Login
Pa kartelë, me euro në dorë: Si e dëmtojnë pagesat me para të gatshme buxhetin e Kosovës?
Arben Musliu, nga Fushë-Kosova, e përdor kartelën e tij bankare vetëm një herë në muaj: kur tërheq pagën mujore.
Të gjitha pagesat, qoftë për shërbime komunale apo për blerje në dyqane, 48-vjeçari i realizon me para të gatshme, pa marrë parasysh vlerën.
Madje, para tre vjetësh, ai pagoi 5 mijë euro para të gatshme për ta ndërruar veturën e tij me një më të re.
âNuk i besoj tĂ«rheqjes sĂ« shpeshtĂ« tĂ« parave nga bankomatĂ«t. ParatĂ« nĂ« kuletĂ« i menaxhoj mĂ« lehtĂ«. Edhe kursimet i mbaj nĂ« shtĂ«pi, jo nĂ« bankĂ«. Nuk kam ndonjĂ« arsye konkrete, por thjesht nuk besoj⊠nuk besojâ, thotĂ« ai pĂ«r Radion Evropa e LirĂ« (REL).
Ndryshe nga Arbeni, Besarta, 23-vjeçare, pohon se të gjitha blerjet dhe pagesat e shërbimeve i kryen në formë elektronike.
âBĂ«hem nervoz kur nuk ka POS [aparate pĂ«r kryerje tĂ« pagesĂ«s me kartelĂ«] nĂ« dyqane, sepse nuk mbaj para nĂ« kuletĂ«â, shprehet ajo pĂ«r REL-in, duke shtuar se me kĂ«tĂ« problem pĂ«rballet kryesisht nĂ« biznese mĂ« tĂ« vogla, qĂ« shpeshherĂ« nuk lĂ«shojnĂ« as kuponĂ« fiskalĂ«.
ShumĂ« qytetarĂ« dhe biznese vazhdojnĂ« tâi pĂ«rdorin paratĂ« e gatshme mĂ« shumĂ«, pasi qĂ« paranĂ« fizike e shohin si âmĂ« tĂ« sigurtâ, thonĂ« ekspertĂ« tĂ« ekonomisĂ«. Por, sipas tyre, tĂ« rinjtĂ« bĂ«jnĂ« pĂ«rjashtim.
Sipas Bankës Botërore, vetëm 76 për qind e të rriturve në Ballkanin Perëndimor kanë një llogari transaksionesh, në krahasim me 99 për qind të të rriturve në Eurozonë.
Por, këto pagesa me para të gatshme nuk regjistrohen dhe nuk monitorohen nga autoritetet fiskale, pasi nuk lënë gjurmë elektronike, thotë profesori i ekonomisë në Universitetin e Prishtinës, Mejdi Bektashi.
Sipas tij, kjo formë e pagesave jashtë kanaleve bankare i shkakton humbje buxhetit të shtetit përmes shmangies nga Tatimi mbi Vlerën e Shtuar (TVSH), tatimi mbi paga dhe tatimi mbi fitimin, dhe lehtëson shitjen e produkteve pa kupon fiskal.
Bektashi merr si shembull rastin kur një person paguan 5 mijë euro me para të gatshme, duke theksuar se në këtë rast shteti humb 900 euro, sa i bie të jetë 18-përqindëshi i TVSH-së.
âHeqja e parasĂ« sĂ« gatshme, pĂ«rveç qĂ« ndikon fuqishĂ«m nĂ« eliminimin apo zvogĂ«limin nĂ« minimum tĂ« ekonomisĂ« joformale, ndikon edhe nĂ« zvogĂ«limin e fenomeneve tĂ« dĂ«mshme, siç janĂ« korrupsioni, ryshfeti dhe shumĂ« fenomene tĂ« tjeraâ, thekson Bektashi pĂ«r Radion Evropa e LirĂ«.
NĂ«se shteti do tĂ« arrinte tâi mblidhte tĂ« gjitha tatimet, Bektashi konsideron se buxheti i vitit 2026 do tĂ« arrinte nĂ« rreth pesĂ« miliardĂ« euro, sepse do tâi shtoheshin rreth njĂ« miliard euro mĂ« shumĂ« nga TVSH-ja dhe tatimet tjera.
Dhe, kjo shumë do të mund të përdorej për investime kapitale.
Qeveria në detyrë e Kosovës e ka miratuar buxhetin për vitin 2026, që kap shifrën e rreth katër miliardë eurosh.
Në një raport të Bankës Botërore thuhet se nëse një vend shënon rritje për 10 për qind të pagesave digjitale, ekonomia joformale e atij vendi ulet për rreth 2 për qind si rrjedhojë.
Edhe Banka Qendrore e KosovĂ«s (BQK) vlerĂ«son se ekonomia joformale ndikon drejtpĂ«rdrejt nĂ« rritjen e pĂ«rdorimit tĂ« parasĂ« sĂ« gatshme, pasi qĂ« bizneset informale preferojnĂ« transaksione tĂ« pagjurmueshme pĂ«r tâi shmangur detyrimet fiskale.
âTĂ« dhĂ«nat e vitit tĂ« kaluar tregojnĂ« se vĂ«rehet njĂ« tendencĂ« pozitive e rritjes sĂ« transaksioneve pĂ«rmes kanaleve digjitale. MegjithatĂ«, sfidĂ« mbetet mungesa e besimit dhe edukimit financiarâ, thuhet nĂ« njĂ« pĂ«rgjigje nga BQK-ja pĂ«r REL-in.
Për këtë arsye, BQK-ja thotë se synon forcimin e sigurisë dhe besimit në sistemet e pagesave, si dhe zgjerimin e përdorimit të pagesave digjitale.
Ekonomia joformale, mbi 30 për qind e PBB-së
Instituti Riinvest nĂ« vazhdimĂ«si pĂ«rcjell nivelin e informalitetit pĂ«rmes anketimit tĂ« bizneseve. NĂ« raportin âZhvillimet ekonomike: KĂ«rcĂ«nimet nga kriza institucionaleâ, publikuar nĂ« nĂ«ntor tĂ« vitit tĂ« kaluar, thuhet se informaliteti nĂ« KosovĂ« sillet nga 30 deri nĂ« 35 pĂ«r qind tĂ« Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto (PBB).
PBB-ja për vitin 2025 ishte mbi 11 miliardë euro.
Administrata Tatimore e Kosovës (ATK) nuk është përgjigjur në pyetjen e REL-it se sa është vlera e ekonomisë joligjore.
Por, drejtori i përgjithshëm i ATK-së, Mentor Hyseni, tha më 22 dhjetor, gjatë një konference vjetore, se ky institucion ka mbledhur mbi një miliard euro më 2025, duke shënuar rritje prej 11 për qind krahasuar me vitin e kaluar. Rreth 49 për qind ishin të hyra nga TVSH-ja.
Profesori Bektashi shprehet se autoritet kompetente duhet të angazhohen që përdorimi i parasë digjitale të rritet në të gjithë sektorët, pasi është thelbësor për modernizimin e ekonomisë dhe uljen e ekonomisë joformale.
Labinot Haxhiu, udhëheqës i Bankingut Digjital në bankën TEB, përmend rëndësinë e adoptimit të shërbimeve financiare nga brezat e rinj, për të cilët bankingu duhet të jetë po aq i lehtë sa rrjetet sociale, dhe po aq i menjëhershëm sa aplikacionet e mesazheve.
âTĂ« rinjtĂ« nĂ« KosovĂ« jetojnĂ« online. PĂ«r ta, bankingu nuk lidhet me sportele dhe pritje nĂ« radhĂ«, por me pĂ«rvoja digjitale intuitive, tĂ« qasshme dhe tĂ« personalizuaraâ, ka shkruar ai nĂ« revistĂ«n financiare âBankieri i KosovĂ«s 2025-2026â, publikuar nga Shoqata e Bankave tĂ« KosovĂ«s.
Në Kosovë operojnë dhjetë banka komerciale. Numri i kartelave debit në vitin 2024 kishte arritur në 1.4 milion, kurse i kartelave të kreditit në rreth 195 mijë.
Në nivel vendi janë 635 bankomatë [aparate bankare për tërheqje të parave], dhe 20.913 terminale POS, ku qytetarët mund të bëjnë pagesa me kartelë në dyqane.
Paraja e gatshme vazhdon të jetë e përhapur edhe në rajon, ndonëse përdorimi i saj është në rënie. Serbia kryeson në Ballkanin Perëndimor për sa i përket adoptimit të pagesave pa para fizike.
NdĂ«rkaq, ShqipĂ«ria synon qĂ« deri nĂ« fund tĂ« vitit 2030 tâi bĂ«jĂ« tĂ« gjitha transaksionet financiare nĂ« formĂ« digjitale.
Atje, tashmë ka filluar një nismë kombëtare që synon të rrisë përdorimin e pagesave digjitale nga qytetarët dhe bizneset, duke ndërtuar një infrastrukturë moderne, të sigurt dhe funksionale.
