Imagjinoni një investitor që ra në gjumë gjatë verës së vitit 2012, në kulmin e krizës së euros, dhe zgjohet mëngjesin e sotëm. Ai do të mbante mend një hartë të thjeshtë. Në veri, një grup vendesh që merrnin hua me kosto të ulët, me Gjermaninë në qendër. Në jug, një periferi vendesh debitore, Greqia, Portugalia, Spanja, Italia dhe Irlanda, që paguanin shtrenjtë për privilegjin e qëndrimit në monedhën e përbashkët. Katërmbëdhjetë vjet më vonë, kjo hartë nuk e përfaqëson më Eurozonën.
Belgjika, ku ndodhen institucionet e Bashkimit Europian, tani merr hua për dhjetë vjet me një normë interesi prej 4.29%. Greqia, e cila ka përfituar tri paketa shpëtimi financiar, paguan 4.35%, pothuajse të njëjtën normë. Portugalia, e shpëtuar financiarisht në vitin 2011, paguan më pak se Spanja. Irlanda, e shpëtuar në vitin 2010, paguan pothuajse njësoj sa Holanda. Ndërsa Franca, e cila ka qenë pjesë e bërthamës së vendeve të sigurta, paguan më shumë se Italia.
Periferia e dikurshme Ă«shtĂ« zhvendosur drejt veriut. Ky Ă«shtĂ« konteksti nĂ« tĂ« cilin qeveritĂ« e EurozonĂ«s po pĂ«rgatiten tâu kĂ«rkojnĂ« investitorĂ«ve mĂ« shumĂ« para se kurrĂ« mĂ« parĂ«.
ĂfarĂ« i ndryshoi kufijtĂ«
Yield-et e obligacioneve janë normat e interesit që një qeveri paguan për të marrë hua. Ato rriten kur investitorët mendojnë se një vend do të ketë nevojë për më shumë para sesa mund të përballojë të shlyejë dhe bien kur vendi provon të kundërtën. Greqia ka kaluar një dekadë duke provuar pikërisht të kundërtën.
Në vitin 2025, Athina regjistroi një suficit buxhetor prej 1.7% të Produktit të Brendshëm Bruto (PBB) dhe borxhi i saj, megjithëse mbetet më i larti në Europë, ra me më shumë se nëntë pikë përqindjeje të PBB-së brenda një viti të vetëm.
âPĂ«r vite me radhĂ«, kur tregjet flisnin pĂ«r rrezikun e borxhit sovran nĂ« EuropĂ«, vĂ«mendja zakonisht pĂ«rqendrohej te periferiaâ, tha Ken Egan, drejtues i sektorit tĂ« vlerĂ«simit tĂ« kredisĂ« sovrane europiane nĂ« agjencinĂ« e vlerĂ«simit KBRA.
Gjatë dekadës së fundit, sipas tij, këto vende kanë ndjekur politika fiskale më të kujdesshme, kanë përmirësuar bilancet e tyre primare, kanë zgjatur afatet e maturimit të borxhit, kanë përmirësuar mbledhjen e taksave përmes dixhitalizimit dhe kanë rimëkëmbur bankat e tyre.
âKjo ka ndihmuar nĂ« zbutjen e rreziqeve tĂ« rifinancimit dhe e ka vendosur borxhin nĂ« njĂ« trajektore shumĂ« mĂ« tĂ« qĂ«ndrueshme sesa 10 apo 15 vjet mĂ« parĂ«â.
Belgjika ka ndjekur drejtimin e kundërt. Deficiti i saj u rrit në 5.2% të PBB-së vitin e kaluar, më i lartë se ai i Francës, prej 5.1% në të njëjtin vit, ndërsa borxhi i saj kaloi 109% të PBB-së në tremujorin e parë të vitit 2026. Investitorët e vunë re këtë.
Pozicioni i Francës në këtë hartë përcaktohet mbi të gjitha nga një tregues: shteti shpenzon 57.2% të gjithçkaje që prodhon ekonomia, përqindja më e lartë në grupin e vendeve të G20-s. Borxhi ka arritur në 3.6 trilionë euro, ose 119% të PBB-së, nga 98.2% përpara pandemisë.
Fatura që duhet paguar në vitin 2027
MĂ« 29 shtator, Thesari i FrancĂ«s pĂ«rcaktoi shumĂ«n qĂ« do tâi duhet tĂ« marrĂ« hua vitin e ardhshĂ«m: 340 miliardĂ« euro nĂ« obligacione afatmesme dhe afatgjata, njĂ« rekord, i barabartĂ« me rreth 11% tĂ« PBB-sĂ« dhe nĂ« rritje nga 310 miliardĂ« euro kĂ«tĂ« vit.
Një pjesë e madhe e kësaj shume nuk lidhet me shpenzime të reja, por me borxhe të vjetra që duhet të rifinancohen, pasi obligacionet e emetuara gjatë pandemisë dhe krizës energjetike po arrijnë afatin e maturimit.
Ădo euro e kĂ«tij borxhi po rinovohet me njĂ« kosto mĂ« tĂ« lartĂ«.
Franca ka paguar një normë mesatare interesi prej 3.55% për obligacionet afatmesme dhe afatgjata të emetuara deri tani gjatë këtij viti, nga 3.14% vitin e kaluar. Fatura vjetore e interesave parashikohet të rritet nga 62.6 miliardë euro në vitin 2026, në 72.9 miliardë euro në vitin 2027, afërsisht një e pesta e të ardhurave që shteti mblodhi vitin e kaluar.
Ky tregues i fundit është ai që investitorët po shohin tashmë të parin.
âTregjet po e shqyrtojnĂ« shumĂ« mĂ« nga afĂ«r situatĂ«n fiskale, jo vetĂ«m sa po marrin hua qeveritĂ«, por edhe pĂ«r çfarĂ« po i marrin kĂ«to paraâ, tha Egan.
âHuamarrja qĂ« mbĂ«shtet investimet dhe rritjen e ardhshme ekonomike Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ«; huamarrja qĂ« shĂ«rben kryesisht pĂ«r tĂ« mbuluar njĂ« faturĂ« nĂ« rritje tĂ« interesave shihet krejt ndrysheâ.
Gjermania po emeton këtë vit një shumë rekord prej 512 miliardë eurosh në letra me vlerë, por për të financuar mbrojtjen dhe infrastrukturën, një lloj huamarrjeje që tregjet e pranojnë më lehtë.
Italia dhe Spanja do të rifinancojnë secila disa qindra miliardë euro.
Ndërsa FMN-ja, në raportin e saj më të fundit Perspektiva Ekonomike Botërore, theksoi një detaj që i bën të gjitha qeveritë më të ekspozuara: në vendet e G7-s dhe në Spanjë, pothuajse 30% e borxhit publik tani maturohet brenda një viti. Kjo do të thotë se një ndryshim i normave të interesit ndikon në buxhet brenda disa muajsh, dhe jo pas disa dekadash.
Pse yield-et e obligacioneve shtetërore vazhdojnë të rriten
Midis shkurtit dhe shtatorit, yield-i mesatar i obligacioneve dhjetëvjeçare në vendet e G7-s u rrit me më shumë se një pikë përqindjeje, duke arritur nivelin më të lartë në pothuajse dy dekada, shkruan këtë javë drejtuesi i departamentit fiskal të FMN-së, Rodrigo Valdés, dhe zëvendësja e tij, Era Dabla-Norris.
Goditja nga çmimet e naftĂ«s, inflacioni i vazhdueshĂ«m dhe fluksi i madh i parave drejt inteligjencĂ«s artificiale luajtĂ«n tĂ« gjitha njĂ« rol. Por nĂ« qendĂ«r, shkruajnĂ« ata, janĂ« faktorĂ«t themelorĂ« fiskalĂ«: investitorĂ«t kĂ«rkojnĂ« norma mĂ« tĂ« larta pĂ«r tâu dhĂ«nĂ« hua pĂ«r dhjetĂ« vjet qeverive qĂ« vazhdojnĂ« tĂ« shpenzojnĂ« mĂ« shumĂ« sesa mbledhin.
Banka Qendrore Europiane (BQE) ka ndikuar gjithashtu në rritjen e kostove, duke e rritur dy herë këtë vit normën e interesit të depozitave, në 2.50%, për të frenuar inflacionin.
Yield-i i obligacioneve dhjetëvjeçare gjermane, që shërben si pikë referimi për të gjithë Eurozonën, është rritur nga 2.64% në shkurt, në 3.45%. Yield-i i Francës është rritur me ritëm dy herë më të shpejtë dhe preku përkohësisht nivelin 5% në fillim të tetorit, duke krijuar diferencën më të madhe me Gjermaninë që nga viti 2012.
Rreziku, sipas Egan, është që vetë tregu të bëhet pjesë e problemit.
âNjĂ« lajm politik apo njĂ« buxhet i dobĂ«t mund ta shtyjĂ« kurbĂ«n e yield-eve mĂ« lart, rifinancimi bĂ«het mĂ« i shtrenjtĂ«, hapĂ«sira fiskale ngushtohet dhe tregu ka mĂ« pas njĂ« arsye tjetĂ«r pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar njĂ« prim mĂ« tĂ« lartĂ« rrezikuâ.
Ky cikël zhvillohet më shpejt se dikur, sepse blerësit kanë ndryshuar.
Për një dekadë, BQE-ja bleu obligacione qeveritare me para të krijuara rishtazi; tani ajo po i lejon këto obligacione të maturohen pa i zëvendësuar.
âKa mĂ« pak kĂ«rkesĂ« tĂ« natyrshme nĂ« treg pĂ«r instrumente me maturim tĂ« gjatĂ«, ndĂ«rsa bankat qendrore po tĂ«rhiqen, kĂ«rkesa nga fondet e pensioneve po ndryshon dhe njĂ« pjesĂ« mĂ« e madhe e blerjeve tĂ« reja po vjen nga investitorĂ« qĂ« reagojnĂ« mĂ« fort ndaj çmimeveâ, tha Egan.
Ămimet mĂ« tĂ« larta tĂ« energjisĂ«, shtoi ai, e pĂ«rkeqĂ«sojnĂ« situatĂ«n duke âdobĂ«suar rritjen ekonomike, ndĂ«rkohĂ« qĂ« mbajnĂ« mĂ« tĂ« larta inflacionin dhe normat e interesitâ.
FMN-ja e përshkruan rezultatin me një fjali: në një numër gjithnjë e më të madh vendesh, norma e interesit për borxhin e ri është tashmë më e lartë se ritmi i rritjes së ekonomisë.
Kur kjo ndodh, borxhi rritet vetvetiu, përveç rastit kur qeveria regjistron një suficit buxhetor përpara pagesës së interesave.
Shumica e vendeve europiane nuk e kanë një suficit të tillë.
âSa mĂ« shumĂ« tĂ« presin vendet, aq mĂ« i dhimbshĂ«m bĂ«het pĂ«rshtatjaâ, shkroi Fondi.
A po përsëritet viti 2012?
Ende jo, sipas Lombard Odier. Departamenti i investimeve i bankĂ«s zvicerane argumenton se tregjet âpo vlerĂ«sojnĂ« nĂ« çmime pasigurinĂ«, dhe jo kushtet pĂ«r njĂ« krizĂ« tĂ« re tĂ« borxhit sovranâ.
Pagesat e interesave të Francës mbeten të përballueshme, në pak më shumë se 2% të PBB-së, sa gjysma e nivelit të Italisë.
Deficiti i llogarisë korrente të Francës është i vogël dhe vendi nuk varet nga kapitali i huaj në të njëjtën mënyrë si Portugalia, Spanja dhe Greqia në vitin 2012, kur këto vende tërhiqnin kapital nga jashtë të barabartë me 7% deri në 12% të ekonomive të tyre çdo vit.
Parashikimi i bankës është më tepër i zakonshëm sesa dramatik: diferencat e yield-eve të Francës me ato të vendeve më të sigurta do të mbeten të larta derisa parlamenti të miratojë një buxhet të besueshëm, gjë që me shumë gjasa nuk do të ndodhë përpara zgjedhjeve presidenciale të majit 2027. Ndërkohë, euro pritet të dobësohet gradualisht, në 1.09 dollarë.
Clara Raposo, zëvendësguvernatore e Bankës së Portugalisë, dha një paralajmërim tjetër këtë muaj.
Tregjet e obligacioneve shtetërore, tha ajo, janë bërë më të ndjeshme ndaj inflacionit, dyshimeve mbi qëndrueshmërinë fiskale dhe zhvillimeve gjeopolitike. Goditjet tani përhapen më shpejt nga një vend në tjetrin, të përforcuara nga fondet e investimeve që fillimisht shesin dhe vetëm më pas bëjnë pyetje.
âBesimi mund tĂ« jetĂ« i paprekshĂ«m, por pasojat e tij ekonomike janĂ« realeâ, tha Raposo.
Borxhi yt, inflacioni im
Mekanizmi i transmetimit nuk është vetëm financiar.
Një eksperiment i rastësishëm me kompani gjermane, pjesë e panelit të Bundesbank, i cili anketon rreth 7 mijë biznese, i publikuar nga Qendra për Kërkimin e Politikave Ekonomike (CEPR) në fillim të këtij viti, zbuloi se gjysma e tyre mendojnë se BQE-ja do të ngurrojë të rrisë normat e interesit për të mbrojtur financat publike të vendeve më të dobëta.
Kur studiuesit u paraqitën kompanive një parashikim pesimist për raportin mesatar të borxhit ndaj PBB-së të Francës, Italisë dhe Spanjës, kompanitë që nuk i besonin BQE-së i rritën me 1.4 pikë përqindjeje pritshmëritë e tyre për inflacionin në Gjermani pas tre vjetësh.
Me fjalë të tjera, tensionet fiskale në një shtet anëtar mund të rrisin pritshmëritë për inflacionin në një shtet tjetër dhe kanali përmes të cilit transmetohet ky ndikim është besimi.
NĂ« vitin 2012, pyetja ishte nĂ«se periferia mund tâi shlyente borxhet e saj.
Në vitin 2027, pyetja është se cilat vende përbëjnë në të vërtetë periferinë. / Euronews
Login
