❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Shqipëria në garën për zinxhirët europianë të furnizimit

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Pas më shumë se një dekade premtimesh për zonat ekonomike, Shqipëria po sheh për herë të parë një valë projektesh që shtrihen nga TEDA Tirana dhe qendra logjistike e Lidl në Porto Romano në dy zona të tjera ekonomike me status strategjik apo parqe industriale. Zhvillimet vijnë në një moment kur Bashkimi Europian po i mëshon gjithmonë e më shumë afrimit të zinxhirëve të furnizimit pranë kufijve të tij. Qeveria dhe investitorët privatë shohin mundësi në logjistikë, teknologji, farmaceutikë dhe prodhim me vlerë të shtuar, ndërsa vendi përpiqet të pozicionohet si një nyje rajonale për tregtinë dhe industrinë. Megjithatë, sfidat e vjetra si mungesa e fuqisë punëtore, problemet e pronësisë dhe kufizimet infrastrukturore mbeten pengesa të rëndësishme. Pas viteve kur TEDA-t ekzistonin kryesisht në letra dhe deklarata, suksesi do të varet nga aftësia e Shqipërisë për ta kthyer interesin e investitorëve në fabrika, qendra logjistike dhe vende pune që e lidhin ekonominë me zinxhirët e furnizimit.

 

Nertila Maho

Në kilometrin e pestë të autostradës Tiranë-Durrës, pranë aeroportit më të madh të Ballkanit Perëndimor dhe portit kryesor të Shqipërisë, një park i ri industrial po përgatitet të hapë dyert për investitorët e parë të huaj.

Disa kilometra më tej, Bashkia e Tiranës po finalizon TEDA-n e parë funksionale të vendit, ndërsa në Porto Romano, gjiganti gjerman Lidl po ndërton një qendër logjistike që synon të lidhë prodhuesit shqiptarë me zinxhirët europianë të furnizimit. Në Vlorë, një tjetër projekt TEDA ka marrë statusin e investitorit strategjik.

PĂ«r njĂ« vend qĂ« prej mĂ« shumĂ« se njĂ« dekade ka shpallur zona ekonomike pa arritur t’i kthejĂ« ato nĂ« histori suksesi, numri i projekteve qĂ« po avancojnĂ« njĂ«kohĂ«sisht nuk kalon pa u vĂ«nĂ« re. Zhvillimet po ndodhin nĂ« njĂ« moment kur Europa po pĂ«rpiqet tĂ« afrojĂ« prodhimin dhe logjistikĂ«n pranĂ« kufijve tĂ« saj, pas goditjeve qĂ« morĂ«n zinxhirĂ«t globalĂ« tĂ« furnizimit nga pandemia, lufta nĂ« UkrainĂ« dhe tensionet gjeopolitike nĂ« Lindjen e Mesme.

Ndërsa Bashkimi Europian po kërkon të forcojë lidhjet ekonomike me Ballkanin Perëndimor dhe Shqipëria synon anëtarësimin brenda kësaj dekade, qeveria dhe investitorët privatë po përpiqen të pozicionojnë vendin si një nyje të re logjistike dhe industriale në rajon.

Megjithatë, pas viteve të humbura me projekte që mbetën në letër, nuk mund të mos ndodhesh para dilemës nëse këtë herë, Shqipëria do të arrijë të shfrytëzojë dritaren që po krijohet nga riformësimi i zinxhirëve europianë të furnizimit, apo do të vazhdojë të mbetet në periferi.

 

Nga premtimet në letër te projektet konkrete të parqeve industriale dhe TEDA

Për më shumë se një dekadë, Zonat e Zhvillimit Ekonomik dhe Teknologjik (TEDA) kanë qenë një prej projekteve të përfolura të politikës ekonomike në vend. Që kur u miratua ligji në vitin 2012, ato janë prezantuar si instrumenti që do të tërhiqte investime të huaja, do të krijonte industri të reja dhe do të rriste eksportet. Por në realitet, për vite, shumica e projekteve nuk arritën të kalonin nga planet në letra në zbatim në terren.

Ndërsa Shqipëria po tenton të afrohet gjithmonë e më shumë me Bashkimin Europian dhe ekonomia globale po përjeton një riformësim të zinxhirëve të furnizimit, diskutimi për TEDA-t dhe parqet industriale tashmë merr një vëmendje të re. Këtë herë, në terren po shfaqen investime konkrete.

TEDA Tirana po përgatitet për hapjen e saj operacionale, Nexus Park Tirana pritet të nisë aktivitetin në muajt e ardhshëm, pas marrjes së lejeve të nevojshme edhe si një zonë e lirë ekonomike, Durana Tech Park po promovohet si një qendër për inovacionin dhe teknologjinë, ndërsa në Porto Romano, kompania gjermane Lidl po ndërton bazën e saj logjistike për Shqipërinë. Së fundmi, edhe një projekt TEDA në Vlorë ka marrë statusin e investitorit strategjik.

Për qeverinë, këto zhvillime përkojnë me një moment kur Europa po kërkon të afrojë prodhimin dhe logjistikën pranë kufijve të saj. Pas pandemisë, krizës energjetike dhe tensioneve gjeopolitike, shumë kompani europiane po kërkojnë alternativa më pranë tregut europian, duke reduktuar varësinë nga Azia.

Në këtë kontekst, Shqipëria po përpiqet të paraqitet si një destinacion që kombinon kostot relativisht konkurruese, afërsinë me tregun europian dhe perspektivën e integrimit në BE.

“ShqipĂ«ria mund tĂ« kthehet nĂ« njĂ« nga portat hyrĂ«se tĂ« Mesdheut pĂ«r kompani tĂ« huaja qĂ« synojnĂ« tregun e Bashkimit Europian”, thotĂ« Enkelejd Musabelliu, zĂ«vendĂ«sministĂ«r pĂ«r EkonominĂ« dhe Inovacionin. Sipas tij, sektori i logjistikĂ«s dhe parqet industriale kanĂ« potencial tĂ« veçantĂ« nĂ« kushtet aktuale, pasi mund tĂ« shĂ«rbejnĂ« jo vetĂ«m pĂ«r tregun vendas, por pĂ«r tĂ« gjithĂ« rajonin e Ballkanit.

MegjithatĂ«, historia e TEDA-ve Ă«shtĂ« njĂ« kujtesĂ« se potenciali nuk mjafton. VetĂ« z. Musabelliu pranon se pengesa kryesore e kĂ«tyre projekteve ndĂ«r vite ka qenĂ« prona. “NĂ«se do tĂ« identifikonim njĂ« faktor kryesor qĂ« ka penguar zhvillimin e TEDA-ve ndĂ«r vite, ai padyshim mbetet çështja e pronĂ«sisĂ«â€, thotĂ« ai.

Sipas z. Musabelliu, studimet dhe planet kanë ekzistuar prej vitesh, por zbatimi është ngadalësuar nga problemet me tokën dhe ndërtimi i modeleve funksionale të biznesit.

TashmĂ«, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ«, duket se Ă«shtĂ« kapĂ«rcyer faza e planeve tek ajo e investimeve konkrete dhe sfidĂ« Ă«shtĂ« aftĂ«sia pĂ«r t’i kthyer ato nĂ« qendra funksionale prodhimi, teknologjie dhe logjistike qĂ« mund tĂ« lidhen me ekonominĂ« europiane.

 

Logjistika, si po fiton terren ndaj modelit klasik të industrisë

Një nga ndryshimet më të dukshme në projektet që po zhvillohen sot është orientimi gjithnjë e më i madh drejt logjistikës. Ndërsa modeli tradicional i zonave ekonomike fokusohej kryesisht në prodhim dhe manifakturë intensive në punë, projektet e reja po kombinojnë magazinimin, shpërndarjen, shërbimet logjistike dhe aktivitetet me përmbajtje më të lartë teknologjike. Edhe më herët në vend janë zbatuar disa projekte të vogla të izoluara për parqe logjistike, por dimensionet që po merr sot ky sektor janë të tjera.

PĂ«r qeverinĂ«, ky Ă«shtĂ« njĂ« drejtim qĂ« lidhet drejtpĂ«rdrejt me pozicionin gjeografik tĂ« vendit. “Ne besojmĂ« se logjistika ka potencial shumĂ« tĂ« madh zhvillimi nĂ« ShqipĂ«ri. Pozicioni gjeografik i vendit krijon avantazhe tĂ« rĂ«ndĂ«sishme pĂ«r zhvillimin e kĂ«tij sektori”, pohon z. Musabelliu.

Sipas tij, parqet industriale dhe logjistike mund të shërbejnë si baza për zgjerimin e industrisë dhe shërbimeve në afat më të gjatë.

NjĂ« nga projektet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« kĂ«tĂ« drejtim Ă«shtĂ« qendra logjistike qĂ« Lidl planifikon tĂ« ndĂ«rtojĂ« nĂ« Porto Romano. NĂ« pĂ«rgjigjen zyrtare pĂ«r “Monitor”, kompania gjermane thekson se ShqipĂ«ria paraqet potencial tĂ« konsiderueshĂ«m pĂ«r zgjerimin e aktivitetit tĂ« saj.

Sipas Lidl, qendra logjistike nuk do të ketë vetëm funksion magazinimi dhe shpërndarjeje, por synon të krijojë lidhje më të forta mes prodhuesve shqiptarë dhe zinxhirëve europianë të furnizimit.

“Po punojmĂ« ngushtĂ« me Autoritetin Portual tĂ« DurrĂ«sit dhe MinistrinĂ« e InfrastrukturĂ«s dhe EnergjisĂ« drejt qĂ«llimit tonĂ«: njĂ« qendĂ«r moderne logjistike pĂ«r Lidl, qĂ« jo vetĂ«m forcon furnizimin lokal, por mundĂ«son edhe akses tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« prodhuesve shqiptarĂ« nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« furnizimit”, thuhet nĂ« deklaratĂ«n e kompanisĂ«.

Rëndësia e këtij investimi shkon përtej tregut shqiptar të shitjes me pakicë. Nëse prodhuesit vendas arrijnë të integrohen në rrjetin europian të furnizimit të Lidl, ndikimi ekonomik mund të jetë më i madh se vetë investimi fizik në qendrën logjistike. Kompania vlerëson se magazina qendrore do të punësojë rreth 200 persona kur të jetë plotësisht operative.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, edhe projektet e tjera private po shkojnĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtin drejtim. Nexus Park Tirana, qĂ« pritet tĂ« nisĂ« aktivitetin sĂ« shpejti, Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar pikĂ«risht mbi kĂ«tĂ« logjikĂ«. Sipas administratorit Sokol Kraja, vendndodhja ka qenĂ« elementi kryesor i projektit. “Parku ndodhet rreth 3 kilometra nga Aeroporti NdĂ«rkombĂ«tar i TiranĂ«s dhe rreth 20 kilometra nga Porti i DurrĂ«sit. Nga pikĂ«pamja logjistike, ky Ă«shtĂ« njĂ« nga pozicionet mĂ« konkurruese pĂ«r njĂ« park tĂ« kĂ«tij profili”, thotĂ« ai.

Z. Kraja argumenton se afërsia me portin, aeroportin dhe tregun më të madh të vendit përbën avantazhin kryesor të parkut. Sipas tij, zona Tiranë-Durrës përfaqëson rreth 60% të tregut shqiptar, ndërsa afërsia me aeroportin lehtëson lëvizjen e ekspertëve teknikë dhe delegacioneve të huaja.

Kjo qasje tregon se konkurrenca për investime nuk po zhvillohet më vetëm mbi bazën e kostos së punës. Aksesueshmëria, transporti, magazinimi dhe lidhja me tregjet po bëhen faktorë gjithnjë e më të rëndësishëm për investitorët që kërkojnë të operojnë pranë tregut europian.

 

 

Nga data center te pajisjet mjekësore, sektorët që po kërkojnë të zënë vend

Ndryshe nga interesi i dikurshëm i investimeve të huaja që në fillime u mbështetën kryesisht te fasoneria, edhe pse sot pjesa më e rëndësishme është bërë shitblerja e pasurive të paluajtshme, projektet e parqeve dhe TEDA-ve po tentojnë të tërheqin sektorë me profil më të larmishëm dhe me vlerë më të lartë.

Kjo mund të shihet që në këto fillesa me investitorët që kanë shfaqur interes, apo edhe tek aktivitetet që promovohen brenda zonave ekonomike.

Në TEDA Tirana, interesi i parë lidhet me një projekt në sektorin e teknologjisë. Administratori Dritan Delija shprehet se është nënshkruar një marrëveshje me një kompani izraelite, e specializuar në qendrat e të dhënave. Sipas tij, projekti parashikon fillimisht një kapacitet prej 30 MW, i cili mund të arrijë deri në 100 MW brenda pesë viteve.

“Me kĂ«tĂ« kapacitet, nĂ« nivel Ballkani do tĂ« jetĂ« ndĂ«r mĂ« tĂ« mĂ«dhatĂ«â€, thotĂ« z. Delija. Sipas tij, prania e njĂ« investimi tĂ« tillĂ« mund tĂ« rrisĂ« besueshmĂ«rinĂ« e zonĂ«s dhe tĂ« tĂ«rheqĂ« kompani tĂ« tjera qĂ« operojnĂ« nĂ« sektorĂ«t e teknologjisĂ«, ICT-sĂ« dhe shĂ«rbimeve digjitale.

TEDA Tirana po synon gjithashtu sektorë si industria automotive, industria farmaceutike, logjistika, shërbimet teknologjike dhe aktivitetet prodhuese. Z. Delija argumenton se pozicioni gjeografik i Shqipërisë dhe afërsia me tregjet rajonale po sjellin interes nga investitorë të ndryshëm.

Ai shton se kompani nga Kosova që operojnë në logjistikë, Inteligjencë Artificiale dhe shërbime kanë zhvilluar takime me administratën e zonës.

Edhe në Nexus Park, profili i investitorëve që kanë nënshkruar marrëveshje, tregon orientim drejt sektorëve me specializim më të lartë. Sipas Sokol Krajës, mes kompanive që po vendosen në park janë dy kompani farmaceutike italiane që prodhojnë pajisje mjekësore si pacemaker dhe defibrilatorë kardiakë.

Një tjetër investitor italian do të merret me montimin e laboratorëve dentarë, ndërsa një kompani tjetër operon në furnizimin e spitaleve me pajisje dhe materiale mjekësore.

Sipas z. Kraja, modeli i parkut synon t’u kursejĂ« investitorĂ«ve kostot e larta fillestare. “InvestitorĂ«t marrin njĂ« ambient tĂ« gatshĂ«m dhe mund tĂ« nisin aktivitetin menjĂ«herĂ« sapo parku tĂ« bĂ«het operativ”, thotĂ« ai.

Një element tjetër që ai e konsideron të rëndësishëm është krijimi i degës doganore brenda parkut, e cila do të mundësojë kryerjen e procedurave të importit dhe eksportit në vetë zonën.

Pavarësisht interesit në rritje, aktorët e sektorit pranojnë se Shqipëria nuk është ende në pozicion për të tërhequr investime shumë të mëdha industriale. Z Delija thekson se sipërfaqja aktuale e TEDA Tiranës nuk është e mjaftueshme për kompani të përmasave të prodhuesve globalë të automobilave.

“NjĂ« kompani si Mercedes apo VolksĂ«agen do tĂ« kĂ«rkonte rreth 150 hektarĂ« sipĂ«rfaqe”, shprehet ai.

Për këtë arsye, strategjia aktuale duket se fokusohet më shumë në tërheqjen e kompanive të mesme dhe aktiviteteve që mund të krijojnë gradualisht një bazë lokale të aftësive teknike dhe teknologjike. Nëse këto investime arrijnë të konsolidohen, ato mund të krijojnë themelet e një profili të ri industrial për ekonominë shqiptare, më të orientuar drejt teknologjisë, logjistikës dhe prodhimit me vlerë të shtuar.

 

Mundësia që krijon Europa: A mund të përfitojë Shqipëria nga nearshoring?

Përkrah investimeve konkrete që po marrin formë në Shqipëri, një nga faktorët që po ushqen optimizmin e qeverisë dhe investitorëve është transformimi që po kalon ekonomia europiane.

Pandemia e COVID-19, lufta në Ukrainë, kriza energjetike dhe tensionet tregtare globale kanë nxjerrë në pah dobësitë e zinxhirëve të gjatë të furnizimit, duke bërë që shumë kompani europiane të rishikojnë vendndodhjen e prodhimit dhe logjistikës së tyre.

Madje tashmĂ« edhe kompanitĂ« kineze po tentojnĂ« t’i afrohen EuropĂ«s.

Për dekada me radhë, një pjesë e konsiderueshme e industrisë europiane u zhvendos drejt Azisë për shkak të kostove më të ulëta. Megjithatë, krizat e viteve të fundit treguan se kursimet e kostove mund të kompensohen nga rreziqet që lidhen me transportin, vonesat dhe pasiguritë gjeopolitike. Si rezultat, gjithnjë e më shumë kompani po kërkojnë alternativa më pranë tregut europian.

Ky proces, i pagëzuar si nearshoring, konsiderohet një nga mundësitë më të mëdha për Ballkanin Perëndimor në tërësi. Shqipëria po përpiqet të pozicionohet si pjesë e kësaj vale investimesh, duke promovuar afërsinë gjeografike me Bashkimin Europian, kostot konkurruese të operimit dhe perspektivën e integrimit europian.

“Nearshoring Ă«shtĂ« njĂ«kohĂ«sisht pĂ«rparĂ«si pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe pĂ«r vetĂ« Bashkimin Europian”, thotĂ« zĂ«vendĂ«sministri Enkelejd Musabelliu. Sipas tij, mekanizma tĂ« rinj europianĂ« si rregullimi i karbonit nĂ« kufi po krijojnĂ« stimuj shtesĂ« pĂ«r kompanitĂ« qĂ« tĂ« afrojnĂ« prodhimin pranĂ« tregut europian.

Ai argumenton se vendet që prodhojnë me standarde më të ulëta mjedisore do të përballen me kosto shtesë për eksportet drejt BE-së. Në këtë kontekst, Shqipëria mund të përfitojë nga afërsia gjeografike dhe nga përpjekjet për të rritur përdorimin e energjisë së rinovueshme.

“ShqipĂ«ria ka njĂ« mundĂ«si reale pĂ«r t’u integruar nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« vlerĂ«s”, shprehet z. Musabelliu.

Kjo mundësi lidhet edhe me Planin e Rritjes së Bashkimit Europian për Ballkanin Perëndimor, i cili synon integrimin gradual të ekonomive të rajonit në tregun europian edhe para anëtarësimit formal. Për Shqipërinë, kjo do të thotë më shumë akses në tregje, procedura më të harmonizuara dhe një mjedis më të njohur për investitorët europianë.

Megjithatë, ekspertët e zhvillimit industrial theksojnë se afërsia me Europën nuk mjafton. Për të përfituar nga nearshoring, vendet duhet të ofrojnë infrastrukturë moderne, siguri juridike, fuqi punëtore të kualifikuar dhe procedura efikase administrative.

Në mungesë të këtyre elementeve, investitorët mund të zgjedhin destinacione të tjera në rajon që kanë përparuar më shpejt në ndërtimin e ekosistemeve industriale.

Për këtë arsye, zhvillimi i TEDA-ve, parqeve industriale dhe qendrave logjistike shihet si pjesë e një strategjie më të gjerë. Objektivi nuk është vetëm tërheqja e investimeve individuale, por krijimi i infrastrukturës që mund të integrojë Shqipërinë në rrjetet europiane të prodhimit dhe furnizimit.

Nëse vala e re e nearshoring do të përkthehet në investime të qëndrueshme, kjo do të varet nga aftësia e vendit për të kaluar nga të thënët në të bërë.

 

Pengesat që mbeten nga prona, te fuqia punëtore dhe infrastruktura

Edhe pse investimet e reja kanë rikthyer diskutimin për një zhvillim më dinamik të industrisë dhe logjistikës, sfidat që kanë penguar zhvillimin e këtyre projekteve në të kaluarën vazhdojnë të mbeten po aq aktuale edhe sot.

Shumë prej tyre vazhdojnë të konsiderohen pengesa të mëdha për ekonominë shqiptare dhe për aftësinë e saj për të konkurruar me vendet e tjera të rajonit.

Një nga problemet më të përmendura është çështja e pronësisë. Problemet me tokën, proceset e gjata administrative dhe pasiguritë ligjore kanë bërë që shumë projekte të zgjasin më shumë sesa ishte planifikuar. Pikërisht për këtë arsye, qeveria argumenton se zonat ekonomike dhe parqet industriale mund të ofrojnë më shumë siguri juridike për investitorët, pasi krijojnë një kuadër më të qartë për pronën dhe investimin.

Një tjetër sfidë lidhet me fuqinë punëtore. Shqipëria vazhdon të përballet me emigracion të lartë dhe mungesë të specialistëve në disa sektorë. Kjo konsiderohet një nga shqetësimet më të mëdha për investitorët që synojnë aktivitete prodhuese apo ato të teknologjisë.

“Emigracioni Ă«shtĂ« sfida mĂ« reale qĂ« kemi”, thotĂ« Sokol Kraja, administrator i Nexus Park Tirana. Sipas tij, largimi i profesionistĂ«ve lidhet kryesisht me faktorĂ«t ekonomikĂ« dhe me diferencat nĂ« paga. Ai argumenton se vetĂ«m njĂ« ekonomi qĂ« krijon mĂ« shumĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar mund tĂ« mbĂ«shtesĂ« paga mĂ« tĂ« larta dhe tĂ« frenojĂ« largimin e fuqisĂ« punĂ«tore tĂ« kualifikuar.

Përveç fuqisë punëtore, investitorët kërkojnë edhe kapacitete më të mëdha infrastrukturore. Ndërsa pozicioni gjeografik i Shqipërisë konsiderohet avantazh, shumë projekte logjistike dhe industriale varen nga përmirësimi i mëtejshëm i lidhjeve rrugore, portuale dhe hekurudhore.

PĂ«rtej kĂ«tyre kufizimeve, aktorĂ«t publikĂ« dhe privatĂ« argumentojnĂ« se ShqipĂ«ria mund tĂ« ndĂ«rtojĂ« gradualisht njĂ« bazĂ« mĂ« tĂ« fortĂ« duke u ndalur tek ato investime qĂ« mund “t’i pĂ«rballojĂ«â€.

Pavarësisht avantazheve të projekteve të TEDA-ve, parqeve industriale dhe qendrave logjistike, suksesi i tyre nuk garantohet vetëm nga lehtësi fiskale apo statuset e investitorëve strategjikë që një pjesë e tyre kanë përfituar.

 

BE-ja mund t’i ndryshojĂ« rregullat e lojĂ«s pĂ«r TEDA-t

Modeli i sotëm i TEDA-ve shqiptare mbështetet kryesisht te lehtësitë fiskale. Por nëse Shqipëria synon anëtarësimin në Bashkimin Europian rreth vitit 2030, hapësira për përjashtime të gjera nga taksat do të ngushtohet.

Rregullat europiane pĂ«r konkurrencĂ«n dhe ndihmĂ«n shtetĂ«rore kufizojnĂ« favorizimin selektiv tĂ« kompanive apo zonave tĂ« veçanta, duke e bĂ«rĂ« mĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« ruajtjen e modelit “pa taksa” si avantazh kryesor. Kjo nuk do tĂ« thotĂ« fund pĂ«r TEDA-t, por transformim tĂ« tyre.

Vlera e këtyre zonave, në këtë kontekst, nuk qëndron vetëm te lehtësitë fiskale afatshkurtra. Ato mund të shërbejnë si një mënyrë për të ndërtuar sot infrastrukturën industriale, logjistike dhe administrative që i mungon vendit.

Pas hyrjes në BE, më konkurruese do të jenë zonat që kanë arritur të krijojnë investitorë, furnitorë, fuqi punëtore të trajnuar, doganë më të shpejtë, energji të sigurt dhe lidhje me tregjet europiane. Në BE, zonat e lira dhe parqet industriale ekzistojnë ende, por konkurrojnë më shumë me eficiencë sesa me privilegje fiskale.

 

DuranaTech Park, çfarë ofron

Durana Tech Park është prezantuar nga qeveria si një park teknologjik që synon të tërheqë kompani teknologjike, startup-e, universitete dhe profesionistë digjitalë. I vendosur në Xhafzotaj, theksi gjatë promovimit të këtij projekti ka qenë te kostot më të ulëta të operimit dhe lidhjet rajonale.

Konkretisht, oferta kryesore lidhet me regjimin fiskal: 0% tatim mbi fitimin, 0% TVSH, 0% tatim mbi të ardhurat nga punësimi, si dhe lehtësi të tjera për subjektet që kualifikohen. Durana synon gjithashtu të krijojë një rrjet bashkëpunimi mes kompanive teknologjike, universiteteve, institucioneve kërkimore dhe partnerëve ndërkombëtarë.

Parku përmend si pjesë të ofertës aksesin në financime, grante inovacioni, programe zhvillimi dhe lidhje me investitorë. Modeli i Durana Tech Park mbështetet më shumë te shërbimet teknologjike, inovacioni dhe ekonomia digjitale, sesa te prodhimi klasik industrial.

 

LEXONI EDHE:

Enkelejd Musabelliu: ShqipĂ«ria ka mundĂ«si reale pĂ«r t’u integruar nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« vlerĂ«s

Dritan Delija: Synojmë të nisim operimin e TEDA Tirana në vjeshtë, avantazhet që ofron

Sokol Kraja: Parqet industriale, ja sektorët që kanë interes

LIDL: Qasje e drejtpërdrejtë e prodhuesve shqiptarë në zinxhirët europianë të furnizimit

 

The post Shqipëria në garën për zinxhirët europianë të furnizimit appeared first on Revista Monitor.

↗

“ShqipĂ«ria ka mundĂ«si reale pĂ«r t’u integruar nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« vlerĂ«s”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Enkelejd Musabelliu, zv.ministër për Ekonominë dhe Inovacionin

 

Teksa kompanitë europiane synojnë në një pjesë të mirë afrimin e prodhimit dhe zinxhirëve të furnizimit më pranë tregjeve të tyre kryesore, Shqipëria po përpiqet të pozicionohet si një destinacion i ri për investime në industri dhe logjistikë.

NĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, zv.ministri i EkonomisĂ« dhe i Inovacionit, Enkelejd Musabelliu, shpjegon pse zhvillimi i logjistikĂ«s nĂ« vend ofron njĂ« mundĂ«si reale pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« qĂ« tĂ« integrohet nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« vlerĂ«s.

 

Shqipëria ka shpallur prej vitesh nisma si TEDA dhe parqe industriale, por shumë prej tyre kanë mbetur në fazë projekti. Në analizën tuaj, çfarë nuk ka funksionuar konkretisht deri më sot dhe çfarë ka ndryshuar realisht në këtë drejtim?

Ligji për TEDA-t, ose Zonat e Zhvillimit Ekonomik dhe Teknologjik, daton që në vitin 2012. Në praktikë, projektet nisën të marrin formë pas amendimeve të viteve 2014-2015.

Fillimisht u konceptuan dy TEDA publike, në Spitallë dhe Koplik, për të cilat u realizuan edhe studime parafizibiliteti me mbështetjen e GIZ. Megjithatë, modeli i zhvillimit nuk arriti të tërhiqte interesin e sektorit privat, pasi parashikonte që shteti të lidhte marrëveshje me një zhvillues privat, i cili më pas do të siguronte operatorët dhe do të ndërtonte modelin e biznesit të zonës.

Ndryshimet ligjore të vitit 2015, që lejuan bashkitë dhe institucionet publike të ishin zhvillues të zonave ekonomike, krijuan interes të ri, veçanërisht për TEDA-n e Tiranës, e cila u finalizua vetëm në vitin 2024, kryesisht për shkak të çështjeve të pronësisë.

Pra, nëse do të identifikonim një faktor kryesor që ka penguar zhvillimin e TEDA-ve ndër vite, ai padyshim mbetet çështja e pronësisë.

Sot, modeli që shihet si më funksional është ai i TEDA-ve me zhvillues privatë, të orientuara drejt sektorëve ku Shqipëria ka kërkesë më të lartë për investime.

 

Duke qëndruar te kjo temë, po shohim gjithashtu investime në qendra logjistike dhe parqe industriale. Lidl, për shembull, ka marrë statusin e investitorit strategjik për një qendër logjistike në Porto Romano, po kështu, projekte si Nexus në Tiranë. Në këndvështrimin tuaj, cili model është më i qëndrueshëm për Shqipërinë: qendrat logjistike, parqet industriale apo TEDA-t?

Ne besojmë se logjistika ka potencial shumë të madh zhvillimi në Shqipëri. Pozicioni gjeografik i vendit krijon avantazhe të rëndësishme për zhvillimin e këtij sektori, i cili mund të shërbejë si bazë për zgjerimin e industrisë dhe shërbimeve në afat më të gjatë.

Me perspektivën e integrimit europian, Shqipëria mund të kthehet në një nga portat hyrëse të Mesdheut për kompani të huaja që synojnë tregun e Bashkimit Europian. Për këtë arsye, në kushtet aktuale, parqet industriale dhe logjistike duken më të përshtatshme.

Këto zona nuk synojnë vetëm shpërndarjen për tregun shqiptar, por magazinimin dhe, në një perspektivë afatmesme, mbulimin e të gjithë rajonit të Ballkanit. Për këtë arsye, ne e konsiderojmë logjistikën një sektor strategjik dhe po ndërmarrim një sërë nismash për lehtësimin e tregtisë dhe transportit.

Në bashkëpunim me IFC-në dhe Bankën Botërore po përgatiten dokumente të rëndësishme politike për zhvillimin e sektorit, me fokus rritjen e kapaciteteve, digjitalizimin dhe investimet në teknologji të gjelbra.

Për këtë arsye, zonat industriale dhe logjistike kanë potencial më të madh zhvillimor krahasuar me industri që mbështeten te fuqia punëtore masive.

 

Si e vlerësoni projektin Durana Tech Park, duke qenë se edhe ai konsiderohet një model zone ekonomike?

Durana Tech Park përfaqëson një model tjetër, më të afërt me parqet shkencore dhe teknologjike të përhapura në Bashkimin Europian, sesa me modelin klasik të TEDA-ve. Synimi kryesor është stimulimi i kërkimit shkencor, inovacionit dhe bashkëpunimit me sektorin privat për të rritur konkurrueshmërinë e produkteve dhe shërbimeve shqiptare në tregjet ndërkombëtare.

Edhe pse në fazë fillestare, projekti ka gjeneruar interes të konsiderueshëm, në linjë me rritjen e interesit që investitorët kanë treguar për Shqipërinë vitet e fundit. Kjo vlen sidomos për kompanitë që fokusohen tek inovacioni dhe kërkimi teknologjik.

Durana, në bashkëpunim me institucionet shqiptare, ka intensifikuar përpjekjet për promovim ndërkombëtar përmes organizimit të forumeve të biznesit në rajon dhe në vendet e Bashkimit Europian, me synim tërheqjen e investitorëve të rinj.

 

NĂ« njĂ« kohĂ« kur zinxhirĂ«t globalĂ« tĂ« furnizimit po riformĂ«sohen pas pandemisĂ« dhe tensioneve gjeopolitike, si mund tĂ« pozicionohet ShqipĂ«ria pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar nga fenomeni i “nearshoring” (kur njĂ« kompani zhvendos prodhimin, shĂ«rbimet ose njĂ« pjesĂ« tĂ« operacioneve tĂ« saj nĂ« njĂ« vend mĂ« tĂ« afĂ«rt gjeografikisht me tregun kryesor ku operon)?

Absolutisht që po, dhe kjo është një përparësi e qartë edhe për Bashkimin Europian. Një shembull konkret është mekanizmi i rregullimit të karbonit në kufi, që BE ka nisur të zbatojë nga 1 janari.

Ky mekanizëm synon të mbrojë prodhuesit europianë nga konkurrenca e vendeve me standarde më të ulëta mjedisore.

Praktikisht, nëse një kompani prodhon çelik në një vend me standarde më të ulëta mjedisore, si Mozambiku, produkti i saj tatohet në kufirin europian në përputhje me standardet e karbonit të BE-së. Kjo krijon një stimul të fortë për kompanitë që të afrojnë prodhimin pranë tregut europian.

NĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, ShqipĂ«ria ka njĂ« mundĂ«si reale pĂ«r t’u integruar nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« vlerĂ«s, veçanĂ«risht nĂ« sektorĂ« si materialet kritike, industria pĂ«rpunuese dhe komponentĂ«t strategjikĂ«.

Edhe Plani i Rritjes i Bashkimit Europian për Ballkanin Perëndimor vendos theks të fortë tek integrimi rajonal dhe afërsia industriale me tregun europian. Për këtë arsye, nearshoring është njëkohësisht përparësi për Shqipërinë dhe për vetë Bashkimin Europian.

 

ÇfarĂ« garancish konkrete ofron sot qeveria pĂ«r investitorĂ«t pĂ«r tĂ« shmangur vonesat burokratike dhe pasiguritĂ« ligjore, veçanĂ«risht nĂ« lidhje me pronĂ«sinĂ« dhe zbatimin e kontratave?

Garancitë lidhen ngushtë me axhendën europiane dhe reformat që po ndërmerren në kuadër të integrimit. Një nga problematikat më të evidentuara nga investitorët ka qenë ndryshimi i shpeshtë i kuadrit ligjor dhe fiskal.

Për këtë arsye, Shqipëria miratoi për herë të parë një strategji afatmesme fiskale, pjesë e Planit të Rritjes së BE-së, për të krijuar më shumë parashikueshmëri për biznesin.

Kjo u jep investitorëve një kuadër më të qartë mbi politikat fiskale dhe kostot e ardhshme. Për shembull, ndalemi te paga minimale. Ajo nuk duhet të përbëjë më surprizë sepse ne e kemi deklaruar rritjen çdo vit dhe bizneset tashmë kanë një orientim më të qartë mbi ecurinë e pagës minimale deri në vitin 2030 kur presim të arrijë 800 euro.

Sa i përket çështjes së pronësisë, fokusi kryesor është zgjidhja strukturore e problematikave ekzistuese. Pikërisht për këtë arsye u është dhënë përparësi zonave ekonomike dhe parqeve industriale, pasi ato ofrojnë siguri më të lartë juridike mbi pronën dhe investimin.

 

Sa konkurruese janë realisht lehtësitë fiskale të Shqipërisë krahasuar me rajonin dhe a është modeli aktual i mbështetjes përmes lehtësive fiskale financiarisht i qëndrueshëm në afatgjatë?

Në ekonominë globale të sotme, avantazhi fiskal mbetet i rëndësishëm, por nuk është më elementi i vetëm përcaktues për investitorët. Shqipëria ka disa avantazhe të tjera strategjike që po fitojnë gjithnjë e më shumë rëndësi.

Një prej tyre është energjia e rinovueshme. Me zbatimin e mekanizmit europian të karbonit në kufi, prodhuesit që eksportojnë në BE do të duhet të blejnë certifikata karboni për produktet e tyre. Në këtë kontekst, një regjim fiskal më i favorshëm mund të mos mjaftojë nëse kostot e karbonit janë të larta.

Prandaj, energjia e gjelbër, fuqia punëtore e kualifikuar dhe cilësia e jetesës po bëhen faktorë po aq të rëndësishëm sa incentivat fiskale. Këtë e shohim edhe në interesin e kompanive ndërkombëtare që po konsiderojnë Shqipërinë si qendër rajonale.

Përveç taksave dhe kostove të punës, ato vlerësojnë elemente si klima, ndërlidhja, cilësia e jetesës dhe balanca jetë-punë.

Pra, regjimi fiskal është një komponent i rëndësishëm, por konkurrueshmëria sot përcaktohet nga një kombinim shumë më i gjerë faktorësh.

 

Nga këndvështrimi juaj, cili është modeli që Shqipëria duhet të ndjekë: zona të mëdha të integruara si TEDA, parqe industriale fleksibël, ekonomi digjitale apo integrim në zinxhirë logjistikë si rasti i Lidl?

Në fund, është tregu ai që përcakton modelin më efikas. Politika e qeverisë synon të krijojë një klimë sa më pro-biznes dhe të mundësojë zhvillimin paralel të industrive të ndryshme.

Nga ana procedurale, fokusi është lehtësimi i investimeve, thjeshtimi i procedurave dhe rritja e parashikueshmërisë për bizneset, në përputhje edhe me objektivat e integrimit europian dhe Planit të Rritjes. Synimi është që Shqipëria të ofrojë një mjedis sa më efikas dhe konkurrues për investitorët.

 

LEXONI EDHE:

Shqipëria në garën për zinxhirët europianë të furnizimit

The post “ShqipĂ«ria ka mundĂ«si reale pĂ«r t’u integruar nĂ« zinxhirĂ«t europianĂ« tĂ« vlerĂ«s” appeared first on Revista Monitor.

↗

“SynojmĂ« tĂ« nisim operimin e TEDA Tirana nĂ« vjeshtĂ«, avantazhet qĂ« ofron”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Dritan Delija, Administrator i TEDA Tirana

 

TEDA Tirana një projekt i Bashkisë së Tiranës synon të nisë operimin në vjeshtë, duke u bërë zona e parë e lirë ekonomike që hyn në funksion pas vitesh planifikimi dhe vonesash. Projekti synon të tërheqë investime në sektorë si teknologjia, logjistika, qendrat e të dhënave dhe industria e lehtë.

Në këtë intervistë, administratori i TEDA Tirana, Dritan Delija, flet për interesin aktual dhe pritshmëritë për zhvillimin e kësaj zone që tashmë ka një marrëveshje konkrete me një kompani izraelite për zhvillimin e një Data Center-i.

 

Në çfarë faze jeni aktualisht ju si TEDA Tirana?

Jemi në fazën e konsolidimit institucional, me synim përgatitjen operative të Zonës së Lirë Ekonomike TEDA Tiranë. Që nga krijimi i shoqërisë TEDA Tirana sh.p.k., kemi punuar në disa drejtime dhe kemi një bashkëpunim të ngushtë me Bashkinë e Tiranës, por edhe me të gjitha ministritë e linjës dhe institucionet e tyre të varësisë.

Kemi përmbyllur procesin administrativ dhe dokumentacionin e nevojshëm për të qenë në përputhje të plotë me kuadrin ligjor, Kodin Doganor dhe atë Tatimor, me qëllim marrjen e certifikimit final dhe hapjen e zonës për investitorët vendas dhe të huaj.

Paralelisht, Bashkia e Tiranës po punon në terren për përmbushjen e kushteve që kërkohen nga Kodi Doganor për zonën e lirë doganore dhe nga kuadri tatimor për zonën e lirë ekonomike.

Një rëndësi të veçantë i kemi dhënë edhe ndërtimit të partneriteteve strategjike, kombëtare dhe ndërkombëtare, për promovimin e zonës dhe krijimin e marrëdhënieve me zona simotra në Europë dhe më gjerë.

Kemi pasur kontakte me zona europiane në Itali dhe Gjermani, por edhe me zona të tjera deri në Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat përfaqësojnë modele suksesi për këtë tipologji industrie që synojmë të zhvillojmë në Tiranë.

 

Sa i takon qasjes me investitorët potencialë, në çfarë faze jeni? A ka pasur negociata dhe interes konkret?

Kemi pasur vazhdimisht negociata dhe interes të drejtpërdrejtë nga investitorë të ndryshëm. Nga ana tjetër, edhe ne kemi qenë aktivë në identifikimin dhe tërheqjen e këtij interesi.

Prej rreth një viti kemi një marrëveshje të nënshkruar me një kompani izraelite, e njohur në fushën e qendrave të të dhënave. Kompania synon të zhvillojë një Data Center në TEDA Tiranë. Bisedimet fillestare kanë zgjatur për një periudhë të konsiderueshme, deri në arritjen e marrëveshjes kontraktuale që kemi sot.

Nga ana e kompanisĂ« Ă«shtĂ« hartuar njĂ« plan paraprak biznesi, i cili Ă«shtĂ« miratuar edhe nga institucionet pĂ«rkatĂ«se, pĂ«rveç BashkisĂ« sĂ« TiranĂ«s. Aktualisht, investitori Ă«shtĂ« gati tĂ« nisĂ« punĂ«n sapo ne tĂ« jemi nĂ« gjendje t’i krijojmĂ« kushtet brenda zonĂ«s.

Procesi ka kërkuar kohë për shkak të procedurave dhe koordinimit institucional të nevojshëm. Projekti parashikon një qendër të dhënash që do të nisë me kapacitet 30 MW dhe do të arrijë deri në 100 MW brenda pesë viteve të ardhshme nga fillimi i punimeve.

Me këtë kapacitet, në nivel Ballkani do të jetë ndër më të mëdhatë.

 

Si ndikon një projekt i tillë tek investitorët e tjerë? A e rrit seriozitetin dhe interesin për TEDA Tiranë?

Po, ndikon ndjeshëm. Në momentin që një investitor, sidomos në fushën e teknologjisë apo në industri me komponent të lartë teknologjik, mëson se në TEDA Tiranë do të zhvillohet një Data Center, interesi rritet menjëherë.

Një projekt i tillë e bën zonën më të besueshme dhe më tërheqëse për investime të tjera.

 

NĂ«se flasim pĂ«r sektorĂ«t me mĂ« shumĂ« potencial pĂ«r t’u zhvilluar brenda TEDA TiranĂ«s, cilĂ«t janĂ« ata?

Ka interes të konsiderueshëm në fushën e teknologjisë. Sektorët që mund të jenë pjesë e Zonës së Lirë Ekonomike, TEDA Tiranë, janë të përcaktuar edhe me ligj. Ata përfshijnë industrinë automotive, industrinë përpunuese dhe prodhuese, ICT, shërbimet teknologjike, logjistikën, sektorin farmaceutik dhe industrinë mjekësore, si edhe sektorë të tjerë.

Pozicioni gjeografik i ShqipĂ«risĂ« dhe veçanĂ«risht i TEDA TiranĂ« Ă«shtĂ« njĂ« avantazh i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r rajonin e Ballkanit. Ky pozicion, sĂ« bashku me rolin qĂ« ShqipĂ«ria ka nĂ« rajon, pĂ«rbĂ«n njĂ« vlerĂ« tĂ« shtuar. Kjo ka bĂ«rĂ« qĂ« shumĂ« investitorĂ« tĂ« shfaqin interes pĂ«r t’u bĂ«rĂ« pjesĂ« e zonĂ«s ose tĂ« paktĂ«n pĂ«r t’u informuar mbi atĂ« qĂ« TEDA ofron.

 

Një pjesë e mirë e infrastrukturës bazë ka përfunduar. Sa për qind e konceptit të plotë të TEDA-s është realizuar?

Ne operojmĂ« mbi bazĂ«n e njĂ« modeli “greenfield”. TEDA ofron tokĂ«n me qira, sĂ« bashku me lehtĂ«sitĂ« fiskale. Çdo ndĂ«rtim brenda zonĂ«s do tĂ« realizohet sipas kĂ«rkesave tĂ« investitorĂ«ve dhe kostoja do tĂ« mbulohet prej tyre.

Nga ana jonë, pjesa më e madhe e punimeve bazë ka përfunduar dhe aktualisht po punohet mbi godinën e administratës. Pas kësaj do të vijojë lidhja e kontratave përkatëse me investitorët.

NĂ« pĂ«rfundim tĂ« afatit kontraktual, investimi nĂ« godinat e ndĂ«rtuara, jo pajisjet, do t’i mbetet BashkisĂ« sĂ« TiranĂ«s. Kontratat kanĂ« njĂ« afat maksimal deri nĂ« 30 vite. NĂ«se njĂ« investitor do tĂ« dĂ«shirojĂ« tĂ« vazhdojĂ« marrĂ«dhĂ«nien me BashkinĂ« e TiranĂ«s pas kĂ«tij afati, do tĂ« nevojiten negociata tĂ« reja, nĂ« njĂ« fazĂ« ku infrastruktura do tĂ« jetĂ« tashmĂ« e konsoliduar.

 

Cilat janĂ« avantazhet qĂ« ofron TEDA Tirana pĂ«rballĂ« zonave tĂ« tjera? Pse duhet t’ju zgjedhĂ« njĂ« investitor?

Personalisht mendoj se sa më shumë aktivitet ekonomik të ketë në një qytet, rajon apo shtet, aq më pozitiv është ndikimi. Në këtë kuptim, zhvillimi i disa TEDA-ve në Shqipëri është pozitiv.

Sipas ligjit për TEDA-t, një kompani që është e vendosur brenda një zone të tillë mund ta zhvendosë aktivitetin e saj në një TEDA tjetër, ose mund të zgjerohet edhe në një zonë tjetër, duke ruajtur të njëjtat lehtësi fiskale dhe pa kosto shtesë.

Kjo është shumë e rëndësishme për Shqipërinë, e cila ka nevojë për një model të ri zhvillimi ekonomik, më industrial, më teknologjik dhe më të orientuar drejt prodhimit cilësor. Në këtë aspekt, TEDA-t kontribuojnë pozitivisht në zhvillimin e ekonomisë.

 

Cilat janë sfidat kryesore që has TEDA Tirana, duke qenë se ligji për TEDA-t ekziston prej kohësh, por nuk kemi ende një rast të konsoliduar suksesi?

Duke qenë se ky është një koncept relativisht i ri për vendin tonë, sfidat janë të shumta dhe dalin çdo ditë. Nuk ekziston një manual i gatshëm për këtë proces.

Kemi hasur sfida institucionale, por kemi pasur bashkëpunim shumë të mirë dhe po i tejkalojmë së bashku. TEDA Tirana është rasti i parë dhe, në njëfarë mënyre, po krijojmë praktikën institucionale për këtë model zhvillimi. Besoj se kjo do ta bëjë më të lehtë rrugën për TEDA-t e tjera në të ardhmen.

 

Për ta kuptuar më qartë, një biznes që sot operon në vend, a mund të zhvendoset brenda një TEDA me të njëjtin aktivitet, apo duhet të hapë një aktivitet të ri?

Ligji shqiptar e përcakton qartë se kapitali shqiptar mund të zhvillojë një investim brenda TEDA-ve, por kjo duhet të realizohet përmes një kompanie të re, e cila nuk ka të njëjtën tipologji biznesi me aktivitetin që investitori mund të ketë jashtë TEDA-ve.

 

Synoni investitorë të mëdhenj që krijojnë zinxhirë furnizimi, apo edhe investitorë të mesëm dhe të vegjël? A keni ndonjë kriter?

Jemi të hapur ndaj investitorëve të çdo madhësie, për sa kohë projektet janë në përputhje me profilin strategjik të zonës. Synimi ynë është të tërheqim sa më shumë investime cilësore dhe me vlerë të shtuar.

Megjithatë, duhet pasur parasysh se kompanitë e mëdha ndërkombëtare vetëm tani po e kthejnë fokusin drejt Shqipërisë.

Interesi ekziston, por kompanitĂ« e mĂ«dha prodhuese dhe industriale, sidomos nĂ« sektorin automotiv apo markat e mĂ«dha ndĂ«rkombĂ«tare, kĂ«rkojnĂ« sipĂ«rfaqe shumĂ« tĂ« mĂ«dha toke. TEDA Tirana, me 35 hektarĂ«, nuk mund t’i pĂ«rmbushĂ« aktualisht kĂ«to kĂ«rkesa.

Për shembull, që një kompani si Mercedes apo Volkswagen të vijë në sektorin automotiv me markën e vet, dhe jo përmes një kompanie më të vogël që punon për ta, do të kërkonte rreth 150 hektarë sipërfaqe.

Aktualisht nuk kemi mundĂ«si t’u krijojmĂ« kushtet projekteve tĂ« tilla, as nĂ« aspektin e sipĂ«rfaqes, as tĂ« fuqisĂ« punĂ«tore dhe tĂ« njohurive specifike qĂ« kĂ«rkon ky profil. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, edhe nĂ« vende tĂ« tjera tĂ« BE-sĂ«, zakonisht synohet fillimisht tĂ« tĂ«rhiqen kompani qĂ« punojnĂ« pĂ«r markat e mĂ«dha, me qĂ«llim krijimin gradual tĂ« njĂ« force punĂ«tore lokale tĂ« specializuar.

 

A mendoni se Shqipëria ka një strategji të unifikuar për zhvillimin e industrisë dhe se TEDA-t mund të jenë pjesë e saj?

Mendoj se TEDA-t janë shumë të rëndësishme për zhvillimin e vendit. Qeveria u kushton rëndësi të veçantë TEDA-ve dhe Parqeve Teknologjike, por duhet të rritet më tej vëmendja ndaj këtyre zonave, në mënyrë që të arrihet harmonizimi ligjor dhe institucional edhe më i plotë.

ShqipĂ«rinĂ« nuk do ta shihja thjesht brenda kufijve administrativĂ«, por si njĂ« qendĂ«r gjeopolitike nĂ« rajon. ËshtĂ« njĂ« avantazh qĂ« jemi tĂ« rrethuar nga komunitete shqipfolĂ«se.

Nga bisedat me investitorët kuptohet se ata nuk e shohin Shqipërinë vetëm si tregun brenda kufijve të saj, por si një hapësirë më të gjerë që përfshin edhe Kosovën dhe trevat e tjera shqipfolëse.

 

A ka interes nga Kosova për të ardhur në Shqipëri, duke pasur parasysh se vitet e fundit ka pasur disa blerje biznesesh shqiptare nga kompani të Kosovës?

Po, ka interes. Kam pasur takim edhe me ITP Park nĂ« Prizren, njĂ« park teknologjik qĂ« pĂ«rfshin edhe industri tĂ« lehtĂ«. ËshtĂ« njĂ« koncept shumĂ« i mirĂ«, i zhvilluar me mbĂ«shtetjen e GIZ, dhe kemi krijuar marrĂ«dhĂ«nie bashkĂ«punimi pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar njohuri nga modeli i tyre.

Shumë kompani nga Kosova, sidomos në fushën e shërbimeve, logjistikës dhe Inteligjencës Artificiale, kanë ardhur të na takojnë dhe kanë shprehur interes për të zgjeruar rrjetin e tyre në Shqipëri.

Ideja u duket tĂ«rheqĂ«se, por mbetet pĂ«r t’u parĂ« ecuria pas hapjes sĂ« zonĂ«s, tĂ« cilĂ«n e presim brenda vjeshtĂ«s.

 

LEXONI EDHE:

Shqipëria në garën për zinxhirët europianë të furnizimit

The post “SynojmĂ« tĂ« nisim operimin e TEDA Tirana nĂ« vjeshtĂ«, avantazhet qĂ« ofron” appeared first on Revista Monitor.

↗

“Parqet industriale, ja sektorĂ«t qĂ« kanĂ« interes”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Sokol Kraja, CEO i Nexus Park Tirana

 

Parqet industriale janë një segment që po merr gjithnjë e më shumë vëmendje. Një nga projektet që pritet të nisë së shpejti operimin duket se ka arritur të nënshkruajë edhe marrëveshjet e para me investitorët.

Në këtë intervistë, CEO i Nexus Park Tirana, Sokol Kraja, thekson se cilët janë sektorët që kanë shfaqur më shumë interes, avantazhet që ofrojnë parqet industriale dhe sfidat që Shqipëria të jetë më konkurruese.

 

A mund të na bëni një përmbledhje të projektit dhe çfarë synon?

NĂ« zhvillimin e njĂ« parku industrial, faktori kryesor Ă«shtĂ« vendndodhja. Nexus Park Tirana ndodhet nĂ« kilometrin e 5-tĂ« tĂ« autostradĂ«s TiranĂ« – DurrĂ«s, pĂ«rpara kthesĂ«s sĂ« Rinasit, rreth 3 kilometra nga Aeroporti NdĂ«rkombĂ«tar i TiranĂ«s dhe rreth 20 kilometra nga Porti i DurrĂ«sit.

Nga pikĂ«pamja logjistike, ky Ă«shtĂ« njĂ« nga pozicionet mĂ« konkurruese pĂ«r njĂ« park tĂ« kĂ«tij profili. Ai ndodhet pranĂ« metropolit, portit dhe aeroportit, por edhe pranĂ« tregut mĂ« tĂ« madh nĂ« vend: rajonit Tiranë–DurrĂ«s, qĂ« pĂ«rfaqĂ«son rreth 60% tĂ« tregut shqiptar.

Një avantazh tjetër është aksesi në fuqinë punëtore të kualifikuar që ofron kryeqyteti. Afërsia me aeroportin lehtëson gjithashtu ardhjen e delegacioneve, ekspertëve teknikë dhe asistencës së huaj.

Po kështu, ne kemi marrë licencën si zonë e lirë ekonomike, çka e bën tërheqës për kompani vendase dhe të huaja. Objektivi ynë është të krijojmë një platformë funksionale për investitorët, duke ofruar jo vetëm hapësirë fizike, por edhe strukturë organizative dhe mbështetje operacionale.

 

Si ka qenë interesi i kompanive dhe investitorëve deri tani? Cilët sektorë janë më të pranishëm?

Deri tani kemi disa njësi të shitura, ku kompanitë përkatëse kanë nisur investimet dhe përshtatjen e ambienteve sipas nevojave të tyre.

Aktualisht kemi dy kompani farmaceutike italiane që merren me prodhimin e pacemaker-ëve dhe defibrilatorëve kardiakë. Një tjetër kompani italiane merret me montimin e laboratorëve dentarë, ndërsa një investitor tjetër nga sektori farmaceutik furnizon spitalet me pajisje dhe mjete spitalore.

Projekti është pothuajse i përfunduar dhe pritet të nisë aktivitetin brenda pak muajsh. Investimin fillestar e kemi realizuar ne si zhvillues. Kjo do të thotë se investitorët marrin një ambient të gatshëm dhe mund të nisin aktivitetin menjëherë sapo parku të bëhet operativ.

Jemi nĂ« fazĂ«n finale tĂ« plotĂ«simit tĂ« disa kushteve, pĂ«rfshirĂ« vendosjen e degĂ«s doganore brenda parkut, siç parashikon ligji pĂ«r zonat e lira ekonomike. Kjo do t’u mundĂ«sojĂ« bizneseve tĂ« kryejnĂ« aty tĂ« gjitha procedurat e import-eksportit.

 

Si pozicionohet Shqipëria në raport me rajonin dhe çfarë duhet të bëjmë për të qenë më konkurrues?

Konkurrueshmëria varet në radhë të parë nga çmimi. Cilësia nuk është më avantazh, por detyrim. Arsyeja kryesore pse investitorët e huaj shohin nga Shqipëria është kostoja më e ulët e operimit.

Ne duhet t’u ofrojmĂ« kompanive tĂ« huaja njĂ« produkt me kosto konkurruese, qoftĂ« nĂ« prodhim, manifakturĂ« apo produkt tĂ« gatshĂ«m. Konkurrenca jonĂ« nuk Ă«shtĂ« brenda vendit, por me vende tĂ« rajonit qĂ« kanĂ« zhvilluar parqe industriale, si Serbia, Maqedonia e Veriut apo edhe vende si Hungaria.

 

 

Cilat janë lehtësitë kryesore që ofron një park si i juaji?

Nga pikëpamja fiskale, lehtësitë janë të ngjashme me ato që parashikohen për Zonat e Zhvillimit Ekonomik dhe Teknologjik. Por diferenca reale qëndron tek aftësia e zhvilluesit për të organizuar, për të promovuar dhe për të menaxhuar marrëdhënien mes investitorit dhe institucioneve shtetërore.

Investitorët e huaj kanë gjithmonë nevojë për ndërveprim me administratën publike. Roli ynë si zhvillues është të lehtësojmë këtë marrëdhënie dhe të ulim kostot administrative, kohore dhe procedurale për kompanitë që vendosin të operojnë në park.

 

Sa është sipërfaqja e parkut dhe vlera e investimit?

Parku shtrihet në një sipërfaqe prej 55 mijë metrash katrorë, ndërsa vlera e investimit është rreth 34 milionë euro. Projekti është miratuar nga Agjencia e Zhvillimit të Territorit dhe është realizuar në më pak se një vit e gjysmë. Nisi park industrial dhe më pas, me vendim të qeverisë, mori statusin e zonës së lirë ekonomike.

 

Sa e lehtë apo e vështirë është të tërheqësh vëmendjen e investitorëve drejt Shqipërisë sot?

Marketingu është një nga instrumentet kryesore për të tërhequr investitorë. Megjithatë, vitet e fundit, imazhi i Shqipërisë është përmirësuar ndjeshëm, veçanërisht falë turizmit.

Investitorët e shohin sot vendin me një sy tjetër. Rritja turistike ka krijuar më shumë interes dhe ka ndikuar pozitivisht në perceptimin ndërkombëtar për Shqipërinë. Edhe rritja e pasagjerëve nga Aeroporti i Tiranës është një avantazh i rëndësishëm, pasi e ka kthyer atë në një nga portat kryesore të Ballkanit.

 

Lidhur me fuqinë punëtore, a e shihni atë si një sfidë për ekonominë shqiptare?

Emigracioni është sfida më reale që kemi. Shqipëria nuk duhet të lejojë largimin e profesionistëve. Në pjesën më të madhe, njerëzit largohen për arsye ekonomike, kryesisht për paga më të larta.

Këtë prirje mund ta ndalim vetëm përmes një modeli më të qëndrueshëm ekonomik, që mbështet prodhimin, përpunimin dhe sektorët që gjenerojnë vlerë të shtuar. Vetëm një ekonomi që krijon fitim real mund të paguajë punonjësit në mënyrë dinjitoze.

Modeli i bazuar kryesisht te shërbimet e vogla, si bar-kafenetë, nuk është i mjaftueshëm për të mbajtur fuqinë punëtore të kualifikuar në vend.

 

Si e keni adresuar këtë çështje në kompaninë tuaj?

Ne kemi zgjedhur të rrisim pagat.

 

LEXONI EDHE:

Shqipëria në garën për zinxhirët europianë të furnizimit

The post “Parqet industriale, ja sektorĂ«t qĂ« kanĂ« interes” appeared first on Revista Monitor.

↗

LIDL: Qasje e drejtpërdrejtë e prodhuesve shqiptarë në zinxhirët europianë të furnizimit

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Kompania gjermane Lidl ka marrĂ« statusin e investimit strategjik pĂ«r njĂ« qendĂ«r logjistike nĂ« Porto Romano. NĂ« njĂ« pĂ«rgjigje zyrtare pĂ«r “Monitor”, kompania dha detaje lidhur me kĂ«tĂ« projekt. Lidl Ă«shtĂ« vazhdimisht nĂ« kĂ«rkim tĂ« mundĂ«sive pĂ«r zgjerim dhe analizon kushtet e tregjeve lokale, si edhe potencialin e konsumatorĂ«ve.

ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« njĂ« treg i shitjes me pakicĂ« ku koncepti i Lidl-it pĂ«r tĂ« ofruar produkte me cilĂ«si tĂ« lartĂ« me çmimin mĂ« tĂ« mirĂ« gĂ«zon njĂ« nivel tĂ« lartĂ« miratimi nga konsumatorĂ«t. Potenciali qĂ« zhvillimi dinamik ekonomik i ShqipĂ«risĂ« i ofron Lidl-it – dhe njĂ«kohĂ«sisht vlera e shtuar qĂ« ne mund t’i sjellim ekonomisĂ« shqiptare – Ă«shtĂ« shumĂ« mbresĂ«lĂ«nĂ«se.

Si Investitor Strategjik, jemi të kënaqur me pronën portuale në Durrës, të cilën e kemi marrë me qira nga Autoriteti Portual i Durrësit (APD). Ky moment historik përbën një hap vendimtar për zgjerimin tonë në Shqipëri.

Së bashku me Autoritetin Portual dhe Ministrinë e Infrastrukturës dhe të Energjisë, po punojmë ngushtë për të arritur qëllimin tonë: një qendër moderne logjistike për Lidl-in, e cila jo vetëm forcon furnizimin lokal, por gjithashtu u mundëson prodhuesve shqiptarë qasje të drejtpërdrejtë në zinxhirët europianë të furnizimit. Jemi krenarë që po ndërtojmë së bashku një urë simbolike që e lidh Shqipërinë edhe më fort me botën.

Qendrat administrative dhe të shpërndarjes së mallrave të Lidl-it janë shumë më tepër sesa thjesht qendra logjistike. Punonjësit sigurojnë funksionimin e pandërprerë të shumë dyqaneve, duke mbuluar detyra që variojnë nga shitjet dhe operimi i qendrave logjistike, te mbështetja për punonjësit e dyqaneve, si dhe funksionet administrative dhe logjistike.

Gjatë ndërtimit dhe funksionimit përdoren teknologji dhe materiale moderne ndërtimi, të cilat ndihmojnë në mbrojtjen e mjedisit dhe minimizimin e emetimeve të dioksidit të karbonit. Si rezultat, një qendër e re administrative dhe logjistike e Lidl-it prodhon rreth 1,000 tonë më pak dioksid karboni sesa një objekt logjistik më i vjetër. Kur të jetë plotësisht funksionale, depoja qendrore pritet të punësojë rreth 200 persona.

 

Kush është LIDL dhe plani i zgjerimit me një rrjet supermarketesh

NĂ« shtator 2024, Agjencia Shqiptare e Zhvillimit tĂ« Investimeve njoftoi pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« faqen e saj zyrtare se Lidl, njĂ« nga rrjetet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« supermarketeve nĂ« EuropĂ«, kishte shfaqur interes pĂ«r t’u zgjeruar nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« atĂ« kohĂ«, AIDA dhe Autoriteti Portual DurrĂ«s bĂ«nĂ« tĂ« ditur se po asistonin kompaninĂ« nĂ« planin e saj tĂ« hyrjes nĂ« tregun shqiptar.

Lidl planifikon ngritjen e një zinxhiri supermarketesh në vend, por hapi i parë i rëndësishëm lidhet me investimin në një qendër logjistike në Porto Romano, projekt që ka marrë statusin e investimit strategjik. Investimi kap vlerën e 105 milionë eurove dhe do të shtrihet në një sipërfaqe prej 200 mijë metrash katrorë.

Qendra pritet të shërbejë si nyja kryesore për magazinimin e produkteve me shumicë, duke mbështetur furnizimin e tregut shqiptar, grumbullimin, ruajtjen dhe shpërndarjen e produkteve vendase, si edhe promovimin dhe eksportin e tyre në tregje të jashtme.

Me rreth 12,600 dyqane në 31 vende, mbi 382,400 punonjës dhe të ardhura prej 132.1 miliardë eurosh në vitin fiskal 2024, Lidl është një nga grupet më të mëdha të shitjes me pakicë në Europë.

 

LEXONI EDHE:

Shqipëria në garën për zinxhirët europianë të furnizimit

The post LIDL: Qasje e drejtpërdrejtë e prodhuesve shqiptarë në zinxhirët europianë të furnizimit appeared first on Revista Monitor.

↗

Tregjet europiane të energjisë kanë më shumë energji sesa u duhet

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Tani duhet të mësojnë si ta menaxhojnë atë, shkruan The Economist

 

Kur rregullatorët europianë po rregullonin tregjet me shumicë të energjisë elektrike në kontinent disa vite më parë, ata vendosën një dysheme çmimi për të shmangur çrregullimet në tregtim.

Në nivelin minus 500 euro (580 dollarë) për megavat-orë (MWh), ky nuk ishte thjesht një dysheme çmimi, por një kufi jashtëzakonisht i ulët. Ai u vendos në këtë nivel që të zbatohej vetëm në rrethana të rralla.

Data 1 maj, kur dielli i fortë dhe erërat e fuqishme u përballën me kërkesë të ulët për energji nga europianët që po shijonin një ditë pushimi, mund të jetë dukur si një ditë e zakonshme.

Megjithatë, çmimi me shumicë i energjisë elektrike në Gjermani arriti në minus 499 euro për MWh. Nëse kjo do të përkthehej në çmime për konsumatorët fundorë, do të fitonit 50 euro thjesht duke karikuar makinën elektrike.

Për ekonomistët, numri zero nuk ka ndonjë rëndësi të veçantë. Nëse një çmim duhet të jetë negativ që tregu të balancohet, ashtu qoftë. Centralet diellore dhe parqet me erë prodhojnë energji me kosto margjinale thuajse zero kur ka diell dhe fryn erë.

Por, për shkak se kjo nuk përkon domosdoshmërisht me momentin kur njerëzit kanë nevojë për energji, dhe sepse ndalja e prodhimit është e kushtueshme, ato mund të detyrohen të paguajnë dikë që të marrë tepricën e energjisë elektrike.

Me shtimin e burimeve të rinovueshme në rrjetet europiane gjatë viteve të fundit, ka nisur të rritet numri i orëve gjatë të cilave blerësit në tregun me shumicë, si kompanitë e shërbimeve apo industria e rëndë, paguhen për të marrë energji elektrike.

Çmimet negative krijojnĂ« natyrshĂ«m njĂ« stimul tĂ« fortĂ« pĂ«r kĂ«do qĂ« mund tĂ« magazinojĂ« energjinĂ« elektrike dhe mĂ« pas ta shesĂ« atĂ« me njĂ« çmim mbi zero kur kĂ«rkesa rikthehet.

Në Kaliforninë me diell, ku bateritë po zëvendësojnë lëndët djegëse fosile për të mbuluar kulmet e kërkesës në mbrëmje pasi karikohen gjatë ditës, numri i orëve me çmime negative nisi të bjerë vitin e kaluar.

Në pjesën më të madhe të Europës, pavarësisht asaj që ndodhi më 1 maj, ky fenomen po fillon të stabilizohet (shih grafikun 1). Më në fund, tregu po përshtatet.

 

 

Kapaciteti i instaluar i baterive në Europë u rrit me 33,000 MWh në vitin 2025, duke arritur në rreth 90,000 MWh (shih grafikun 2). Kjo mjafton për të ruajtur aq energji sa prodhon mesatarisht e gjithë Europa, përfshirë Britaninë, gjatë një periudhe prej 15 minutash.

 

 

BloombergNEF, një kompani kërkimore, parashikon që kapaciteti do të rritet edhe me 55,000 MWh gjatë këtij viti, mjaftueshëm për të përthithur afërsisht edhe dhjetë minuta të tjera prodhimi energjie.

Edhe konsumi përfundimtar i energjisë po zhvendoset me sukses drejt orëve më të lira të ditës. Tarifat dinamike, të cilat pasqyrojnë më mirë çmimet në tregjet me shumicë, po bëhen gjithnjë e më të përhapura, veçanërisht mes pronarëve të pompave të nxehtësisë dhe automjeteve elektrike.

QĂ« nga janari i vitit 2025, furnizuesit e energjisĂ« nĂ« Gjermani janĂ« tĂ« detyruar t’u ofrojnĂ« klientĂ«ve tĂ« paktĂ«n njĂ« tarifĂ« dinamike. NjĂ« studim danez zbuloi se, ndonĂ«se familjet e zakonshme rrallĂ« e pĂ«rshtatin konsumin sipas luhatjeve tĂ« çmimeve, ata qĂ« konsumojnĂ« sasi tĂ« mĂ«dha energjie e bĂ«jnĂ« kĂ«tĂ«.

Një tjetër studim, i bazuar në të dhënat gjermane për periudhën 2015-2019, kur përdoruesit e ekspozuar ndaj çmimeve të ndryshueshme ishin kryesisht konsumatorë të mëdhenj si industria, tregoi se ndryshimet e çmimeve me rreth 25 euro për MWh çonin në zhvendosje të kërkesës me afërsisht 4%.

Një analizë e fundit nga kompania konsulente McKinsey vlerëson se konsumatorët tregtarë dhe industrialë në Europë mund të kursejnë 8 miliardë euro në vit deri në vitin 2030, nëse përfitojnë nga luhatjet e çmimeve të energjisë.

Elektronet mund të lëvizin jo vetëm në kohë, por edhe në hapësirë. Kjo kërkon rrjete të fuqishme transmetimi. Europa po e merr më në fund seriozisht zgjerimin e tyre.

Një kabllo e re e vendosur vitin e kaluar mes Suedisë dhe Finlandës është një nga arsyet që shpjegojnë pse numri i orëve me çmime negative, ashtu si në Kaliforni, tashmë po bie në të dy vendet.

Linja ndërlidhëse në Gjirin e Biskajës mes Francës dhe Spanjës është në ndërtim e sipër dhe pritet të përfundojë në vitin 2028. Në vitin 2025, Gjermania miratoi plane për ndërtimin e 2,000 kilometrave linja të reja energjetike, 45% më shumë se një vit më parë.

Deri tani, gjatë vitit 2026, në Gjermani janë regjistruar vetëm 40 orë me çmime nën minus 50 euro për MWh, për lehtësimin e operatorëve të rrjetit, të cilët mbajnë barrën financiare të këtyre rasteve. Spanja nuk ka regjistruar asnjë orë të tillë.

Ndërsa tregu vazhdon të përshtatet, çmimet me shumicë pranë zeros do të bëhen gjithnjë e më të zakonshme. Dhe me përhapjen e tarifave të ndryshueshme, edhe faturat e energjisë për konsumatorët do ta pasqyrojnë këtë realitet.

Teksa përballen me rritjen e inflacionit, i cili në Eurozonë arriti në 3.2% në bazë vjetore në maj për shkak të çmimeve të larta të naftës, europianët mund të gjejnë të paktën një arsye për optimizëm në këtë prirje.

The post Tregjet europiane të energjisë kanë më shumë energji sesa u duhet appeared first on Revista Monitor.

↗

Një luftë tregtare mes BE-së dhe Kinës duket e pashmangshme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Europa flet për subvencione, Kina për dobësi strukturore

 

Thukididi (historian dhe gjeneral i Greqisë së Lashtë) mendonte se fuqitë në ngjitje priren të shkaktojnë konflikt. Po të kishte qenë ekonomist dhe të shihte shpërthimin e eksporteve kineze drejt Europës, ndoshta do të kishte parashikuar një luftë tregtare. Të njëjtën gjë mendojnë sot shumë analistë.

yetja nuk është më nëse Europa do të ngrejë disa ura mbrojtëse, por sa shumë, sa shpejt dhe si do të përballet me pasojat.

Rreziqet janë të qarta. Falimentimet në Bashkimin Europian janë rritur në nivele që nuk shiheshin që nga viti 2015. Gjermania humbi 143,000 vende pune në industri në vitin 2025. Në pjesën më të madhe të Europës, rritja është e dobët dhe prodhimi industrial, në rënie.

Në Francë dhe Gjermani, partitë e ekstremit të djathtë kryesojnë sondazhet. Në një samit më 18 qershor, udhëheqësit e BE-së diskutuan se si do të përballen me sfidën kineze, në një ekonomi globale gjithnjë e më të zymtë.

A qëndron vërtet Kina pas problemeve ekonomike të Europës? Deficiti tregtar i BE-së në mallra me Kinën ishte rreth 1 miliard euro në ditë në vitin 2025, afërsisht dyfishi i nivelit para pandemisë. Veçanërisht Gjermania ka parë një rritje të vazhdueshme të importeve nga Kina dhe një rënie të fortë të eksporteve drejt saj.

Disa shohin praktika të pandershme. OECD, organizatë që bashkon kryesisht vendet e pasura, ka konstatuar se kompanitë kineze morën tre deri në tetë herë më shumë subvencione gjatë periudhës 2005-2024 sesa konkurrentët në vendet e OECD-së.

Disa prej tyre do të dështonin pa këto mbështetje: 32% e firmave industriale në Kinë dalin me humbje.

Skeptikët ndaj fajësimit të Kinës argumentojnë se Europa po vuan nga problemet e veta: energjia e shtrenjtë, burokracia e rënduar dhe mungesa e reformave që do të nxisnin inovacionin dhe integrimin e tregut.

Më keq akoma, kufizimi i importeve të materialeve dhe komponentëve nga Kina do të godiste bizneset europiane që varen prej tyre në fazat e mëtejshme të prodhimit. Kjo mund ta dëmtonte konkurrueshmërinë më shumë sesa mund ta ndihmonte.

Lista e sektorĂ«ve “strategjikĂ«â€ tĂ« mbrojtur Ă«shtĂ« tashmĂ« e gjatĂ«.

Franca, e cila priti njĂ« samit tĂ« G7-s mĂ« 15 qershor, po thekson çekuilibrat makroekonomikĂ«. Monedha e KinĂ«s Ă«shtĂ« e nĂ«nvlerĂ«suar me 15% deri nĂ« 30%, duke i bĂ«rĂ« eksportet e saj mĂ« tĂ« lira. Por shkaku mĂ« i thellĂ« Ă«shtĂ« teprica e kursimeve ndaj investimeve, ana tjetĂ«r e çdo suficiti eksportesh, mbi tĂ« cilĂ«n proteksionizmi mund tĂ« bĂ«jĂ« pak, pĂ«rveçse t’i detyrojĂ« eksportet tĂ« zhvendosen diku tjetĂ«r.

Në mënyrë të sikletshme, europianët e njohin mirë këtë model. Gjermania e përsosi atë në vitet 2010, dhe suficiti i saj i llogarisë korrente është ende 4.5% e PBB-së, në të njëjtin rend madhësie me atë të Kinës.

Megjithatë, BE-ja ka kundërvepruar. Më 21 prill, ajo lejoi Lisbonën të vijonte me një projekt tramvaji të lehtë vetëm pasi një kontraktor në pronësi kineze, për të cilin tha se merrte subvencione, u zëvendësua nga një kompani polake.

Një hetim mbi subvencionet për automjetet elektrike çoi në vendosjen e tarifave në vitin 2024. Tarifat mbi çelikun u miratuan më 8 qershor. Vitin e kaluar, blloku ndaloi prokurimin publik të pajisjeve mjekësore nga Kina, si kundërpërgjigje ndaj përjashtimit nga Kina të pajisjeve europiane. Lista vazhdon.

PĂ«r shumĂ«kĂ«nd, kjo nuk mjafton. Po formohet njĂ« konsensus se kĂ«rcĂ«nimi nga Kina Ă«shtĂ« mĂ« i madh se shqetĂ«simet pĂ«r hakmarrjen e mundshme. “PĂ«rballja me KinĂ«n do tĂ« jetĂ« e kushtueshme sido qĂ« tĂ« jetĂ«, por sa mĂ« gjatĂ« tĂ« presim, aq mĂ« e lartĂ« do tĂ« jetĂ« kostoja”, thotĂ« njĂ« pĂ«rfaqĂ«sues i industrisĂ« gjermane. AftĂ«sia e KinĂ«s pĂ«r tĂ« ushtruar presion ekonomik, si pĂ«rmes dominimit tĂ« saj nĂ« pĂ«rpunimin e metaleve tĂ« rralla, ka ndikuar nĂ« kĂ«tĂ« ndryshim qĂ«ndrimi.

Opsioni i parë i BE-së është përdorimi më agresiv i instrumenteve ekzistuese të mbrojtjes tregtare. Mekanizmat kundër subvencioneve dhe dumpingut kërkojnë hetime të detajuara rast pas rasti, të cilat mund të kundërshtohen në gjykatë.

NjĂ« zyrtar i krahason ato me “pĂ«rpjekjen pĂ«r tĂ« nxjerrĂ« ujin nga njĂ« varkĂ« me njĂ« lugĂ« tĂ« vogĂ«l”.

BE-ja po shqyrton mundësinë e zbatimit të tyre për grupe më të gjera produktesh, ose edhe përmbysjen e barrës së provës: nëse të dhënat makroekonomike sugjerojnë subvencione të tepërta, kompanitë do të duhet të dëshmojnë se nuk kanë përfituar prej tyre.

NjĂ« mundĂ«si e dytĂ« Ă«shtĂ« ngritja e barrierave mĂ« tĂ« forta kundĂ«r rritjes sĂ« papritur tĂ« importeve. ZyrtarĂ«t europianĂ« flasin prej kohĂ«sh pĂ«r njĂ« “instrument kundĂ«r mbikapacitetit”, qĂ« do tĂ« pĂ«rdorej kur njĂ« vend prodhon mĂ« shumĂ« nga njĂ« produkt sesa justifikohet ekonomikisht.

Por ky koncept Ă«shtĂ« i vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u pĂ«rcaktuar dhe mund tĂ« jetĂ« i pazbatueshĂ«m. Blloku mund tĂ« pĂ«rdorĂ« mĂ« shpesh masat mbrojtĂ«se, si ato tĂ« vendosura ndaj çelikut. MegjithatĂ«, kĂ«to tarifa duhet tĂ« zbatohen ndaj tĂ« gjitha vendeve dhe kanĂ« karakter tĂ« pĂ«rkohshĂ«m.

Sander Tordoir dhe Brad Setser, nĂ« njĂ« analizĂ« pĂ«r Centre for European Reform (Qendra pĂ«r ReformĂ«n Europiane), propozojnĂ« njĂ« version europian tĂ« instrumentit amerikan “Section 301”, njĂ« mekanizĂ«m qĂ« i jep qeverisĂ« amerikane mundĂ«sinĂ« tĂ« vendosĂ« tarifa tĂ« gjera ndaj vendeve qĂ« konsiderohen se pĂ«rdorin praktika tĂ« padrejta tregtare.

NjĂ« opsion i tretĂ« Ă«shtĂ« kombinimi i masave mbrojtĂ«se tregtare me politikĂ«n industriale. “Ky kombinim i masave tregtare me investimet dhe politikĂ«n industriale pĂ«rfaqĂ«son njĂ« ndryshim tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n e tĂ« menduarit”, argumenton Shahin VallĂ©e nga German Council on Foreign Relations.

Kohët e fundit, BE-ja propozoi që një pjesë e prokurimeve publike të kushtëzohen me përdorimin e përmbajtjes vendase. Paketa për sovranitetin teknologjik përfshin gjithashtu forcimin e zinxhirit europian të furnizimit me gjysmëpërçues. Ndërkohë, qeveritë kombëtare po shtojnë subvencionet e tyre.

E panjohura mĂ« e madhe mbetet reagimi i KinĂ«s. Pekini mund tĂ« kundĂ«rpĂ«rgjigjet me ndalime eksporti qĂ« do ta privonin industrinĂ« europiane nga materiale dhe komponentĂ« thelbĂ«sorĂ«. “Kina Ă«shtĂ« tepĂ«r e sigurt nĂ« vetvete, por kjo e bĂ«n njĂ« partnere tĂ« vĂ«shtirĂ« negociuese”, thotĂ« njĂ« vĂ«zhgues me pĂ«rvojĂ« tĂ« gjatĂ«. Ajo ka pak durim pĂ«r ankesat europiane mbi subvencionet apo mbikapacitetin dhe i sheh ato si shenjĂ« dobĂ«sie tĂ« EuropĂ«s.

Më 11 qershor, Kina anuloi dy takime të nivelit të lartë me BE-në. Përplasja tregtare me SHBA-në duket se i ka dhënë më shumë vetëbesim udhëheqjes kineze. Megjithatë, ka të ngjarë që Pekini të zgjedhë kundërpërgjigje të forta, por të targetuara, pasi dëshiron të shmangë një luftë tregtare të plotë me Europën.

Konsensusi europian mbetet i brishtĂ«. Pak vende duket se janĂ« tĂ« gatshme tĂ« mbĂ«shtesin masa qĂ« shkojnĂ« pĂ«rtej zgjerimit tĂ« instrumenteve aktuale dhe politikave “Bli Europiane”. Pak besojnĂ« se Europa Ă«shtĂ« e gatshme tĂ« pĂ«rballojĂ« hakmarrjen kineze ose tĂ« aktivizojĂ« instrumentin e saj tĂ« fuqishĂ«m kundĂ«r shtrĂ«ngimit ekonomik.

Gjermania dhe Spanja do të luajnë rol vendimtar. Gjermania, e cila vetëm kohët e fundit ka kaluar në një qëndrim më të ashpër ndaj Kinës, druhet se kundërmasat mund të paralizojnë pjesë të industrisë së saj. Spanja, nga ana tjetër, mban një qasje më pragmatike. Ajo argumenton se rendi i ri global duhet të përshtatet me një Kinë të fuqishme dhe se masat duhet të kufizohen vetëm ndaj praktikave të provuara si të padrejta.

“PĂ«rparĂ«si duhet tĂ« jetĂ« ulja e varĂ«sive sa mĂ« shpejt tĂ« jetĂ« e mundur, pĂ«rndryshe kĂ«rcĂ«nimet pĂ«r pĂ«rdorimin e instrumenteve tĂ« mbrojtjes tregtare mbeten pa efekt”, thotĂ« njĂ« zyrtar gjerman. Maros Sefcovic, komisioneri europian pĂ«r tregtinĂ«, ka propozuar qĂ« kompanitĂ« tĂ« detyrohen tĂ« diversifikojnĂ« furnitorĂ«t e tyre, pra tĂ« mos mbĂ«shteten vetĂ«m te Kina.

Kinezët do të kundërshtojnë fort, thotë Max Zenglein nga Conference Board, një organizatë globale biznesi.

Dekretet e fundit të Kinës mbi zinxhirët e furnizimit dhe mbi masat ekstraterritoriale të vendeve të tjera tregojnë qartë se Pekini dëshiron ta mbajë botën të varur prej tij. Në politikën tregtare, BE-ja dhe Kina po shkojnë drejt një përplasjeje të madhe.

 

The post Një luftë tregtare mes BE-së dhe Kinës duket e pashmangshme appeared first on Revista Monitor.

↗

Pensionet indeksohen me 2.7% nga 1 korriku, përfitojnë rreth 900 mijë qytetarë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Duke nisur nga 1 korriku, pensionistët do të përfitojnë një rritje prej 2.7% të pensioneve, pas miratimit të vendimit nga qeveria.

Indeksimi synon të zbusë ndikimin e rritjes së çmimeve dhe të ruajë fuqinë blerëse të kësaj kategorie përballë kostos në rritje të jetesës.

Vendimi parashikon që pensionet urbane të pleqërisë të rriten mesatarisht me 543 lekë në muaj.

Kjo do të thotë se pensioni mesatar urban, i cili në fund të vitit 2025 ishte 20,123 lekë, pas aplikimit të indeksimit do të shkojë në 20,666 lekë.

Ndërkohë, pensionet rurale do të rriten mesatarisht me 320 lekë në muaj. Pensioni mesatar rural, i cili në fund të vitit të kaluar ishte 11,878 lekë, do të shkojë në 12,107 lekë pas zbatimit të indeksimit.

Indeksimi i këtij viti është 0.2 pikë përqindjeje më i lartë se ai i vitit 2025, kur pensionet u rritën me 2.5%.

Nga kjo masë pritet të përfitojnë rreth 900 mijë pensionistë në të gjithë vendin.

The post Pensionet indeksohen me 2.7% nga 1 korriku, përfitojnë rreth 900 mijë qytetarë appeared first on Revista Monitor.

↗

Tregu i sigurimeve po rritet më ngadalë, bonus-malus ka ulur primin mesatar të TPL-ve

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Tregu i sigurimeve po rritet me ritme më të ngadalta këtë vit. Sipas të dhënave nga Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare, për 5-mujorin janar-maj primet e shkruara bruto janë rritur me 4.9% krahasuar të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Rritja paraqitet në nivele të përafërta dhe modeste për të dyja segmentet kryesore. Tregu i produkteve të jo-Jetës është rritur me 4.9%, në mesatare e tregut, ndërsa tregu i Jetës është rritur me 5.5%. Rritjen totale të tregut e ka ndikuar negativisht tkurrja e mëtejshme në veprimtarinë tejet modeste të risigurimit.

AMF-ja vlerëson se ngadalësimi i tregut është ndikuar ndjeshëm nga ulja e primit mesatar në sigurimin e detyrueshëm motorik për përgjegjësitë ndaj palëve të treta (MTPL).

Primi mesatar është ulur me 2.12%, kryesisht për shkak të efekteve të nisjes së zbatimit të sistemit bonus-malus për këtë produkt. Duke qenë se pjesa dërrmuese e drejtuesve të mjeteve kanë përfituar bonus, sado modest, kjo është reflektuar në një ulje të primit mesatar dhe në një rritje më të dobët të tregut të këtij produkti. Sidoqoftë, primet e shkruara bruto të sigurimit TPL ngelen në rritje, me 5.6% krahasuar me një vit më parë.

Dy produktet e tjerë të sigurimeve të detyrueshme motorike (Kartoni Jeshil dhe Kufitare), edhe pse me peshë të moderuar, raportojnë rënie si pasojë e lehtësimit të lëvizjes së autoveturave drejt vendeve kufitare.

Disa prej produkteve të sigurimit vullnetar po shfaqin një ecuri pak më të mirë, por pa ndikuar rrënjësisht në peshën modeste që ato kanë brenda tregut të sigurimeve.

Produkti kryesor i sigurimit vullnetar, sigurimi ndaj zjarrit dhe forcave të natyrës, u rrit me 9.5% krahasuar me një vit më parë. Ecuri pozitive kanë shfaqur edhe sigurimi i aksidenteve në udhëtim, sigurimi i sëmundjeve dhe sigurimi i përgjegjësive civile.

Edhe tregu i sigurimit të Jetës këtë vit po rritet me ritme më të ngadalta. Ngadalësimi është përcaktuar kryesisht nga rënia në disa produkte specifike, si Jeta në Grup apo Flexi Plan. Produkti kryesor i tregut, sigurimi i Jetës së Debitorit, vazhdon të rritet me ritme dyshifrore dhe është gjithnjë e më shumë dominues në strukturën e tregut të Jetës, me 82.5% të primeve të shkruara bruto.

Në krahun e dëmeve, këtë vit rritja paraqitet me ritme ndjeshëm më të larta. Në pesë muaj, tregu i sigurime pagoi dëme për një vlerë totale prej 3.8 miliardë lekësh, në rritje me 15.9% krahasuar me një vit më parë. Dëmet janë rritur me ritme veçanërisht të larta në tregun e Jo-Jetës, me agti 19% më shumë krahasuar me një vit më parë.

Rritja lidhet sidomos me sigurimin e katastrofave, produkt ku dëmet janë rritur me 211% krahasuar me vitin e kaluar dhe që mund të shpjegohet me valën e përmbytjeve që përfshiu disa zona të vendit në muajt e parë të vitit./ E.Shehu

The post Tregu i sigurimeve po rritet më ngadalë, bonus-malus ka ulur primin mesatar të TPL-ve appeared first on Revista Monitor.

↗

Cashless Albania, Sejko: Po përmirësojmë infrastrukturën, por A-ja është edukimi financiar

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Guvernatori i BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ«, Gent Sejko, mori pjesĂ« nĂ« workshopin “Cashless Albania – NjĂ« ekonomi pa pĂ«rdorimin e parasĂ« fizike: a jemi gati?”, tĂ« organizuar nga Akademia e Shkencave e ShqipĂ«risĂ«, me pjesĂ«marrjen e pĂ«rfaqĂ«suesve tĂ« institucioneve publike, sektorit bankar, akademisĂ« dhe organizatave ndĂ«rkombĂ«tare.

Workshop-i synoi të krijojë një forum diskutimi mbi perspektivat e kalimit të Shqipërisë drejt një ekonomie pa para fizike, duke vlerësuar progresin e deritanishëm, sfidat ekzistuese dhe prioritetet për zhvillimin e mëtejshëm të ekosistemit të pagesave digjitale në vend.

Në fjalën e tij përshëndetëse, Guvernatori theksoi se kalimi drejt një ekonomie me pagesa elektronike përbën një element kyç të modernizimit të sistemit financiar shqiptar dhe një proces që kërkon bashkëpunimin e të gjitha institucioneve dhe aktorëve të tregut.

Ai nënvizoi se Banka e Shqipërisë ka qenë promotore e reformave në fushën e digjitalizimit të pagesave, duke ndërtuar kuadrin ligjor dhe infrastrukturën e nevojshme për zhvillimin e pagesave elektronike.

Guvernatori evidentoi ndër arritjet kryesore transpozimin e kuadrit evropian PSD2, zhvillimin e konceptit të bankingut të hapur, miratimin e ligjit për llogarinë bazike të pagesave, modernizimin e sistemeve kombëtare të pagesave dhe anëtarësimin e Shqipërisë në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro (SEPA), i cili u mundëson qytetarëve dhe bizneseve shqiptare të kryejnë transferta në euro me kosto ndjeshëm më të ulëta dhe sipas të njëjtave standarde si në vendet e Bashkimit Evropian.

Duke iu referuar rezultateve të këtyre reformave, Guvernatori u shpreh se të dhënat statistikore konfirmojnë ndikimin e tyre pozitiv në zhvillimin e tregut të pagesave.

Numri i pagesave digjitale për frymë ka arritur në 29 në vit, nga vetëm 5 pagesa një dekadë më parë, ndërsa pagesat digjitale vijojnë të rriten me rreth 25% në vit dhe përbëjnë tashmë pjesën më të madhe të pagesave të regjistruara në sistemet kombëtare. Po ashtu, numri i kartave në qarkullim ka arritur në 1.5 milionë, ndërsa rrjeti i terminaleve POS vijon të zgjerohet si në numër, ashtu edhe në shtrirje gjeografike.

Sipas Guvernatorit, këto zhvillime dëshmojnë konsolidimin e një tendence afatgjatë dhe rritjen e besimit të publikut në përdorimin e instrumenteve elektronike të pagesave.

Përsa i përket zhvillimeve të ardhshme, Sejko theksoi se prioritet i Bankës së Shqipërisë mbetet ndërtimi i platformës kombëtare të pagesave të menjëhershme, bazuar në modelin TIPS të Eurosistemit, si dhe zgjerimi i aksesit të institucioneve të pagesave dhe të parasë elektronike në infrastrukturën kombëtare të pagesave.

“NjĂ« vlerĂ«sim objektiv i situatĂ«s kĂ«rkon pranimin e sfidave ekzistuese. Pagesat me para fizike vazhdojnĂ« tĂ« mbizotĂ«rojnĂ« nĂ« segmentin e bizneseve tĂ« vogla, nĂ« ekonominĂ« informale dhe nĂ« zonat me infrastrukturĂ« bankare tĂ« kufizuar. KĂ«to boshllĂ«qe kĂ«rkojnĂ« adresim tĂ« koordinuar.

Prioriteti kryesor i infrastrukturës për periudhën në vijim është implementimi i platformës kombëtare të pagesave të menjëhershme, e ndërtuar mbi modelin TIPS të Eurosistemit. Kjo platformë do të garantojë procesimin e transaksioneve në kohë reale, me disponueshmëri 24 orë në ditë, 7 ditë në javë, 365 ditë në vit, duke eliminuar kufizimet operacionale të sistemeve aktuale të pagesave.

NjĂ«herazi, po hartojmĂ« ndryshimet ligjore dhe rregullatore qĂ« do tĂ« mundĂ«sojnĂ« aksesin e drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« institucioneve tĂ« pagesave dhe tĂ« institucioneve tĂ« parasĂ« elektronike nĂ« sistemet kombĂ«tare tĂ« pagesave. Ky Ă«shtĂ« njĂ« zhvillim i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pasi siguron terren tĂ« barabartĂ« pĂ«r ofruesit e shĂ«rbimeve tĂ« pagesave,” tha Sejko.

Në përfundim, Guvernatori nënvizoi se suksesi i këtij transformimi varet jo vetëm nga zhvillimi i infrastrukturës dhe kuadrit rregullator, por edhe nga edukimi financiar i qytetarëve dhe bashkëpunimi i ngushtë ndërmjet institucioneve publike, sektorit financiar dhe akademisë.

“Infrastruktura teknike, sado e avancuar, nuk mund tĂ« prodhojĂ« ndikimin e synuar nĂ«se qytetarĂ«t nuk disponojnĂ« njohuritĂ« dhe besimin e nevojshĂ«m pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar prej saj. Banka e ShqipĂ«risĂ« ka nisur programe tĂ« edukimit financiar nĂ« bashkĂ«punim me MinistrinĂ« e Arsimit dhe me organizata tĂ« shoqĂ«risĂ« civile, me fokus tĂ« veçantĂ« nĂ« grupet e tĂ« rinjve. Ky angazhim do tĂ« vijojĂ« tĂ« thellohet dhe tĂ« strukturohet gjatĂ« periudhĂ«s nĂ« vijim,” tha Sejko.

Në këtë kuadër, ai vlerësoi kontributin e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë në nxitjen e dialogut shkencor dhe mbështetjen e reformave që promovojnë një kulturë më të avancuar financiare dhe digjitale në vend.

 

 

 

The post Cashless Albania, Sejko: Po përmirësojmë infrastrukturën, por A-ja është edukimi financiar appeared first on Revista Monitor.

↗

AAPSK: Të ardhurat nga qiradhënia në 2025 ishin 221 mln lekë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Agjencia e Administrimit tĂ« Pasurive tĂ« Sekuestruara dhe tĂ« Konfiskuara (AAPSK) mori pjesĂ« sot nĂ« Simpoziumin KombĂ«tar “Nga Konfiskimi te Interesi Publik: Sfidat dhe Perspektivat e Administrimit tĂ« Aseteve tĂ« Konfiskuara”, organizuar nĂ« TiranĂ« me pjesĂ«marrjen e pĂ«rfaqĂ«suesve tĂ« sistemit gjyqĂ«sor, institucioneve ligjzbatuese, partnerĂ«ve ndĂ«rkombĂ«tarĂ« dhe ekspertĂ«ve tĂ« fushĂ«s.

NĂ« fjalĂ«n e mbajtur, pĂ«rfaqĂ«suesit e AAPSK theksuan se procesi i konfiskimit nuk pĂ«rfundon me vendimin e gjykatĂ«s, por vijon me njĂ« fazĂ« po aq tĂ« rĂ«ndĂ«sishme – administrimin e aseteve – pĂ«r tĂ« garantuar ruajtjen e vlerĂ«s sĂ« tyre, mbrojtjen e interesit publik dhe pamundĂ«simin e rikthimit tĂ« produkteve tĂ« veprimtarisĂ« kriminale tek autorĂ«t e saj.

“AAPSK nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« institucion administrues, por njĂ« pjesĂ« integrale e mekanizmit tĂ« drejtĂ«sisĂ«, qĂ« kontribuon drejtpĂ«rdrejt nĂ« forcimin e luftĂ«s kundĂ«r krimit tĂ« organizuar, korrupsionit dhe pastrimit tĂ« parave,” theksuan ata.

Duke prezantuar zhvillimet e viteve të fundit, përfaqësuesit u ndalën te transformimi institucional i AAPSK-së përmes modernizimit të procedurave, rritjes së transparencës, forcimit të bashkëpunimit me institucionet vendase dhe partnerët ndërkombëtarë, si dhe garantimit të administrimit sa më efikas të pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara.

Në këtë kuadër, ata bënë të ditur se të ardhurat nga administrimi i pasurive vijojnë të rriten nga viti në vit. Të ardhurat nga qiradhënia e pasurive nën administrim arritën në rreth 159 milionë lekë gjatë vitit 2024, ndërsa në vitin 2025 u rritën në 221 milionë lekë, ose rreth 39% më shumë.

Një pjesë e konsiderueshme e këtyre fondeve është përdorur për të mbështetur institucionet e drejtësisë dhe sigurisë, duke dëshmuar se pasuritë e konfiskuara mund të shndërrohen në një burim të rëndësishëm për forcimin e vetë shtetit.

Një tjetër prioritet i evidentuar ishte përdorimi social i aseteve të konfiskuara. Objektivi nuk është vetëm administrimi ekonomik i tyre, por edhe krijimi i vlerës për komunitetet, përmes shndërrimit të këtyre pasurive në qendra komunitare, institucione sociale, hapësira edukimi dhe shërbime publike, në përputhje me praktikat më të mira evropiane.

Në fjalën e mbajtur, përfaqësuesit e AAPSK evidentuan gjithashtu sfidat që shoqërojnë administrimin e pasurive të sekuestruara, si mirëmbajtja e tyre, administrimi i bizneseve në funksion, vlerësimi profesional i aseteve dhe nevoja për ekspertizë të specializuar.

Sipas AAPSK, suksesi i sistemit varet nga bashkëpunimi i ngushtë ndërinstitucional mes organeve ligjzbatuese, Prokurorisë së Posaçme, gjykatave, Zyrës së Rikuperimit të Aseteve, institucioneve financiare dhe AAPSK-së, duke veçuar rolin e rëndësishëm të gjyqësorit në garantimin e një administrimi efektiv të pasurive.

Në përmbyllje, përfaqësuesit e AAPSK theksuan se integrimi evropian kërkon jo vetëm harmonizimin e legjislacionit, por edhe ngritjen e kapaciteteve institucionale sipas standardeve të Bashkimit Evropian.

Në këtë kuadër, AAPSK ka zgjeruar bashkëpunimin me partnerë ndërkombëtarë dhe institucione homologe në Itali, Francë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Kosovë, si edhe me organizata si GIZ, UNODC dhe UNICEF, me synimin për të ndërtuar modele moderne administrimi dhe për të rritur profesionalizmin institucional.

Simpoziumi solli në një panel të përbashkët përfaqësues të sistemit gjyqësor, AAPSK-së, Zyrës së Rikuperimit të Aseteve (ARO), Partners Albania dhe ekspertëve ndërkombëtarë, të cilët diskutuan sfidat e konfiskimit, administrimit dhe ripërdorimit të aseteve në interes publik, si dhe nevojën për forcimin e bashkëpunimit ndërinstitucional dhe përafrimin me standardet evropiane.

 

The post AAPSK: Të ardhurat nga qiradhënia në 2025 ishin 221 mln lekë appeared first on Revista Monitor.

↗

YouTube e bĂ«n Shorts edhe mĂ« “tĂ« shpejtĂ«â€, shton shikimin me 2x dhe ekranin pa elemente

✇Revista Monitor
By: Deada Hyka

YouTube po sjell një seri përditësimesh për platformën e videove të shkurtra Shorts, duke i afruar edhe më shumë me përvojën që ofron TikTok. Ndryshimet përfshijnë mundësinë për të parë videot me shpejtësi të dyfishtë (2x), një modalitet të ri që fsheh të gjithë elementët e ndërfaqes dhe ndryshime në mënyrën se si përdoruesit reagojnë ndaj videove.

Një nga risitë kryesore është opsioni për të parë Shorts me shpejtësi 2x. Përdoruesit mjafton të mbajnë të shtypur skajin e videos për ta përshpejtuar atë dhe, nëse duan, mund ta fiksojnë këtë shpejtësi me një gjest të thjeshtë në ekran. Kjo e bën konsumimin e videove edhe më të shpejtë, në një kohë kur përdoruesit kalojnë me ritëm të lartë nga një video te tjetra.

NjĂ« tjetĂ«r funksion i ri Ă«shtĂ« “Clear Screen”, i cili heq nga ekrani ikonat, komentet, emrin e krijuesit dhe elementĂ«t e tjerĂ« tĂ« ndĂ«rfaqes, duke e lĂ«nĂ« videon tĂ« shfaqet nĂ« ekran tĂ« pastĂ«r. Ky funksion ngjan shumĂ« me “Clear Mode” qĂ« TikTok ofron prej vitesh.

PĂ«rditĂ«simi prek edhe mĂ«nyrĂ«n e ndĂ«rveprimit me pĂ«rmbajtjen. YouTube po zĂ«vendĂ«son ikonĂ«n “Like” (gishtin lart) me njĂ« ikonĂ« zemre, duke e bĂ«rĂ« ndĂ«rfaqen mĂ« tĂ« ngjashme me platformat rivale. NdĂ«rkohĂ«, butoni “Dislike” do tĂ« hiqet nga Shorts. NĂ« vend tĂ« tij, pĂ«rdoruesit do tĂ« inkurajohen tĂ« pĂ«rdorin opsionet “Not interested” dhe “Don’t recommend this channel”, tĂ« cilat ndihmojnĂ« algoritmin tĂ« kuptojĂ« mĂ« mirĂ« preferencat e tyre.

YouTube po shton gjithashtu edhe një opsion të dedikuar për të çaktivizuar zërin (mute) gjatë shikimit të Shorts, duke e bërë më të lehtë kontrollin e audios pa dalë nga videoja.

Këto ndryshime vijnë në një moment kur konkurrenca mes platformave të videove të shkurtra është bërë më intensive. YouTube ka zgjeruar tashmë kohëzgjatjen maksimale të Shorts deri në tre minuta, ndërsa kompania po investon vazhdimisht në funksione të reja për të mbajtur përdoruesit të angazhuar dhe për të konkurruar më fort me TikTok dhe Instagram Reels./ TECHCRUNCH

The post YouTube e bĂ«n Shorts edhe mĂ« “tĂ« shpejtĂ«â€, shton shikimin me 2x dhe ekranin pa elemente appeared first on Revista Monitor.

↗

Tri fjalĂ«t mĂ« tĂ« mira qĂ« mund t’i thoni dikujt kur humbet skuadra e zemrĂ«s

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Herët a vonë, çdo tifoz sporti do të përjetojë zhgënjimin e kthimit në shtëpi me zemër të thyer pas një humbjeje. Por sado e njohur të jetë ajo ndjesi hidhërimi, për disa tifozë të zjarrtë humbja nuk bëhet kurrë më e lehtë.

“Kur identifikohesh fort me skuadrĂ«n tĂ«nde, e ndien vĂ«rtet si pjesĂ« tĂ« vetes,” thotĂ« Daniel Wann, psikolog social nĂ« Universitetin Murray State nĂ« Kentucky, i cili prej dekadash studion tifozĂ«rinĂ« sportive.

“Fitoret dhe sukseset e skuadrĂ«s i pĂ«rjeton sikur tĂ« ishin tĂ« tuat.”

Kur bilbili i fundit shënon humbjen, ajo nuk përjetohet thjesht si diçka që i ndodhi një grupi sportistësh diku larg. Për tifozin, ajo ndihet si një humbje personale, ndaj edhe fjalët me qëllim të mirë që thonë të tjerët shpesh nuk bëjnë efektin e duhur.

Studiuesit e tifozĂ«risĂ« sportive kanĂ« dhĂ«nĂ« kĂ«shilla se çfarĂ« duhet dhe çfarĂ« nuk duhet t’i thuhet njĂ« tifozi kur skuadra e tij humbet.

 

GjĂ«ja mĂ« e mirĂ« qĂ« mund t’i thoni dikujt kur skuadra e tij humbet: “Shihe pak mĂ« gjerĂ«â€

Kur një mik është i dërrmuar nga humbja e skuadrës së tij, instinkti juaj mund të jetë ta bëni të ndihet më mirë sa më shpejt. Por qasja më e mirë nuk është ta bindni që të mos zhgënjehet; përkundrazi, është ta ndihmoni ta shohë situatën në një këndvështrim më të gjerë.

Mund t’ia thoni kĂ«shtu: “Shihe pak mĂ« gjerĂ« dhe kujto sa sezon i mirĂ« ka qenĂ«,” sugjeron Edward Hirt, profesor i psikologjisĂ« dhe shkencave tĂ« trurit nĂ« Universitetin Indiana Bloomington, i cili studion psikologjinĂ« e tifozĂ«risĂ«.

“Ne fiksohemi shumĂ« pas sĂ« tashmes, pas ndeshjes sĂ« fundit.”

Kur e sheh më nga larg, humbja nuk është më e gjithë historia, por vetëm një kapitull i saj.

Pas një humbjeje të vështirë, sidomos kur ndeshja ka qenë e ngushtë, tifozët priren të fiksohen te ai moment i vetëm kur gjithçka shkoi keq: një gjuajtje e lirë e humbur, vendimi i gabuar i arbitrit, apo goditja që nuk duhej të ishte bërë fare.

PsikologĂ«t e quajnĂ« kĂ«tĂ« mendim kundĂ«rfaktik: ai mekanizmi qĂ« na fut nĂ« spiralen bezdisĂ«se tĂ« “sikur vetĂ«m
”. TĂ« shohĂ«sh mĂ« gjerĂ« e ndĂ«rpret kĂ«tĂ« tunel mendimesh. NĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rqendrohesh te njĂ« aksion qĂ« humbi ndeshjen, e zgjeron pamjen pĂ«r tĂ« parĂ« gjithçka qĂ« shkoi mirĂ« deri aty.

Siç thotĂ« Wann, nuk duhet “ta gjykosh njĂ« sezon apo njĂ« turne vetĂ«m nga rezultati i ndeshjes sĂ« fundit”.

Mendoni pĂ«r njĂ« skuadĂ«r qĂ« humbet ndeshjen e parĂ« nĂ« Final Four, thotĂ« ai: “PĂ«r tĂ« arritur deri aty, duhet tĂ« kesh fituar shumĂ« ndeshje. Ke pasur edhe shumĂ« momente gĂ«zimi gjatĂ« rrugĂ«s.”

ÇelĂ«si Ă«shtĂ« tĂ« jeni konkret. NjĂ« “sezon i mirĂ«!” i thĂ«nĂ« shpejt e shpejt nuk do tĂ« ketĂ« shumĂ« efekt, tingĂ«llon si çmim ngushĂ«llues ose, nĂ« rastin mĂ« tĂ« keq, si ironi.

Përmendni momentet konkrete: lojtari i ri që shpërtheu, kimia që kishte kjo skuadër, apo fakti që askush nuk priste që të arrinin kaq larg që në fillim.

“Ka shumĂ« gjĂ«ra pozitive nĂ« rrugĂ«n qĂ« tĂ« çoi deri aty ku arritĂ«t,” thotĂ« Hirt.

Sa më konkretë të jeni, aq më e vështirë bëhet për tifozin ta hedhë poshtë atë që thoni, dhe aq më e lehtë është që ai të nisë ta shohë gotën gjysmë plot.

Ka njĂ« kusht tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m: koha kur e thoni. Mos u pĂ«rpiqni t’ia zgjeroni kĂ«ndvĂ«shtrimin dikujt tre minuta pas bilbilit tĂ« fundit. MenjĂ«herĂ« pas humbjes, njĂ« tifoz nuk ka nevojĂ« pĂ«r perspektivĂ«; ndonjĂ«herĂ« ka nevojĂ« pĂ«r hapĂ«sirĂ«, “si psikologjike, ashtu edhe fizike”, thotĂ« Wann.

Filloni me empati, lëreni të kalojë tronditja e parë dhe vetëm më pas ndihmojeni ta shohë situatën më gjerë. Nëse përpiqeni ta riformuloni shumë shpejt, edhe këshilla më e mirë mund të duket sikur po e shtyni dikë të kalojë mbi ndjenja që ende nuk i ka përpunuar.

 

Gjëra të tjera ngushëlluese që mund të thoni pas një humbjeje të vështirë

“Shihe pak mĂ« gjerĂ«â€ mund tĂ« jetĂ« lĂ«vizja mĂ« e fortĂ« nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ«, por nuk Ă«shtĂ« e vetmja. Ka edhe disa pĂ«rgjigje tĂ« tjera qĂ« mund tĂ« ndihmojnĂ«.

Filloni me mĂ« tĂ« thjeshtĂ«n, sepse Ă«shtĂ« edhe mĂ« e sigurta: “Ishte vĂ«rtet njĂ« humbje e vĂ«shtirĂ«. MĂ« vjen keq.” Pa e zbukuruar, pa kĂ«rkuar menjĂ«herĂ« anĂ«n pozitive, thjesht duke pranuar se humbja dhemb.

Kjo funksionon edhe më mirë kur fjalët vijnë nga dikush që e kupton vërtet ndjesinë.

“NĂ«se personi e di qĂ« ai qĂ« po flet nuk merr vesh fare nga sporti,” simpatia mund tĂ« “tingĂ«llojĂ« pak bosh”, thotĂ« Wann.

Por nĂ«se i thoni njĂ« tifozi tĂ« dĂ«shpĂ«ruar: “Hej, unĂ« jam tifoz i Cleveland Browns, e di shumĂ« mirĂ« si ndihesh,” atĂ«herĂ« papritur keni atĂ« qĂ« Wann e quan “kredibilitet tifozi”.

Sepse mërzia kërkon shoqëri, sidomos shoqëri që e kupton vërtet atë që po kalon.

MĂ« pas, kujtojini me kujdes se udhĂ«timi ka qenĂ« gjithmonĂ« mĂ« i madh sesa rezultati i ndeshjes sĂ« fundit. Kjo Ă«shtĂ« veçanĂ«risht e vĂ«rtetĂ« pĂ«r ata qĂ« kanĂ« ndjekur ndeshjet nga stadiumi ose kanĂ« organizuar mbledhje tĂ« mĂ«dha me miq pĂ«r t’i parĂ« sĂ« bashku.

Askush nuk udhëton për të ndjekur ekipin, nuk lyen fytyrën me ngjyrat e skuadrës apo nuk organizon një festë për ditën e ndeshjes vetëm për rezultatin e një takimi të vetëm. Shoqëria, miqësitë dhe ritualet që krijohen rreth tifozërisë mbeten, pavarësisht humbjes.

Pastaj vjen njĂ« klasik: “Ka gjithmonĂ« njĂ« vit tjetĂ«r.” Por, sipas Wann, kjo shprehje duhet pĂ«rdorur me kujdes. NĂ«se ia thoni njĂ« tifozi, skuadra e tĂ« cilit Ă«shtĂ« e re dhe nĂ« ngritje, mund tĂ« jetĂ« vĂ«rtet ngushĂ«lluese. Por nĂ«se ia thoni dikujt, kombĂ«tarja e tĂ« cilit sapo Ă«shtĂ« eliminuar nga Kupa e BotĂ«s dhe turneu i ardhshĂ«m zhvillohet pas katĂ«r vitesh, mund tĂ« tingĂ«llojĂ« si tallje.

Prandaj, para se ta pĂ«rdorni kĂ«tĂ« frazĂ«, sigurohuni tĂ« kuptoni situatĂ«n — dhe kalendarin.

 

ÇfarĂ« nuk duhet t’i thoni dikujt, skuadra e tĂ« cilit ka humbur

Tani le tĂ« flasim pĂ«r ato fraza qĂ« duhen shmangur. Sipas Wann, nuk duhet t’i thoni kurrĂ« njĂ« tifozi tĂ« zhgĂ«njyer: “ËshtĂ« vetĂ«m njĂ« lojĂ«.”

Mund të duket si një shprehje e zakonshme, por në fakt është një nga gjërat më të këqija që mund të thuash, sepse për një tifoz të përkushtuar kjo thjesht nuk është e vërtetë.

“ËshtĂ« pothuajse fyese,” thotĂ« Wann.

“NĂ« thelb po i thua se diçka pĂ«r tĂ« cilĂ«n ai kujdeset aq shumĂ« Ă«shtĂ« e parĂ«ndĂ«sishme ose qesharake.”

Sipas tij, ta minimizosh nĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« Ă«shtĂ« njĂ«soj si t’i thuash dikujt: “ËshtĂ« vetĂ«m puna jote” ose “ËshtĂ« vetĂ«m familja jote.”

Për shumë tifozë, skuadra përfaqëson diçka shumë më të madhe sesa rezultati i fundit në tabelë. Ajo lidhet me identitetin, përkatësinë, kujtimet, miqësitë dhe emocionet e krijuara ndër vite. Për këtë arsye, humbja nuk përjetohet thjesht si një rezultat sportiv, por si diçka shumë më personale.

NjĂ« variant i ngjashĂ«m Ă«shtĂ« “hajde, kaloje”, bashkĂ« me versionin e tij mĂ« pĂ«rçmues: “Pse e merr kaq shumĂ« pĂ«r zemĂ«r?” Hirt thotĂ« se kjo Ă«shtĂ« njĂ« nga gjĂ«rat mĂ« tĂ« vĂ«shtira qĂ« mund tĂ« dĂ«gjojĂ« njĂ« tifoz, sepse ia zhvlerĂ«son ndjenjat. ËshtĂ« e njĂ«jta arsye pse nuk do t’ia thoshit kurrĂ« dikujt qĂ« po kalon njĂ« ndarje.

“Duhet t’i pĂ«rballosh ato ndjenja,” thotĂ« ai.

Të përpiqesh ta shtysh një tifoz ta kapërcejë menjëherë mërzinë funksionon po aq pak sa të përpiqesh të nxitosh këdo të kalojë çdo lloj pikëllimi, pra, aspak.

NĂ«se skuadra juaj fitoi ndĂ«rsa e tija humbi, rezistojini tundimit pĂ«r t’u mburrur. Pak ngacmim me humor mund tĂ« jetĂ« i pranueshĂ«m mes rivalĂ«sh, por ta rĂ«ndosh situatĂ«n menjĂ«herĂ« pas humbjes rrallĂ«herĂ« ndihmon.

NĂ« fund tĂ« fundit, siç thotĂ« Wann, “emocionet janĂ« absolutisht reale” dhe janĂ« diçka qĂ«, si tifoz sporti, herĂ«t a vonĂ« do ta pĂ«rjetoni edhe vetĂ«./ Time Magazine

 

The post Tri fjalĂ«t mĂ« tĂ« mira qĂ« mund t’i thoni dikujt kur humbet skuadra e zemrĂ«s appeared first on Revista Monitor.

↗

Vala e tĂ« nxehtit nĂ« EuropĂ« “praktikisht e pamundur” pa ndryshimet klimatike, thonĂ« shkencĂ«tarĂ«t

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Studimi zbulon gjithashtu se lagështia e lartë po bën që njerëzit në qindra qytete të përjetojnë nivelin më të rëndë të stresit termik të regjistruar ndonjëherë.

Vala rekord e tĂ« nxehtit qĂ« ka pĂ«rfshirĂ« EuropĂ«n PerĂ«ndimore do tĂ« kishte qenĂ« “praktikisht e pamundur” pa ndryshimet klimatike tĂ« shkaktuara nga aktiviteti njerĂ«zor. Sipas shkencĂ«tarĂ«ve, ngrohja globale ka bĂ«rĂ« qĂ« temperaturat ekstreme tĂ« natĂ«s tĂ« kĂ«saj jave tĂ« jenĂ« 100 herĂ« mĂ« tĂ« mundshme sesa do tĂ« ishin vetĂ«m dy dekada mĂ« parĂ«.

“NĂ« rajonin e analizuar, kjo Ă«shtĂ« vala mĂ« e rĂ«ndĂ« e tĂ« nxehtit e regjistruar ndonjĂ«herĂ«,” thuhet nĂ« analizĂ«n e grupit tĂ« shkencĂ«tarĂ«ve pĂ«r klimĂ«n World Weather Attribution (WWA).

Mbretëria e Bashkuar regjistroi të enjten temperaturën më të lartë të shënuar ndonjëherë për muajin qershor, ndërsa vala vdekjeprurëse e të nxehtit ka shkaktuar dhjetëra viktima, ka ndërprerë furnizimin me energji elektrike dhe ka detyruar mbylljen e shkollave dhe të disa objekteve kulturore.

Analiza e WWA-së tregon se ngrohja globale i ka përkeqësuar ndjeshëm valët e të nxehtit në Europë brenda vetëm pak dekadash. Sipas studiuesve, një valë e ngjashme e të nxehtit në qershor të vitit 1976 do të kishte qenë rreth 3.5 gradë Celsius më e freskët se ajo aktuale.

Studimi zbuloi gjithashtu se, nga më shumë se 800 qytete europiane të analizuara, 45% kanë regjistruar ose pritet të regjistrojnë nivelin më të lartë të stresit termik për fundin e muajit qershor. Stresi termik ndodh kur organizmi nuk arrin të ftohet në mënyrë efektive përmes djersitjes.

Emetimet e gazeve serrë po nxisin ngrohjen globale

ShkencĂ«tarĂ«t kanĂ« konfirmuar pĂ«rmes studimeve shumĂ«vjeçare se ngrohja globale e shkaktuar nga aktiviteti njerĂ«zor po i bĂ«n valĂ«t e tĂ« nxehtit jo vetĂ«m mĂ« tĂ« shpeshta, por edhe mĂ« intensive. Sipas OrganizatĂ«s BotĂ«rore Meteorologjike (WMO), emetimet e gazeve serrĂ« – kryesisht nga djegia e qymyrit, naftĂ«s dhe gazit – kanĂ« rritur temperaturĂ«n mesatare tĂ« planetit me rreth 1.4 gradĂ« Celsius krahasuar me periudhĂ«n para-industriale tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ«.

“Ne nuk po bĂ«jmĂ« mjaftueshĂ«m pĂ«r tĂ« ngadalĂ«suar ritmin e ngrohjes globale. PĂ«r sa kohĂ« qĂ« kjo ngrohje vazhdon, duhet tĂ« presim qĂ« rekordet e temperaturave tĂ« thyhen gjithnjĂ« e mĂ« shpesh,” tha Clair Barnes, studiuese e motit ekstrem nĂ« Imperial College London dhe bashkautore e analizĂ«s sĂ« World Weather Attribution (WWA).

Europa mbetet kontinenti që po ngrohet më shpejt në botë.

Analiza e WWA-së thekson se pasojat shëndetësore të kësaj vale të të nxehtit sapo kanë filluar të shfaqen. Studiuesit i referohen edhe një studimi shkencor sipas të cilit mbi 60 mijë persona humbën jetën nga shkaqe të lidhura me temperaturat ekstreme gjatë valëve të të nxehtit në verën e vitit 2022.

Rreziqet pĂ«r shĂ«ndetin shtohen edhe mĂ« shumĂ« nga temperaturat shumĂ« tĂ« larta gjatĂ« natĂ«s, tĂ« cilat e pengojnĂ« organizmin tĂ« rikuperohet nga stresi i shkaktuar nga nxehtĂ«sia gjatĂ« ditĂ«s. NĂ« disa zona tĂ« FrancĂ«s, temperaturat gjatĂ« natĂ«s kanĂ« qĂ«ndruar mbi 20 gradĂ« Celsius pĂ«r mĂ« shumĂ« se njĂ« javĂ« – njĂ« prag i njohur si “natĂ« tropikale” – ndĂ«rsa nĂ« disa raste temperatura minimale gjatĂ« natĂ«s ka arritur pothuajse 30 gradĂ« Celsius.

Sipas WWA-së, fenomeni klimatik El Niño, i cili është formuar në Paqësorin tropikal dhe zakonisht ndikon në rritjen e temperaturave globale, nuk ka pasur rol në valën ekstreme të të nxehtit që ka goditur Europën./ Reuters

 

The post Vala e tĂ« nxehtit nĂ« EuropĂ« “praktikisht e pamundur” pa ndryshimet klimatike, thonĂ« shkencĂ«tarĂ«t appeared first on Revista Monitor.

↗

Healthcare in the region: how much is spent per capita

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Financing healthcare systems and managing the cost of hospital services remain common challenges across the Western Balkans. The latest Eurostat data for 2024 reveal how much is actually spent per capita on inpatient care (hospital services) across the region.

According to the official statistics, the distribution of these expenditures varies significantly from one country to another. Albania tops the regional ranking, with total spending on inpatient hospital care reaching €135 per capita. It is followed by Bosnia and Herzegovina at €111 per capita, Serbia with €92, and Montenegro with €79. North Macedonia ranks last in the region, reporting the lowest expenditure at just €42 per capita in 2024.

These figures represent total healthcare expenditure, meaning they include both public funding—such as government budget allocations and health insurance schemes—and the money citizens pay directly out of pocket for hospital services.

In countries where the state covers a smaller share of healthcare costs, households are forced to spend more privately, automatically increasing the reported per-capita expenditure. This is the case in Albania, which has one of the lowest levels of public healthcare spending in the Western Balkans, yet records the highest per-capita expenditure because of substantial direct out-of-pocket payments by patients.

Across much of the region, a considerable share of hospital care is financed through patients’ direct payments, which supplement limited public funding and health insurance resources. As a result, the nominal expenditure figures reflect the financial burden borne by individuals more than they do the level of public investment in healthcare per capita.

Western Balkan countries continue to lag behind European standards in terms of public healthcare spending and investment. Historically, public expenditure on healthcare across the region has remained below the European Union average, which in recent years has fluctuated between 7% and 10% of GDP.

Within the region, Serbia, Bosnia and Herzegovina, and Montenegro allocate the largest share of GDP to public healthcare and are the only countries spending more than 5% of GDP. North Macedonia devotes around 3.8% of GDP to public healthcare, while Albania and Kosovo have consistently ranked at the bottom of the regional table. In Albania’s case, public healthcare expenditure has historically fluctuated between 2.8% and 2.9% of GDP. / B.Hoxha

Source: Eurostat

The post Healthcare in the region: how much is spent per capita appeared first on Revista Monitor.

↗

Shëndetësia në rajon, sa janë shpenzimet për frymë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Financimi i sistemeve shëndetësore dhe menaxhimi i kostove të shërbimeve spitalore mbeten një sfidë e përbashkët për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor. Të dhënat më të fundit të publikuara nga Eurostat për vitin 2024 tregojnë sa shpenzohet realisht për banor për shërbimet e kujdesit për pacientët e shtruar (shërbimet spitalore) në të gjithë rajonin tonë.

Sipas statistikave zyrtare, shpërndarja e këtyre shpenzimeve ndryshon ndjeshëm nga njëri vend në tjetrin. Në krye të renditjes rajonale pozicionohet Shqipëria e cila shpenzon për të shtruarit në spital 135 euro për banor. Pas saj renditet Bosnjë dhe Hercegovina me 111 euro për frymë, e ndjekur nga Serbia me 92 euro dhe Mali i Zi me 79 euro. Në fund të kësaj liste për vitin 2024 gjendet Maqedonia e Veriut, e cila raporton vlerën më të ulët me vetëm 42 euro për banor.

Të dhëna përfaqësojnë shpenzimet totale, që do të thotë se ato përfshijnë si fondet publike si, buxhetin e shtetit dhe sigurimet, ashtu edhe paratë që qytetarët paguajnë direkt nga xhepi i tyre për shërbimet spitalore.

Në vendet ku shteti mbulon më pak kosto, qytetarët shpenzojnë më shumë privatisht, gjë që rrit automatikisht vlerën totale të raportuar për frymë. Ky është rasti i Shqipërisë e cila ka shpenzimet publike për shëndetësinë në nivelet më të ulëta Rajonale, por nga ana tjetër shpenzimet për banor janë shumë të larta për shkak të pagesave direkte nga xhepi.

Në shumë ekonomi të rajonit, një pjesë e konsiderueshme e shpenzimeve për kujdesin spitalor mbulohet nga pagesat direkte nga xhepi të pacientëve, të cilat shtohen mbi fondet e pakta publike apo ato të sigurimeve shëndetësore. Kjo bën që shifrat nominale të pasqyrojnë më shumë koston e përballueshme nga individi sesa investimin shtetëror për frymë.

Vendet e Ballkanit Perëndimor karakterizohen nga nivel të ulëta të shpenzimeve dhe investimeve publike në sistemet e kujdesit shëndetësor në rang evropian. Historikisht, ky tregues për rajonin tonë ka qëndruar nën mesataren e Bashkimit Evropian, e cila gjatë viteve të fundit luhatet midis 7% dhe 10% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB).

Brenda këtij rajoni, Serbia, Bosnjë dhe Hercegovina, dhe Mali i Zi mbajnë nivelet më të larta të shpenzimeve, duke qenë të vetmet që kalojnë pragun e 5% të PBB-së. Në një nivel më të ulët, Maqedonia e Veriut alokon rreth 3.8% të PBB-së për shëndetësinë publike. Përfundimisht, Shqipëria dhe Kosova renditen historikisht në fund të kësaj tabele rajonale, ku në rastin konkret të Shqipërisë, shpenzimet për sektorin e shëndetësisë publike janë luhatur në intervalin 2.8% deri në 2.9% të PBB-së./ B.Hoxha

Burimi: Eurostat

The post Shëndetësia në rajon, sa janë shpenzimet për frymë appeared first on Revista Monitor.

↗

Ministri i Bujqësisë i Kosovës: Po rishikojmë barrierat administrative për tregtinë me Shqipërinë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Forcimi i bashkëpunimit në fushën e sigurisë ushqimore dhe lehtësimi i qarkullimit të produkteve bujqësore ishin në fokus të konferencës së përbashkët për shtyp mes ministrit të Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural të Kosovës Armend Muja dhe ministrit shqiptar të Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla.

Gjatë konferencës, Ministri i Bujqësisë i Kosovës Armend Muja bëri të ditur se dy vendet po punojnë për përmirësimin e procedurave tregtare dhe për reduktimin e pengesave që ndikojnë në qarkullimin e mallrave bujqësore mes dy vendeve.

“Jemi duke rishikuar barrierat administrative qĂ« pengojnĂ« lĂ«vizjen e lirĂ« tĂ« mallrave. Synimi ynĂ« Ă«shtĂ« tĂ« dixhitalizojmĂ« procesin e kontrollit dhe tĂ« heqim tĂ« gjitha pengesat qĂ« ndikojnĂ« nĂ« qarkullimin e produkteve mes dy vendeve”, u shpreh ai.

Sipas tij, eksportet e Kosovës drejt Shqipërisë që prej vitit 2021 janë dyfishuar, ndërsa rreth një e treta e tyre përbëhen nga produkte ushqimore.

“ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« njĂ« partner i rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«r ne. Kemi importuar nga ShqipĂ«ria mallra me vlerĂ« rreth 300 milionĂ« euro. Jemi tĂ« gatshĂ«m tĂ« bashkĂ«punojmĂ« dhe tĂ« vendosim nĂ« dispozicion talentin, energjinĂ« dhe kapacitetet tona pĂ«r tĂ« rritur prodhimin dhe pĂ«r tĂ« garantuar ushqime tĂ« sigurta”, deklaroi ministri.

Nga ana tjetër, ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla, tha se eksportet bujqësore shqiptare po shënojnë rritje dhe se vendi po përmirëson pozicionin e tij në tregjet europiane.

“Nga tĂ« dhĂ«nat qĂ« kemi, ShqipĂ«ria ka eksportuar rreth 330 mijĂ« ton produkte bujqĂ«sore. TĂ« dhĂ«nat pĂ«r gjashtĂ«mujorin e parĂ« tregojnĂ« se jemi drejt tejkalimit tĂ« rezultateve tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s periudhĂ« tĂ« vitit 2025”.

Ai theksoi se produktet shqiptare po përmbushin standardet e kërkuara nga tregjet e Bashkimit Evropian.

“Nuk kemi kamionĂ« tĂ« kthyer nga vendet e Bashkimit Evropian. Kjo tregon se fermerĂ«t po zbatojnĂ« udhĂ«zimet pĂ«r pĂ«rdorimin e pesticideve dhe se po prodhojmĂ« me standarde dhe cilĂ«si qĂ« na bĂ«jnĂ« konkurrues nĂ« tregjet europiane”, u shpreh ministri.

Me qëllim forcimin e bashkëpunimit në sektorin e bujqësisë, mes dy shteteve u nënshkruan edhe dy marrëveshje bashkëpunimi.

Marrëveshja për marketingun dhe promovimin e produkteve agro-ushqimore, ku sipas ministrit të Bujqësisë Andis Salla synon rritjen e konkurrueshmërisë së produkteve tona; forcimin e pranisë së tyre në tregjet rajonale dhe ndërkombëtare; koordinimin e aktiviteteve promovuese dhe pjesëmarrjes në panaire; si dhe nxitjen e bashkëpunimit ndërmjet operatorëve ekonomikë të të dy vendeve.

Ndërkohë, marrëveshja për shërbimet këshillimore, transferimin e teknologjive dhe inovacionin synon: modernizimin e sektorit bujqësor përmes forcimit të kapaciteteve profesionale; shkëmbimin e njohurive dhe praktikave më të mira; përmirësimin dhe digjitalizimin e shërbimeve për fermerët; si dhe mbështetjen e tyre me teknologji dhe zgjidhje inovative që rrisin produktivitetin dhe konkurrueshmërinë.

The post Ministri i Bujqësisë i Kosovës: Po rishikojmë barrierat administrative për tregtinë me Shqipërinë appeared first on Revista Monitor.

↗

Qeveria e Kosovës: Nuk jemi kundër gazit amerikan, por insistojmë në gazifikim të qymyrit

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Qeveria në detyrë e Kosovës po insiston në gazifikimin e qymyrit derisa kërkon mbështetje nga Administrata amerikane për bashkëpunim në projekte për gazit, por jo për lidhje në rrjetin rajonal për të cilin insiston SHBA-ja.

Ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, ka reaguar ndaj debatit për gazin e lëngëzuar amerikan (LNG), duke mohuar pretendimet se Qeveria e Kosovës ka refuzuar këtë projekt.

Ajo ka theksuar se Kosova nuk është kundër LNG-së amerikane, por se zgjidhja më e favorshme për vendin është importi përmes terminalit të Vlorës në Shqipëri, në vend të ndërtimit të një gazsjellësi të ri.

Në një video, Rizvanolli tha se është e pasaktë të thuhet se institucionet e Kosovës refuzojnë gazin e lëngëzuar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

“Nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« Qeveria e KosovĂ«s Ă«shtĂ« kundĂ«r gazit tĂ« lĂ«ngĂ«zuar nga SHBA (LNG) siç po thuhet. Ne qysh mĂ« 2022 kemi nĂ«nshkruar Memorandum BashkĂ«punimi me ShqipĂ«rinĂ« me synim bashkĂ«punimin me termocentralin e VlorĂ«s me energji. KĂ«tĂ« e kemi konsideruar zgjidhje mĂ« praktike dhe ekonomikisht mĂ« tĂ« favorshme. NĂ« vend tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« gazsjellĂ«sit e infrastrukturĂ«s pĂ«rcjellĂ«se tĂ« gazit qĂ« merr kohĂ« e ka kosto, ne mund tĂ« importojmĂ« LNG-nĂ« pĂ«rmes VlorĂ«s, tĂ« prodhojmĂ« energjinĂ« elektrike atje e ta transmetojmĂ« pĂ«rmes linjĂ«s sĂ« interkoneksionit 400kV qĂ« e kemi tĂ« gatshme sot dhe nuk kĂ«rkon asnjĂ« cent investim shtesĂ«â€.

Sipas saj, Qeveria që në vitin 2022 ka nënshkruar një memorandum bashkëpunimi me Shqipërinë për projektin e termocentralit të Vlorës me LNG, duke e konsideruar këtë alternativë si më praktike, më të shpejtë dhe ekonomikisht më të favorshme.

“Ne mund tĂ« importojmĂ« LNG-nĂ« pĂ«rmes VlorĂ«s, tĂ« prodhojmĂ« energjinĂ« elektrike atje dhe ta transmetojmĂ« nĂ« KosovĂ« pĂ«rmes linjĂ«s sĂ« interkoneksionit 400 kV, e cila tashmĂ« ekziston dhe nuk kĂ«rkon investime shtesĂ«â€, tha ajo.

Rizvanolli hodhi poshtë edhe pretendimet se Kosova ka refuzuar gazin apo gazsjellësin amerikan në vitin 2021, duke theksuar se kjo nuk është e vërtetë dhe se për projektin e asaj kohe do të japë sqarime të detajuara në një adresim tjetër.

Ajo theksoi se strategjia energjetike e Kosovës bazohet në shfrytëzimin e rezervave të qymyrit, burimeve të ripërtëritshme, kogjenerimit për ngrohje qendrore dhe efiçiencës së energjisë.

“Kosova Ă«shtĂ« me fat qĂ« ka rezerva tĂ« mĂ«dha tĂ« qymyrit, gjĂ« qĂ« na ka mundĂ«suar tĂ« mos krijojmĂ« varĂ«si nga gazi dhe tĂ« mbajmĂ« çmimet e energjisĂ« elektrike mĂ« tĂ« ulĂ«ta nĂ« rajon”, deklaroi ministrja.

Rizvanolli shtoi se LNG-ja nuk shihet si zëvendësim i burimeve vendore të energjisë, por vetëm si një burim shtesë në periudhat kur prodhimi vendor nuk është i mjaftueshëm.

Ajo theksoi gjithashtu se Kosova mbetet plotësisht e harmonizuar me politikën e jashtme të Shteteve të Bashkuara dhe mbështet përpjekjet amerikane për të zvogëluar ndikimin e Rusisë në rajon përmes sektorit të gazit.

“Kosova nuk importon asnjĂ« metĂ«r kub gaz rus. Prandaj, pĂ«rpjekjet pĂ«r ta paraqitur kĂ«tĂ« debat si zgjedhje mes RusisĂ« dhe AmerikĂ«s janĂ« tĂ« pavĂ«rteta dhe tĂ« palogjikshme”, u shpreh ajo.

Në fund, ministrja tha se çdo vendim afatgjatë për gazin do të merret në mënyrë transparente, në konsultim me ekspertët dhe institucionet relevante, duke pasur për prioritet interesin afatgjatë të qytetarëve të Kosovës.

“Diskutimet e vendimet afatgjata si ky qĂ« ka tĂ« bĂ«jĂ« me import tĂ« gazit pĂ«r dekadat nĂ« vijim, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nuk kemi infrastrukturĂ« e pĂ«rvojĂ«, e sektori i energjisĂ« nĂ« EvropĂ« po ndryshon e modernizohet dita-ditĂ«s, janĂ« shumĂ« pĂ«rtej politikĂ«s ditore. KĂ«to diskutime mĂ« sĂ« paku duhet tĂ« hapen nĂ« euforinĂ« e fushatĂ«s zgjedhore. Si gjithmonĂ«, ne do ta trajtojmĂ« edhe kĂ«tĂ« çështje me seriozitetin e pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« e mĂ« tĂ« lartĂ«, bashkĂ« me ekspertĂ«t e tĂ« gjitha institucionet relevante dhe duke marrĂ« parasysh tĂ« gjitha konsideratat, ekonomike e politike. PĂ«rfundimisht, vendimet do tĂ« jenĂ« transparente dhe nĂ« pĂ«rputhje me interesin afatgjatĂ« tĂ« qytetarĂ«ve tĂ« RepublikĂ«s sĂ« KosovĂ«s”.

Qeveria në detyrë është përballur me thirrje të vazhdueshme, nga Ambasada amerikane në Prishtinë e deri tek odat ekonomike në vend dhe opozita, për të hyrë në projektet e gazit amerikan.

Oda Ekonomike Amerikane dhe Oda Ekonomike e Kosovës paralajmëruan ditë më parë se refuzimi i projekteve rajonale të LNG-së rrezikon të kenë ndikim negativ në partneritetin e Kosovës me Shtetet e Bashkuara.

Disa shtete të Ballkanit Perëndimor kanë nënshkruar marrëveshje me kompani amerikane dhe SHBA-në për të zgjeruar rrjetin e gazit.

Në mesin e tyre Shqipëria, Kroacia dhe Bosnje e Hercegovina. Rishtazi është nënshkruar një projekt i madh për ndërtimin e një tubacioni gazi që synon ta shkëpusë Sarajevën nga furnizimet ruse.

The post Qeveria e Kosovës: Nuk jemi kundër gazit amerikan, por insistojmë në gazifikim të qymyrit appeared first on Revista Monitor.

↗

Ministri Salla: Shtyhet me 10 ditë afati i aplikimeve për subvencionet e fermerëve

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Afati i aplikimeve për subvencionet e fermerëve në kuadër të Skemës Kombëtare të Bujqësisë është shtyrë me 10 ditë. Lajmi u bë i ditur nga ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Andis Salla, gjatë një konference të përbashkët për shtyp me ministrin e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural të Kosovë, Armend Muja.

Ministri Salla tha se vendimi për shtyrjen e afatit është marrë për shkak të numrit të lartë të aplikimeve të regjistruara gjatë ditëve të fundit. Nga 26 qershori që ishte afati i fundit për aplikime, afati i ri do të jetë deri më 6 Korrik.

“KĂ«to ditĂ« kemi pasur njĂ« rritje tĂ« ndjeshme tĂ« numrit tĂ« aplikimeve. PĂ«r t’u dhĂ«nĂ« mundĂ«si sa mĂ« shumĂ« fermerĂ«ve tĂ« bĂ«hen pjesĂ« e SkemĂ«s KombĂ«tare, kemi vendosur ta shtyjmĂ« afatin edhe me 10 ditĂ«â€, deklaroi ai.

Sipas ministrit, deri më tani kanë aplikuar rreth 40 mijë fermerë, ndërsa interesi është shtrirë pothuajse në të gjitha 12 masat mbështetëse të skemës.

Ministri Salla theksoi se sektori i blegtorisë ka shënuar një interes të veçantë për aplikime, i nxitur edhe nga rritja e vlerës së mbështetjes për krerët e bagëtive.

“Blegtoria ka pasur njĂ« interes tĂ« shtuar pĂ«r aplikime, duke pĂ«rfituar nga rritja e vlerĂ«s pĂ«r krerĂ«. Siç e theksova, ditĂ«t e fundit numri i aplikimeve ka qenĂ« maksimal. Me kĂ«tĂ« shtyrje synojmĂ« t’u japim mundĂ«si edhe atyre fermerĂ«ve qĂ« nuk kanĂ« arritur tĂ« aplikojnĂ« brenda afatit fillestar”, u shpreh ministri.

Fondi në dispozicion nëpërmjet Skemës Kombëtare të Bujqësisë për vitin 2026 është në vlerën e 2.5 mld lekëve.
Për 2026 skema kombëtare pati një sërë ndryshimesh. Krahasuar me vitin 2025 u rritën vlera e mbështetjes për blegtorinë dhe u përgjysmuan pragjet për numrin e kafshëve në fermë për përfitim të subvencioneve.

Mbështetja për lopët: nga 10 mijë lekë për krerë që ishte më parë arrin në 12 mijë lekë për krerë. Mbështetja për koshere bletësh: nga 10 mijë lekë që ishte më parë arrin në 20 mijë lekë Mbështetja për bagëti të imëta: nga 1,200 lekë arrin në 1,500 lekë.

Për herë të parë, përfshihet mbështetja për dosët në sektorin e derrave. Mbështetja do të jetë 7 mijë lekë për dosë në një fermë me jo më pak se 5 dosa.

Pragjet e reja, u përcaktuan , si: Ferma me jo më pak se 5 lopë nga jo më pak se 10 lopë që ishte më pare.

Ferma me 50 krerë të imëta nga 100 krerë që ishte në skemën e mëparshme.

Rritësit e bletëve me jo më pak se 25 koshere nga jo më pak se 50 koshere që ishte më parë.

Por nga ana tjetër në skemën e re Kombëtaret për mbështetjen në Bujqësi u hoq skema e dhënies së naftës pa akcizë për fermerët, një vendimmarrje që u prit me shqetësim nga fermerët, të cilët protestuan kundër heqjes së saj.

Miratohet Skema Kombëtare e Bujqësisë 2026: Rriten subvencionet për lopët, bagëtitë dhe të mbjellat

The post Ministri Salla: Shtyhet me 10 ditë afati i aplikimeve për subvencionet e fermerëve appeared first on Revista Monitor.

↗

Bie bujqësia dhe industria, kush po kontribuon në rritjen ekonomike?

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Opinion nga Eduart Sharka, ekonomist

 

Një nga argumentet që dëgjohet më shpesh në opinionin publik është që Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB-ja) po rritet. Dhe është e vërtetë. Sipas INSTAT, ekonomia shqiptare u rrit edhe gjatë vitit 2025.

Por pyetja qĂ« po bĂ«jnĂ« sot mijĂ«ra tĂ« rinj qĂ« po protestojnĂ«, Ă«shtĂ« shumĂ« mĂ« e rĂ«ndĂ«sishme sesa vetĂ« shifra: ÇfarĂ« ekonomie po rritet? Kush po kontribuon nĂ« rritjen e saj?  Raporti i INSTAT tregon se bujqĂ«sia, njĂ« nga sektorĂ«t mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« ekonomisĂ« shqiptare, dha kontribut negativ. Industria dha kontribut negativ. NdĂ«rkohĂ«, njĂ« pjesĂ« e rĂ«ndĂ«sishme e rritjes erdhi nga administrata publike, arsimi, shĂ«ndetĂ«sia dhe taksat neto mbi produktet.

Pra, ndërsa ekonomia që prodhon dobësohet, ekonomia që shpërndan vazhdon të zgjerohet.

Këtu fillon problemi. Dhe ky problem nuk ka lindur sot. Për më shumë se një dekadë, Shqipëria nuk është drejtuar drejt një ekonomie të bazuar te prodhimi, konkurrenca dhe merita. Përkundrazi, është ndërtuar gradualisht një model ku pesha e shtetit është rritur vazhdimisht dhe ku administrata publike është kthyer në një instrument të rëndësishëm pushteti.

Ndërkohë në shumë vende perëndimore, shmanget fryrja e administratës, pasi qeveritë, e dinë shumë mirë se çfarë pasoja sjell. E dinë se një shtet që zgjerohet artificialisht përtej nevojave reale të shoqërisë dëmton produktivitetin, rëndon taksapaguesit dhe krijon marrëdhënie varësie midis qytetarit dhe pushtetit.

Në demokracitë e zhvilluara, suksesi i një qeverie matet me numrin e bizneseve që krijohen, me produktivitetin që rritet, me eksportet që zgjerohen dhe me mundësitë që hapen për qytetarët.

Tek ne, për vite me radhë, është kultivuar një filozofi tjetër. Shumë njerëz janë mësuar të shohin shtetin jo si garant të rregullave të barabarta, por si burimin kryesor të privilegjit ekonomik.

Ndërkohë që fondet publike, të cilat duhet të shkonin për zhvillimin e prodhimit, arsimit, bujqësisë, kërkimit shkencor apo mbështetjes së sipërmarrjes, janë përdorur në masë të madhe për të ushqyer një shtet gjithnjë e më të madh dhe më të kushtueshëm.

Por ka diçka që ka ndryshuar. Të rinjtë. Brezi që sot proteston duket se e ka kuptuar më mirë se kushdo tjetër se ky model ekonomik dhe politik prodhon veçse varësi në vend të lirisë.

Sepse nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« protestĂ« kundĂ«r njĂ« qeverie. ËshtĂ« njĂ« protestĂ« pĂ«r meritokracinĂ«. PĂ«r lirinĂ« ekonomike. PĂ«r dinjitetin. PĂ«r tĂ« drejtĂ«n e çdo tĂ« riu qĂ« tĂ« ndĂ«rtojĂ« jetĂ«n e tij falĂ« aftĂ«sive qĂ« ka dhe jo falĂ« lidhjeve qĂ« mund tĂ« sigurojĂ«. NĂ« fund tĂ« fundit, protestuesit nuk po pyesin sa Ă«shtĂ« rritur PBB-ja.

Ata po bëjnë një pyetje shumë më të thellë:

NĂ«se kjo qenka rruga e suksesit, pse po largohet brezi qĂ« duhet tĂ« ndĂ«rtojĂ« tĂ« ardhmen e ShqipĂ«risĂ«? Dhe derisa kĂ«saj pyetjeje t’i jepet njĂ« pĂ«rgjigje e ndershme, protestat jo vetĂ«m qĂ« do tĂ« vazhdojnĂ«, por do tĂ« gjejnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« qytetarĂ« qĂ« do t’u bashkohen.

*Opinionet janë të autorit dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht linjën editoriale të revistës.

 

The post Bie bujqësia dhe industria, kush po kontribuon në rritjen ekonomike? appeared first on Revista Monitor.

❌