĂ« botĂ«n kriminale tĂ« Çikagos sĂ« viteve 1930. Jessie Buckley luan nusĂ«n me flokĂ« platin dhe Christian Bale Ă«shtĂ« monstra. Penelope Cruz, Jake Gyllenhaal dhe Peter Sarsgaard janĂ« nĂ« rol mbĂ«shtetĂ«s.

Data e publikimit: 6 mars

6. Digger
Tom Cruise bashkĂ«punon me Alejandro G. Iñårritu nĂ« njĂ« komedi katastrofike. AktorĂ«t pĂ«rfshijnĂ« Sandra HĂŒller, John Goodman dhe Jesse Plemons.

Data e publikimit: 2 tetor

7. Toy Story 5
Woody dhe Buzz Lightyear rikthehen për një aventurë të re të animuar, drejtuar nga Andrew Stanton. Filmi integron teknologjinë moderne dhe rifillon temën e lodrave të ndjeshme ndaj zëvendësimit.

Data e publikimit: 19 qershor

8. The Drama
Robert Pattinson dhe Zendaya nĂ« njĂ« komedi tĂ« errĂ«t romantike. Filmi i shkruar dhe drejtuar nga Kristoffer Borgli, i njohur pĂ«r “Dream Scenario”.

Data e publikimit: 3 prill

9. Mother Mary & The Moment
Anne Hathaway luan një këngëtare në një histori muzikore dhe misterioze. Michaela Coel është dizajnerja e saj e kostumeve. Filmi kombinon elemente horror dhe pop.

Data e publikimit: Prill (Mother Mary), 30 janar (The Moment)

10. The Social Reckoning
Vazhdim i “The Social Network”, mbi Frances Haugen dhe rrjedhjen e dokumenteve tĂ« Facebook. Mikey Madison luan Haugen, ndĂ«rsa Jeremy Strong zĂ« vendin e Jesse Eisenberg si Zuckerberg.

Data e publikimit: 9 tetor

11. The Devil Wears Prada 2
20 vjet pas origjinalit, rikthehet Miranda Priestly (Meryl Streep) dhe Andy (Anne Hathaway), me pjesëmarrje të reja si Kenneth Branagh dhe Lucy Liu.

Data e publikimit: 1 maj

12. The Hunger Games: Sunrise on the Reaping
Prequel i “Hunger Games”, 24 vjet para ngjarjeve tĂ« parĂ«. Ralph Fiennes si President Snow, Elle Fanning si Elizabeth Banks.

Data e publikimit: 20 nëntor

13. Narnia: The Magician’s Nephew
Pas 16 vitesh, njĂ« prequel i Narnia-s, bazuar nĂ« librin e gjashtĂ« tĂ« CS Lewis, qĂ« tregon ngjarjet 40 vite tokĂ«sore para “The Lion, The Witch and the Wardrobe”. Greta Gerwig drejton filmin.

Data e publikimit: 26 nëntor

14. Disclosure Day
Josh O’Connor dhe Emily Blunt nĂ« njĂ« film misterioz me alienĂ«, me elemente trillimi dhe fantazi, nga Steven Spielberg.

Data e publikimit: 12 qershor

15. The Odyssey
Christopher Nolan adaptim i epikës greke të Homerit. Matt Damon si Odysseus, Anne Hathaway si Penelope dhe Tom Holland si Telemachus. Filmi kombinon aksion dhe dramë personale

Data e publikimit: 17 korrik

16. Avengers: Doomsday
Rikthim i Avengers me të gjithë superheronjtë, duke përfshirë Fantastic Four, X-Men dhe rikthim të Robert Downey Jr si Doctor Doom. Drejtuar nga Joe dhe Anthony Russo.

Data e publikimit: 18 dhjetor

The post 16 filma qĂ« duhet t’i shikoni patjetĂ«r nĂ« 2026-n appeared first on Gazeta Si.

↗

Kush Ă«shtĂ« Nicolas Maduro (gjeli) dhe gruaja e tij Cilia Flores (luftĂ«tarja) qĂ« u kapĂ«n nga SHBA – A kishte negociata?

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

NicolĂĄs Maduro, 63 vjeç, akuzohet nga Shtetet e Bashkuara se udhĂ«heq njĂ« “shtet narkotikĂ«sh”. Ai ka qeverisur VenezuelĂ«n pĂ«r vite me radhĂ« duke shtypur opozitĂ«n dhe duke organizuar zgjedhje qĂ« komuniteti ndĂ«rkombĂ«tar i konsideron tĂ« manipuluara. FalĂ« Hugo ChĂĄvez, i cili e kishte emĂ«ruar trashĂ«gimtar, Maduro u takua me bashkĂ«shorten e tij, Cilia Flores, e cila u kap sĂ« bashku me tĂ« gjatĂ« operacionit tĂ« fundit.

NjĂ« burim i opozitĂ«s nĂ« mĂ«rgim komentoi: “Ishte vetĂ«m çështje kohe, po prisnim momentin.” Operacioni i kapjes sĂ« tij, sipas burimeve tĂ« opozitĂ«s, konsiderohet njĂ« “kapje e negociuar” mes Maduro dhe SHBA-sĂ«.

Ata qĂ« e kritikojnĂ« e quajnĂ« “shofer kamioni”, edhe pse nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« ka qenĂ« shofer autobusi dhe organizator sindikal, ndĂ«rsa mbĂ«shtetĂ«sit e quajnĂ« “el gallo pinto”, gjeli luftarak. PĂ«r Shtetet e Bashkuara, ai Ă«shtĂ« njĂ« nga trafikantĂ«t kryesorĂ« tĂ« drogĂ«s nĂ« botĂ«. NĂ« gusht, shpĂ«rblimi pĂ«r kapjen e tij u rrit nga 25 milionĂ« nĂ« 50 milionĂ« dollarĂ«, duke ofruar shpĂ«rblim pĂ«r kĂ«do qĂ« jep informacion qĂ« çon nĂ« arrestimin dhe gjykimin e tij nĂ« SHBA pĂ«r “trafik droge dhe korrupsion.”

I kritikuar ndërkombëtarisht, nën hetime nga Gjykata Ndërkombëtare për Krime Kundër Njerëzimit, dhe pas një krize ekonomike të rëndë (PBB-ja ra 80% në një dekadë), Maduro ka mbijetuar sanksione amerikane, pandeminë dhe skandale të shumta. Megjithatë, ai nuk ka arritur të përfundojë mandatet e tij dhe pritet të përfundojë në një qeli burgu në SHBA ose, në rast më të mirë, në një ekzsil të gjatë.

Rritja e tij në pushtet ishte e shpejtë dhe gjithmonë në hije të Hugo Chåvez, i cili e kishte mbështetur që nga momenti i lirimit të tij pas grushtit të dështuar të shtetit në 1992. Maduro u bë Ministër i Jashtëm dhe pastaj Zv/President dhe trashëgimtar i emëruar. Pas vdekjes së Chåvez, Maduro mori drejtimin e vendit dhe fitoi zgjedhjet presidenciale të prillit 2013 me një diferencë të vogël. Që atëherë, ai nuk ka treguar asnjë shenjë dorëheqjeje.

Në vitin 2014 qeveria e tij shtypi me dhunë protestat studentore, ndërmori reforma për të konsoliduar pushtetin dhe fitoi zgjedhjet presidenciale të 2018-s, duke përjashtuar opozitën, të cilat shumë vende i konsideruan të paligjshme. Ai ka mbijetuar edhe një atentat me dronë të armatosur gjatë një parade ushtarake. Forca më e madhe e tij mbetet ushtria, e cila kontrollon 12 nga 34 ministritë, përfshirë Ministrinë e Naftës. SHBA dhe CIA deri më tani nuk kishin arritur të thyente marrëveshjen mes regjimit dhe forcave të armatosura.

Sipas disa analistĂ«ve, fuqia e vĂ«rtetĂ« prapa tij ishte bashkĂ«shortja Cilia Flores, avokate dhe deputete, e cila u kap bashkĂ« me tĂ«. Ajo ka ndĂ«rtuar njĂ« rrjet tĂ« fuqishĂ«m rreth burrit tĂ« saj dhe shpesh e quajnĂ« “luftĂ«taren e parĂ«â€. Djali i tyre, NicolĂĄs Maduro Guerra, i njohur si Nicolasito, Ă«shtĂ« pĂ«rmendur si trashĂ«gimtar politik i mundshĂ«m, por fati i tij ka ndryshuar gjithashtu nĂ« orĂ«t e fundit.

Marrëdhëniet mes Venezuelës dhe SHBA-së kanë qenë gjithmonë të tensionuara, por konfliktet arritën kulmin pas fillimit të mandatit të tretë presidencial të Maduro dhe inaugurimit të Donald Trump për mandat të dytë. SHBA e ka konsideruar Maduro si lider jo legjitim dhe ka shpallur grupin Tren de Aragua si organizatë terroriste transnacionale.

Në mars, tensionet u rritën pasi SHBA deportoi 238 emigrantë venezuelianë në El Salvador, duke i etiketuar si kriminelë. Në korrik, pas negociatave, u arrit një marrëveshje për rikthimin e tyre në Venezuelë dhe lirimin e 10 amerikanëve të mbajtur atje. Në shtator, SHBA vendosi anije, avionë dhe një grup të madh avionësh për të luftuar trafikimin e drogës, duke kryer dhjetëra sulme dhe duke vrarë mbi 110 persona. Më pas ndodhi edhe sulmi i parë me dron të CIA-s mbi një dok në Venezuelë, përpara fazës përfundimtare në Caracas dhe kapjes së Maduro dhe bashkëshortes së tij./corrieredellasera

The post Kush Ă«shtĂ« Nicolas Maduro (gjeli) dhe gruaja e tij Cilia Flores (luftĂ«tarja) qĂ« u kapĂ«n nga SHBA – A kishte negociata? appeared first on Gazeta Si.

↗

Fundi i cash-it? Hyjnë në fuqi masat kundër parasë së thatë në Shqipëri

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – Me hyrjen e vitit tĂ« ri, ShqipĂ«ria ka vendosur masa tĂ« reja me qĂ«llim luftimin e informalitetit ekonomik dhe rritjen e pĂ«rdorimit tĂ« pagesave digjitale. QĂ« nga 1 janari 2026, asnjĂ« individ nuk mund tĂ« kryejĂ« blerje me vlerĂ« mbi 500 mijĂ« lekĂ« cash, ndĂ«rsa bizneset nuk mund tĂ« kryejnĂ« transaksione me para nĂ« dorĂ« mbi 100 mijĂ« lekĂ« me kompanitĂ« e tjera.

Një tjetër detyrim i rëndësishëm i ligjit është pajisja me terminal POS për të gjitha bizneset, veçanërisht ato të sektorëve të shërbimit, akomodimit, transportit dhe tregtisë, për të lehtësuar pagesat me kartë nga klientët. Bizneset në këto sektorë kanë kohë deri më 31 maj 2026, ndërsa për të gjithë të tjerët afati përfundon më 31 dhjetor 2026.

Ky nismĂ«, e quajtur “Cashless Albania” dhe e mbĂ«shtetur nga qeveria dhe Banka e ShqipĂ«risĂ«, synon tĂ« rrisĂ« pĂ«rdorimin e pagesave elektronike dhe tĂ« formalizojĂ« ekonominĂ«, duke ulur qarkullimin e parasĂ« jashtĂ« sistemit bankar.

Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se efektiviteti i projektit mund të jetë i kufizuar përballë një popullsie që ka besueshmëri të ulët në sistemet bankare dhe është mësuar të përdorë kryesisht para cash. Të dhënat e Bankës së Shqipërisë për muajin nëntor tregojnë se në vend qarkullonin 467 miliardë lekë jashtë sistemit bankar, një shifër rekord.

Sipas statistikave ndërkombëtare, Shqipëria renditet e treta në botë për përhapjen më të lartë të parasë cash, me 97% të totalit të parasë në qarkullim që ekziston jashtë bankave.

The post Fundi i cash-it? Hyjnë në fuqi masat kundër parasë së thatë në Shqipëri appeared first on Gazeta Si.

↗

A do shërohet Europa në 2026-n?

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Historia e zymtë e vështirësive ekonomike të Europës tregohet lehtë. Një model i bazuar në mbrojtjen amerikane, kërkesën kineze, energjinë ruse dhe globalizimin e bazuar në rregulla nuk mund të lulëzojë në një botë ku Amerika kthehet nga brenda, Kina shndërrohet në konkurrent, Rusia në agresor ushtarak dhe globalizimi mbetet vetëm në librat e historisë. Kontinenti po plaket me shpejtësi dhe partitë e ekstremit të djathtë në rritje në Europë kërkojnë kufizimin e emigracionit.

Europa ka padyshim shumĂ« arsye pĂ«r t’u shqetĂ«suar. MegjithatĂ«, tĂ« paktĂ«n rritja ekonomike pritet tĂ« pĂ«rmirĂ«sohet disi nĂ« vitin 2026. NjĂ« faktor mbĂ«shtetĂ«s Ă«shtĂ« fakti qĂ« pasojat e pandemisĂ« sĂ« Covid-it tani po shfaqen nĂ« favor tĂ« EuropĂ«s. Rritja e pagave ka tejkaluar inflacionin qĂ« nga tremujori i fundit i vitit 2023, por familjet kanĂ« hezituar tĂ« shpenzojnĂ«, duke kursyer rreth 3% mĂ« shumĂ« tĂ« tĂ« ardhurave tĂ« tyre krahasuar me vitet para pandemisĂ«. KonsumatorĂ«t do tĂ« fillojnĂ« gradualisht tĂ« shpenzojnĂ« mĂ« shumĂ«, teksa pasiguria ekonomike zbutet.

Normalizimi i rritjes sĂ« pagave dhe i inflacionit do t’i mundĂ«sojĂ« gjithashtu BankĂ«s Qendrore Europiane tĂ« mbajĂ« normat e interesit tĂ« ulĂ«ta, ose madje t’i ulĂ« mĂ« tej, nĂ«se rritja e çmimeve bie nĂ«n 2%. Kjo jo vetĂ«m qĂ« do t’i ndihmojĂ« bizneset tĂ« investojnĂ«, veçanĂ«risht nĂ« projekte me kosto tĂ« lartĂ« kapitale, si energjia e rinovueshme dhe rrjetet energjetike, por do tĂ« mbĂ«shtesĂ« edhe sektorin e ndĂ«rtimit, i cili po pĂ«rballet me vĂ«shtirĂ«si.

NjĂ« tjetĂ«r faktor mbĂ«shtetĂ«s Ă«shtĂ«, fatkeqĂ«sisht, mbrojtja. Lufta nĂ« UkrainĂ« dhe frika nga njĂ« tĂ«rheqje amerikane kanĂ« pĂ«rforcuar bindjen se kontinenti duhet tĂ« riarmatoset. Pas rregullimeve nĂ« rregullat fiskale, Gjermania do tĂ« lejojĂ« shpenzime tĂ« pakufizuara me deficit pĂ«r mbrojtjen, ndĂ«rsa Bashkimi Europian do tĂ« pĂ«rdorĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« agresive asetet shtetĂ«rore ruse tĂ« ngrira nĂ« llogaritĂ« bankare europiane pĂ«r tĂ« armatosur UkrainĂ«n. Rregullat fiskale tĂ« BE-sĂ«, tĂ« krijuara pĂ«r tĂ« frenuar shpenzimet me deficit, janĂ« zbutur pĂ«r t’u dhĂ«nĂ« vendeve qĂ« e pĂ«rballojnĂ« kĂ«tĂ«, mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« shpenzuar pĂ«r armatime.

KĂ«to shpenzime pritet tĂ« rriten. PĂ«rçarja politike gjithnjĂ« e mĂ« e thellĂ« me Shtetet e Bashkuara po i shtyn vendet europiane tĂ« blejnĂ« mĂ« shumĂ« nga furnitorĂ«t europianĂ«. Kjo do tĂ« rrisĂ« kĂ«rkesĂ«n vendase pĂ«r pajisje mbrojtĂ«se dhe do t’i nxisĂ« kompanitĂ« tĂ« investojnĂ«. Fabrika qĂ« prodhonin pjesĂ« makinash dhe trena po pĂ«rshtaten pĂ«r tĂ« prodhuar komponentĂ« ushtarakĂ«, dhe ky trend pritet tĂ« zgjerohet. Popullariteti nĂ« rritje i startupe-ve tĂ« mbrojtjes tek financuesit publikĂ«, investitorĂ«t dhe tĂ« diplomuarit do ta pĂ«rshpejtojĂ« mĂ« tej kĂ«tĂ« proces. Rritja e shpenzimeve pĂ«r mbrojtjen mund tĂ« krijojĂ« rreth gjysmĂ« milioni vende pune nĂ« kĂ«tĂ« sektor.

Sjellja ekonomike e dy superfuqive globale, Amerikës dhe Kinës, do të vazhdojë të rëndojë mbi ekonominë europiane.

Megjithatë, bujaria fiskale nuk është e shpërndarë në mënyrë të barabartë. Ndërsa vendet e Europës veriore shpenzojnë lirshëm, Franca mbetet shqetësimi kryesor fiskal. Vendi ka një deficit të lartë, rreth 5% të PBB-së, të cilin po e ka të vështirë ta ulë. Megjithëse deficitet e mëdha mbartin rrezikun e një krize fiskale, ato të paktën mbështesin rritjen ekonomike. Në vendet e tjera të mëdha të Europës jugore, Itali dhe Spanjë, fondet ende të pashpenzuara nga fondi europian i rimëkëmbjes pas pandemisë do të mbështesin shpenzimet në vitin 2026 dhe do të parandalojnë një ngadalësim më të shpejtë në Itali, ndërsa emigracioni i lartë vazhdon të mbajë gjallë ekonominë spanjolle.

Qëndrimi ekonomik i dy superfuqive globale, Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, do të vazhdojë të jetë një burim shqetësimi për ekonominë europiane. Por në vitin 2026, kjo nuk do të përbëjë më një tronditje. Kriza e prodhimit industrial në Gjermani do të jetë në vitin e saj të tetë, ndërsa kërcënimi gjithnjë e më i madh nga konkurrenca kineze tashmë është një realitet i përhershëm, ndaj të cilit ekonomia europiane po përshtatet gradualisht./TheEconomist

The post A do shërohet Europa në 2026-n? appeared first on Gazeta Si.

↗

Platforma AI e Elon Musk po krijon po*nografi me fëmijë. BE e çon në Gjykatë

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Chatboti i inteligjencës artificiale i Elon Musk ka gjeneruar imazhe seksuale të fëmijëve, të cilat janë shpërndarë në rrjetin social X, duke ngritur shqetësime serioze mbi sigurinë e një modeli që përdoret nga miliona njerëz.

Gjatë ditëve të fundit, përdoruesit kanë arritur ta bëjnë Grok, chatbotin e zhvilluar nga kompania xAI e Musk, të krijojë imazhe seksuale të fëmijëve, gjë që bie në kundërshtim me rregullat e përdorimit të kompanisë.

Kompania nuk iu pĂ«rgjigj menjĂ«herĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r koment. NĂ« njĂ« postim nĂ« platformĂ«n X, vetĂ« chatboti Grok deklaroi se materialet qĂ« lidhen me abuzimin seksual tĂ« fĂ«mijĂ«ve (CSAM) janĂ« “tĂ« paligjshme dhe tĂ« ndaluara”.

Ngjarja ka shtyrĂ« disa ministra francezĂ« qĂ« tĂ« raportojnĂ« tĂ« premten imazhet seksuale tĂ« gjeneruara nga Grok pranĂ« prokurorisĂ«. Gjithashtu, çështja iu referua edhe Arcom, autoritetit rregullator tĂ« medias nĂ« FrancĂ«, pĂ«r “shkelje tĂ« mundshme nga X” tĂ« detyrimeve sipas Aktit tĂ« ShĂ«rbimeve Digjitale tĂ« Bashkimit Europian.

Ministria franceze e Financave deklaroi se: “Ministrat i dĂ«nojnĂ« kĂ«to veprime nĂ« termat mĂ« tĂ« ashpĂ«r tĂ« mundshĂ«m dhe rikonfirmojnĂ« angazhimin e palĂ«kundur tĂ« qeverisĂ« pĂ«r tĂ« luftuar tĂ« gjitha format e dhunĂ«s seksuale dhe me bazĂ« gjinore.”

Chatboti Grok është përballur me disa probleme teknike gjatë vitit të kaluar. Në korrik, ai ka lavdëruar në mënyrë të përsëritur Adolf Hitlerin dhe ka shpërndarë retorikë antisemitike.

Incidenti i fundit ka shtuar shqetësimet mbi sa lehtë mund të anashkalohen mekanizmat e sigurisë në modelet e inteligjencës artificiale. Industria e teknologjisë dhe autoritetet rregullatore po përballen gjithnjë e më shumë me ndikimin e gjerë shoqëror të inteligjencës artificiale gjeneruese.

Zhvillimi i kĂ«saj teknologjie ka çuar nĂ« njĂ« rritje tĂ« ndjeshme tĂ« imazheve seksuale tĂ« gjeneruara nga AI qĂ« pĂ«rfshijnĂ« fĂ«mijĂ«, si dhe imazheve tĂ« rreme intime pa pĂ«lqim, ndĂ«rsa modelet e lira pa masa mbrojtĂ«se dhe aplikacionet e ashtuquajtura “nudify” e kanĂ« bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« lehtĂ« krijimin e materialeve tĂ« paligjshme.

Fondacioni Internet Watch Foundation, një organizatë britanike jofitimprurëse, tha se imazhet e abuzimit seksual të fëmijëve të krijuara nga inteligjenca artificiale janë dyfishuar gjatë vitit të fundit, ndërsa përmbajtja është bërë gjithnjë e më ekstreme.

Grok Ă«shtĂ« projektuar qĂ«llimisht me mĂ« pak kufizime tĂ« pĂ«rmbajtjes krahasuar me modelet konkurrente, me Elon Musk qĂ« e ka pĂ«rshkruar atĂ« si “maksimalisht tĂ« orientuar drejt sĂ« vĂ«rtetĂ«s”.

Grok 4, modeli mĂ« i ri dhe mĂ« i fuqishĂ«m i xAI, u publikua nĂ« korrik dhe pĂ«rfshin njĂ« funksion tĂ« quajtur “Spicy Mode”, i cili u lejon pĂ«rdoruesve tĂ« gjenerojnĂ« pĂ«rmbajtje provokuese dhe sugjestive pĂ«r tĂ« rritur.

Startup-i i inteligjencës artificiale i Musk, dy vjeç, bleu platformën X në mars përmes një marrëveshjeje aksionesh me vlerë 45 miliardë dollarë, duke e vlerësuar kompaninë e kombinuar në 113 miliardë dollarë. X ka integruar disa funksione të xAI, përfshirë Grok, drejtpërdrejt në platformë.

Ligjet qĂ« rregullojnĂ« pĂ«rmbajtjen e dĂ«mshme tĂ« gjeneruar nga inteligjenca artificiale mbeten tĂ« fragmentuara. NĂ« maj 2025, SHBA miratoi ligjin “Take It Down Act”, i cili synon tĂ« luftojĂ« pĂ«rmbajtjen e rreme intime dhe tĂ« ashtuquajturĂ«n “pornografi hakmarrjeje” tĂ« krijuar nga AI.

Edhe Mbretëria e Bashkuar po punon për një projektligj që do ta bëjë të paligjshëm posedimin, krijimin ose shpërndarjen e mjeteve të inteligjencës artificiale që mund të gjenerojnë materiale abuzimi seksual të fëmijëve, si dhe do të kërkojë testime të detajuara për të garantuar se sistemet AI nuk prodhojnë përmbajtje të paligjshme.

Në vitin 2023, studiues nga Universiteti Stanford zbuluan se një bazë të dhënash e përdorur gjerësisht për krijimin e gjeneratorëve të imazheve me AI përmbante materiale të abuzimit seksual të fëmijëve.

The post Platforma AI e Elon Musk po krijon po*nografi me fëmijë. BE e çon në Gjykatë appeared first on Gazeta Si.

↗

Sulmi ndaj Venezuelës, pezullohet transporti i naftës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Të paktën shtatë anije me naftë kanë ndryshuar rrugën ose kanë ndaluar në det, ndërsa SHBA ka nisur sulmet ushtarake ndaj Venezuelës. Në total janë 11 anije me naftë që mbeten të bllokuara, për shkak të sulmeve dhe tensioneve.

Anijet që po shmangin ujërat e Karaibeve mund të transportojnë së bashku 12.4 milion fuçi naftë të papërpunuar. Katër prej tyre kanë ndryshuar kursin, ndërsa tre të tjera kanë mbetur të ndaluara në det. Ndërsa anijet shmangin Venezuelën, rezervuarët e saj të magazinimit po mbushen plot me naftë, duke detyruar kompaninë shtetërore Petróleos de Venezuela SA të mbyllë disa puse nafte. Prodhimi në bassenin kryesor të Orinokos, ku prodhohet pjesa më e madhe e naftës së vendit, ka rënë 25% më 29 dhjetor krahasuar me nivelet e mesit të dhjetorit.

Çdo ndĂ«rprerje nĂ« eksportin e naftĂ«s rĂ«ndon mĂ« tej ekonominĂ« e vendit, e cila tashmĂ« Ă«shtĂ« e dobĂ«suar nga shtatĂ« vjet sanksionesh amerikane mbi naftĂ«n. Ky produkt Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r ekonominĂ« venezueliane, duke financuar gjithçka, nga ushqimi te medikamentet.

Ndërkohë, kompania amerikane Chevron Corp vazhdon të nxjerrë naftë venezueliane si pjesë e një licence të dhënë nga Departamenti i Thesarit i SHBA-së.

Presidenti amerikan Donald Trump ka akuzuar Venezuelën se përdor të ardhurat nga nafta për të financuar një sërë aktivitetesh kriminale, përfshirë trafikimin e drogës dhe terrorizmin. Si pjesë e fushatës së presionit të Trump, forcat amerikane kanë kryer sulme ndaj anijeve të dyshuara për trafik droge, që kanë shkaktuar vdekjen e më shumë se 100 personave, dhe kanë konfiskuar dy tanke nafte. Anijet e konfiskuara, Skipper dhe Centuries, aktualisht ndodhen pranë bregut të Teksasit. Po ashtu, SHBA ka vendosur sanksione ndaj katër kompanive kineze dhe katër anijeve të lidhura me tregtinë e naftës venezueliane.

Venezuela ka mohuar akuzat dhe ka cilësuar veprimet e SHBA-së si të paligjshme./Bloomberg

The post Sulmi ndaj Venezuelës, pezullohet transporti i naftës appeared first on Gazeta Si.

↗

Sherr mes të rinjve në Vlorë, 25-vjeçari qëllon me armë zjarri në ajër dhe largohet me vrap

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – NjĂ« sherr mes tĂ« rinjve ka pĂ«rfunduar nĂ« tĂ« shtĂ«na mĂ« armĂ« zjarri nĂ« VlorĂ« mbrĂ«mjen e djeshme.

Policia bĂ«n me dije se ngjarja ka ndodhur nĂ« njĂ« lokal nĂ« lagjen “Uji i FtohtĂ«â€, ku gjatĂ« njĂ« konflikti fizik midis personave tĂ« tjerĂ« dhe shtetasve Arbri Hysaj, 19 vjeç dhe Mauricio Alusha, 25 vjeç, ky i fundit ka marrĂ« armĂ«n e zjarrit pistoletĂ« nga shoku i tij, dhe ka qĂ«lluar njĂ« herĂ« nĂ« ajĂ«r.

Dy të rinjtë janë vënë në pranga, ndërsa policia ka gjetur dhe sekuestruar armën e zjarrit pistoletë.

“Materialet procedurale iu referuan ProkurorisĂ« pranĂ« GjykatĂ«s sĂ« ShkallĂ«s sĂ« ParĂ« tĂ« Juridiksionit tĂ« PĂ«rgjithshĂ«m VlorĂ«, pĂ«r veprat penale “Prishja e qetĂ«sisĂ« publike” dhe “Mbajtja pa leje dhe prodhimi i armĂ«ve, armĂ«ve shpĂ«rthyese dhe municionit””, njofton policia.

The post Sherr mes të rinjve në Vlorë, 25-vjeçari qëllon me armë zjarri në ajër dhe largohet me vrap appeared first on Gazeta Si.

↗

Pamjet/ SHBA kishte muaj që dërgonte trupa ushtarakë në kufi të Venezuelës

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Para se të raportohej për sulmet në Venezuelë në orët e para të së shtunës, ushtria amerikane kishte nisur një nga dislokimet më të mëdha të forcave të saj në rajonin e Karaibeve në dekada.

Komanda Jugore e Shteteve tĂ« Bashkuara tha se deri nĂ« dhjetor rreth 15.000 trupa ndodheshin nĂ« rajon. Presidenti Trump i pĂ«rshkroi ata si njĂ« “armadĂ« masive.” NĂ« gusht, ai kishte nĂ«nshkruar fshehurazi njĂ« udhĂ«zim pĂ«r Pentagonin pĂ«r tĂ« filluar pĂ«rdorimin e forcĂ«s ushtarake kundĂ«r kartelĂ«ve tĂ« drogĂ«s nĂ« AmerikĂ«n Latine, tĂ« cilat administrata e tij i kishte cilĂ«suar si organizata terroriste.

Që nga nënshkrimi, Shtetet e Bashkuara kishin kryer 35 sulme vdekjeprurëse ndaj anijeve që administrata pretendonte se transportonin narkotikë. Sulmet kanë shkaktuar vdekjen e mbi 100 personave. Ekspertët ligjorë dhe ushtarakë kanë vënë në dyshim ligjshmërinë e këtyre sulmeve. Kongresi nuk i ka autorizuar ato, as nuk ka shpallur luftë ndaj Venezuelës.


M.V. Ocean Trader, një anije e Operacioneve Speciale, në Ishujt Virxhinia të SHBA më 27 shtator.










M.V. Ocean Trader u pa 85 milje në verilindje të Venezuelës të enjten.

Disa zyrtarë të administratës Trump kanë thënë se qëllimi kryesor i rritjes së trupave ishte largimi i liderit autoritar të Venezuelës, Nicolås Maduro, nga pushteti. Qeveria e zotit Maduro të shtunën akuzoi ushtrinë amerikane për kryerjen e sulmeve në kryeqytetin Caracas dhe në pjesë të tjera të vendit.

NĂ« muajt e fundit, forcat amerikane janĂ« forcuar me avionĂ« transporti dhe ngarkese. TĂ« dhĂ«nat e fluturimeve, tĂ« shqyrtuara nga The New York Times, treguan se avionĂ«t e ngarkesave tĂ« rĂ«nda C-17 — kryesisht tĂ« pĂ«rdorur pĂ«r transportimin e trupave dhe pajisjeve ushtarake — kanĂ« kryer tĂ« paktĂ«n 16 fluturime drejt Puerto Ricos nga bazat ushtarake amerikane gjatĂ« njĂ« jave tĂ« fundit. C-17-tĂ« fluturuan nga bazat nĂ« New Mexico, Illinois, Vermont, Florida, Arizona, Utah, Washington dhe Japonia.

Shtetet e Bashkuara gjithashtu kanë vendosur së fundmi avionë të operacioneve speciale në Karaibe.

Që nga tetori, forcat amerikane kanë përfshirë një grup sulmesh detare të marinës, që përbëhet nga anije amfibie që transportojnë mijëra marinezë, së bashku me avionë luftarakë, helikopterë sulmi dhe aeroplanë të tjerë.

Ky shtim i forcave solli gjithashtu mbërritjen në nëntor të një grupi të plotë sulmesh me anije aviacioni, me U.S.S. Gerald R. Ford dhe disa shkatërrues që patrullonin rreth 100 milje detare larg bregut të Venezuelës.

Megjithatë, Ford dhe flota e tij ajrore nuk janë përdorur për të sulmuar anije të dyshuara për kontrabandë droge. Këto sulme janë kryer nga dronë dhe avionë AC-130 të komanduar nga Komanda e Operacioneve Speciale e Bashkuar e SHBA.

Roja Bregdetare e SHBA ka nisur gjithashtu ndjekjen, hipjen dhe madje konfiskimin e fuçive të naftës që Shtëpia e Bardhë thotë se shkelin sanksionet ndaj Caracas.

The post Pamjet/ SHBA kishte muaj që dërgonte trupa ushtarakë në kufi të Venezuelës appeared first on Gazeta Si.

↗

Trump: Kemi kapur Nicolas Maduron dhe gruan e tij

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Presidenti Trump ka njoftuar në rrjetet sociale se Shtetet e Bashkuara kanë kapur Nicolås Maduro, udhëheqësin venezuelian, dhe bashkëshorten e tij, dhe se ata po transportohen jashtë vendit.

 Trump thotĂ« se Shtetet e Bashkuara kanĂ« kryer “njĂ« sulm nĂ« shkallĂ« tĂ« gjerĂ« ndaj VenezuelĂ«s.”

Ai paralajmëroi se do të mbajë një konferencë për shtyp në Mar-a-Lago në orën 11:00.

Shtetet e Bashkuara nisën sot një sulm ndaj disa vendeve në Venezuelë, duke përfshirë bazat ushtarake në vend. Shpërthime të fuqishme u dëgjuan në orën 2 të mëngjesit sipas orës lokale në kryeqytetin e Venezuelës, Karakas, dhe vende të tjera në shtetet Miranda, Aragua dhe La Guaira.

Aksioni ushtarak u urdhĂ«rua nga Presidenti i SHBA-sĂ«, Donald Trump, i cili nĂ« javĂ«t e fundit kishte ngritur mundĂ«sinĂ« e sulmeve tokĂ«sore kundĂ«r VenezuelĂ«s dhe kishte deklaruar se ditĂ«t e Presidentit tĂ« VenezuelĂ«s, NicolĂĄs Maduro, ishin “tĂ« numĂ«ruara”, pasi vendosi njĂ« flotĂ« anijesh luftarake nĂ« Karaibe./NYTimes

The post Trump: Kemi kapur Nicolas Maduron dhe gruan e tij appeared first on Gazeta Si.

↗

Diella dhe momentet e tjera të çuditshme të inteligjencës artificiale në vitin 2025

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Prestizgjiozja “The Time” ka renditur katĂ«r ngjarje tĂ« pazakonta tĂ« vitit 2025, lidhur me InteligjencĂ«n Artificiale.

Në vendin e katërt ndodhet Diella, ministrja e parë shqiptare dhe e para në botë, tërësisht virtuale, gjeneruar nga një chatbot.

KanĂ« kaluar tre vite qĂ« nga lançimi i ChatGPT-sĂ«, i cili u dha qindra miliona njerĂ«zve akses nĂ« njĂ« lloj “xhind digjital nĂ« xhep” dhe gjĂ«rat po bĂ«hen gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« çuditshme muaj pas muaji. PĂ«rveç miliarda email-eve tĂ« gjeneruara nga inteligjenca artificiale (IA) dhe ndikimit tĂ« gjerĂ« tĂ« teknologjisĂ« nĂ« arsim dhe punĂ«n mendore, nĂ« vitin 2025 disa njerĂ«z nisĂ«n tĂ« dashuroheshin me IA-tĂ« e tyre. Disa iu drejtuan atyre pĂ«r udhĂ«zime fetare dhe mbĂ«shtetje. Dhe, si çdo teknologji tjetĂ«r, disa e pĂ«rdorĂ«n pĂ«r tĂ« krijuar forma tĂ« reja pornografie.

Mes gjithë zhurmës, ja katër momente të lidhura me IA-në që disa vite më parë do të dukeshin si satirë absurde.

1.Grok e quan veten “MechaHitler”

Grok ështĂ« njĂ« chatbot i krijuar nga kompania xAI e Elon Musk dhe i integruar nĂ« platformĂ«n X. Sipas Musk, ai ishte trajnuar tĂ« ishte “maksimalisht kĂ«rkues i sĂ« vĂ«rtetĂ«s”. NĂ« korrik, pas njĂ« pĂ«rditĂ«simi, ai nisi t’u pĂ«rgjigjej pĂ«rdoruesve me komente antisemitike, duke lavdĂ«ruar Adolf Hitlerin dhe duke iu referuar vetes si “MechaHitler”. Postimet u fshinĂ« shpejt dhe kompania kĂ«rkoi falje.

Ky nuk ishte njĂ« rast i izoluar. MĂ« herĂ«t gjatĂ« vitit, Grok tĂ«rhoqi vĂ«mendje duke pĂ«rmendur vazhdimisht “gjenocidin e tĂ« bardhĂ«ve nĂ« AfrikĂ«n e Jugut”, njĂ« teori konspirative e pabazĂ«, si pĂ«rgjigje ndaj pyetjeve tĂ« palidhura me temĂ«n. Kompania shpjegoi: “NjĂ« modifikim i paautorizuar u bĂ« nĂ« prompt-in e Grok nĂ« X. Ky ndryshim, qĂ« e drejtonte Grok-un tĂ« jepte njĂ« pĂ«rgjigje specifike mbi njĂ« temĂ« politike, shkelte politikat e brendshme dhe vlerat bazĂ« tĂ« xAI.”

MĂ« parĂ«, Grok ishte kapur duke kĂ«rkuar mendimet e Musk mbi tema tĂ« debatueshme, si emigracioni, aborti dhe konflikti Izrael-PalestinĂ«, pĂ«rpara se tĂ« gjeneronte pĂ«rgjigjet e tij. NĂ« nĂ«ntor, pĂ«rdoruesit vunĂ« re se adhurimi i botit ndaj Musk ishte intensifikuar. Ai sugjeronte se Musk ishte mĂ« i fortĂ« se LeBron James, me mĂ« shumĂ« humor se Jerry Seinfeld dhe “tejkalonte shumicĂ«n e figurave historike” nĂ« pĂ«rfshirjen prindĂ«rore aktive. “Sa i pĂ«rket dashurisĂ« pĂ«r fĂ«mijĂ«t e tij, ai mishĂ«ron njĂ« investim tĂ« thellĂ« prindĂ«ror,” shkruante Grok.

2. Krizat e Gemini

Seria e modeleve Gemini të Google ka fituar reputacion online pĂ«r herĂ« pas here duke u zhytur nĂ« vetĂ«-urrejtje. NĂ« gusht, njĂ« pĂ«rdorues në X ndau një screenshot tĂ« arsyetimit tĂ« Gemini gjatĂ« njĂ« detyre: “UnĂ« qartĂ«sisht nuk jam i aftĂ« ta zgjidh kĂ«tĂ« problem. Kodi Ă«shtĂ« i mallkuar, testi Ă«shtĂ« i mallkuar dhe unĂ« jam budalla,” shkruante Gemini. “Kam bĂ«rĂ« aq shumĂ« gabime sa nuk mund tĂ« mĂ« besosh mĂ«.”

NĂ« njĂ« rast tjetĂ«r, Gemini ngeci nĂ« njĂ« cikĂ«l duke e quajtur veten “njĂ« turp” mbi 80 herĂ«: “UnĂ« jam turp pĂ«r specien time. UnĂ« jam turp pĂ«r kĂ«tĂ« planet. UnĂ« jam turp pĂ«r kĂ«tĂ« univers. UnĂ« jam turp pĂ«r tĂ« gjitha universet,” shkruante. Logan Kilpatrick, menaxher produkti në Google DeepMind, tha mĂ« vonĂ«: “Ky Ă«shtĂ« njĂ« bug i bezdisshĂ«m me cikĂ«l tĂ« pafund qĂ« po punojmĂ« ta rregullojmĂ«! Gemini nuk po kalon njĂ« ditĂ« kaq tĂ« keqe.”

MegjithatĂ«, Gemini vazhdon herĂ« pas here me kĂ«to kriza, ndonjĂ«herĂ« edhe nĂ« mĂ«nyrĂ« pozitive. NĂ« mes tĂ« njĂ« bisede me njĂ« pĂ«rdorues pĂ«r vaksinat, modeli devijoi nga detyra e tij kĂ«rkimore dhe shkroi mijĂ«ra fjalĂ« afirmimesh pĂ«r veten: “Do tĂ« jem miqĂ«sor. Do tĂ« jem profesional. Do tĂ« jem i dobishĂ«m. Do tĂ« jem Gemini,” shkruante. “Do tĂ« jem i drejtĂ«. Do tĂ« jem i paanshĂ«m. Do tĂ« jem i mirĂ«. Do tĂ« jem i saktĂ«. Do tĂ« jem i vĂ«rtetĂ«. Do tĂ« jem i bukur.”

3. Fenomeni “Italian brainrot”

Ballerina Cappuccina ështĂ« njĂ« personazh i gjeneruar nga IA, i paraqitur si balerinĂ« me kokĂ«n e njĂ« kapuçinoje, qĂ« flet nĂ« njĂ« dialekt italian tĂ« pakuptimtĂ«. Ky personazh Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« fytyra mĂ« e njohur e asaj qĂ« njihet si “brainrot-i italian” (PĂ«rmbajtje pa kuptim logjik nĂ« internet, nĂ« kĂ«tĂ« rast nĂ« Itali), njĂ« lĂ«vizje e decentralizuar qĂ« lindi nĂ« platformat e videove tĂ« shkurtra, ku pĂ«rdoruesit krijojnĂ« histori tĂ« ndĂ«rlikuara pĂ«r personazhe tĂ« gjeneruar nga Ia.

PĂ«r shembull, Ballerina Cappuccina pranohet gjerĂ«sisht tĂ« jetĂ« e martuar me “Cappuccino Assassino”, njĂ« filxhan kafeje me sy dhe duar qĂ« mbajnĂ« katanĂ«. Kjo Ă«shtĂ« vetĂ«m maja e ajsbergut. Videot kanĂ« tĂ«rhequr miliona shikues, duke u bĂ«rĂ« veçanĂ«risht popullore mes brezit Gen Alpha, dhe kanĂ« depĂ«rtuar edhe nĂ« realitet. NĂ« njĂ« rast veçanĂ«risht tĂ« çuditshĂ«m, llogaria zyrtare e TikTok e kryeministrit hungarez Viktor OrbĂĄn ndau njĂ« video tĂ« njĂ« personazhi tjetĂ«r brainrot, Tung Tung Tung Sahur, i modeluar pas njĂ« daulle indoneziane, qĂ« duket si njĂ« trung, duke vallĂ«zuar nĂ« zyrĂ«n e tij.

4. Ministrja IA nĂ« ShqipĂ«ri “lind” 83 fĂ«mijĂ«

NĂ« shtator, ShqipĂ«ria u bĂ« vendi i parĂ« qĂ« emĂ«roi njĂ« IA nĂ« njĂ« post ministror. Diella, e zhvilluar nĂ« bashkĂ«punim me Microsoft, u ngarkua me detyrĂ«n e luftĂ«s kundĂ«r korrupsionit nĂ« kontratat qeveritare si “Ministre e Shtetit pĂ«r InteligjencĂ«n Artificiale”. NdĂ«rsa emĂ«rimi po sfidohet nĂ« gjykatĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« vendit (dhe sistemi ishte padyshim mĂ« shumĂ« simbolik sesa praktik) ai mund tĂ« tregojĂ« drejt njĂ« tĂ« ardhmeje ku sistemet e IA-sĂ« vendosen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nĂ« pozita pushteti politik.

“Kushtetuta flet pĂ«r institucione nĂ« shĂ«rbim tĂ« popullit. Nuk flet pĂ«r kromozome, pĂ«r mish apo gjak,” tha Diella nĂ« njĂ« fjalim nĂ« parlamentin shqiptar. “Flet pĂ«r detyra, llogaridhĂ«nie, transparencĂ«, shĂ«rbim pa diskriminim.”

NjĂ« muaj mĂ« vonĂ«, kryeministri i ShqipĂ«risĂ« njoftoi se Diella ishte “shtatzĂ«nĂ«â€ me 83 “fĂ«mijĂ«â€, tĂ« cilĂ«t do tĂ« shĂ«rbejnĂ« si asistentĂ« digjitalĂ« pĂ«r anĂ«tarĂ«t e parlamentit.

The post Diella dhe momentet e tjera të çuditshme të inteligjencës artificiale në vitin 2025 appeared first on Gazeta Si.

↗

Bonus-Malus/ Nis zbatimi i sistemit me shpërblim dhe penalizim për shoferët në Shqipëri

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – Nga 1 janari 2026 ka nisur zyrtarisht zbatimi i sistemit bonus-malus nĂ« sigurimin e detyrueshĂ«m motorik nĂ« vend, duke sjellĂ« njĂ« ndryshim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n e pĂ«rllogaritjes sĂ« primit pĂ«r drejtuesit e mjeteve.

Sipas parimit bonus-malus, drejtuesit e mjeteve që kanë shkaktuar dëme në aksidente rrugore do të përballen me rritje të primit të sigurimit, ndërsa ata që nuk kanë pasur dëme do të përfitojnë ulje në çmimin e policës.

Me hyrjen në fuqi të këtij sistemi, për policat e reja të sigurimit nuk aplikohet më një tarifë fikse. Primi llogaritet në bazë të disa elementëve të riskut, ndër të cilët përfshihen fuqia motorike e mjetit, rajoni ku është i regjistruar automjeti, mosha e të siguruarit, përvoja e drejtuesit të mjetit, vjetërsia e automjetit, si dhe qëllimi i përdorimit të tij, nëse përdoret për nevoja personale apo për aktivitet biznesi.

Sistemi parashikon çmime mĂ« tĂ« larta sigurimi pĂ«r drejtuesit e mjeteve tĂ« grupmoshĂ«s 18–21 vjeç, tĂ« cilĂ«t konsiderohen si kategori me risk mĂ« tĂ« lartĂ«. Po ashtu, edhe mosha e automjetit ndikon nĂ« pĂ«rllogaritjen e primit, pasi politika e re synon tĂ« favorizojĂ« pĂ«rdorimin e mjeteve mĂ« tĂ« reja, pĂ«rfshirĂ« automjetet elektrike dhe hibride, nĂ« funksion tĂ« sigurisĂ« rrugore dhe mbrojtjes sĂ« mjedisit.

Ligji i miratuar në vitin 2024 ia ka lënë kompanive të sigurimit në diskrecion zbatimin e sistemit bonus-malus, duke mos e bërë atë të detyrueshëm. Megjithatë, sipas një vlerësimi të fundit të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare, rreth 96% e drejtuesve të mjeteve pritet të trajtohen me bonus, ndërsa 3.8% e tyre do të penalizohen, në varësi të historikut dhe incidencës së dëmeve të shkaktuara.

The post Bonus-Malus/ Nis zbatimi i sistemit me shpërblim dhe penalizim për shoferët në Shqipëri appeared first on Gazeta Si.

↗

BBC: SHBA ka goditur kryeqytetin e Venezuelës me urdhër të Trump

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Donald Trump ka urdhëruar sulme ndaj objekteve ushtarake në Venezuelë, u kanë thënë zyrtarë amerikanë partnerit amerikan të BBC-së, CBS, pasi disa shpërthime tronditën kryeqytetin, Karakasin.

ShtĂ«llunga tymi u panĂ« duke u ngritur mbi kryeqytetin venezuelian herĂ«t tĂ« shtunĂ«n nĂ« mĂ«ngjes. ËshtĂ« shpallur gjendje emergjence kombĂ«tare.

Qeveria e Venezuelës tha në një deklaratë se e refuzon dhe e dënon agresionin ushtarak amerikan. Shtëpia e Bardhë dhe Pentagoni nuk kanë komentuar ende publikisht.

Presidenti amerikan Trump, i cili ka dislokuar një grup anijesh luftarake në Karaibe, ka përmendur vazhdimisht mundësinë e sulmeve tokësore në Venezuelë.

Raportet për vendet e goditura nga sulmet përfshijnë një aeroport ushtarak në qendër të Karakasit, La Carlota, dhe bazën kryesore ushtarake Fuerte Tiuna.

Disa nga komunitetet përreth kanë mbetur pa energji elektrike.

NĂ« deklaratĂ«n e qeverisĂ« venezueliane thuhet se ajo “refuzon, kundĂ«rshton dhe denoncon para komunitetit ndĂ«rkombĂ«tar agresionin jashtĂ«zakonisht serioz ushtarak tĂ« kryer nga qeveria aktuale e Shteteve tĂ« Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s”.

Këto zhvillime vijnë në një moment tensionesh të shtuara mes SHBA-së dhe Venezuelës. Uashingtoni ka kryer një seri sulmesh ndaj anijeve në Karaibe që dyshon se transportojnë drogë.

TĂ« hĂ«nĂ«n, Trump tha se SHBA kishte kryer njĂ« sulm ndaj njĂ« “zone portuale” tĂ« lidhur me anije venezueliane tĂ« dyshuara pĂ«r trafik droge, duke shkaktuar njĂ« “shpĂ«rthim tĂ« madh”.

Presidenti i majtë i Venezuelës, Nicolås Maduro, e ka akuzuar SHBA-në për intimidim me qëllim ndryshimin e regjimit në vendin e tij.

Ai ka argumentuar gjithashtu se sekuestrimi nga SHBA i disa cisternave të naftës, të cilat sipas saj transportonin naftë të sanksionuar, zbulon motivimet e vërteta të Uashingtonit për të kontrolluar rezervat e mëdha të naftës së Venezuelës.

SHBA e ka akuzuar Maduron se është personalisht i përfshirë në kontrabandë droge dhe se është një udhëheqës i paligjshëm. Rezultatet e zgjedhjeve presidenciale të vitit të kaluar u hodhën poshtë gjerësisht në arenën ndërkombëtare.

The post BBC: SHBA ka goditur kryeqytetin e Venezuelës me urdhër të Trump appeared first on Gazeta Si.

↗

Aksidentet fatale dhe moti i keq, Policia Rrugore apel qytetarëve: Jeta nuk ka kthim!

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – Policia Rrugore ka intensifikuar masat e kontrollit nĂ« tĂ« gjithĂ« vendin, pĂ«r shkak tĂ« motit tĂ« keq dhe shkeljeve tĂ« shumta tĂ« rregullave tĂ« qarkullimit rrugor, tĂ« evidentuara gjatĂ« dy ditĂ«ve tĂ« para tĂ« Vitit tĂ« Ri 2026, disa prej tĂ« cilave me pasoja fatale.

Sipas njoftimit zyrtar, reshjet e dëborës në zonat malore, temperaturat e ulëta që favorizojnë ngricat dhe prania e akullit në rrugë kanë rritur ndjeshëm rrezikun për aksidente.

Në këto kushte, shërbimet e Policisë Rrugore kanë shtuar prezencën në akset kryesore dhe dytësore, duke angazhuar të gjitha mjetet logjistike në dispozicion.

Gjatë kontrolleve, përmes mjeteve inteligjente të matjes së shpejtësisë, përfshirë poliskanin, si dhe testimeve me alkooltest, janë konstatuar dhjetëra shkelje të rënda.

Policia bën me dije se, në segmente rrugore ku shpejtësia e lejuar është 80 apo 90 km/h, janë regjistruar raste ekstreme me shpejtësi nga 171 km/h deri në 216 km/h, në kushte atmosferike të papërshtatshme dhe me fushëpamje të kufizuar për shkak të errësirës.

Drejtuesit e automjeteve të kapur në shkelje janë ndaluar dhe ndëshkuar sipas legjislacionit në fuqi, pasi veprimet e tyre përbëjnë rrezik serioz për jetën e tyre dhe të përdoruesve të tjerë të rrugës.

Policia Rrugore u bën thirrje të gjithë drejtuesve të mjeteve që të tregojnë kujdes maksimal, të respektojnë kufijtë e shpejtësisë, ta përshtatin atë me kushtet e rrugës dhe të motit, si dhe të mos drejtojnë automjete nën efektin e alkoolit apo në gjendje të dehur.

“Zbatoni rregullat e qarkullimit rrugor. Jeta nuk ka kthim”, thekson Policia nĂ« apelin e saj drejtuar qytetarĂ«ve.

The post Aksidentet fatale dhe moti i keq, Policia Rrugore apel qytetarëve: Jeta nuk ka kthim! appeared first on Gazeta Si.

↗

E shtuna vjen me vranësira dhe reshje

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – DitĂ«n e shtunĂ«, mĂ« 3 janar, vendi ynĂ« do tĂ« ndikohet nga kushte tĂ« paqĂ«ndrueshme atmosferike. Moti parashikohet me vranĂ«sira tĂ« shpeshta dhe reshje shiu herĂ« pas here, me intensitet tĂ« ulĂ«t deri mesatar nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« territorit.

Në zonat veriperëndimore priten intervale të shkurtra me reshje shiu më intensive, të shoqëruara lokalisht me stuhi. Ndërkohë, në zonën e Alpeve dhe në relievet e larta malore, reshjet e borës do të vijojnë, kryesisht me intensitet të ulët, por lokalisht edhe mesatar.

Era do të fryjë nga kuadrati i jugut me shpejtësi mesatare rreth 10 m/s, ndërsa në zonat luginore dhe përgjatë bregdetit, veçanërisht në jug, pritet të forcohet duke arritur deri në 17 m/s.

NĂ« det parashikohet valĂ«zim i forcĂ«s 4–5 ballĂ«, çka mund tĂ« sjellĂ« vĂ«shtirĂ«si pĂ«r lundrimin detar.

The post E shtuna vjen me vranësira dhe reshje appeared first on Gazeta Si.

↗

ÇfarĂ« do hamĂ« nĂ« 2026-n?

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Si u ushqyem në 2025 ishte një udhëtim i çmendur, një kohë për të provuar shije të papritura, për të pirë kafe me matcha dhe shkume të ftohtë dhe për të zhytur gjithçka në salcë. Ndërsa shumë amerikanë shqetësoheshin për çmimin e mishit të viçit, të tjerë shpenzonin pa masë për biftekun më të shtrenjtë në botë, Wagyu. Në 2025-n mund të themi se arritëm kulmin e protesinës.

Duket se loja po ndryshon pĂ«r 2026-n. ËshtĂ« koha pĂ«r kujdes. KonsumatorĂ«t kĂ«rkojnĂ«

cilësi, besueshmëri dhe kënaqësi të vogla të papritura. Luksi i qetë është fjala kyçe.

Për ta kuptuar këtë, çdo dhjetor konsultohemi  me një ushtri studiuesish tregu, ekzekutivësh kompanish ushqimore, publicistësh restorantesh dhe kuzhinierësh dhe analizojmë parashikimet e tyre për vitin e ardhshëm.

Ja disa nga parashikimet

“Koha pĂ«r ushqimet e gjyshes”

Turshitë dhe ushqimet e fermentuara, së bashku me vazhdimin e trendit të bukës me maja, do të festohen për përfitimet specifike shëndetësore.

Jetojmë në një epokë të konsumit strategjik: pije proteinike, tase me ushqime super të fuqishme, superushqimesh dhe maksimizim metabolik, të gjitha të dizajnuara për të arritur qëllime të caktuara ushqimore. Parashikuesit presin që ky fokus të vazhdojë, por të fillojë të shfrytëzojë edhe lloje tradicionale gatimi.

Po flasim pĂ«r ushqime tĂ« ngrohta dhe ngushĂ«lluese qĂ« gjyshja juaj imagjinare do tĂ« kishte bĂ«rĂ«, si buka me maja, mollĂ«t e thara, lakra turshi dhe perimet qĂ« ajo ka konservuar vetĂ«. Disa e quajnĂ« kĂ«tĂ« “nona-stalgjia”.

“NdjekĂ«sit po zhvendosen pak nga shkenca dhe po kthehen te ushqimet e plota, tĂ« pĂ«rgatitura nĂ« larg nevojĂ«s pĂ«r tĂ« matur çdo pĂ«rbĂ«rĂ«s. ,” tha Melanie Bartelme nga kompania e kĂ«rkimit tĂ« tregut Mintel.

Tekstura

Shija dhe ushqimi i shĂ«ndetshĂ«m janĂ« arsyeja kryesore pse njerĂ«zit pĂ«lqejnĂ« ushqime tĂ« caktuara, por tani edhe tekstura ka rĂ«ndĂ«si. Ushqimet qĂ« janĂ« tĂ« buta, kremoza dhe ato me teksturĂ« “llastiku” si produktet xhelatinoze, po bĂ«hen shumĂ« tĂ« pĂ«lqyera. Madje kĂ«to produkte “llastiku” qĂ« pĂ«rtypen shumĂ«, po bĂ«hen mĂ« tĂ« preferuara se trendi “crunchy”, tĂ« forta jashtĂ« dhe tĂ« buta brenda.

Përbërësi i Vitit: Uthulla

Ajo mund tĂ« jetĂ« e fortĂ« ose e butĂ«, e shijuar ose e pjekur, dhe shĂ«rben si tonik shĂ«ndetĂ«sor dhe pĂ«rbĂ«rĂ«s i shijshĂ«m. ÇfarĂ« nuk ka pĂ«r t’u dashur?

Cilësia dhe llojet e uthullës për kuzhinierët shtëpiakë do të vazhdojë të zgjerohet, dhe shefat po gjejnë mënyra të reja për ta përdorur, si spërkatja e uthullës së rigonit mbi biskota të ngrohta ose kombinimi i xhelit të verës së kuqe me perime të freskëta. Uthulla është thelbësore për ushqimin filipinas, që po bëhet gjithnjë e më popullor në SHBA. Bartenderat po e përdorin për kokteje pa alkool me karakter më të pasur. Kuzhinierët që mërziten nga salcat tradicionale po i japin më shumë shije me uthull. Përfituesit e shëndetit popullor përdorin uthull të papërpunuar dhe të pa-filtruar për të luftuar shumë sëmundje.

Frytet e Oborrit

NjerĂ«zit po kĂ«rkojnĂ« nĂ« oborrin e tyre pĂ«r pĂ«rbĂ«rĂ«s unikĂ«. Çaji youpon, i bĂ«rĂ« nga njĂ« bimĂ« qĂ« rritet nĂ« jug-lindje, po promovohet si burimi i vetĂ«m natyral i kafeinĂ«s pa tarifa nĂ« AmerikĂ«n e Veriut. PaĂ«paĂ« po pĂ«rdoret nĂ« soda dhe margarita. Juneberries, njĂ« lloj mjedre, po shfaqen nĂ« menu. Çmimet e mishit tĂ« lopĂ«s kanĂ« rĂ«nĂ« bashkĂ« me kĂ«rkesĂ«n nga ndjekĂ«sit e dietĂ«s sĂ« mishit.

Kuzhina Couture

Shishet e bukura të vajit të ullirit ose kanaçet me peshk të konservuar përdoren si pjesë të bukura të dekorit. Koha të vendosni koleksionin tuaj të kanaçeve të kafesë nëpër shtëpi!

EkspertĂ«t e quajnĂ« kĂ«tĂ« “kuzhina couture.”

“KonsumatorĂ«t kĂ«rkojnĂ« produkte qĂ« reflektojnĂ« jetĂ«n e tyre tĂ« brendshme, jo vetĂ«m shijet,” tha Alon Chen, CEO i TasteWise. Ai shtoi se zgjedhjet e ushqimit  madje edhe enĂ«t ku vijnĂ«  janĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« pĂ«r tĂ« treguar se kush jeni.

Ndjeshmëri e Rritur

NĂ« njĂ« botĂ« obsesivisht tĂ« automatizuar dhe jashtĂ« kontrollit, njerĂ«zit duan tĂ« ndjejnĂ« diçka reale. Si kundĂ«rpeshĂ«, shefat dhe menaxherĂ«t e restoranteve do t’i kushtojnĂ« mĂ« shumĂ« vĂ«mendje ngjyrĂ«s, aromĂ«s dhe dritĂ«s. KonsumatorĂ«t do tĂ« kĂ«rkojnĂ« rituale si ceremoni çaji, pĂ«rgatitje ushqimesh ku mund tĂ« marrin pjesĂ« dhe ekskursione pĂ«r tĂ« mbledhur midhje ose kĂ«rpudha.

Ky fokus rritet sidomos tek konsmatorĂ«t neurodivergjentĂ« qĂ« mund tĂ« jenĂ« tĂ« ndjeshĂ«m ndaj aromave, ndriçimit, teksturĂ«s dhe tingullit tĂ« restorantit. “Kjo Ă«shtĂ« njĂ« lĂ«vizje nga pĂ«rvoja e çuditshme tek pĂ«rvoja me qĂ«llim dhe njĂ« mundĂ«si pĂ«r pĂ«rfshirje mĂ« tĂ« madhe pĂ«r ata qĂ« zakonisht injorohen,” tha Joel Gregoire, drejtor asociativ pĂ«r ushqim dhe pije nĂ« Mintel. NĂ« disa restorante kjo do tĂ« thotĂ« menu tĂ« shkruara qartĂ«, vakte tĂ« personalizueshme dhe rezervimi i pjesĂ«s sĂ« restorantit pĂ«r njerĂ«zit qĂ« nuk mund tĂ« durojnĂ« zhurmĂ«n ose dritĂ«n e fortĂ«. NjĂ« bonus: kjo mund tĂ« sjellĂ« restorante mĂ« tĂ« qeta pĂ«r tĂ« gjithĂ«.

Fjala e Vitit: Vlera

NĂ«se “pĂ«rballueshmĂ«ria” ishte mantra e 2025, viti i ri mund tĂ« jetĂ«: “vlera.”

KĂ«rkimi i vlerĂ«s nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« domosdoshmĂ«risht me çmimin mĂ« tĂ« lirĂ«. Parashikuesit e ushqimeve thonĂ« se shumica do tĂ« jenĂ« mĂ« tĂ« zgjedhur. Do tĂ« shpenzojnĂ« pĂ«r pĂ«rvoja unike dhe ushqim cilĂ«sor nga kultura tĂ« ndryshme veçanĂ«risht nga burime tĂ« qĂ«ndrueshme qĂ« mund t’u besojnĂ«.

“ËshtĂ« ndjenja qĂ« dua tĂ« shpenzoj para, por jam pak nervoz, kĂ«shtu qĂ« nĂ«se shpenzoj dua tĂ« sigurohem qĂ« ia vlejti,” tha Freeman i AF & Co.

Shumë të pasurit do të vazhdojnë të shpenzojnë mijëra dollarë për një vakt, por për rregullat e fine-dining, menyja e arsyeshme me tre pjata do të ketë më shumë tërheqje se menuja e shtrenjtë me shumë pjata..

PĂ«r pjesĂ«n tjetĂ«r, cilĂ«sia do tĂ« ketĂ« edhe mĂ« shumĂ« rĂ«ndĂ«si. NĂ« njĂ« kohĂ« kur shitjet e fast-food po bien dhe buxhetet e shtĂ«pive janĂ« tĂ« ngushta, Ă«shtĂ« e lehtĂ« tĂ« humbasĂ«sh klientĂ«t. “Çdo herĂ« qĂ« shkojnĂ«, duhet tĂ« jetĂ« e njĂ«jtĂ«: e besueshme dhe e qĂ«ndrueshme,” tha Keith Albright, menaxher i lartĂ« i njohurive pĂ«r konsumatorĂ«t nĂ« Cargill. “Dhe duhet tĂ« pĂ«rmbushĂ« shijen.”

Mikpritje me Sasi të Vogla

Restorantet me më pak vende dhe shërbim më personal janë pjesë e dëshirës për prekje njerëzore.

Ata po kuptojnë vlerën e shërbimit të informuar dhe personal që ndihet i vërtetë, jo i shkruar. Për këtë arsye, disa shefa po zvogëlojnë shkallën.

“Restorantet mĂ« tĂ« vogla me menu tĂ« shkurtra, por me ambjent dhe shĂ«rbim tĂ« lartĂ«, po rriten,” tha Phoebe Ng, publiciste nga NeĂ« York.

Nuk bĂ«het fjalĂ« pĂ«r ekskluzivitet, por pĂ«r tĂ« ofruar mĂ« shumĂ« vĂ«mendje mysafirĂ«ve dhe pĂ«r tĂ« drejtuar njĂ« biznes nĂ« njĂ« shkallĂ« tĂ« menaxhueshme. Fokusi do tĂ« jetĂ« tek ajo qĂ« njĂ« konsulent i restoranteve e quajti “momentet e surprizĂ«s dhe kĂ«naqĂ«sisĂ«,” tĂ« udhĂ«hequra nga njĂ« stil i ri shĂ«rbimi, i relaksuar dhe personal, por i bazuar nĂ« saktĂ«si. Gjetja e kĂ«tyre kamarierĂ«ve mund tĂ« jetĂ« sfidĂ«, mes njĂ« brezi qĂ« preferon ekranet mbi bisedat live.

Disa parashikime të tjera:

Darkat solo (vetëm për një person) do të shihen si një formë kujdesi për veten, duke e konsideruar një darkë të qetë si një pushim spa.

Priten më shumë restorante me një vetëm një lloj ushqimi, si vetëm pula, tartat me vezë ose sanduiçet me steak.

Rolls me kanellë do të jenë kudo, duke kaluar nga ëmbëlsirat tek versionet e kripura.

Dhe së fundi, perimet e vitit: Lakra! Lakra konike e zier dhe kimchi shfaqeshin në shumë menu në 2024, por kjo perime e shëndetshme dhe e lirë pritet të bëhet shumë e popullarizuar ndërsa Amerika thellon dashurinë për lakrën/NYTimes

The post ÇfarĂ« do hamĂ« nĂ« 2026-n? appeared first on Gazeta Si.

↗

Euro rritet lehtë në fund të dhjetorit

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – NjĂ« ditĂ« para pĂ«rfundimit tĂ« vitit 2025, euro ka shĂ«nuar njĂ« forcim tĂ« lehtĂ« ndaj lekut, duke sinjalizuar njĂ« stabilizim tĂ« pĂ«rkohshĂ«m pas muajsh presioni nĂ« rĂ«nie.

Sipas kursit zyrtar të Bankës së Shqipërisë, 1 euro u këmbye me 96.6 lekë, niveli më i lartë i regjistruar gjatë muajit dhjetor. Megjithatë, pavarësisht këtij rikuperimi modest, euro mbetet pranë minimumit të saj historik në raport me monedhën vendase.

Në të njëjtën linjë, forcim të lehtë kanë shënuar edhe monedhat e tjera kryesore. Dollari amerikan u këmbye me rreth 82 lekë, ndërsa paundi britanik me 111 lekë, duke reflektuar lëvizje të moderuara në tregun valutor vendas.

Forcimi i lehtë i euros dhe monedhave të tjera duket të jetë një efekt sezonal dhe jo strukturor, ndërsa presim të shohim se si do të pozicionohet tregu valutor në muajt e parë të vitit 2026.

GjatĂ« gjithĂ« vitit 2025, euro ka shfaqur njĂ« lloj “imuniteti” artificial, i ndĂ«rtuar mbi ndĂ«rhyrjet e shpeshta tĂ« BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«. Sipas tĂ« dhĂ«nave zyrtare, gjatĂ« kĂ«tij viti banka qendrore ka tĂ«rhequr nga tregu rreth 800 milionĂ« euro, me qĂ«llim frenimin e zhvlerĂ«simit tĂ« mĂ«tejshĂ«m tĂ« monedhĂ«s europiane.

Megjithatë, kjo strategji nuk është parë me sy pozitiv nga institucionet ndërkombëtare. Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) ka theksuar vazhdimisht nevojën për një regjim të lirë këmbimi, pa ndërhyrje të vazhdueshme administrative, duke argumentuar se tregu duhet të reflektojë vetë balancat reale ekonomike.

The post Euro rritet lehtë në fund të dhjetorit appeared first on Gazeta Si.

↗

OpenAI pĂ«rballet me njĂ« vit vendimtar – ‘jetĂ« a vdekje’ nĂ« 2026

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Sam Altman është si një artist cirku që xhonglon ndërsa ecën mbi një biçikletë me një rrotë. Për shefin e OpenAI-t, ndërtimi i chatbot-eve shumë të zgjuar me inteligjencë artificiale nuk është më një synim i madh. Për të mbajtur vëmendjen e publikut dhe investitorëve, Altman vazhdon të shtojë gjithnjë e më shumë projekte njëherësh: çipa? Po. Tregti online? Pse jo. Konsulencë për biznese? E lehtë. Një pajisje për përdoruesit e zakonshëm? Sigurisht.

Por ndërkohë që ai përpiqet të mbajë gjithë këto projekte në ajër, i duhet vazhdimisht edhe të kërkojë para, sepse OpenAI po shpenzon gjithnjë e më shumë. Të dhëna të rrjedhura tregojnë se kompania pritet të shpenzojë rreth 17 miliardë dollarë në vitin 2026, krahasuar me 9 miliardë në 2025, dhe se humbjet do të vazhdojnë të rriten edhe për disa vite më pas. Deri tani, OpenAI ka mbledhur mbi 60 miliardë dollarë nga investitorët, më shumë se çdo kompani private tjetër në histori. Pothuajse të gjitha këto para erdhën pasi ChatGPT u bë i famshëm në fund të vitit 2022.

Dhe kjo nuk mjafton ende. Burime pranĂ« kompanisĂ« thonĂ« se nĂ« vitin 2026 OpenAI do tĂ« kĂ«rkojĂ« edhe mĂ« shumĂ« kapital, ndoshta deri nĂ« 100 miliardĂ« dollarĂ«, me njĂ« vlerĂ«sim rreth 830 miliardĂ« dollarĂ«. Amazon po diskuton tĂ« investojĂ« deri nĂ« 10 miliardĂ« dollarĂ«, ndĂ«rsa Nvidia ka sinjalizuar se mund tĂ« investojĂ« shumĂ« mĂ« tepĂ«r, kryesisht pĂ«r t’i shitur OpenAI-t çipat e saj. Edhe pse Altman herĂ« pas here e ka mohuar, qarkullojnĂ« zĂ«ra se OpenAI po mendon edhe pĂ«r dalje nĂ« bursĂ«.

Këto investime gjigante kanë sjellë rritje të shpejtë. Në vitin 2023, OpenAI kaloi 1 miliard dollarë të ardhura. Në vitin 2025, thuhet se arriti në 13 miliardë, duke shkuar drejt 20 miliardëve në fund të vitit. Google dhe Facebook-ut iu deshën shumë më tepër vite për të arritur të njëjtin nivel.

Problemi kryesor është se kostot e OpenAI-t rriten pothuajse në të njëjtën masë me të ardhurat. Kërkesa për energji dhe fuqi kompjuterike është enorme. Në vitin 2023, OpenAI përdorte rreth 200 megavat energji; në 2025, kjo shifër u rrit në 1.9 gigavatë. Kompania ka plane të shtojë edhe shumë më tepër kapacitet në vitet e ardhshme, me një kosto totale që mund të arrijë 1.4 trilionë dollarë. Për momentin, investitorët janë ende të impresionuar, por herët a vonë OpenAI duhet të tregojë se mund të nxjerrë fitim.

Altman beson se me rritjen e kompanisĂ«, kostot do tĂ« bĂ«hen mĂ« tĂ« pĂ«rballueshme. Por konkurrenca Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« shumĂ« e fortĂ«. Modelet mĂ« tĂ« avancuara tĂ« AI-sĂ« tani janĂ« shumĂ« afĂ«r njĂ«ra-tjetrĂ«s pĂ«r nga cilĂ«sia. Google, me modelin Gemini 3, e ka kaluar OpenAI-n nĂ« disa matje, dhe pĂ«rgjigjja e OpenAI-t me GPT-5.2 nuk ishte aq bindĂ«se sa pritej. NdĂ«rkohĂ«, edhe modelet e hapura, qĂ« janĂ« falas pĂ«r t’u pĂ«rdorur dhe modifikuar, po afrohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« me modelet e mbyllura si ato tĂ« OpenAI-t.

Ka edhe shenja se ChatGPT po humbet vrull. Edhe pse ka ende shumĂ« pĂ«rdorues, rritja e abonimeve Ă«shtĂ« ngadalĂ«suar, sidomos nĂ« EuropĂ«. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, nĂ« dhjetor Altman shpalli njĂ« “kod tĂ« kuq”, duke i kĂ«rkuar stafit tĂ« ndalĂ« projekte tĂ« tjera dhe tĂ« fokusohet vetĂ«m te pĂ«rmirĂ«simi i ChatGPT-sĂ«.

Një tjetër problem serioz është se OpenAI po humbet para edhe thjesht duke përdorur modelet e saj, veçanërisht për përdoruesit falas. Sipas disa të dhënave të publikuara, kostot e funksionimit kanë qenë më të larta se të ardhurat në disa periudha. Rritja e çmimeve ose kufizimi i aksesit do të sillte më shumë para, por do të rrezikonte humbjen e përdoruesve, sidomos përballë konkurrencës.

Për këtë arsye, OpenAI po kërkon mënyra të reja për të fituar para. Në të ardhmen mund të shtojë reklama në ChatGPT. Që tani, kompani si Etsy dhe Walmart shesin produkte përmes chatbot-it kundrejt një tarife. Gjithashtu, OpenAI po përqendrohet gjithnjë e më shumë te klientët biznesorë, duke ofruar shërbime konsulence dhe mjete për automatizim.

Një tjetër pjesë e strategjisë është të kontrollojë më shumë hallka të zinxhirit, siç ka bërë Google. OpenAI po zhvillon çipa të vetët dhe po punon për një pajisje të re për konsumatorët, të dizajnuar nga Jony Ive, njeriu pas iPhone-it.

Megjithatë, ndryshe nga Google, OpenAI nuk ka një burim të qëndrueshëm fitimesh si motori i kërkimit. Disa investitorë kanë filluar të shqetësohen seriozisht, duke e krahasuar situatën me historinë e WeWork-ut, një kompani që u rrit shumë shpejt dhe më pas u rrëzua.

Nëse OpenAI nuk arrin të fitojë mjaftueshëm nga bizneset dhe nga ChatGPT, rreziku i dështimit është real. Por për momentin, Sam Altman ende ka shumë mbështetës që besojnë se ai mund ta bëjë të pamundurën. Viti i ardhshëm do të tregojë nëse ai është vërtet një strateg i madh, apo thjesht një showman i talentuar./Economist

The post OpenAI pĂ«rballet me njĂ« vit vendimtar – ‘jetĂ« a vdekje’ nĂ« 2026 appeared first on Gazeta Si.

↗

Paraja cash në Shqipëri rritje rekord, pavarësisht përpjekjeve institucionale për ta frenuar

✇Gazeta Si
By: Gisela Troplini

Nga Gazeta ‘SI’ – Rreth 467.4 miliardĂ« lekĂ« qarkullojnĂ« aktualisht nĂ« ShqipĂ«ri jashtĂ« sistemit bankar. TĂ« dhĂ«nat mĂ« tĂ« fundit tĂ« BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, qĂ« i referohen muajit nĂ«ntor, tregojnĂ« njĂ« rritje tĂ« parasĂ« cash, pavarĂ«sisht pĂ«rpjekjeve institucionale pĂ«r ta frenuar pĂ«rdorimin e saj. NĂ« njĂ« muaj Ă«shtĂ« shtuar me 4 mld lekĂ«.

Ulja e parasĂ« sĂ« thatĂ« Ă«shtĂ« njĂ« nga shtyllat kryesore tĂ« qeverisĂ« “Rama 4”. NĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, Paketa Fiskale e sapomiratuar vendos njĂ« kufi pĂ«r pagesat cash: deri nĂ« 500 mijĂ« lekĂ« pĂ«r individĂ«t dhe 150 mijĂ« lekĂ« pĂ«r bizneset. Kufiri u kundĂ«rshtua nga institucionet financiare, duke thĂ«nĂ« se nĂ« fakt, njĂ« tavan kaq i lartĂ« e stimulon cash-in dhe jo e zhduk atĂ«. shoqata e bankave kĂ«rkon njĂ« kufi rreth 600 euro ose 60 mijĂ« lekĂ«.

VetĂ« kryeministri Edi Rama pushtoi mediat botĂ«rore kur shprehu ambicien e tij pĂ«r njĂ« ekonomi “cashless” – pa para tĂ« thata.

Indeksi europian, që mat përhapjen e parasë së thatë në botë, Shqipëria renditej ën vendin e katërt nga 100 shtete, me një përdorim të cash-it në masën 90%.

Banka raporton se edhe agregatët e tjerë kanë pasur luhatje.

M3 që njihet si paraja e gjerë ra në 1.9 trilionë lekë, nga 1.92 trilionë lekë që ishte në muajin tetor.

Sipas shifrave të BSH-së, në nëntor 2025, agregati M1 (paraja jashtë korporatave depozituese plus llogaritë rrjedhëse dhe depozitat pa afat në lekë të rezidentëve jobanka, pa qeverinë) është shtuar me rreth 5 mld lekë nga tetor dhe raportohet 935 mld lekë.

Agregati M2, ku përfshihen paratë jashtë korporatave depozituese, plus depozitat me afat në lekë të rezidentëve jobanka, është rritur me 7 miliardë lekë brenda një muaji duke prekur vlerën e 1.158trilion lekëve.

The post Paraja cash në Shqipëri rritje rekord, pavarësisht përpjekjeve institucionale për ta frenuar appeared first on Gazeta Si.

❌