❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Turizmi, rritja e kostove të ndërtimit e deri te qarkullimi i parasë informale që po shtrembëron tregun e lirë janë disa nga faktorët që, sipas ekspertëve të ekonomisë dhe urbanistikës, po nxisin rritjen e shpejtë të çmimeve të apartamenteve në Tiranë. Si pasojë, blerja e një banese po bëhet gjithnjë e më e paarritshme për familjet me të ardhura të mesme dhe të ulëta. Ndërsa qiratë tejkalojnë kufijtë e përballueshmërisë të rekomanduar nga standardet ndërkombëtare.

 

Dorina Azo

Të blesh një apartament në Tiranë sot është më e vështirë se tre vite më parë, për shkak të rritjes së shpejtë të çmimeve që nuk ndjekin rritjen mesatare të të ardhurave të familjeve të shtresës së mesme.

Aktualisht projektet mĂ« tĂ« reja nĂ« afĂ«rsi tĂ« zonave periferike po shiten me çmime deri nĂ« 2,000 euro/mÂČ (projekti Tirana Tower me dy kulla qĂ« po ndĂ«rtohet nĂ« Porcelan), ndĂ«rsa nĂ« ish-Bllok, çmimi i apartamenteve ka arritur nĂ« 5,500 euro/mÂČ.

Në Shqipëri, paga mesatare mujore bruto për vitin 2024, sipas INSTAT, arriti në 77,5 mijë lekë në muaj, ose rreth 770 euro. Pagat në Shqipëri mbeten rreth 30% më të ulëta se në vendet e tjera të rajonit, ku kryeson Serbia, me pagë mesatare bruto prej 1,150 eurosh në muaj.

Teksa të ardhurat vijojnë të mbeten në vendnumëro, rritja e çmimeve të apartamenteve nuk ndalet, duke e bërë të pamundur për shtresën e mesme sipas ekspertëve që të përballojë blerjen e një apartamenti.

Brenda 9 muajve të 2025-s, sipas të dhënave të zyrave të shitjeve në terren, çmimet e apartamenteve në disa zona të kryeqytetit kanë shënuar rritje të shpejtë. Krahasuar me muajin shkurt 2025, çmimet janë rritur nga 10% deri në 33%, në varësi të zonës dhe objektit.

Të dhënat e matjeve nga disa idekse njëherësh tregojnë që në Tiranë, rritja e çmimeve të apartamenteve është përshpejtuar. Në 6-mujorin e parë të 2025-s, të dhënat e Indeksit Fischer të Bankës së Shqipërisë, treguan se çmimet e banesave në vend u rritën me 14.6% në krahasim me gjashtëmujorin e kaluar, dhe me 41.7% në krahasim me 2024.

 

Burimi: Keydata

 

Deri nĂ« qershor 2025, sipas indeksit “Keydata”, çmimi mesatar pĂ«r njĂ« metĂ«r katror apartament arriti nĂ« 1,830 euro. Çmimi mesatar Ă«shtĂ« llogaritur mbi bazĂ« tĂ« dhĂ«nash pĂ«r çmimet e apartamenteve ekzistuese, pra pĂ«r ndĂ«rtesa tĂ« ndĂ«rtuara 5, 10 apo 15 vite mĂ« parĂ«.

NĂ« krahasim me 2005-n, viti mĂ« i hershĂ«m kur ka filluar llogaritja, çmimet janĂ« 2.8 herĂ« mĂ« tĂ« larta. Çmimi mesatar i apartamenteve nĂ« 20 vite Ă«shtĂ« gati trefishuar krahasuar me vitin 2005.

NĂ« 2024, ShqipĂ«ria u rendit gjithashtu ndĂ«r vendet qĂ« kanĂ« shĂ«nuar rritjen mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« çmimeve nĂ« EuropĂ«, sipas raportit “PĂ«r indeksin e pasurive tĂ« paluajtshme 2025”, i hartuar nga kompania ndĂ«rkombĂ«tare “Deloitte”.

NĂ« raport theksohej se çmimi mesatar i shitjeve tĂ« apartamenteve nĂ« vend arriti nĂ« 1,620 euro/mÂČ. Krahasuar me 2023, çmimi mesatar u rrit me rreth 17%. NĂ« raport, ShqipĂ«ria renditej e dyta pas PolonisĂ« pĂ«r rritjen mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« shitjes sĂ« pronave.

Në Poloni, niveli i rritjes ishte 19.3%, por sipas ekspertëve theksohet se kjo rritje u ndikua nga zbatimi i politikave subvecionuese të shtetit për strehim.

Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« indeksit tĂ« “Deloitte”, nĂ« TiranĂ«, çmimi mesatar i shitjes sĂ« apartamenteve arriti nĂ« 2,000 euro/mÂČ. NĂ« zonat e qendrĂ«s si ish-Blloku apo sheshi “SkĂ«nderbej”, çmimet mesatare tĂ« shitjes arritĂ«n nga 3,000 deri nĂ« 3,500 euro/mÂČ.

E llogaritur nga “Monitor”, sipas metodologjisĂ« sĂ« prezantuar nga “Deloitte”, sot, pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament 70 metĂ«r katror nĂ« TiranĂ«, njĂ« qytetari shqiptar i nevojiten rreth 19 paga vjetore bruto, shumĂ« mĂ« tepĂ«r sesa nĂ« qytetet mĂ« pak tĂ« pĂ«rballueshme tĂ« EuropĂ«s si Athina apo Amsterdami.

PĂ«r shkak tĂ« ritmit tĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve qĂ« nuk ndjekin rritjen e tĂ« ardhurave tĂ« familjeve, Stela Dhami nga “Colliers Albania”, vĂ« nĂ« dukje se pĂ«rballueshmĂ«ria e blerjes sĂ« njĂ« apartamenti nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« mĂ« e ulĂ«t sesa nĂ« vendet e Bashkimit Europian.

“NĂ« ShqipĂ«ri, raporti midis çmimit tĂ« shitjes sĂ« pasurisĂ« sĂ« paluajtshme me tĂ« ardhurat mesatare Ă«shtĂ« njĂ« raport i largĂ«t. NjĂ« çifti me tĂ« ardhura mesatare i duhen diku te 15–19 vite pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament.

Standardi nĂ« vendet e BE-sĂ«, duke marrĂ« njĂ« mesatare, varion midis 10–12 viteve. Ka shumĂ« faktorĂ« qĂ« hyjnĂ« nĂ« kĂ«tĂ« analizĂ«, por kryesorĂ«t janĂ«: çmimet e larta tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« raport me tĂ« ardhurat mesatare familjare; kostot e larta tĂ« kredive hipotekore, tĂ« cilat mbeten me kushte financiare tĂ« vĂ«shtira pĂ«r xhepin e familjeve shqiptare”.

Edhe pĂ«r ekspertin e ekonomisĂ«, Elvin Meka, njĂ«kohĂ«sisht edhe Dekan i Fakultetit tĂ« EkonomisĂ« nĂ« “Tirana Business University”, blerja e njĂ« apartamenti Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« e papĂ«rballueshme pĂ«r shtresĂ«n e mesme nĂ« TiranĂ«, pĂ«r shkak tĂ« rritjes sĂ« çmimeve qĂ« nuk sinkronizohet me rritjen e tĂ« ardhurave.

“Ky kĂ«rcim i fortĂ« i çmimeve tĂ« banesave e ka rritur ndjeshĂ«m trysninĂ« mbi tĂ« gjithĂ« qytetarĂ«t shqiptarĂ«, rezidentĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, e veçanĂ«risht banorĂ«t e kryeqytetit, tĂ« cilĂ«t pĂ«rballen tashmĂ« me njĂ« treg tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme thuajse i papĂ«rballueshĂ«m dhe i aksesueshĂ«m, nĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« mirĂ« tĂ« ofertĂ«s sĂ« tij, nga pjesa mĂ« e madhe e popullatĂ«s me tĂ« ardhura tĂ« mesme dhe tĂ« ulĂ«ta.

Sot Ă«shtĂ« e dukshme qĂ«, personat dhe familjet me tĂ« ardhura mesatare, e kanĂ« tĂ« pamundur t’i pĂ«rgjigjen nivelit aktual tĂ« çmimeve tĂ« banesave, jo vetĂ«m nĂ« zonat qendrore, por dhe ato periferike, ku çmimet vijojnĂ« tĂ« rriten thuajse nĂ« sinkron me ritmin e rritjes sĂ« tyre nĂ« zonat qendrore dhe ato tĂ« parapĂ«lqyera”, pohon ai.

 

Qiratë tejkalojnë kufijtë e rekomanduar nga standardet ndërkombëtare

PĂ«rveç kostove tĂ« larta pĂ«r blerjen e njĂ« apartamenti nĂ« TiranĂ«, edhe pĂ«rballueshmĂ«ria e qirasĂ« mujore mbetet njĂ« sfidĂ« e madhe pĂ«r familjet. Çmimet nĂ« rritje tĂ« tregut tĂ« banesave po ndikojnĂ« drejtpĂ«rdrejt nĂ« buxhetin familjar, duke e bĂ«rĂ« strehimin gjithnjĂ« e mĂ« tĂ« papĂ«rballueshĂ«m pĂ«r njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« qytetarĂ«ve.

Sipas koeficientit ndërkombëtar që përdoret për vlerësimin e përballueshmërisë së strehimit, qiraja konsiderohet e përballueshme kur nuk kalon 30% të të ardhurave mujore të familjes ose individit.

Kur qiraja kalon mbi 30%, ajo konsiderohet e papĂ«rballueshme dhe sinjalizon stres financiar te njĂ« familje pĂ«r strehimin. NĂ«se arrin mbi 50%, kjo gjendje quhet “housing cost burden” ekstrem, qĂ« rrit rrezikun e pasigurisĂ« nĂ« strehim.

“JanĂ« bĂ«rĂ« studime tĂ« vazhdueshme qĂ« shqyrtojnĂ« raportin midis tĂ« ardhurave dhe shpenzimeve mujore tĂ« njĂ« familje, pĂ«r arritjen nĂ« rregullin e artĂ«, sipas tĂ« cilit njĂ« familje nuk duhet tĂ« shpenzojĂ« mĂ« shumĂ« se 30% tĂ« tĂ« ardhurave mujore pĂ«r banim”, thekson Stela Dhami eksperte e tregut tĂ« pasurive tĂ« patundshme.

 

Burimi: Keydata

 

Deri në muajin tetor, sipas të dhënave të agjencive imobiliare, në zonat pranë qendrës së Tiranës, çmimet mesatare të qirave për apartamentet 1+1 variojnë nga 600 deri në 900 euro në muaj, ndërsa në periferi, qiratë janë midis 400 dhe 500 euro.

Në vitin 2024, të ardhurat mesatare mujore të disponueshme për frymë (të ekuivalentuara) ishin 51,000 lekë.

Një familje me 3 anëtarë dhe me të ardhura mujore prej 153,000 lekësh (51 mijë lekë llogariten nga INSTAT të ardhurat mujore për frymë), nëse paguan një qira prej 60,000 lekësh në muaj, po shpenzon rreth 40% të të ardhurave të saj mujore për strehim.

Sipas këtij koeficienti, shuma maksimale që kjo familje duhet të paguajë për qira, që të konsiderohet e përballueshme sipas standardeve ndërkombëtare, është rreth 47,430 lekë, që mund të përballohet vetëm qiraja për apartamente 1+1 në zonën e Freskut dhe Kinostudios.

NdĂ«rsa pĂ«r zona si ish-Blloku, Komuna e Parisit, Liqeni Artificial, Rruga e Elbasanit apo stadiumi “Air Albania”, koeficienti i pĂ«rballueshmĂ«risĂ« llogaritet mbi 40%.

Por në Shqipëri, shpenzimet për ushqime vijojnë të zënë gati 40% të buxhetit të familjeve, mbi mesataren e vendeve të BE-së dhe rajonit. Mesatarja e Bashkimit Europian është rreth 13% dhe e rajonit, nën 35%.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të INSTAT mbi buxhetin e familjeve, familjet shqiptare shpenzuan mesatarisht 93 mijë lekë në muaj për konsum, një rritje prej 1,5% krahasuar me vitin 2023. Edhe pse shpenzimet totale janë rritur, struktura e buxhetit të familjeve ka mbetur pothuajse e pandryshuar, me ushqimin që vijon të zërë peshën më të madhe.

Shpenzimet mujore nĂ« vitin 2024 pĂ«r grupin “ushqime dhe pije joalkoolike” pĂ«rbĂ«jnĂ« 39,6% tĂ« shpenzimeve mujore, po aq sa njĂ« vit mĂ« parĂ«, me njĂ« shumĂ« mesatare prej 36,879 lekĂ«sh.

 

Si kanë ndryshuar çmimet e apartamenteve brenda 2025-s?

Sipas njĂ« vĂ«zhgimi nĂ« terren tĂ« “Monitor” brenda nĂ«ntĂ« muajve nĂ« 2025, çmimet e apartamenteve nĂ« TiranĂ« kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« ndjeshme, ku zonat me shtrenjtimin mĂ« tĂ« shpejtĂ« rezultojnĂ« tĂ« jenĂ« ish-Blloku, pranĂ« Liqenit Artificial, Porcelani dhe zona pranĂ« Parkut Olimpik.

NĂ« rrugĂ«n “Xhanfise Keko” nĂ« zonĂ«n e Porcelanit te projekti “Tirana Tower” ku pĂ«rfshihet ndĂ«rtimi i dy kullave njĂ«ra prej sĂ« cilĂ«s do tĂ« jetĂ« 34-katĂ«she, apartamentet ofrohen me çmime qĂ« nisin nga 1,800 deri nĂ« 2,000 euro/mÂČ (nĂ« varĂ«si tĂ« pozicionit dhe katit tĂ« apartamentit). Projekti ndodhet nĂ« fazĂ«n e parĂ« tĂ« zhvillimit dhe parashikohet tĂ« pĂ«rfundojĂ« brenda katĂ«r viteve.

Sipas zyrĂ«s sĂ« shitjes, çmimet ndryshojnĂ« sipas vendndodhjes sĂ« apartamentit, dhe deri nĂ« katin e 15-tĂ«, çmimi Ă«shtĂ« 1,800 euro/mÂČ. Mbi kĂ«tĂ« kat, çmimi i ofruar nis nga 2,000 euro/mÂČ.

NĂ« muajin shkurt, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« mbledhura nga zyrat e shitjes nĂ« njĂ« nga objektet e pĂ«rfunduara tĂ« kompanisĂ« “Arlis” nĂ« rrugĂ«n “Xhanfise Keko”, çmimet varionin deri nĂ« 1500 euro/mÂČ. Krahasuar me tĂ« njĂ«jtĂ«n periudhĂ« tĂ« vitit tĂ« kaluar, çmimet nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« rezultojnĂ« se janĂ« rritur nga 20 deri nĂ« 33%.

NĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n zonĂ«, njĂ« tjetĂ«r zhvillues i kompleksit rezidencial 9-katĂ«sh (pĂ«rballĂ« ish-ambienteve tĂ« kompanisĂ« “Aleat”) ofron apartamente me çmim  1,600 euro/mÂČ qĂ« pĂ«rfaqĂ«son njĂ« rritje prej rreth 7% krahasuar me muajin shkurt.

Vendi i parkimit ka mbetur i pandryshuar për zonën, vijon të shitet 25 mijë euro.

Pas pandemisĂ« sĂ« Covid-19, mĂ« 2021, çmimi maksimal i shĂ«nuar nĂ« kĂ«tĂ« zonĂ« arriti 800 euro/mÂČ. Krahasuar me katĂ«r vite mĂ« parĂ«, çmimet e shitjes sĂ« apartamenteve tĂ« zonĂ«s janĂ« rritur rreth 1.5 herĂ«.

Çmimet e apartamenteve kanĂ« shĂ«nuar rritje edhe te njĂ« nga komplekset e reja rezidenciale qĂ« po ndĂ«rtohet pranĂ« Parkut Olimpik. Aktualisht sipas zyrĂ«s sĂ« shitjes, çmimet e apartamenteve variojnĂ« nga 2,500 deri nĂ« 3,000 euro/mÂČ. NĂ« katet mĂ« tĂ« larta, apartamentet ofrohen me çmime 3,200 euro/mÂČ.

NĂ« muajin shkurt tĂ« kĂ«tij viti, nĂ« tĂ« njĂ«jtin projekt, çmimet e shitjes sĂ« apartamenteve nisnin nga 2,400 deri nĂ« 2,700 euro/mÂČ. Brenda 9 muajve, çmimet janĂ« rritur nga 4 deri nĂ« 11%. Projekti Ă«shtĂ« nĂ« fazat e para tĂ« zhvillimit.

Prej 2024-s, me fillimin e rrethimit tĂ« zonĂ«s, u ofruan çmime shitje nga 2,200 deri nĂ« 2,900 euro/mÂČ. Kompleksi rezidencial parashikohet tĂ« pĂ«rfundojĂ« brenda 3 viteve.

NĂ« zonĂ«n e ish-Bllokut, brenda 9 muajve, çmimet e shitjes rezultojnĂ« se janĂ« rritur me 500 euro/mÂČ apo 10% nĂ« tĂ« njĂ«jtin objekt.

NĂ« ndĂ«rtimin qĂ« po zhvillohet pĂ«rballĂ« bar “Rebeca”, sipas zyrĂ«s sĂ« shitjes, nga 5,000 euro/mÂČ qĂ« ofroheshin nĂ« muajin shkurt, aktualisht çmimet e apartamenteve kanĂ« arritur nĂ« 5,500 euro/mÂČ. PĂ«r ambiente zyrash, çmimet e shitjes arrijnĂ« deri nĂ« 7,000 euro/mÂČ sipas zyrĂ«s sĂ« shitjeve.

NĂ« zonĂ«n pranĂ« Liqenit Artificial pritet tĂ« nisĂ« ndĂ«rtimi i njĂ« projekti tĂ« ri qĂ« pĂ«rfshin zhvillimin e 5 kullave. Sipas zyrĂ«s sĂ« shitjeve tĂ« projektit, çmimet e apartamenteve do tĂ« variojnĂ« sipas pozicionit dhe orientimit, duke filluar nga 2,800 – 3,000 euro/mÂČ, dhe deri nĂ« 3,500 euro/mÂČ pĂ«r apartamentet me pamje mĂ« tĂ« favorshme.

NjĂ« kompleks i ri rezidencial nĂ« zonĂ«n e “Liqenit tĂ« ThatĂ«â€ Ă«shtĂ« duke u zhvilluar nga kompania “Fratari Construction”, me pritshmĂ«ri qĂ« shitja e apartamenteve tĂ« nisĂ« qĂ« nĂ« fazĂ«n e karabinĂ«s. Sipas drejtuesve tĂ« kompanisĂ«, çmimet nĂ« kĂ«tĂ« projekt do tĂ« variojnĂ« nga 1,800 deri nĂ« 2,400 euro/mÂČ, nĂ« varĂ«si tĂ« katit dhe orientimit tĂ« apartamentit.

PĂ«rveç kĂ«tij zhvillimi, kompania ka nĂ« plan tĂ« ndĂ«rtojĂ« edhe njĂ« kompleks tjetĂ«r tĂ« madh rezidencial nĂ« zonĂ«n e Kasharit, me kapacitet strehimi pĂ«r rreth 12 mijĂ« familje. Ky projekt do tĂ« ketĂ« 17 objekte rezidenciale, pĂ«rfshirĂ« njĂ« ndĂ«rtesĂ« 27-katĂ«she me funksion hotelerie. Çmimet nĂ« kĂ«tĂ« kompleks pritet tĂ« nisin nga 1,400 euro/mÂČ.

Hajredin Fratari, drejtues i kompanisë, u shpreh se në të dy projektet ka interes konkret për blerje. Në zonën e Liqenit të Thatë, kërkesa dominohet nga blerës me kredi, kryesisht sipërmarrës vendas. Ndërsa në projektin e Kasharit, në këtë fazë të parë të interesimit dhe prenotimeve, theksohet interesimi i shqiptarëve të emigruar prej dekadash, të cilët parashikojnë të kthehen në atdhe për të kaluar vitet e pleqërisë.

Edhe nĂ« zona tĂ« tjera periferike tĂ« TiranĂ«s vijojnĂ« tĂ« ofrohen apartamente me çmime shitjeje 1,400 euro/mÂČ, siç Ă«shtĂ« zona e Freskut dhe ShkozĂ«s. NĂ« kĂ«to zona, çmimet kanĂ« mbetur tĂ« pandryshuara krahasuar me vjet.

Edhe nĂ« vijĂ«n e dytĂ« tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« Bulevardin e Ri vijojnĂ« tĂ« ofrohen apartamente me çmime tĂ« njĂ«jta si nĂ« fillim tĂ« vitit, nĂ« nivelet e 1800 deri nĂ« 1900 euro/mÂČ.

 

 

Faktorët që kanë ndikuar te rritja e çmimeve

Shtrenjtimi i shpejtë i çmimeve të apartamenteve në Tiranë, sipas ekspertëve, është ndikuar nga një sërë faktorësh, përfshirë rritjen e kërkesës për prona nga turizmi, të kostos së ndërtimit nga materialet dhe taksat deri te kanalizimi i parasë informale në sektorin e ndërtimit me qëllim pastrimin e tyre.

Stela Dhami, nga “Colliers Albania”, nĂ«nvizon se arsyet kryesore se pĂ«rse Tirana po shikon njĂ« rritje tĂ« lartĂ« tĂ« çmimit tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme janĂ« shtrenjtimi i kostos sĂ« ndĂ«rtimit dhe kĂ«rkesĂ«s nĂ« rritje pĂ«r investim nĂ« sektorin e pasurive tĂ« paluajtshme. ShumĂ« apartamente nĂ« TiranĂ«, sipas zonjĂ«s Dhami, po blihen pĂ«r dhĂ«nie me qira ditore apo funksionojnĂ« si klinika dentare apo mjekĂ«sore.

“Rritja e çmimeve tĂ« shitjes sĂ« apartamenteve, sĂ« pari Ă«shtĂ« ndikuar, nga rritja e kostove tĂ« ndĂ«rtimit, ku pĂ«rfshihen materialet e ndĂ«rtimit qĂ« pas pandemisĂ« sĂ« Covid-19 dhe kostoja e fuqisĂ« punĂ«tore.

Kjo ka ardhur për disa arsye, si nga ndryshimi logjistik dhe ulja e rendimentit prodhues në botë, duke pasur parasysh edhe situatën gjeopolitike, por edhe prej emigracionit që po ndodh në vend në dekadën e fundit.

Së dyti, nga rritja e barrës fiskale për sektorin e ndërtimit. Taksat në ndërtim janë një barrë e konsiderueshme për ndërtuesit që kryesisht transmetohet te blerësit nëpërmjet çmimeve më të larta të shitjes.

Së treti, nga mungesa e tokës për zhvillim në zonat e qendrës, si dhe nga rritja e kostos së kompensimit ndaj pronarëve të truallit, që  edhe më shumë po i shtyn ndërtuesit të rrisin çmimet.

Rritja e çmimeve ndërkohë është justifikuar edhe nga rritja e kërkesës për banim nga banorë vendas të cilët: 1) Blejnë për arsye banimi për veten ose fëmijët e tyre; 2) Për arsye investimi, duke ditur që pasuritë e paluajtshme mbeten investimi i vetëm i prekshëm nga blerësit; 3)

PĂ«r arsye biznesi sidomos nĂ« zonat e qendrĂ«s sĂ« qytetit, ku shumĂ« prej apartamenteve janĂ« kthyer pĂ«r qira ditore nĂ«pĂ«rmjet ofrimit tĂ« tyre nga platforma ndĂ«rkombĂ«tare Airbnb, ose nĂ« funksion tĂ« biznesit nĂ« lulĂ«zim tĂ« turizmit dentar e mjekĂ«sor”, – argumenton zonja Dhami.

Profesor Doktor Elvin Meka nënvizon se kjo situatë nuk është thjesht rezultat i kërkesës së tregut për strehim, por pasojë e një sërë faktorësh të tjerë që kanë deformuar balancat.

Nga rritja e turizmit dhe orientimi i tregut drejt qirave afatshkurtra, te kërkesa në rritje nga blerës jorezidentë, kanalizimi i flukseve të parasë informale, rritja e kostove të ndërtimit dhe mungesa e mekanizmave kontrollues mbi spekulimin e çmimeve, të gjitha kanë bashkëvepruar për të prodhuar këtë realitet.

“Kjo mospĂ«rputhje ka qenĂ« e pranishme thuajse gjithmonĂ« nĂ« treg, por vitet e fundit, divergjenca dhe hendeku mes tyre Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« shumĂ« e thellĂ«, e kjo pĂ«r disa arsye.

Së pari, një aspekt lidhet me rritjen e çmimeve të pasurive të paluajtshme në rrafsh global, pas pandemisë Covid-19, prirje që as Shqipëria nuk u anashkalua e që u lidh kryesisht me një rritje të përgjithshme të kërkesave për to, si dhe për qëllime të rritjes së kërkesës turistike, që shënoi rritje domethënëse pas hapjes nga pandemia.

Së dyti, rritja e shpejtë e kostove të ndërtimit, kryesisht si pasojë e problematikave të tregut të brendshëm me fuqinë punëtore (rritja e shpejtë e kësaj kostoje dhe vetë materialeve të ndërtimit), politika fiskale (taksa e ndikimit në infrastrukturë), etj.

Së treti, rritja e theksuar e kërkesës nga jorezidentët (përfshirë dhe shqiptarët me banim jashtë vendit) për rezidenca banimi.

Së katërti, problematikat me rivlerësimin e mundshëm të këtyre pasurive (që nuk u materializua si proces, duke sjellë një ulje të dukshme të ofertës në treg), si dhe amnistia fiskale dhe penale e shpallur por e jetësuar (që krijoi pritshmëri të lartë dhe rrjedhimisht dhe një fluks të lartë hyrjesh të parave në sektorin e ndërtimit).

Së pesti, kanalizimi i flukseve informale (ekonomia gri dhe ajo e zezë), të cilat përdorin përgjithësisht kanalin e tregut të pasurive të paluajtshme për pastrimin e tyre.

SĂ« gjashti, rritja e fortĂ« e sektorit tĂ« turizmit dhe kĂ«rkesĂ«s pĂ«r qira afatshkurtĂ«r, qĂ« nxiti njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« shtuar nga individĂ«t pĂ«r blerje tĂ« banesave, edhe nĂ«pĂ«rmjet kredive bankare, qĂ« kanĂ« njohur njĂ« rritje tĂ« madhe gjatĂ« 2-3 viteve tĂ« fundit. KĂ«tu mund tĂ« konsiderohet dhe efekti i “instinktit tĂ« turmĂ«s”, qĂ« potencon edhe mĂ« shumĂ« blerjen e pasurive tĂ« paluajtshme, nĂ« periudha tĂ« rritjes sĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve.

Së shtati, rritja e qëndrueshme ekonomike ka mundësuar më shumë disponibilitet për investime nga grupe të caktuara shoqërore për të investuar në pasuri të paluajtshme.

Së teti, si një vend në zhvillim, Shqipëria po kalon thuajse të njëjtin proces të rritjes së çmimit të pasurive të paluajtshme që është parë edhe në tregje dhe ekonomi të ngjashme dhe në stade të përafërta zhvillimi.

TĂ« marra tĂ« gjithĂ« sĂ« bashku, kĂ«ta faktorĂ« kanĂ« kushtĂ«zuar njĂ« rritje tĂ« fortĂ« dhe mĂ« tĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve tĂ« pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« raport me rritjen e pĂ«rgjithshme tĂ« tĂ« ardhurave (pra ritmi i rritjes sĂ« tĂ« ardhurave nĂ« ekonomi ka qenĂ« mĂ« i ulĂ«t sesa efekti i faktorĂ«ve qĂ« nuk lidhet drejtpĂ«rdrejt me rritjen ekonomike)”, nĂ«nvizon ai.

 

Lexoni edhe:

A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske?

Elvin Meka: Pse individĂ«t dhe familjet nuk po blejnĂ« dot apartamente as nĂ« periferi”

Gentian Kaprata: Tregu i banesave në Tiranë, jashtë kontrollit të tregut të lirë, po ushqehet nga para të pista

The post Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme appeared first on Revista Monitor.

↗

A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske?

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Rritja dyshifrore e çmimeve të apartamenteve, e shkëputur nga logjika e të ardhurave ngre pyetjen, a po jetojmë në një treg të shëndetshëm, apo në fillimet e një flluske të pasurive të paluajtshme?

Edhe pse elementi i flluskës nuk është i plotë, sipas profesor Elvin Mekës, mungojnë disa indikatorë tipikë që e karakterizojnë atë megjithatë, rreziku është real dhe kërkon vigjilencë institucionale.

“ShumĂ« flitet pĂ«r flluskĂ«n e çmimeve tĂ« ndĂ«rtimit nĂ« ShqipĂ«ri dhe ndonĂ«se nĂ« treg duket se ka elemente qĂ« lidhen me tĂ«, duhet thĂ«nĂ« se ekzistenca dhe krijimi i njĂ« flluske tĂ« mirĂ«filltĂ« nĂ« tregun e pasurive tĂ« paluajtshme nĂ« ShqipĂ«ri nuk i ka tĂ« gjithĂ« elementet tĂ« kushtĂ«zojnĂ« njĂ« prani tĂ« tillĂ«.

Sigurisht kemi rritje të shpejtë të çmimeve, rritje të kërkesës përkatëse, por vetëm këto elemente nuk mjaftojnë për të përcaktuar krijimin e një flluske tipike në ndërtim.

NĂ« ecurinĂ« e çmimeve duket se ndikojnĂ« tĂ« tjerĂ« faktorĂ«, qĂ« kanĂ« mundĂ«suar njĂ« panoramĂ« tĂ« tillĂ« nĂ« treg”.

Eksperti i urbanistikës dhe pedagogu Gentian Kaprata thotë se ndodhemi përballë një flluske, nisur nga zhvillimi urban dhe territorial i Tiranës në dekadën e fundit, që bien ndesh me zgjerimin e standardeve europiane për strehim dhe rritjen e popullsisë.

“SĂ« pari Ă«shtĂ« argumenti i normave tĂ« strehimit. Norma e vendeve tĂ« Bashkimit Europian Ă«shtĂ« rreth 30 metĂ«r katror banim pĂ«r banor.

Në fakt, kjo është edhe një normë projektimi, që do të thotë se ne arkitektët në proceset planifikuese dhe projektuese përdorim pikërisht këtë shifër, në projektet e reja të strehimit.

Kurse nĂ« TiranĂ«, qĂ« sipas matjeve tĂ« INSTAT nĂ« 12 vitet e fundit (2011 – 2023) u rrit vetĂ«m me 40 mijĂ« banorĂ«, u ndĂ«rtuan rreth 12 milionĂ« metra katror banesĂ« e re, apo 300 metĂ«r katror pĂ«r banor tĂ« ri. Pra, 10 herĂ« mĂ« shumĂ«.

SĂ« dyti Ă«shtĂ« argumenti i krahasimit tĂ« dinamikave tĂ« çmimit tĂ« banesave nĂ« 20 vitet e fundit nĂ« TiranĂ«. UnĂ« e kam bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, referuar INSTAT dhe “Monitor”, dhe mĂ« del se (i) nĂ« periudhĂ«n 2005 – 2007 dhe pĂ«r vitet 2017 – 2024, çmimet shĂ«nuan rritjen mĂ« tĂ« madhe.

NĂ« periudhĂ«n 2009 – 2011 dhe 2014 – 2016, çmimet nuk ndryshuan. NĂ« periudhĂ«n 2012 – 2014 çmimet u rritĂ«n pak, dhe nĂ« periudhĂ«n 2017 – 2024, indeksi i rritjes ishte i jashtĂ«zakonshĂ«m.

PĂ«rveç interpretimeve tĂ« tjera, ajo qĂ« deduktohet Ă«shtĂ« e qartĂ«: nĂ« vitet (2009 – 2011 dhe 2014 – 2016) kur nĂ« treg nuk hyri asnjĂ« metĂ«r katror banim i ri (ofertĂ« e re zero), si pasojĂ« e moratoriumeve tĂ« ndĂ«rtimit, çmimi nuk ndryshoi.

Kurse në vitet e tjera, sa më e madhe të ishte sasia e sipërfaqes së re të banimit që hynte në treg, aq më shumë rritej çmimi. Kushdo që njeh rregullat e tregut të lirë, e kupton se në këtë sektor nuk ka pasur treg të lirë për strehim.

ThĂ«nĂ« kĂ«to, Ă«shtĂ« e qartĂ« se jemi nĂ« njĂ« flluskĂ« tĂ« qartĂ« dhe fundi i njĂ« flluske Ă«shtĂ« gjerĂ«sisht i njohur nĂ« botĂ«. Mjafton tĂ« kujtojmĂ« krizĂ«n apo plasjen e flluskĂ«s sĂ« çmimeve tĂ« banesave – nĂ« SHBA nĂ« vitin 2008.

Sigurisht flluska shqiptare nuk do tĂ« ketĂ« ndikim shumĂ« mĂ« tĂ« gjerĂ« se familjet shqiptare dhe ShqipĂ«ria, sepse ne jemi njĂ« vend i vogĂ«l dhe ekonomia jonĂ« nuk bĂ«n pjesĂ« nĂ« rrjetin global tĂ« ekonomive, por nuk mund tĂ« mohohet se shumĂ« tĂ« huaj qĂ« kanĂ« blerĂ« apartamente nĂ« TiranĂ« do tĂ« preken njĂ«soj”.

 

Të rinjtë shqiptarë, të dytët në Europë për mbipopullimin e banesave

Por për shkak të të ardhurave të ulëta dhe çmimeve të larta të shitjes së apartamenteve, Shqipëria renditet ndër vendet me përqindjen më të lartë të mbipopullimit të banesave te të rinjtë, që po kthehet në një faktor nxitës për emigracionin.

Sipas tĂ« dhĂ«nave mĂ« tĂ« fundit tĂ« Eurostat, pĂ«r vitin 2021, tĂ« fundit e disponueshme pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« – 70.3% e tĂ« rinjve shqiptarĂ« (15 – 29 vjeç) jetojnĂ« nĂ« kushte mbipopullimi, qĂ« nĂ«nkupton se njĂ« familje nuk ka mjaftueshĂ«m dhoma nĂ« raport me numrin e anĂ«tarĂ«ve.

Ky tregues e rendit Shqipërinë në vendin e dytë në Europë, pas Malit të Zi (72.5% në 2022). Në Serbi kjo shifër është 60.8%, ndërsa në Maqedoninë e Veriut, 43.4%. Për Kosovën nuk ka të dhëna të raportuara.

Në kontrast të fortë, mesatarja e Bashkimit Europian është vetëm 26.5%, ndërsa në zonën euro zbret në 22.7%, sipas të dhënave të përditësuara për vitin 2024.

Vendet e Europës Veriore dhe Perëndimore shfaqin nivelet më të ulëta të mbipopullimit të banesave për të rinjtë: Holanda vetëm 4.3%, Finlanda 7.7%, Danimarka 8.1% dhe Gjermania 10.5%. Po ashtu, edhe vendet e zhvilluara të Europës Qendrore kanë përqindje ndjeshëm më të ulëta se Shqipëria, si Austria me 12.7% apo Franca me 12.5%.

Krahasimi i këtyre shifrave tregon hendekun e madh mes vendeve të Ballkanit dhe atyre të BE-së, ku standardet e strehimit për të rinjtë janë dukshëm më të larta.

Vendet e EuropĂ«s Qendrore e Veriore kanĂ« nivele shumĂ« mĂ« tĂ« ulĂ«ta: Suedia 29.8%, Çekia 26.2% dhe Hungaria vetĂ«m 23.6%.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post A është ky një treg normal apo po jetojmë në prag të një flluske? appeared first on Revista Monitor.

↗

“Pse individĂ«t dhe familjet nuk po blejnĂ« dot apartamente as nĂ« periferi”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Prof. Dr. Elvin Meka, Zv.Rektor dhe Dekan i Fakultetit tĂ« Biznesit dhe DrejtĂ«sisĂ« nĂ« “Tirana Business University”

 

Në vitet e fundit, Shqipëria ka njohur një rritje të ndjeshme të çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme, veçanërisht në kryeqytet, Tiranë.

Sipas Prof. Dr. Elvin Meka, Zv.Rektor dhe Dekan i Fakultetit tĂ« Biznesit dhe tĂ« DrejtĂ«sisĂ« nĂ« “Tirana Business University”, pĂ«r rritjen e çmimeve tĂ« apartamenteve, tregu Ă«shtĂ« ndikuar nga faktorĂ« tĂ« ndryshĂ«m, pĂ«rfshirĂ« kĂ«rkesĂ«n nĂ« rritje, investimet e jorezidentĂ«ve, flukset informale dhe zhvillimet nĂ« sektorin e turizmit dhe ndĂ«rtimit.

Por kjo rritje ka ardhur në një kohë kur të ardhurat mesatare të familjeve shqiptare nuk kanë ndjekur të njëjtin ritëm, duke e bërë blerjen e një apartamenti për qëllim banimi gjithnjë e më të vështirë.

 

 

NĂ« TiranĂ«, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« publikuara nga Indeksi Fischer dhe raporti i “Deloitte”, çmimet mesatare tĂ« shitjes sĂ« apartamenteve janĂ« rritur ndjeshĂ«m. Duke pasur parasysh rritjen e ndjeshme tĂ« çmimeve dhe nivelin e tĂ« ardhurave mesatare tĂ« familjeve, sa e pĂ«rballueshme Ă«shtĂ« sot pĂ«r njĂ« familje me tĂ« ardhura mesatare nĂ« TiranĂ« blerja e njĂ« apartamenti pĂ«r qĂ«llim banimi?

Çmimet e pasurive tĂ« paluajtshme kanĂ« shĂ«nuar rritje relativisht tĂ« fortĂ« gjatĂ« dy-tre viteve tĂ« fundit, rritje kĂ«to dyshifrore, qĂ« pĂ«rkojnĂ« thelbĂ«sisht me rritjen e vrullshme tĂ« turizmit dhe industrisĂ« sĂ« mikpritjes nĂ« pĂ«rgjithĂ«si, ku turizmi dhe ndĂ«rtimi janĂ« shndĂ«rruar tashmĂ« nĂ« “motorĂ«t” kryesorĂ« tĂ« rritjes ekonomike tĂ« ShqipĂ«risĂ«, duke zhvendosur fort tĂ« gjithĂ« sektorĂ«t e tjerĂ« tĂ« ekonomisĂ«, tĂ« cilĂ«t ose japin njĂ« kontribut mĂ« tĂ« vogĂ«l nĂ« tĂ«, ose janĂ« me rĂ«nie, si p.sh. bujqĂ«sia.

Veçanërisht gjatë vitit 2024, rritja e çmimeve ishte më e theksuar, në përgjigje të rritjes së fortë të kërkesës turistike, nisur dhe nga karakteristikat e turistëve që vizitojnë Shqipërinë, si vizitorë që përdorin kryesisht qiranë afatshkurtër, në raport me mjediset hoteliere.

Ky kërcim i fortë i çmimeve të banesave e ka rritur ndjeshëm trysninë mbi të gjithë qytetarët shqiptarë, rezidentë në Shqipëri, e veçanërisht banorët e kryeqytetit, të cilët përballen tashmë me një treg të pasurive të paluajtshme thuajse i papërballueshëm dhe i aksesueshëm, në një pjesë të mirë të ofertës së tij, nga pjesa më e madhe e popullatës me të ardhura të mesme dhe të ulëta.

Sot Ă«shtĂ« e dukshme qĂ«, personat dhe familjet me tĂ« ardhura mesatare, e kanĂ« tĂ« pamundur t’i pĂ«rgjigjen nivelit aktual tĂ« çmimeve tĂ« banesave, jo vetĂ«m nĂ« zonat qendrore, por dhe ato periferike, ku çmimet vijojnĂ« tĂ« rriten thuajse nĂ« sinkron me ritmin e rritjes sĂ« tyre nĂ« zonat qendrore dhe ato tĂ« preferuara.

 

Si e shpjegoni që rritja e çmimit të apartamenteve është më e shpejtë dhe më e lartë se rritja e të ardhurave, pse ky raport?

Kjo mospërputhje ka qenë e pranishme thuajse gjithmonë në treg, por vitet e fundit, divergjenca dhe hendeku mes tyre është bërë shumë e thellë, e kjo për disa arsye.

Së pari, një aspekt lidhet me rritjen e çmimeve të pasurive të paluajtshme në rrafsh global, pas pandemisë COVID-19, prirje që as Shqipëria nuk u anashkalua e që u lidh kryesisht me një rritje të përgjithshme të kërkesave për to, si dhe për qëllime të rritjes së kërkesës turistike, që pësoi një rritje domethënëse pas hapjes nga pandemia.

Së dyti, rritja e shpejtë e kostove të ndërtimit, kryesisht si pasojë e problematikave të tregut të brendshëm me fuqinë punëtore (rritja e shpejtë e kësaj kostoje dhe vetë materialeve të ndërtimit), politika fiskale (taksa e ndikimit në infrastrukturë), etj.

Së treti, rritja e theksuar e kërkesë nga jorezidentët (përfshirë dhe shqiptarët me banim jashtë vendit) për rezidenca banimi.

Së katërti, problematikat me rivlerësimin e mundshëm të këtyre pasurive (që nuk u materializua si proces, duke sjellë një ulje të dukshme të ofertës në treg), si dhe amnistia fiskale dhe penale e shpallur por e jetësuar (që krijoi pritshmëri të lartë dhe rrjedhimisht dhe një fluks të lartë hyrjesh të parave në sektorin e ndërtimit).

Së pesti, kanalizimi i flukseve informale (ekonomia gri dhe ajo e zezë), të cilat përdorin përgjithësisht kanalin e tregut të pasurive të paluajtshme për pastrimin e tyre.

Së gjashti, rritja e fortë e sektorit të turizmit dhe kërkesës për qira afatshkurtër, që nxiti një kërkesë të shtuar nga individët për blerje të banesave, edhe nëpërmjet kredive bankare, që kanë njohur një rritje të madhe gjatë dy-tre viteve të fundit.

KĂ«tu mund tĂ« konsiderohet dhe efekti i “instinktit tĂ« turmĂ«s”, qĂ« potencon edhe mĂ« shumĂ« blerjen e pasurive tĂ« paluajtshme, nĂ« periudha tĂ« rritjes sĂ« shpejtĂ« tĂ« çmimeve.

Së shtati, rritja e qëndrueshme ekonomike ka mundësuar më shumë disponibilitet për investime nga grupe të caktuara shoqërore për të investuar në pasuri të paluajtshme.

Së teti, si një vend në zhvillim, Shqipëria po kalon thuajse të njëjtin proces të rritjes së çmimit të pasurive të paluajtshme që është parë edhe në tregje dhe ekonomi të ngjashme dhe në stade të përafërta zhvillimi.

Të marra të gjithë së bashku, këta faktorë kanë kushtëzuar një rritje të fortë dhe më të shpejtë të çmimeve të pasurive të paluajtshme në raport me rritjen e përgjithshme të të ardhurave (pra ritmi i rritjes së të ardhurave në ekonomi ka qenë më i ulët sesa efekti i faktorëve që nuk lidhet drejtpërdrejt me rritjen ekonomike).

 

A pritet të ndodhë flluska e çmimeve me këtë rritje të shpejtë të çmimeve të apartamenteve?

Shumë flitet për flluskën e çmimeve të ndërtimit në Shqipëri dhe ndonëse në treg duket se ka elemente që lidhen me të, duhet thënë se ekzistenca dhe krijimi i një flluske të mirëfilltë në tregun e pasurive të paluajtshme në Shqipëri nuk i ka të gjithë elementet të kushtëzojnë një prani të tillë.

Sigurisht kemi rritje të shpejtë të çmimeve, rritje të kërkesës përkatëse, por vetëm këto elemente nuk mjaftojnë për të përcaktuar krijimin e një flluske tipike në ndërtim. Në ecurinë e çmimeve duket se ndikojnë të tjerë faktorë, që kanë mundësuar një panoramë të tillë në treg.

 

A duhet të ketë ndërhyrje nga institucionet në këtë sektor kur rritja e çmimeve mbështetet jo nga kërkesa reale?

Në kushtet kur kërkesa normale për strehim nuk i përgjigjet asaj çfarë paraqitet në treg, është e këshillueshme ndërhyrja në treg, por duhet të kihet parasysh se këto ndërhyrje duhet të bëhen shumë të kujdesshme dhe të fokusuara në problematikat që i shkaktojnë këto çekuilibrime në treg.

Në këtë rast, në Shqipëri mbetet një sfidë madhore reduktimi i ekonomisë informale dhe i flukseve të parave me origjinë të dyshimtë, që përbën ndoshta një prej faktorëve të rëndësishëm të rritjes së çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme.

Nga ana tjetër, Banka e Shqipërisë ka prezantuar dhe jetësuar disa kufizime, lidhur me zgjerimin e shpejtë të huadhënies për strehim ndaj individëve, duke u pozicionuar qartë dhe duke parandaluar formimin e një prej faktorëve kyç që mundësojnë një flluskë të mundshme në ndërtim.

Gjithashtu, qeveria duket se konsideron ndërhyrje përmes politikës fiskale, e cila mund të ndikojë në kërkesën në treg, por gjithsesi ajo nuk mund të tjetërsojë pritjen e zhvillimeve në treg.

 

Për të mundësuar strehimin e familjeve me të ardhura të mesme, qeveria parashikon zbatimin e skemave për qëllime strehimi. A mendoni se këto nisma i japin zgjidhje çështjes së strehimit për familjet e reja? Cilat modele rekomandoni si më efikase?

Skemat klasike të mbështetjes qeveritare lidhur me çështjen e strehimit kanë ekzistuar dhe vijojnë të jenë funksionale në Shqipëri, por ato mbeten gjithsesi të kufizuara, pasi modeli i tyre kërkon angazhim të drejtpërdrejtë buxhetor, që pamundëson një angazhim të fortë të qeverisë në këtë drejtim.

Në këtë rast, do të rekomandoja skema që angazhojnë qeverinë qendrore, atë lokale, entin përkatës së banesave dhe sektorin bankar, skema këto që parashikojnë dhe përdorimin e instrumenteve financiarë afatgjatë, siç mund të jenë obligacionet, dhe tregun e kapitaleve.

Këto skema lehtësojnë angazhimet buxhetore, ndërkohë që u japin zgjidhje problematikave të strehimit përmes mekanizmit të tregut.

Natyrisht ato kërkojnë angazhim institucional në një nivel tjetër të qeverisë qendrore dhe lokale, si dhe entit përkatës të banesave, por që mbështesin më mirë dhe me mekanizma tregu këto problematika.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

 

The post “Pse individĂ«t dhe familjet nuk po blejnĂ« dot apartamente as nĂ« periferi” appeared first on Revista Monitor.

↗

“Tregu i banesave nĂ« TiranĂ«, jashtĂ« kontrollit tĂ« tregut tĂ« lirĂ«, po ushqehet nga para tĂ« pista”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet pedagogu i urbanistikës, Gentian Kaprata

 

Në Tiranë, shtrenjtimi i çmimeve të apartamenteve sipas urbanistit dhe pedagogut Gent Kaprata nuk ndjek logjikën e tregut të lirë.

Ai argumenton se ndërtimi i apartamenteve në Shqipëri është kthyer në sektorin më fitimprurës të ekonomisë, duke u ushqyer nga para të pista dhe pa një orientim real drejt strehimit të qytetarëve.

Sipas z. Kaprata, situata aktuale është e pasigurt dhe rrezikon të sjellë pasoja për familjet dhe vetë financat publike. Ai propozon masa konkrete për të rritur përballueshmërinë e strehimit dhe për të rikthyer balancën midis ofertës dhe kërkesës reale në tregun e pasurive të paluajtshme.

 

Si ekspert dhe pedagog i urbanistikës, sipas jush cilët janë faktorët që kanë ndikuar te rritja e çmimeve të apartamenteve në Tiranë?

Në fakt, rritja e çmimeve të banesave nuk është karakteristika e vetme e tregut të pasurive të paluajtshme të Tiranës.

Ky treg karakterizohet nga 5 ‘lema’:

(i) rritja e sasisë së sipërfaqes së banesave të ndërtuara rishtas, rreth 11 milionë metra katror ndërtim i ri vetëm në 7 vitet e fundit;

(ii) rritja e çmimit mesatar tĂ« banesave deri nĂ« 2000 euro pĂ«r metĂ«r katror, nga 500 – 600 qĂ« ishte 15 vite mĂ« parĂ«;

(iii) ulja e kërkesës, si pasojë logjike e uljes së numrit të banorëve në vend; (iv) ulja e kërkesës, si pasojë e uljes së aftësisë blerëse të qytetarëve, dhe në fund;

(v) ulja në mënyrë të jashtëzakonshme e cilësisë urbane të jetesës që ofron qyteti, pas ndërhyrjeve të gabuara të qeverisë qendrore dhe vendore në procesin e dhënies së lejeve ndërtimore (për ndërtime të reja) dhe kontrollin e territorit për ndërtime informale.

Një problem tjetër shumë i madh që sjell ky treg, specifikisht industria që prodhon apartamente të reja, është fakti se ai është prurësi i parë në ekonominë shqiptare.

Në një kohë kur, Shqipëria e dekadës së katërt pas socializëm, ende nuk ka një model ekonomik të mbështetur te prodhimi (manifaktura), gjë që do të siguronte një ekonomi që punëson në shkallë të gjerë, të qëndrueshme në kohë por edhe në mjedis.

Kjo është një gjë e keqe, edhe në krahasim me vendet e rajonit, me të cilat ekonomia shqiptare konkurron për të tërhequr investime.

Këto vende e kanë industrinë e ndërtimit, prurësin e tretë apo të katërt në ekonomi; ndërkohë që në vendet e para kanë prodhimin e manifakturës.

Një shqetësim tjetër që vjen nga kjo situatë e sektorit të ndërtimit të banesave të reja është fakti se ato sjellin mbi 50% të të ardhurave të veta të Bashkisë së Tiranës.

ÇfarĂ« do tĂ« thotĂ« se nĂ« njĂ« moment, kur tregu tĂ« hyjĂ« nĂ« sjelljen normale ekonomike, rĂ«nia e sasisĂ« sĂ« sipĂ«rfaqes sĂ« re tĂ« ndĂ«rtuar do tĂ« shoqĂ«rohet me uljen drastike tĂ« buxhetit tĂ« BashkisĂ« sĂ« TiranĂ«s, dhe gjithçka tĂ« keqe qĂ« e shoqĂ«ron kĂ«tĂ«.

Dhe kĂ«tu dalim te pĂ«rgjigjja e drejtpĂ«rdrejtĂ« e pyetjes tuaj. NĂ«se theksova “kur tregu tĂ« hyjĂ« nĂ« sjelljen normale ekonomike” do tĂ« thotĂ« se çmimet e banesave, gjatĂ« viteve tĂ« fundit, nuk u janĂ« pĂ«rgjigjur mekanizmave pĂ«rcaktues tĂ« tregut tĂ« lirĂ« (sipas raportit ofertĂ«-kĂ«rkesĂ«).

Që do të thotë se ai nuk është financuar nga blerës fundorë që synonin strehimin e familjes së tyre, sikurse është qëllimi final i ndërtimit të banesave të reja në shoqëritë perëndimore. Ai është financuar nga paratë e pista të krimit të organizuar publik (korrupsioni qeverisës) dhe privat (aktivitetet kriminale).

 

Si e shpjegoni që rritja e çmimit të apartamenteve është më e shpejtë dhe më e lartë se rritja e të ardhurave, pse ky raport?

Rritja e çmimeve të apartamenteve më shpejt se rritja e të ardhurave të qytetarëve është një tregues tjetër se tregu është një flluskë që rrezikon plasjen. Ne kemi argumentuar këtë nga qasja urbanistike, por ka edhe argumente të forta ekonomike.

Së pari, është Indikatori i Joseph Stieglitz. Stieglitz thotë se nëse çmimi i një aseti është më i lartë se sa sugjerojnë fondamentet e ekonomisë dhe njerëzit vazhdojnë ta blejnë atë thjesht dhe vetëm të shtyrë nga ideja se çmimi i tij do të rritet edhe më shumë, atëherë flluska është afër.

SĂ« dyti Ă«shtĂ« “metoda” vlerĂ«suese e FMN. Nga studimet empirike tĂ« FMN ka rezultuar se nĂ«se diferenca mes rritjes sĂ« sektorit tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« banesave dhe rritjes sĂ« ekonomisĂ« nĂ« tĂ«rĂ«si qĂ«ndron mbi 5 pikĂ« pĂ«rqindje pĂ«r mĂ« shumĂ« se 5 vjet, atĂ«herĂ« rreziku pĂ«r flluskĂ« rritet nĂ« mĂ«nyrĂ« eksponenciale. NĂ« tre vitet 2020 – 2022, raporti i rritjes sĂ« sektorit tĂ« ndĂ«rtimit me atĂ« tĂ« PBB, 4.5 – 10.9%.

Dhe konkretisht: në vitin 2020, sektori i ndërtimit u rrit me 1.21%, kurse ekonomia ra me 3.3% (diferencë 4.5%); në vitin 2021, diferenca mes rritjes së ndërtimit dhe asaj të ekonomisë kërceu në 9.1%, dhe; në vitin 2022 arriti në rekordin 10.9%.

PĂ«r tĂ« ardhur te pĂ«rgjigjja direkte e pyetjes suaj, shpjegimi Ă«shtĂ« se sektori i ndĂ«rtimit tĂ« banesave nuk orientohet nga mekanizmi i pĂ«rcaktimit tĂ« çmimit sipas marrĂ«dhĂ«nies kĂ«rkesĂ« – ofertĂ« pĂ«r strehim, por sipas mekanizmit kĂ«rkesĂ« – ofertĂ« “parkim i produkteve tĂ« krimit”. Me pak fjalĂ«, nĂ« kĂ«tĂ« treg kĂ«rkesa nuk orientohet nga nevoja pĂ«r strehim, por nga nevoja pĂ«r parkim parash tĂ« zeza dhe gri.

 

Me këtë rritje të shpejtë të çmimeve të apartamenteve, a pritet të ndodhë flluska e çmimeve apo ka elemente të pranisë së fenomenit?

Fakti që jemi para një flluske mund të vërtetohet nga shumë qasje, por unë do të doja të trajtoja vetëm ato që kanë lidhje me zhvillimin urban dhe territorial.

Së pari është argumenti i normave të strehimit. Norma e vendeve të BE është rreth 30 metër katror banim për banor. Në fakt, kjo është edhe një normë projektimi, që do të thotë se ne arkitektët në proceset planifikuese dhe projektuese përdorim pikërisht këtë shifër, në projektet e reja të strehimit.

Kurse nĂ« TiranĂ«, qĂ« sipas matjeve tĂ« INSTAT nĂ« 12 vitet e fundit (2011 – 2023) u rrit vetĂ«m me 40 mijĂ« banorĂ«, u ndĂ«rtuan rreth 12 milionĂ« metra katror banesĂ« e re, apo 300 metĂ«r katror pĂ«r banor tĂ« ri. Pra, 10 herĂ« mĂ« shumĂ«.

SĂ« dyti Ă«shtĂ« argumenti i krahasimit tĂ« dinamikave tĂ« çmimit tĂ« banesave nĂ« 20 vitet e fundit nĂ« TiranĂ«. UnĂ« e kam bĂ«rĂ« kĂ«tĂ«, referuar INSTAT dhe “Monitor”, dhe mĂ« del se

(i) nĂ« periudhĂ«n 2005 – 2007 dhe 2017 – 2024, çmimet shĂ«nuan rritjen mĂ« tĂ« madhe; nĂ« periudhĂ«n 2009 – 2011 dhe 2014 – 2016 çmimet nuk ndryshuan; nĂ« periudhĂ«n 2012 – 2014 çmimet u rritĂ«n pak, dhe; nĂ« periudhĂ«n 2017 – 2024, indeksi i rritjes ishte i jashtĂ«zakonshĂ«m.

PĂ«rveç interpretimeve tĂ« tjera, ajo qĂ« deduktohet Ă«shtĂ« e qartĂ«: nĂ« vitet (2009 – 2011 dhe 2014 – 2016) kur nĂ« treg nuk hyri asnjĂ« metĂ«r katror banim i ri (ofertĂ« e re zero), si pasojĂ« e moratoriumeve tĂ« ndĂ«rtimit, çmimi nuk ndryshoi; kurse nĂ« vitet e tjera, sa mĂ« e madhe tĂ« ishte sasia e sipĂ«rfaqes sĂ« re tĂ« banimit qĂ« hynte nĂ« treg, aq mĂ« shumĂ« rritej çmimi.

Kushdo që njeh rregullat e tregut të lirë, e kupton se në këtë sektor nuk ka pasur treg të lirë për strehim.

ThĂ«nĂ« kĂ«to, Ă«shtĂ« e qartĂ« se jemi nĂ« njĂ« flluskĂ« tĂ« qartĂ« dhe fundi i njĂ« flluske Ă«shtĂ« gjerĂ«sisht i njohur nĂ« botĂ«. Mjafton tĂ« kujtojmĂ« krizĂ«n – apo plasjen e flluskĂ«s sĂ« çmimeve tĂ« banesave – nĂ« SHBA nĂ« vitin 2008.

Sigurisht flluska shqiptare nuk do të ketë ndikim shumë më të gjerë se familjet shqiptare dhe Shqipëria, sepse ne jemi një vend i vogël dhe ekonomia jonë nuk bën pjesë në rrjetin global të ekonomive, por nuk mund të mohohet se shumë të huaj që kanë blerë apartamente në Tiranë do të preken njësoj.

 

Në këtë situatë, ku çmimet po njohin rritje me të shpejtë sesa të ardhurat e familjarëve, çfarë skemash për përballueshmërinë e blerjeve të apartamenteve duhet të zbatojë qeveria? Cilat modele rekomandoni?

Dy janë detyrat e qeverisjes në lidhje me strehimin: (i) të bëjë strehimin të përballueshëm për të gjitha familjet shqiptare; dhe (ii) të bëjë të arritshëm strehimin edhe për familjet që e kanë të papërballueshëm nëpërmjet tregut të lirë.

Strehimi i përballueshëm për të gjitha familjet ka kuptimin që qeveria nëpërmjet (a) instrumenteve të planifikimit dhe projektimit urban dhe (b) politikës tatimore, sigurohet që çmimet në tregun e banesave të jenë të përballueshme për shumicën dërmuese të familjeve.

Për planifikimin territorial dhe urban mund them se: megjithëse kemi harxhuar qindra miliona euro të taksapaguesve për arkitektë të huaj, nuk kemi asnjë Plan, në asnjë qytet që të na shërbejë për një zhvillim të zgjuar, të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës të qyteteve tona.

PĂ«r politikĂ«n tatimore, mund tĂ« thuhet se sot nĂ« TiranĂ«, 13% e vlerĂ«s sĂ« apartamentit shkon nĂ« buxhetin e bashkisĂ«, pa folur pĂ«r “buxhetin privat” tĂ« zyrtarĂ«ve.

Të dyja këto, së bashku me faktin se tregu i banesave nuk i përgjigjet kërkesës për strehim, por për parkim parash të zeza dhe gri, bëjnë që strehimi të mos jetë i përballueshëm për shumicën dërmuese të familjeve shqiptare. E krahasuar me të ardhurat që marrin banorët, çmimet në Tiranë janë më të shtrenjta se në Romë, Vjenë, Barcelonë, Stokholm, Berlin.

Nga ana tjetĂ«r, strehimi social Ă«shtĂ« ndihma qĂ« shoqĂ«ria si njĂ« e tĂ«rĂ«, nĂ«pĂ«rmjet buxhetit tĂ« shtetit dhe pronave tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta lokale, i jep njĂ« pjese tĂ« vogĂ«l tĂ« saj, qĂ« nuk e ka tĂ« mundur t’i drejtohet tregut tĂ« lirĂ«, pĂ«r t’u strehuar.

Mirëpo, ka një pikë thyerje këtu: sistemi i strehimit social mund të funksionojë në një raport të caktuar midis dy grupeve:

(i) grupi që për vete e ka strehimin të përballueshëm dhe (ii) grupi që ka të pamundur sigurimin e një banese pa ndihmën e shoqërisë (grupi i parë). Nëse ky raport nuk arrihet, solidariteti është i pamundur, peshorja tërheq poshtë të gjithë shoqërinë, dhe jo vetëm me çështjen e strehimit.

Thënë këto, kam thënë edhe rekomandimet e mia:

(i) qeveria duhet tĂ« heqĂ« dorĂ« nga propaganda dhe popullzimi mbi çështjet e strehimit social, por t’u kthehet detyrave tĂ« saj primare sikurse i prezantova nĂ« pĂ«rgjigjen e mĂ«sipĂ«rme;

(ii) të heqë dorë nga rritja e burokracisë duke mbajtur institucione si Enti Banesave apo akoma më keq, të ndërtojë institucione të tjera (sikurse kam dëgjuar se po premton Kryeministri), sepse të gjitha paratë që harxhohen për mbajtjen e kësaj administrate janë dhënë nga taksapaguesi për të ndihmuar familjet në nevojë dhe jo për të mbajtur me paga dhe kosto operative burokratë; dhe

(iii) të rrisë përballueshmërinë e shumicës dërmuese të familjeve shqiptare të një banese për strehim sipas tregut të lirë, dhe në fund të ndihmojë në gjetjen e një banese edhe për grupin e vogël të familjeve që nuk e arrijnë dot atë nëpërmjet tregut të lirë.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post “Tregu i banesave nĂ« TiranĂ«, jashtĂ« kontrollit tĂ« tregut tĂ« lirĂ«, po ushqehet nga para tĂ« pista” appeared first on Revista Monitor.

↗

Strehimi, a mjaftojnë politikat e qverisë shqipare, krahasimi me vendet e BE-së  

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NĂ« vitin 2024, njĂ« qytetari shqiptar i duhen gati 19 paga vjetore pĂ«r tĂ« blerĂ« njĂ« apartament, sipas pĂ«rllogaritjeve tĂ« “Monitor” bazuar nĂ« metodologjinĂ« e “Deloitte”.

Edhe të dhënat e Numbeo-s për 6-mujorin e parë të vitit 2025 e konfirmojnë këtë realitet të vështirë, duke e vendosur Shqipërinë në krye të listës së vendeve europiane me çmimet më të larta të banesave në raport me fuqinë blerëse.

Ndërkohë që qeveria mburret me rritjen e investimeve në pasuri të paluajtshme dhe synon të tërheqë blerës të huaj, shtresa e mesme dhe e re e popullsisë e ka gjithnjë e më të pamundur sigurimin e një banese.

Politikat e deritanishme të strehimit nuk arrijnë të përballojnë këtë krizë të thellë, ndërsa zgjidhjet e ofruara mbeten të fragmentuara, burokratike dhe të papërshtatura me realitetin ekonomik të shumicës së shqiptarëve.

Në vend zbatohen gjashtë programe kombëtare të strehimit.

Enti KombĂ«tar i Banesave (EKB) Ă«shtĂ« institucioni pĂ«rgjegjĂ«s pĂ«r zbatimin e programit tĂ« ndĂ«rtimit tĂ« banesave me kosto tĂ« ulĂ«t, njĂ« nga gjashtĂ« programet kombĂ«tare tĂ« strehimit. Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« EKB-sĂ« pĂ«r “Monitor”, qĂ« prej vitit 1994 janĂ« strehuar rreth 11,492 familje.

Sistemi aktual i strehimit social, bazuar nĂ« ligjin nr. 22/2018 “PĂ«r strehimin social”, tĂ« pĂ«rditĂ«suar me ndryshimet e ligjit nr. 48/2023 ofron disa programe tĂ« targetuara pĂ«r shtresat nĂ« nevojĂ«, pĂ«rfshirĂ« ndĂ«rtimin me kosto tĂ« ulĂ«t dhe subvencionimin e qirasĂ«.

Përzgjedhja e përfituesve bazohet në kritere si: mungesa e banesës, mbipopullimi, rreziku nga shembja, statusi familjar ose social dhe përkatësia në grupe të margjinalizuara.

Më herët, kryeministri Edi Rama njoftoi gjithashtu se qeveria është në procesin e krijimit të një Agjencie Kombëtare të Planifikimit Urban dhe Strehimit, që do të fokusohet në një qasje të re ndaj strehimit social, si dhe në nisma për të lehtësuar blerjen e banesave nga shtresat me të ardhura të ulëta dhe të mesme.

“Do t’i qasemi nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« re strehimit social, duke krijuar mundĂ«si reale pĂ«r ata qĂ« sot e kanĂ« tĂ« pamundur tĂ« blejnĂ« njĂ« banesĂ« nĂ« tregun e lirĂ«â€.

Megjithatë, urbanisti dhe pedagogu Gentian Kaprata paralajmëron se strehimi social nuk mund të mbajë peshën e një tregu të çakorduar, sidomos nëse raporti mes atyre që mund të blejnë dhe atyre që varen nga ndihma publike është në disbalancë të thellë.

“Strehimi social Ă«shtĂ« ndihma qĂ« shoqĂ«ria si njĂ« e tĂ«rĂ«, nĂ«pĂ«rmjet buxhetit tĂ« shtetit dhe pronave tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta lokale, i jep njĂ« pjese tĂ« vogĂ«l tĂ« saj, qĂ« nuk e ka tĂ« mundur t’i drejtohet tregut tĂ« lirĂ«, pĂ«r t’u strehuar.

Mirëpo, ka një pikë thyerje këtu: sistemi i strehimit social mund të funksionojë në një raport të caktuar midis dy grupeve:

(i) grupi që për vete e ka strehimin të përballueshëm dhe

(ii) grupi qĂ« ka tĂ« pamundur sigurimin e njĂ« banese pa ndihmĂ«n e shoqĂ«risĂ« (grupi i parĂ«). NĂ«se ky raport nuk arrihet, solidariteti Ă«shtĂ« i pamundur, peshorja tĂ«rheq poshtĂ« tĂ« gjithĂ« shoqĂ«rinĂ«, dhe jo vetĂ«m me çështjen e strehimit”, thotĂ« ai.

Ekspertët rekomandojnë që Shqipëria të shikojë drejt modeleve që kanë funksionuar në vende të tjera me sfida të ngjashme.

Ekonomisti Elvin Meka sugjeron përdorimin e obligacioneve të banesave dhe krijimin e skemave hibride që përfshijnë qeverinë, bashkitë, sektorin bankar dhe zhvilluesit privatë. Këto skema do të siguronin financim afatgjatë për ndërtimin e banesave të përballueshme dhe qasje të zgjeruar për qytetarët.

Stela Dhami propozon që modeli austriak i banesave sociale me qira afatgjatë dhe mundësi blerjeje përmes kredive të buta mund të përshtatet edhe në Shqipëri.

Ky model, që funksionon me sukses në Vjenë dhe qytete të tjera europiane, siguron jo vetëm çmime të ulëta, por edhe siguri dhe cilësi në jetesë.

“ShumĂ« vende me kĂ«rkesĂ« nĂ« rritje pĂ«r banim janĂ« pĂ«rgjigjur duke ofruar modele hibride tĂ« rezidencave publike, me kontrata afatgjata qiraje me tĂ« drejta tĂ« plota pĂ«r qiramarrĂ«sit. KĂ«ta banorĂ« kanĂ« njĂ« marrĂ«dhĂ«nie afatgjatĂ« dhe tĂ« qĂ«ndrueshme me shtetin, duke ndĂ«rtuar kĂ«shtu njĂ« model tĂ« suksesshĂ«m ku ata ndihen tĂ« sigurt dhe tĂ« mbrojtur.

Një nga shtetet që ka aplikuar me sukses këtë model është Austria, ku një pjesë e konsiderueshme e popullsisë jeton në rezidenca publike.

Këto rezidenca dallohen për cilësinë e ndërtimit, e cila është e barabartë me banesat private, dhe për mbrojtjen ligjore dhe rregullore që sigurojnë të drejta të qarta për banorët.

NĂ« ShqipĂ«ri, mund tĂ« merret parasysh ky model, duke ofruar mundĂ«sinĂ« qĂ« njĂ« pjesĂ« e rezidencave publike t’u shiten banorĂ«ve nĂ« varĂ«si tĂ« mundĂ«sive tĂ« tyre. Kjo do tĂ« mundĂ«sohej pĂ«rmes aksesit nĂ« kapital financiar, pĂ«r shembull, pĂ«rmes kredive tĂ« buta tĂ« ofruara nga bankat”, pohon ajo.

 

Disa nga politikat për strehimin që po zbatohen në vendet e BE

Politikat e strehimit ndryshojnë ndjeshëm nga një shtet në tjetrin në vendet e Bashkimit Europian.

Polonia po pĂ«rballet me njĂ« mungesĂ« tĂ« konsiderueshme banesash, me njĂ« deficit qĂ« arrin deri nĂ« 2 milionĂ« njĂ«si. Çmimet e qirave dhe shitjeve janĂ« rritur ndjeshĂ«m, duke e bĂ«rĂ« strehimin tĂ« papĂ«rballueshĂ«m pĂ«r shumĂ« qytetarĂ«.

Për rrjedhojë, Polonia ka ndërmarrë një sërë masash për të zgjidhur krizën e strehimit dhe për të përmirësuar aksesin në banesa të përballueshme. Disa nga nismat kryesore përfshijnë:

Programi “ÇelĂ«si i Strehimit” (Key to Housing) ka pĂ«r qĂ«llim ndĂ«rtimin e 15,000 apartamenteve sociale dhe komunale nĂ« vitin e parĂ«, me njĂ« objektiv vjetor prej 40,000 njĂ«sish deri nĂ« vitin 2030.

Në vitin 2025, do të alokohen të paktën 2.5 miliardë PLN (rreth 650 milionë euro) për këtë nismë. Programi përfshin: 8,000 apartamente komunale për qira të përballueshme, 6,500 apartamente sociale për grupe vulnerabël.

Qeveria po mbështet ndërtimin dhe rinovimin e konvikteve për studentët dhe kandidatët për doktoraturë, duke ofruar grante deri në 80% të kostove të investimit. Kjo masë synon të lehtësojë ngarkesën financiare për studentët dhe të përmirësojë kushtet e jetesës për ta.

Qeveria ka miratuar një projektligj që rrit ndjeshëm financimet për strehimin social. Për vitin 2025 parashikohet disbursim fondi me vlerë 2.5 miliardë PLN (rreth 650 milionë euro), me mundësi deri në 5 miliardë PLN (rreth 1.3 miliardë euro).

PĂ«r periudhĂ«n 2025 – 2030, njĂ« total prej 45 miliardĂ« PLN (rreth 11.7 miliardĂ« euro), me njĂ« kufi vjetor prej 10 miliardĂ« PLN apo 2.3 miliardĂ« euro. KĂ«to fonde do tĂ« pĂ«rdoren pĂ«r ndĂ«rtimin e 15,000 njĂ«sive strehimi sociale nĂ« vitin 2025, me grante deri nĂ« 80% tĂ« kostos pĂ«r bashkitĂ« qĂ« ndĂ«rtojnĂ« ose rinovojnĂ« banesa.

Për të nxitur kursimin për strehim, janë propozuar disa ndryshime në llogaritë e strehimit: Depozita minimale mujore 65 euro; Norma minimale e bonuseve vjetore rritet në 4% apo heqja e kufirit të moshës për kontribuuesit. Këto masa synojnë të rrisin kursimet për ndihmën në blerjen e një banese.

Spanja planifikon të investojë rreth 1.3 miliardë euro nga fondet e BE-së për ndërtimin industrial të strehimit social. Objektivi është ndërtimi i 15,000 banesave të reja çdo vit, për të zgjidhur mungesën e strehimit dhe për të përmirësuar përballueshmërinë për qytetarët.

Qeveria hungareze ka propozuar njĂ« subvencion vjetor prej 1 milion forintash (rreth 3,000 euro) pĂ«r shĂ«rbyesit publikĂ« – pĂ«rfshirĂ« mjekĂ«, infermierĂ«, mĂ«sues, policĂ« dhe ushtarĂ« – si pjesĂ« e njĂ« programi pĂ«r mbĂ«shtetjen e strehimit dhe pĂ«r rritjen e qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« sociale. Kjo masĂ« Ă«shtĂ« paralajmĂ«ruar si pjesĂ« e njĂ« pakete para zgjedhjeve tĂ« vitit 2026.

Në Gjermani, veçanërisht në qytetin e Berlinit, strehimi është bërë gjithnjë e më i papërballueshëm. Një e treta e familjeve nuk mund të përballojnë çmimet e qirave në tregun e hapur. Si përgjigje, autoritetet kanë ndërmarrë masa për të kontrolluar qiratë dhe për të nxitur ndërtimin e banesave sociale e të përballueshme, megjithatë mungesa mbetet një sfidë serioze në metropolet kryesore.

Në Itali, qeveria ka vendosur një garanci shtetërore prej 80% për hipotekat e blerjes së shtëpive të para për individët nën 36 vjeç, çifte të rinj, prindër të vetmuar me fëmijë të mitur dhe familje të mëdha.

Ky program është i vlefshëm deri në vitin 2027.

Ndërsa për qytetin e Milanos ka miratuar një plan ambicioz për ndërtimin e 10,000 njësive strehimi me qira të kontrolluar, me një qira maksimale prej 80 euro për metër katror në vit. Ky plan synon të mbulojë nevojat e qytetarëve me të ardhura mujore midis 1,500 dhe 2,500 euro.

NĂ« rajonin e KalabrisĂ«, njĂ« projekt pĂ«r tĂ« evakuuar romĂ«t nga njĂ« kamp (tĂ« izoluar nga pjesa tjetĂ«r e shoqĂ«risĂ«) dhe pĂ«r t’i strehuar ata nĂ« njĂ«sitĂ« e reja tĂ« strehimit Ă«shtĂ« modifikuar pas ndĂ«rhyrjes sĂ« aktivistĂ«ve pĂ«r tĂ« drejtat e romĂ«ve. Plani i modifikuar tani parashikon zhvendosjen e familjeve nĂ« strehim social tĂ« integruar, duke shmangur krijimin e njĂ« getoje tĂ« re.

 

Lexoni edhe:

Apartament në Tiranë: Mision i paarritshëm për shtresën e mesme

The post Strehimi, a mjaftojnë politikat e qverisë shqipare, krahasimi me vendet e BE-së   appeared first on Revista Monitor.

↗

Shtatë mëkatet vdekjeprurëse të euforisë së korporatave

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NjĂ« mani e furishme e inovacionit financiar ka mbĂ«rthyer korporatat amerikane. ÇfarĂ« mund tĂ« shkojĂ« keq?, shkruan The Economist

 

Ashtu si qytetet e mëdha pasqyrojnë gjeninë e arkitektëve të tyre, manitë e mëdha financiare pasqyrojnë marrëzinë e hartuesve të tyre të veshur me kostum. Mënyra të reja për të mbledhur dhe për të shpenzuar kapital joshin drejtuesit ambiciozë dhe shtyjnë tregjet përpara.

Këtë herë nuk është ndryshe. Silicon Valley, Wall Street dhe Washingtoni po bashkëpunojnë në një nga epokat më të mëdha të fitimit të parave në kapitalizmin amerikan. Vlera e kompanive amerikane të listuara në raport me madhësinë e ekonomisë është në nivelin më të lartë të të gjitha kohërave.

Të përfshirë në këtë çmenduri, drejtuesit e korporatave amerikane po përqafojnë shtatë strategji të rrezikshme financiare. Këto pasqyrojnë obsesionet e momentit, nga Inteligjenca Artificiale dhe kriptovalutat te kapitali privat dhe ekonomia e nxitur nga patriotizmi.

Disa kanë jehona të bumit të së kaluarës, ndërsa disa janë krejt të reja. Të gjitha përfshijnë manovra financiare dhe ofrojnë të dhëna për natyrën e krizës së ardhshme.

 

 

  1. Lakmia për kripto

Presidenti Donald Trump ka promovuar me zell industrinë e kriptovalutave gjatë mandatit të tij të dytë.

Korporatat amerikane e kanĂ« ndjekur. AsgjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rçmuar kaq gjatĂ« nĂ« sallat e bordeve nuk Ă«shtĂ« pĂ«rqafuar mĂ« pas me kaq entuziazĂ«m. Bankat dhe shitĂ«sit mĂ« tĂ« mĂ«dhenj amerikanĂ« thonĂ« se po shqyrtojnĂ« krijimin e “stablecoins” tĂ« tyre tĂ« lidhura me Dollarin.

Disa kompani madje kanĂ« shndĂ«rruar departamentet e tyre tĂ« thesarit nga qendra pĂ«r pagesa dhe arkĂ«time nĂ« qendra spekulimi. MĂ« e spikatura Ă«shtĂ« Strategy (e quajtur mĂ« parĂ« MicroStrategy), udhĂ«heqĂ«sja e lĂ«vizjes sĂ« “departamentit tĂ« thesarit tĂ« kompanive qĂ« investojnĂ« nĂ« kriptovaluta”. Dikur njĂ« yll i epokĂ«s dotcom, sot ekziston vetĂ«m pĂ«r tĂ« blerĂ« bitcoin.

Kompania zotëron gati 70 miliardë dollarë bitcoin, të blera duke emetuar në mënyrë agresive borxhe dhe aksione. Biznesi është i vlefshëm sepse investitorët nuk kanë shumë mënyra të ekspozohen ndaj bitcoin, thonë mbështetësit e tij. Mbi 100 kompani po bëjnë diçka të ngjashme.

 

  1. Zilia ndaj investitorëve të vegjël

Skemat e tilla janĂ« pjesĂ«risht tĂ« dizajnuara pĂ«r t’u pĂ«lqyer investitorĂ«ve tĂ« palodhur individualĂ« tĂ« SHBA-sĂ«. Impulsi i tyre kryesor Ă«shtĂ« tĂ« blejnĂ« kur çmimet bien. Por disa prej tyre blejnĂ« çdo gjĂ«.

Aksionet-meme (aksionet qĂ« bĂ«hen virale nga mediat sociale) janĂ« rikthyer, dhe drejtuesit po pĂ«rpiqen t’i bĂ«jnĂ« pĂ«rshtypje publikut. Elon Musk i detyrohet turmĂ«s fanatike tĂ« investitorĂ«ve tĂ« vegjĂ«l marrĂ«veshjen e tij tĂ« pagĂ«s prej 1 trilion dollarĂ«sh te Tesla. VlerĂ«simi i fryrĂ« i Palantir Ă«shtĂ« produkt i instinkteve tĂ« turmĂ«s tĂ« tregtarĂ«ve amatorĂ«.

Të depërtosh në këtë botë të prekur nga aksionet-meme është e mundur edhe për kompani të vogla si American Eagle. Aksionet e markës së veshjeve janë rritur mbi 70% pasi vendosën aktoren Sydney Sweeney në një reklamë.

KompanitĂ« mund tĂ« shfrytĂ«zojnĂ« gjithashtu investitorĂ«t e vegjĂ«l pĂ«r t’u listuar nĂ« bursa shpejt dhe me pak kontroll, duke u bashkuar me njĂ« kompani tĂ« posaçme pĂ«r blerje (SPAC).

Pas bumit të epokës së pandemisë, këto entitete të zbrazëta, të preferuara nga investitorët e vegjël, po përmbytin sërish tregun. Më shumë se 150 pritet të bëhen publike këtë vit.

 

  1. Qarkullimi “dembel”

Kur tregjet ngrihen, rritet edhe toleranca ndaj kompleksitetit korporativ. Silicon Valley po teston kufijtë, me ekosistemin e Inteligjencës Artificiale tashmë të karakterizuar nga shpenzime ciklike dhe rrjete mbajtjesh të ndërsjella aksionesh.

Nvidia, furnizuesi kryesor i çipave tĂ« IA, zotĂ«ron aksione te CoreWeave, e cila blen çipat e saj pĂ«r t’ua dhĂ«nĂ« me qira tĂ« tjerĂ«ve, dhe po investon te xAI, e cila blen çipat e Nvidias pĂ«r tĂ« drejtuar modelet e saj.

Ajo do të investojë deri në 100 miliardë dollarë në OpenAI, duke i dhënë zhvilluesit të ChatGPT më shumë para për të blerë çipat e Nvidias.

Nga ana e saj, OpenAI, e cila është gjithashtu pjesërisht në pronësi të Microsoft, furnizuesit të saj më të madh të fuqisë llogaritëse, ka aksione në CoreWeave dhe së shpejti mund të zotërojë 10% të Advanced Micro Devices, konkurruesi kryesor i Nvidias.

EntuziastĂ«t thonĂ« se kjo nuk ndryshon shumĂ« nga marrĂ«veshjet e “financimit tĂ« furnizuesit” tĂ« zakonshme nĂ« industri tĂ« tjera. CinikĂ«t shohin paralele me praktikĂ«n e “qarkullimit fiktiv” tĂ« tregtarĂ«ve tĂ« energjisĂ« dhe firmave tĂ« internetit nĂ« fund tĂ« viteve 1990.

NĂ« marrĂ«veshje tĂ« tilla, tĂ« njohura si “Lazy Susans”, shpesh nuk shkĂ«mbeheshin mallra apo shĂ«rbime reale, edhe pse tĂ« dyja palĂ«t regjistronin tĂ« ardhura pĂ«r tĂ« arritur objektivat e fitimit. Etiketa qĂ« do t’u ngjitet marrĂ«veshjeve tĂ« IA do tĂ« varet nga fakti nĂ«se kompanitĂ« ndjekin ose jo angazhimet e tyre investuese.

 

  1. Marrëveshje të furishme

Çdo bum pĂ«rcaktohet nga mega-marrĂ«veshjet e tij, nga blerja e RJR Nabisco nĂ« vitin 1989 deri te bashkimi i AOL dhe Time Warner nĂ« vitin 2001. KĂ«tĂ« vit, kredia e lirĂ« dhe lehtĂ«simi rregullator kanĂ« ringjallur biznesin e blerjeve, pavarĂ«sisht vlerĂ«s sĂ« shkatĂ«rruar gjatĂ« valĂ«ve tĂ« mĂ«parshme.

Që nga vera, drejtuesit amerikanë kanë nënshkruar bashkimin më të madh hekurudhor ndonjëherë, blerjen më të madhe të një qendre të të dhënave dhe blerjen më të madhe me borxh në histori.

Këtë muaj Kimberly-Clark, prodhuesi i Huggies, ra dakord të paguajë pothuajse 50 miliardë dollarë për Kenvue, prodhuesin e Tylenol, blerja më e madhe e produkteve të konsumit në një dekadë.

 

  1. Lakmia për borxh

Për të financuar shpenzimet për qendra të të dhënave dhe blerjet, korporatat amerikane po ushqehen me borxh. Meta, gjiganti i Silicon Valley, kohët e fundit shiti 30 miliardë dollarë obligacione për të paguar investimet e saj në qendra të të dhënave, marrëveshja më e madhe e këtij lloji këtë vit. Për të fuqizuar rreshtat e pafund të serverëve që kërkojnë modelet e IA, ofruesit e energjisë po marrin gjithashtu borxhe masive.

Në këtë proces kompanitë po eksperimentojnë me forma më të reja të borxhit. Kredia private, e siguruar nga kompani investimi dhe jo nga bankat, është rritur në popullaritet.

Ndonjëherë huatë private duken të ngjashme me ato të dhëna nga huadhënësit tradicionalë. Por shpesh ato janë më krijuese.

NjĂ« risi nga Apollo, njĂ« kolos i tregjeve private, pĂ«rfshin dhĂ«nien e njĂ« huaje qĂ« vlerĂ«sohet nga agjencitĂ« e vlerĂ«simit si “investim kapitali” pĂ«r marrĂ«sin (duke e mbajtur tĂ« paprekur vlerĂ«simin e tij tĂ« kreditit), ndĂ«rkohĂ« qĂ« bilanci i huadhĂ«nĂ«sit pĂ«rfiton nga detyrime tĂ« klasĂ«s investuese.

NdĂ«rsa huamarrja rritet, ajo do tĂ« bĂ«het edhe mĂ« e vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u parĂ« nĂ« bilancet e kompanive.

Përveç ofertës së obligacioneve të saj, rreth 27 miliardë dollarë investime, kryesisht të financuara nga borxhi, të lidhura me qendrën e re të të dhënave të Metas në Louisiana nuk do të regjistrohen në bilancin e saj. xAI po planifikon diçka të ngjashme.

 

  1. Krenaria patriotike

NĂ«se kjo mani ka njĂ« himn, ai Ă«shtĂ« “Born in the USA”. KompanitĂ« amerikane po shfaqin patriotizmin e tyre me premtime tĂ« bujshme por tĂ« paqarta investimi. JPMorgan Chase ka thĂ«nĂ« se do tĂ« financojĂ« kompani tĂ« pĂ«rfshira nĂ« “siguri dhe qĂ«ndrueshmĂ«ri” me 1.5 trilionĂ« dollarĂ«. Disa drejtues kanĂ« shkuar edhe mĂ« tej, duke u lidhur ngushtĂ« me shtetin.

Qeveria amerikane tani zotĂ«ron njĂ« “aksion tĂ« artĂ«â€ nĂ« US Steel; 10% tĂ« Intel, prodhues çipash qĂ« po has vĂ«shtirĂ«si; dhe investime minoritare nĂ« tre kompani minerare.

SĂ« shpejti mund tĂ« zotĂ«rojĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« Westinghouse, prodhues reaktorĂ«sh bĂ«rthamorĂ«. BankierĂ«t thonĂ« se kompanitĂ« amerikane me edhe lidhje tĂ« largĂ«ta me “qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« kombĂ«tare” janĂ« tĂ« etura tĂ« bĂ«jnĂ« marrĂ«veshje me ShtĂ«pinĂ« e BardhĂ«.

Drejtoresha financiare e OpenAI kohĂ«t e fundit sugjeroi qĂ« qeveria tĂ« sigurojĂ« njĂ« “garanci” pĂ«r maninĂ« e huamarrjes sĂ« industrisĂ« sĂ« qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave.

 

  1. Grabitje e pangopur

NjĂ« mĂ«kat i fundit mund tĂ« shfaqet sĂ« shpejti. Çdo treg nĂ« rritje ka fshehur mashtrime nĂ« tĂ« kaluarĂ«n. Ashtu si skandalet kontabĂ«l te WorldCom dhe Enron, ato ka tĂ« ngjarĂ« tĂ« zbulohen mĂ« vonĂ«.

Dhe kushtet për shkelje janë të pjekura. Praktikat kontabël për IA, kripton dhe kreditë private janë mjaft fleksibël dhe të paqarta.

Dhe barrierat po lëkunden. Investitorët aktivistë nuk kanë më peshën që kishin dikur në tregjet publike. Zbatimi i ligjeve të emigracionit është një prioritet më i madh për Shtëpinë e Bardhë sesa krimet e punonjësve të zyrave.

 

Dita e gjykimit

Për momentin, Wall Street pret që kohët e mira të vazhdojnë. Diferencat e kreditit mbeten të ngushta. Luhatshmëria e tregut të aksioneve është e ulët. Investitorët e vegjël nuk tregojnë shenja lodhjeje.

JavĂ«n e kaluar, Robinhood, njĂ« broker online, tha se huamarrja e klientĂ«ve tĂ« tij ishte rritur me 153% kĂ«tĂ« vit. Shenjat e krijimit tĂ« njĂ« flluske shpesh bĂ«hen tĂ« dukshme shumĂ« pĂ«rpara se ajo tĂ« shpĂ«rthejĂ«. Alan Greenspan paralajmĂ«roi pĂ«r “ekzuberancĂ« iracionale” nĂ« vitin 1996, rreth katĂ«r vjet para se tĂ« vinte kriza tjetĂ«r.

Megjithatë, në disa cepa humori po fillon të prishet, për shembull në tregun e kriptos. Më herët këtë vit, Strategy tregtohej me më shumë se dyfishin e vlerës së zotërimeve të saj në bitcoin.

Ndërsa çmimi i bitcoin ka rënë, aksionet e kompanisë kanë rënë edhe më shumë. Fitimi i saj është tkurrur në rreth 20%.

NĂ«se nuk Ă«shtĂ« nĂ« gjendje tĂ« shesĂ« mĂ« shumĂ« aksione, mund t’i duhet tĂ« likuidojĂ« zotĂ«rimet e saj tĂ« bitcoinit pĂ«r tĂ« paguar kostot e larta tĂ« interesit. Si njĂ« zotĂ«ruese e madhe, dhe njĂ« kampione edhe mĂ« e madhe, e bitcoin, ajo rrezikon rĂ«nien.

Edhe shqetësimet për tregjet e kreditit janë rritur. First Brands, prodhues provincial i kandelave të ndezjes, mori hua mbi 10 miliardë dollarë përpara se të shpallte falimentin. Huadhënësit e saj tani e akuzojnë për mashtrim.

Jamie Dimon, drejtuesi i JPMorgan Chase, paralajmëroi se do të shfaqeshin edhe raste të tjera. Disa kompani të zhvillimit të biznesit, një lloj fondi kredie private, po tregtohen shumë poshtë vlerës së aseteve të tyre.

Aksionet e Blue Owl, firmë kredie private, kanë rënë me më shumë se 40% nga kulmi i fillimit të vitit. Tregjet dhe rregullatorët janë kthyer kundër Egan-Jones, një prej agjencive të preferuara të vlerësimit në kredinë private. Përdorimi nga industria i policave të sigurimit të jetës për të financuar investimet po vihet gjithashtu nën vëzhgim.

Pastaj shtrohet pyetja nëse shpenzimet kolosale të Silicon Valley për IA do të japin rezultat para se investitorët të humbasin durimin. Nëse jo, ndëshkimi mund të jetë më i ashpër për kompanitë që i janë dorëzuar shtatë mëkateve.

Pasojat, sidoqoftë, do të përhapeshin shumë përtej tyre. Humbjet për investitorët do të ndikonin në konsumin e familjeve. Tregjet e kreditit, dhe ndoshta edhe qeveria, do të pësonin goditje.

Pjesë të sistemit financiar që nuk janë testuar më parë do të viheshin nën presion. Inxhinierët do të mbeteshin pa punë. Por fajtorë do të ishin inxhinierët financiarë.

The post Shtatë mëkatet vdekjeprurëse të euforisë së korporatave appeared first on Revista Monitor.

↗

Si t’i pĂ«rshĂ«ndesim njerĂ«zit nĂ« punĂ«

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

The Economist, nĂ«pĂ«rmjet “kĂ«shilltarit tĂ« zyrĂ«s” Max Flannel, jep kĂ«shilla mbi mĂ«nyrĂ«n e pĂ«rshĂ«ndetjes nĂ« punĂ«.

I dashur Max,
NĂ« fillim tĂ« takimeve virtuale, a duhet t’i pĂ«rshĂ«ndes tĂ« gjithĂ« njĂ« pĂ«r njĂ«? MĂ« duket se merr shumĂ« kohĂ«, por nuk dua tĂ« dukem jomiqĂ«sor.

NĂ« takimet virtuale, çdo pĂ«rshĂ«ndetje bĂ«n qĂ« pjesĂ«marrĂ«sit tĂ« humbasin kohĂ« duke ndezur mikrofonin vetĂ«m pĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« “pĂ«rshĂ«ndetje” mbrapsht. Pastaj disa pyesin “si jeni?”, duke detyruar tĂ« tjerĂ«t ta ndezin sĂ«rish dhe tĂ« thonĂ« diçka shumĂ« “domethĂ«nĂ«se”, si “mirĂ«â€.

Deri sa kjo të përfundojë, dikush tjetër është bashkuar në takim dhe cikli nis nga e para. Përdor rregullin e treshit: nëse janë tre ose më shumë persona të pranishëm, mjafton të tundësh dorën.

Kam fobi nga mikrobet dhe e urrej shtrĂ«ngimin e duarve. MĂ« merr malli pĂ«r ditĂ«t e pandemisĂ«, kur askush nuk prekte askĂ«nd. ÇfarĂ« mĂ« kĂ«shillon?

Opsioni mĂ« i mirĂ« Ă«shtĂ« tĂ« mbash maskĂ«: nuk ka mĂ«nyrĂ« mĂ« ekonomike pĂ«r t’i bĂ«rĂ« njerĂ«zit t’i mbajnĂ« duart larg teje. Mund t’i kĂ«rkosh punĂ«dhĂ«nĂ«sit tĂ« punosh nga shtĂ«pia.

Nëse kjo është shumë ekstreme, mund të bësh gjestin e kohës së pandemisë, të zgjatjes së bërrylit drejt tjetrit, dhe të shpresosh se do të të përgjigjen. Por ajo që kishte kuptim atëherë, tani duket e çuditshme.

Kam ankth se si t’i pĂ«rshĂ«ndes njerĂ«zit, sidomos ata qĂ« i njoh pak, por jo mirĂ«. Kam jetuar pĂ«r njĂ« kohĂ« nĂ« Japoni kur isha i ri dhe, pĂ«r tĂ« shmangur vendimin nĂ«se duhet t’i pĂ«rqafoj apo jo, ndalem para se tĂ« afrohem shumĂ« dhe pĂ«rkulem. ËshtĂ« e habitshme sa shpesh edhe tĂ« tjerĂ«t pĂ«rkulen. A Ă«shtĂ« kjo njĂ« strategji e arsyeshme?

Varet pak nĂ«se je ende nĂ« Japoni. Por pĂ«rshĂ«ndetja parandaluese Ă«shtĂ« njĂ« taktikĂ« e mirĂ« kudo. NjĂ« variant tjetĂ«r i kĂ«saj metode Ă«shtĂ« tĂ« bĂ«sh shumĂ« gjeste kur afroheni: thuaj “pĂ«rshĂ«ndetje” me zĂ« tĂ« lartĂ«, pĂ«rshĂ«ndet me dorĂ« dhe buzĂ«qesh si i marrĂ«.

Ndalu rreth dy metra larg tjetrit, jashtë rrezes së kontaktit, dhe nëse është e nevojshme, vazhdo të tundësh dorën dhe të përshëndesësh edhe për disa çaste.

Nëse je në një sallë takimesh, lëviz shpejt në anën tjetër të tavolinës ndërsa përshëndet. Nëse dukesh pak i çmendur, por shumë miqësor, ke gjetur formulën e duhur. Nuk do të nevojitet përshëndetje tjetër.

Nuk di se si t’i pĂ«rshĂ«ndes koleget femra me tĂ« cilat kam punuar prej vitesh. Mund t’u shtrĂ«ngoj duart, siç bĂ«j me burrat, por kjo mĂ« duket pak formale. Ke ndonjĂ« kĂ«shillĂ«?

Kjo është një nga pyetjet që më bëhet më shpesh, të paktën nga njerëz në Amerikë dhe në Europën Perëndimore. Këshilla klasike është të shtrëngosh duart me të gjithë, pavarësisht sa mirë i njeh. Nëse funksionon si përshëndetje mes burrave, duhet të funksionojë edhe mes gjinive.

NĂ«se dĂ«shiron t’i shtosh pak mĂ« shumĂ« ngrohtĂ«si, pĂ«rdor tĂ« dyja duart pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« njĂ« ndjesi mĂ« miqĂ«sore, si njĂ« udhĂ«heqĂ«s politik pas firmosjes sĂ« njĂ« traktati paqeje.

Megjithatë, ka raste kur shtrëngimi i duarve duket vërtet i sikletshëm, për shembull, kur takon një koleg të afërt në një mjedis social.

Këshilla ime në këto raste është të mos bëhesh kurrë nismëtar: prit të shohësh çfarë bën tjetri dhe përshtatu. Rreziku është që humb pak kontroll dhe përfundon në një përqafim të padëshiruar, por të paktën nuk e nise ti.

Së fundmi pata një incident të pakëndshëm përqafimi në punë. Gabova në kohë dhe në koordinim, dhe përfundova me llapën e veshit të tjetrit në gojë. Ku gabova dhe çfarë duhet të kisha bërë?

Nëse përfundon kaq afër, kujto që një përqafim në punë nuk është përqafim i plotë, por vetëm i ngjan një të tillë. Nëse përqafon dikë, vendos krahun rreth tjetrit pa prekur asnjë pjesë të trupit të tij.

Mbaje fytyrën larg, përveç rasteve kur personi ka veshë jashtëzakonisht të mëdhenj, nuk do të gjendesh më në një situatë të tillë të tmerrshme.

NĂ« njĂ« pĂ«rshĂ«ndetje me puthje nĂ« faqe, nuk ramĂ« dakord pĂ«r numrin e lĂ«vizjeve tĂ« kokĂ«s dhe pĂ«rfundova me hundĂ«n e tjetrit nĂ« gojĂ«. ÇfarĂ« duhet tĂ« kisha bĂ«rĂ«?

Mund të kishe numëruar me zë të lartë. Afrohu gjithmonë me dorën e zgjatur për një shtrëngim duarsh, si të jesh një robot.

 

 

 

 

 

 

The post Si t’i pĂ«rshĂ«ndesim njerĂ«zit nĂ« punĂ« appeared first on Revista Monitor.

↗

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NjĂ« brez i tĂ«rĂ« po rritet jo me libra, lodra apo programe televizive, por me algoritme. Gen Alpha, fĂ«mijĂ«t qĂ« sot janĂ« nĂ«n 13 vjeç, po mĂ«sojnĂ« botĂ«n pĂ«rmes TikTok-ut, YouTube-it dhe InteligjencĂ«s Artificiale, nĂ« njĂ« mjedis ku “feed”-i vendos çfarĂ« shohin, çfarĂ« konsumojnĂ« dhe shpesh, si mendojnĂ«. Si po formĂ«sohet “ekonomia e vĂ«mendjes”


 

Nga Deada Hyka

NĂ« shtĂ«pitĂ« shqiptare, ekranet janĂ« bĂ«rĂ« shoqĂ«ruesit e pĂ«rhershĂ«m tĂ« fĂ«mijĂ«ve. NjĂ« vajzĂ« 12-vjeçare mund tĂ« mĂ«sojĂ« teknika make-up-i pĂ«rmes videove 30-sekondĂ«she, ndĂ«rsa njĂ« djalĂ« 13-vjeçar mĂ«son pĂ«r “suksesin” nga influencerĂ« qĂ« tregojnĂ« makina luksoze e jetĂ« tĂ« pĂ«rsosur.

Nuk janë më librat, filmat edukativë apo rrëfimet familjare që formojnë shijet dhe ëndrrat e tyre, por përmbajtje të krijuara për të mbajtur vëmendjen sa më gjatë, të projektuara për të krijuar varësi emocionale dhe shpesh për të ushqyer konsum.

Në prapaskenë, funksionon një sistem që nuk fle: algoritmi, që mëson çdo klikim, çdo ndalesë, çdo shikim të përsëritur. Ai përcakton se çfarë video shohim, çfarë muzike dëgjojmë, madje edhe si ndiejmë.

Sa mĂ« shumĂ« kohĂ« kalon njĂ« pĂ«rdorues, aq mĂ« shumĂ« vlerĂ« krijon pĂ«r platformĂ«n. Kjo Ă«shtĂ« arsyeja pse çdo pĂ«rmbajtje Ă«shtĂ« e shpejtĂ«, e lehtĂ« pĂ«r t’u konsumuar, e ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme.

TikTok, pĂ«r shembull, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« “mĂ«suesi i parĂ«â€ pĂ«r miliona tĂ« rinj nĂ« botĂ«, njĂ« mĂ«sues pa fytyrĂ«, pa pĂ«rgjegjĂ«si, por me ndikim tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« mĂ«nyrĂ«n si ata e shohin veten dhe botĂ«n.

YouTube, ndĂ«rkohĂ«, Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« univers paralel. Nga videot e animuara pĂ«r mĂ« tĂ« vegjlit, te “vlogjet” e jetĂ«s sĂ« pĂ«rsosur pĂ«r adoleshentĂ«t, ai ofron njĂ« realitet ku gjithçka Ă«shtĂ« e bukur, e shpejtĂ« dhe e arritshme
nĂ« pamje tĂ« parĂ«.

Por, pas ekranit qëndron një kurth i heshtur: çdo klikim ushqen një cikël të pafund reklamash, përmbajtjesh të ngjashme, rekomandimesh që rrallë çojnë në mësim të vërtetë, por gjithmonë në më shumë konsum.

Kjo kulturĂ« e menjĂ«hershme po formĂ«son njĂ« brez qĂ« kĂ«rkon gjithçka “tani”: veshjet mĂ« tĂ« fundit, telefonin e ri, suksesin e shpejtĂ«. NĂ« tregjet shqiptare, kjo reflektohet nĂ« mĂ«nyrĂ«n si fĂ«mijĂ«t dhe adoleshentĂ«t ndikojnĂ« vendimet e blerjes nĂ« familje.

Lodra që bëhen virale në rrjete shiten brenda ditësh. Influencerët po kthehen në forca reale marketingu, duke krijuar valë trendesh që dikur i diktonin reklamat televizive apo modat e huazuara nga jashtë.

Por ndikimi më i thellë është në formimin e identitetit. Në vend që ta ndërtojnë përmes përvojës reale, marrëdhënieve shoqërore apo përpjekjeve personale, fëmijët po e projektojnë veten përmes filtrave, reagimeve dhe pëlqimeve.

“Sa mĂ« pĂ«lqejnĂ«?”, “si dukem?”, “sa ndjekĂ«s kam?” janĂ« pyetje qĂ« pĂ«r shumĂ« prej tyre kanĂ« zĂ«vendĂ«suar pyetjet qĂ« dikur nxisnin mendimin kritik: “çfarĂ« di?”, “çfarĂ« dua tĂ« bĂ«hem?”, “çfarĂ« mĂ« bĂ«n tĂ« lumtur?”.

PsikologĂ«t paralajmĂ«rojnĂ« se kjo zhvendosje po ul durimin, aftĂ«sinĂ« pĂ«r t’u pĂ«rqendruar dhe gatishmĂ«rinĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar dĂ«shtimin, sepse algoritmi nuk njeh dĂ«shtim, vetĂ«m “scroll” tĂ« pafund.

Psikologia Ermela Shllaku thotĂ« pĂ«r “Monitor” se pĂ«r shkak tĂ« moshĂ«s, truri i tyre ende nuk ka arritur pjekurinĂ« mendore, ata janĂ« mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m dhe mĂ« lehtĂ« tĂ« prekshĂ«m ndaj çdo stimuli tĂ« jashtĂ«m.

“NĂ« tĂ« gjitha kĂ«to platforma dhe rrjete sociale, nĂ« qendĂ«r qĂ«ndron algoritmi, i cili nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« frikshme tĂ« rrĂ«mben nĂ« vorbullĂ«n e tij tĂ« shpejtĂ«, duke dhĂ«nĂ« kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme (dhe kĂ«shtu truri çliron dopaminĂ«).

Por, duke u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme, nuk u zhvillohet aspak durimi dhe aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rqendruar nĂ« aktivitete tĂ« ndryshme. NĂ« zhvillimin e shĂ«ndetshĂ«m tĂ« njĂ« individi – e sidomos tĂ« njĂ« fĂ«mije – ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si edhe zhvillimi emocional”, – thekson psikologia.

Në Shqipëri, situata është më komplekse për shkak të mungesës së edukimit digjital.

Shkollat rrallë ofrojnë programe që shpjegojnë se si funksionojnë algoritmet, si të mbrohet privatësia, apo si të menaxhohet koha online. Shumë prindër ndihen të humbur mes teknologjisë që ndryshon çdo muaj dhe sjelljeve që nuk i njohin dot më.

NdĂ«rsa influencuesit, shpesh tĂ« rinj qĂ« vetĂ« janĂ« rritur online, po marrin rolin e “udhĂ«rrĂ«fyesve” tĂ« brezit tĂ« ri, duke ofruar modele jete qĂ« shpesh janĂ« tĂ« shkĂ«putura nga realiteti ekonomik e social shqiptar.

NĂ« kĂ«tĂ« tablo, edhe Inteligjenca Artificiale po hyn me forcĂ«. FĂ«mijĂ«t tashmĂ« flasin me “shokĂ« virtualĂ«â€ qĂ« i kuptojnĂ« dhe u pĂ«rgjigjen, pĂ«rdorin aplikacione qĂ« u mĂ«sojnĂ« mĂ«simet, shkruajnĂ« pĂ«r ta apo u sugjerojnĂ« ide pĂ«r projekte.

Ndërveprimi njerëzor po zëvendësohet me komoditetin e menjëhershëm të një algoritmi që nuk gjykon, por as nuk edukon emocionalisht.

“Nuk di mĂ« ku mbaron argĂ«timi dhe ku fillon varĂ«sia”, thotĂ« J.SH., nĂ«nĂ« e dy fĂ«mijĂ«ve, 9 dhe 13 vjeç. “Fillimisht mĂ« dukej e pafajshme, disa video nĂ« YouTube pas mĂ«simeve, ndonjĂ« TikTok pĂ«r argĂ«tim.

Por gradualisht, çdo pushim, çdo darkĂ«, çdo moment i lirĂ« u kthye nĂ« ‘vetĂ«m edhe njĂ« video’. Dhe kur pĂ«rpiqem t’ua kufizoj, reagojnĂ« sikur po u heq diçka jetike”.

Ajo tregon se nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m çështje kohe, por çështje ndikimi. “Pas çdo videoje, kanĂ« njĂ« kĂ«rkesĂ« tĂ« re: njĂ« lodĂ«r qĂ« e panĂ«, njĂ« bluzĂ« si e influencueses, njĂ« aplikacion qĂ« ‘duhet patjetĂ«r’.

ËshtĂ« sikur algoritmi e di saktĂ«sisht se çfarĂ« t’u ofrojĂ« pĂ«r t’i mbajtur tĂ« lidhur dhe pĂ«r t’i bĂ«rĂ« tĂ« duan gjithnjĂ« mĂ« shumĂ«â€. Sot, thotĂ« ajo, sfida mĂ« e madhe nuk Ă«shtĂ« ta ndalosh teknologjinĂ«, por ta shpjegosh.

“PĂ«rpiqem t’u flas pĂ«r mĂ«nyrĂ«n si funksionon ‘feed’-i, pse shohin gjithmonĂ« tĂ« njĂ«jtat gjĂ«ra, pse çdo gjĂ« u duket e pĂ«rkryer. NdonjĂ«herĂ« mĂ« dĂ«gjojnĂ«, ndonjĂ«herĂ« jo. Por mĂ« frikĂ«son ideja qĂ« ndoshta po rriten duke menduar se bota Ă«shtĂ« aq e shpejtĂ«, e bukur dhe e pĂ«rsosur sa nĂ« ekran”, – pĂ«rfundon J.SH.

Megjithatë, tabloja nuk është vetëm gri. Disa familje shqiptare po tentojnë të ndërtojnë një ekuilibër: rikthimin e leximit, diskutimeve për përmbajtjen që shohin fëmijët, apo aktivitete të përbashkëta që nuk lidhen me ekranin.

Disa mĂ«sues dhe ekspertĂ« po nxisin pĂ«rfshirjen e edukimit digjital nĂ« kurrikula, pĂ«r tĂ« mĂ«suar fĂ«mijĂ«t si tĂ« kuptojnĂ« dhe sfidojnĂ« algoritmet, jo vetĂ«m t’u nĂ«nshtrohen atyre.

Edhe në ekosistemin e startup-eve shqiptare po lindin nisma që synojnë ta përdorin teknologjinë për të zhvilluar mendimin kritik dhe kreativitetin.

Aplikacione edukative, platforma për lexim interaktiv apo lojëra që nxisin bashkëpunimin real janë shenjat e para të një kundërkulture që synon ta rikthejë fëmijërinë në duart e njeriut, jo të sistemit.

 

 

Ekonomia e vëmendjes

Sipas të dhënave të AKEP, numri i përdoruesve aktivë të rrjeteve sociale në Shqipëri është rritur me mbi 20% vetëm gjatë dy viteve të fundit. TikTok-u, që fillimisht u perceptua si aplikacion argëtimi, është kthyer sot në motor të identitetit kulturor të adoleshentëve.

Në prapaskenë, funksionon një logjikë e thjeshtë: sa më shumë kohë qëndron një përdorues në ekran, aq më shumë vlerë krijon për platformën.

Çdo “scroll”, çdo ndalesĂ« e syrit, çdo klikim – regjistrohet, analizohet dhe pĂ«rdoret pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« profil emocional e konsumator.

TikTok-u, sipas ekspertĂ«ve tĂ« medias, Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« “mĂ«suesi i parĂ«â€ i fĂ«mijĂ«ve, njĂ« mĂ«sues qĂ« nuk mban asnjĂ« pĂ«rgjegjĂ«si pĂ«r pĂ«rmbajtjen qĂ« shpĂ«rndan, por ka ndikim mĂ« tĂ« fortĂ« se shkolla, prindĂ«rit apo shoqĂ«ria.

Në thelb të këtij transformimi qëndron ajo që quhet ekonomia e vëmendjes, një garë e heshtur për sekondat e syrit njerëzor.

YouTube, TikTok-u, Instagram-i dhe aplikacione tĂ« tjera pĂ«rdorin mekanizma tĂ« avancuar tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale pĂ«r tĂ« parashikuar çfarĂ« pĂ«rmbajtje do t’i pĂ«lqejĂ« njĂ« pĂ«rdoruesi tĂ« caktuar. Sa herĂ« qĂ« njĂ« video shikohet, sistemi mĂ«son, pĂ«rshtatet dhe e ushqen me diçka tĂ« re, por tĂ« ngjashme.

Rezultati Ă«shtĂ« njĂ« cikĂ«l konsumimi i menjĂ«hershĂ«m. “Algoritmi nuk tĂ« lĂ« tĂ« mĂ«rzitesh, ai tĂ« njeh mĂ« mirĂ« se vetja”, shpjegon sociologia Marsi Simo, e cila prej vitesh punon me prindĂ«r dhe fĂ«mijĂ« nĂ« TiranĂ«.

“Por ky ritĂ«m i pandĂ«rprerĂ« pĂ«rmbajtjesh tĂ« shpejta po shkatĂ«rron aftĂ«sinĂ« e fĂ«mijĂ«ve pĂ«r tĂ« duruar, pĂ«r tĂ« pĂ«rqendruar mendjen dhe pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njohuri nĂ« mĂ«nyrĂ« graduale. Gjithçka duhet tĂ« ndodhĂ« tani”.

Ky “tani” Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« filozofia e njĂ« kulture tĂ« re: blerjet “e menjĂ«hershme”, argĂ«timi “i menjĂ«hershĂ«m” shpĂ«rblimi “i menjĂ«hershĂ«m”. Veshjet qĂ« bĂ«hen trend nĂ« TikTok shiten brenda javĂ«sh nĂ« tregjet shqiptare.

Lodra qĂ« promovohen nĂ« video “unboxing” janĂ« gjithnjĂ« mĂ« tĂ« kĂ«rkuara. Rasti mĂ« i fundit ishte i kukullĂ«s Labubu. NĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pavetĂ«dijshme, fĂ«mijĂ«t janĂ« kthyer nĂ« hallkĂ«n e parĂ« tĂ« njĂ« zinxhiri ekonomik qĂ« ushqehet nga pĂ«rmbajtja digjitale.

Platformat digjitale janĂ« ndĂ«rtuar pĂ«r tĂ« krijuar varĂ«si, duke ndjekur logjikĂ«n e “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes” dhe kjo nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si, thotĂ« eksperti i teknologjisĂ« Besmir Semanaj.

Sipas tij, çdo “ping” i njoftimit, çdo video qĂ« fillon vetĂ«, çdo “like” qĂ« vjen menjĂ«herĂ« – tĂ« gjitha janĂ« si goditje tĂ« vogla me dopaminĂ«. E gjithĂ« kjo Ă«shtĂ« projektuar pĂ«r tĂ« mbajtur fĂ«mijĂ«t (dhe ne tĂ« rriturit) sa mĂ« gjatĂ« aty, sepse koha Ă«shtĂ« para pĂ«r ta.

 

Shkolla dhe familja, pa mburojë digjitale

Në Shqipëri, sistemi arsimor nuk është ende i përgatitur për të përballuar këtë realitet. Kurrikula zyrtare nuk e përfshin edukimin digjital si disiplinë më vete.

Mësuesit kanë pak njohuri mbi mënyrën se si funksionojnë algoritmet apo si mund të ndihmojnë nxënësit të zhvillojnë mendimin kritik ndaj përmbajtjes online.

NdĂ«rkohĂ«, prindĂ«rit janĂ« nĂ« dilemĂ«. “Ne nuk jemi rritur me kĂ«to teknologji, ndaj shpesh ndihemi tĂ« humbur”, thotĂ« njĂ« nĂ«nĂ« 42-vjeçare nĂ« TiranĂ«. “NĂ« fillim e lejon sepse mendon se fĂ«mija po argĂ«tohet, pastaj kupton se nuk di mĂ« si ta ndalosh”.

Për këtë, sociologia Simo thotë se, kufizimi i orëve të ekranit nuk mjafton, sepse fëmijët nuk janë më thjesht konsumatorë, ata janë krijues aktivë të përmbajtjes që më pas rikthehet në sistemin që i formëson.

Edhe psikolgia Shllaku thotĂ« se ndalimi i rreptĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhja e duhur, pasi kjo mund t’i shtyjĂ« edhe mĂ« shumĂ« fĂ«mijĂ«t drejt pĂ«rdorimit tĂ« teknologjisĂ«.

“NĂ« vend qĂ« t’u themi fĂ«mijĂ«ve ‘mos e pĂ«rdor’, le t’u mĂ«sojmĂ« si ta pĂ«rdorin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dobishme. Gjithashtu, Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe koha cilĂ«sore qĂ« kalohet me fĂ«mijĂ«t, pra, tĂ« qenĂ«t pranĂ« tyre jo vetĂ«m fizikisht, por edhe duke biseduar e duke i dĂ«gjuar pĂ«r t’u kuptuar emocionet pa i gjykuar.

NdĂ«rsa shkolla mund tĂ« zhvillojĂ« mĂ«sime ose orĂ« edukative pĂ«r t’i mĂ«suar fĂ«mijĂ«t mbi ndikimin e kĂ«tyre platformave nĂ« jetĂ«n e tyre, si dhe pĂ«r ndikimin e reklamave, algoritmeve dhe manipulimit online”, – thotĂ« ajo.

Z. Semanaj ndërkohë thotë se, ligjet tona ende po i ndjekin zhvillimet dhe shumica e platformave nuk kanë filtra që funksionojnë mirë për gjuhën shqipe.

“PrindĂ«rit shpesh nuk dinĂ« as ku tĂ« shikojnĂ« pĂ«r tĂ« kontrolluar privatĂ«sinĂ«. Fotoja e fĂ«mijĂ«s nĂ« plazh? Vendndodhja e shtĂ«pisĂ«? TĂ« gjitha mund tĂ« pĂ«rfundojnĂ« diku pa e ditur askush”, – shton eksperti.

 

Nga pasqyra digjitale te vetëperceptimi

Ndikimi nuk është vetëm ekonomik. Ai prek mënyrën se si fëmijët e shohin veten dhe botën përreth.

“NĂ« vend qĂ« identiteti tĂ« ndĂ«rtohet nga pĂ«rvoja reale, ai formohet nga reflektimi digjital i vetes: çfarĂ« postoj, sa mĂ« pĂ«lqejnĂ«, si dukem nĂ« kamera”, thotĂ« sociologia Marsida Simo.

“Kjo krijon njĂ« brez qĂ« jeton mes realitetit dhe simulimit, ku vlera personale matet me pĂ«lqime e ndjekĂ«s”.

Ky transformim po ndikon edhe në aftësitë sociale. Studime ndërkombëtare tregojnë se fëmijët që kalojnë më shumë se tri orë në ditë në rrjete sociale kanë më shumë gjasa të raportojnë ndjesi ankthi, vetmie apo pakënaqësie me pamjen e tyre.

NĂ« ShqipĂ«ri, psikologĂ«t flasin pĂ«r rritje tĂ« dukshme tĂ« rasteve tĂ« fĂ«mijĂ«ve qĂ« kĂ«rkojnĂ« “tĂ« jenĂ« influencerĂ«â€, shpesh pa e ditur çfarĂ« nĂ«nkupton kjo.

Në horizont po shfaqet një tjetër faktor ndikues: AI. Chatbot-ët, aplikacionet që krijojnë imazhe apo mësuesit virtualë janë bërë pjesë e jetës digjitale të fëmijëve.

Platforma qĂ« ofrojnĂ« “shokĂ« virtualĂ«â€ po njihen me ritme tĂ« shpejta edhe nĂ« ShqipĂ«ri.

“Kur njĂ« fĂ«mijĂ« mĂ«son se mund tĂ« marrĂ« ngushĂ«llim apo pĂ«rgjigje nga njĂ« sistem artificial, rreziku Ă«shtĂ« qĂ« ai tĂ« mos mĂ«sojĂ« mĂ« si tĂ« ndĂ«rveprojĂ« emocionalisht me njerĂ«z realĂ«â€, paralajmĂ«ron sociologia Simo.

Nga ana tjetër, thekson ajo, përfitimet ekzistojnë. Aplikacionet edukative me bazë Inteligjencën Artificiale mund të ndihmojnë në mësim, gjuhë, programim apo kreativitet.

Por pa udhëzimin e duhur, kufiri midis mjetit ndihmës dhe varësisë është i hollë.

 

Lexoni edhe:

Ermela Shllaku: FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale

The post Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme appeared first on Revista Monitor.

↗

“FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Ermela Shllaku, psikologe

 

NĂ« njĂ« botĂ« ku videot 15-sekondĂ«she pĂ«rcaktojnĂ« ritmin e pĂ«rditshĂ«m dhe “like”-t po bĂ«hen njĂ«si matĂ«se tĂ« vlerĂ«s personale, fĂ«mijĂ«t janĂ« duke u rritur nĂ« njĂ« realitet ku algoritmet formĂ«sojnĂ« mendimet, emocionet dhe ndjenjĂ«n e vetvetes.

ÇfarĂ« ndodh me zhvillimin emocional kur dopamina vjen nga njĂ« ekran dhe jo nga njĂ« pĂ«rqafim?

Psikologia Ermela Shllaku shpjegon se si ekspozimi i hershëm ndaj platformave si TikTok dhe YouTube po ndikon në mënyrën si fëmijët mësojnë të përqendrohen, të vetërregullohen emocionalisht dhe të ndërtojnë marrëdhënie reale.

 

Si po ndikon ekspozimi i hershëm ndaj TikTok-ut, YouTube-it dhe algoritmeve te zhvillimi emocional dhe mendor i fëmijëve?

Ekspozimi i hershëm ndaj platformave të tilla si YouTube, TikTok apo të tjera ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si një fëmijë zhvillon përqendrimin, vetëkontrollin apo zhvillimin emocional.

Nuk duhet të harrojmë faktin që, për shkak të moshës, truri i tyre ende nuk ka arritur pjekurinë mendore, duke i bërë ata më të ndjeshëm dhe më lehtë të prekshëm ndaj çdo stimuli të jashtëm.

Në të gjitha këto platforma dhe rrjete sociale, në qendër qëndron algoritmi, i cili në mënyrë të frikshme të rrëmben në vorbullën e tij të shpejtë, duke dhënë kënaqësi të menjëhershme (dhe kështu truri çliron dopaminë).

Por, duke u dhĂ«nĂ« fĂ«mijĂ«ve kĂ«naqĂ«si tĂ« menjĂ«hershme, nuk u zhvillohet aspak durimi dhe aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rqendruar nĂ« aktivitete tĂ« ndryshme. NĂ« zhvillimin e shĂ«ndetshĂ«m tĂ« njĂ« individi – e sidomos tĂ« njĂ« fĂ«mije – ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si edhe zhvillimi emocional.

Duke qenĂ« pranĂ« kĂ«tyre platformave, u mĂ«sojmĂ« fĂ«mijĂ«ve stimuj tĂ« gatshĂ«m pĂ«r t’u ndier mirĂ«, nĂ« vend qĂ« tĂ« mĂ«sojnĂ« mekanizma pĂ«r vetĂ«rregullim emocional (shumĂ« i rĂ«ndĂ«sishĂ«m).

 

A po krijohet një brez që e mat vlerën e vet me pëlqime dhe ndjekës dhe çfarë pasojash ka kjo për vetëvlerësimin dhe identitetin e tyre?

Për fat të keq, shumë fëmijë e adoleshentë po testojnë se sa vlejnë vetëm nga pëlqimet apo shikimet që marrin nga platformat. Sa më shumë pëlqime, aq më të pëlqyer dhe të dëshiruar mendojnë se janë.

NĂ« momentin qĂ« kĂ«to pĂ«lqime mungojnĂ«, shfaqet ankthi social, krahasimi i vazhdueshĂ«m dhe vetĂ«vlerĂ«simi i ulĂ«t. Duke u rritur, çdo fĂ«mijĂ« mĂ«sohet tĂ« tregojĂ« dhe tĂ« bĂ«jĂ« atĂ« qĂ« tĂ« tjerĂ«t duan e pĂ«lqejnĂ«, pĂ«r t’u ndier i pranuar nga tĂ« gjithĂ«, duke ndrydhur mendimet, ndjenjat dhe emocionet e veta reale.

 

Duke qenĂ« se fĂ«mijĂ«t po shndĂ«rrohen nĂ« konsumatorĂ« aktivĂ« pĂ«rmes pĂ«rmbajtjes digjitale, sa e kuptojnĂ« ata logjikĂ«n ekonomike qĂ« qĂ«ndron pas “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes”? Dhe si ndikon kjo nĂ« mĂ«nyrĂ«n si e perceptojnĂ« vlerĂ«n, paranĂ« dhe suksesin?

Në fakt, ndonjëherë, edhe vetë bota e të rriturve e ka të vështirë ta kuptojë që pas çdo videoje apo shikimi në këto platforma qëndron një biznes, pra një tregti.

E si mund ta kuptojë bota e fëmijëve, kur çdo gjë paraqitet e përsosur, me ngjyra e drita që tërheqin në mënyrë të frikshme këdo, duke u përkthyer në të ardhura për krijuesit? Duket se koncepti i të ardhurave dhe i parasë ka ndryshuar shumë vitet e fundit, sidomos te fëmijët.

Tashmë ata mendojnë se je i suksesshëm nëse je viral dhe i pëlqyer, dhe kjo, sipas tyre, të sjell më shumë të ardhura.

 

Si mund të veprojnë prindërit dhe shkolla për të krijuar ekuilibër mes jetës digjitale dhe asaj reale, pa demonizuar teknologjinë?

Duhet tĂ« kuptojmĂ« qĂ« ndalimi i rreptĂ« nuk Ă«shtĂ« zgjidhja e duhur, pasi kjo mund t’i shtyjĂ« edhe mĂ« shumĂ« fĂ«mijĂ«t drejt pĂ«rdorimit tĂ« teknologjisĂ«.

Pra, nĂ« vend qĂ« t’u themi fĂ«mijĂ«ve “mos e pĂ«rdor”, le t’u mĂ«sojmĂ« si ta pĂ«rdorin nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« dobishme. Gjithashtu, Ă«shtĂ« shumĂ« e rĂ«ndĂ«sishme edhe koha cilĂ«sore qĂ« kalohet me fĂ«mijĂ«t – pra, tĂ« qenĂ«t pranĂ« tyre jo vetĂ«m fizikisht, por edhe duke biseduar e duke i dĂ«gjuar pĂ«r t’u kuptuar emocionet pa i gjykuar.

NdĂ«rsa shkolla mund tĂ« zhvillojĂ« mĂ«sime ose orĂ« edukative pĂ«r t’i mĂ«suar fĂ«mijĂ«t mbi ndikimin e kĂ«tyre platformave nĂ« jetĂ«n e tyre, si dhe pĂ«r ndikimin e reklamave, algoritmeve dhe manipulimit online.

 

ÇfarĂ« ndikimi ka ndĂ«rveprimi me “shokĂ« virtualĂ«â€ apo aplikacione me InteligjencĂ« Artificiale nĂ« aftĂ«sinĂ« pĂ«r empati dhe marrĂ«dhĂ«nie reale?

Empatia është një element shumë i rëndësishëm që duhet të zhvillohet te fëmijët për ta bërë botën e tyre më me ngjyra. Empatia nuk mund të zhvillohet nga ekrani, nga figurat apo pamjet virtuale e virale.

Ajo zhvillohet pĂ«rmes shqisave – tĂ« prekjes, tĂ« shikimit, tĂ« ndjenjĂ«s fizike – tĂ« lidhura me botĂ«n reale, jo atĂ« virtuale. NdĂ«rveprimi me “shokĂ«â€ virtualĂ« mund tĂ« çojĂ« nĂ« izolim social dhe vĂ«shtirĂ«si nĂ« ndĂ«rtimin e marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« vĂ«rteta njerĂ«zore.

 

Duke parĂ« kĂ«tĂ« realitet, si e shihni ju tĂ« ardhmen e brezit qĂ« po rritet me algoritme – mĂ« tĂ« aftĂ« apo mĂ« tĂ« brishtĂ« emocionalisht?

Brezi i ri po rritet i rrethuar nga teknologjia dhe informacioni, ndaj është padyshim më i aftë në përdorimin e mjeteve digjitale dhe në gjetjen e zgjidhjeve të shpejta. Por nga ana emocionale, rrezikon të jetë më i ndjeshëm, më pak i duruar dhe më i varur nga stimujt e jashtëm.

E ardhmja do t’u pĂ«rkasĂ« atyre qĂ« arrijnĂ« tĂ« ruajnĂ« ekuilibrin midis botĂ«s virtuale dhe asaj reale, atyre qĂ« dinĂ« ta pĂ«rdorin teknologjinĂ« pa humbur kontaktin me ndjenjat, me empatinĂ« dhe me marrĂ«dhĂ«niet e vĂ«rteta njerĂ«zore.

Prandaj, sfida më e madhe sot nuk është të mësojmë fëmijët si ta përdorin teknologjinë, por si të mos humbasin veten brenda saj.

 

Lexoni edhe:

Fëmijët shqiptarë, si po rriten me algoritme

The post “FĂ«mijĂ«t dhe ekonomia e vĂ«mendjes: kur ‘like’ bĂ«het matĂ«si i vlerĂ«s personale” appeared first on Revista Monitor.

↗

“AI, algoritmet dhe fĂ«mijĂ«t: si ndĂ«rtohet varĂ«sia digjitale qĂ« nga klikimi i parĂ«â€

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Besmir Semanaj, ekspert teknologjie

 

Në çdo klikim, çdo video që ndalojmë për disa sekonda, çdo pëlqim apo kërkim që bëjmë, dikush po mëson më shumë për ne.

E pĂ«r fĂ«mijĂ«t, kjo ndodh nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« shumĂ« mĂ« tĂ« thellĂ«: platformat ndĂ«rtojnĂ« njĂ« “profil digjital” qĂ« di çfarĂ« i bĂ«n tĂ« qeshin, çfarĂ« i mĂ«rzit dhe çfarĂ« i bĂ«n tĂ« qĂ«ndrojnĂ« mĂ« gjatĂ« nĂ« ekran.

Eksperti i teknologjisë Besmir Semanaj shpjegon se si ndërtohet profili online i një fëmije, pse platformat janë krijuar për të krijuar varësi, si përfshihet Inteligjenca Artificiale në manipulimin emocional dhe çfarë mund të bëjnë prindërit për të ruajtur privatësinë dhe ekuilibrin e jetës digjitale të fëmijëve të tyre.

 

Si funksionojnë algoritmet që vendosin çfarë shohim online, veçanërisht për fëmijët, çfarë të dhënash mbledhin dhe si e ndërtojnë profilin e tyre?

Çdo herĂ« qĂ« klikon diçka, bĂ«n njĂ« kĂ«rkim ose ndalon pak mĂ« gjatĂ« te njĂ« video, algoritmi e regjistron. KĂ«shtu ndĂ«rton njĂ« lloj “dosjeje” pĂ«r ty: çfarĂ« tĂ« pĂ«lqen, çfarĂ« tĂ« bĂ«n tĂ« qeshĂ«sh, çfarĂ« tĂ« zemĂ«ron.

PĂ«r fĂ«mijĂ«t, kjo Ă«shtĂ« si njĂ« pasqyrĂ« qĂ« zmadhohet çdo ditĂ« – pa e ditur prindi, platforma di mĂ« shumĂ« pĂ«r ta sesa vetĂ« shkolla.

 

A janĂ« platformat digjitale tĂ« ndĂ«rtuara pĂ«r tĂ« krijuar varĂ«si, duke ndjekur logjikĂ«n e “ekonomisĂ« sĂ« vĂ«mendjes”?

Po, dhe nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si. Çdo “ping” i njoftimit, çdo video qĂ« fillon vetĂ«, çdo “like” qĂ« vjen menjĂ«herĂ« – tĂ« gjitha janĂ« si goditje tĂ« vogla me dopaminĂ«.

E gjithë kjo është projektuar për të mbajtur fëmijët (dhe ne të rriturit) sa më gjatë aty, sepse koha është para për ta.

 

Sa të mbrojtur janë fëmijët shqiptarë në rrjete sociale dhe çfarë ndodh me të dhënat e tyre personale?

Jo aq sa duhet. Ligjet tona ende po i ndjekin zhvillimet, dhe shumica e platformave nuk kanë filtra që funksionojnë mirë për gjuhën shqipe.

Prindërit shpesh nuk dinë as ku të shikojnë për të kontrolluar privatësinë. Fotoja e fëmijës në plazh? Vendndodhja e shtëpisë? Të gjitha mund të përfundojnë diku pa e ditur askush.

 

ÇfarĂ« roli ka Inteligjenca Artificiale nĂ« pĂ«rmbajtjen qĂ« u shfaqet tĂ« rinjve, a po bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e personalizuar dhe manipuluese?

AI e bĂ«n gjithçka personale – por jo gjithmonĂ« pĂ«r tĂ« mirĂ«. NĂ«se fĂ«mija Ă«shtĂ« i mĂ«rzitur, algoritmi e kupton nga koha qĂ« kalon te video tĂ« caktuara dhe i shfaq pĂ«rmbajtje qĂ« e mban aty.

Nuk është informim, është mbajtje nën vëzhgim emocional.

 

ÇfarĂ« mund tĂ« bĂ«jnĂ« prindĂ«rit nga ana teknike pĂ«r tĂ« kufizuar ekspozimin apo pĂ«r tĂ« ruajtur privatĂ«sinĂ« e fĂ«mijĂ«ve?

– Futuni nĂ« cilĂ«simet e telefonit dhe aktivizoni kontrollet prindĂ«rore (nĂ« iPhone: Screen Time; nĂ« Android: Family Link).

– Vendosni orare: jo TikTok pas orĂ«s 21:00.

– Aktivizoni “Safe Search” nĂ« Google dhe YouTube.

– Çaktivizoni ndjekjen e vendndodhjes nĂ« çdo app.

– Çdo muaj, fshini “profilin e reklamave” nĂ« Google dhe Meta.

Por mĂ« e rĂ«ndĂ«sishmja: uluni me fĂ«mijĂ«n dhe i tregoni: “Kjo video nuk Ă«shtĂ« aty sepse Ă«shtĂ« e mirĂ« pĂ«r ty, por sepse tĂ« mban tĂ« shikosh mĂ« gjatĂ«â€.

 

Sa ndikojnë algoritmet në sjelljen konsumatore të fëmijëve, pra në mënyrën si formohen dëshirat për blerje apo markat që duan?

Fëmijët nuk blejnë vetëm lodra, ata fillojnë të duan të jenë si personazhet që shohin.

NjĂ« video me sneaker tĂ« shtrenjtĂ«, pastaj njĂ« tjetĂ«r, pastaj njĂ« tjetĂ«r
 dhe papritur “dua ato” bĂ«het “unĂ« jam ai qĂ« i ka ato”. Platformat nuk shesin produkt, shesin identitet. Dhe fĂ«mijĂ«t e blejnĂ« pa e kuptuar pagesĂ«n.

 

The post “AI, algoritmet dhe fĂ«mijĂ«t: si ndĂ«rtohet varĂ«sia digjitale qĂ« nga klikimi i parĂ«â€ appeared first on Revista Monitor.

↗

Veshjet, shqiptarët vishen bukur e me stil, por me marka të lira

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Sektori i veshjeve në Shqipëri po përjeton ndryshime të rëndësishme, të nxitura jo vetëm nga tendencat e modës, por edhe nga zhvillimi i turizmit. Konsumatorët shqiptarë kërkojnë cilësi dhe stil duke zgjedhur markat e modës me çmime të përballueshme, ndërsa dyqanet tradicionale pohojnë se kanë rënie të shitjeve deri në 40% nga konkurrenca e lartë e qendrave tregtare dhe shitjeve online. Deri tani, qendrat tregtare kanë marrë 50% të tregut të dyqaneve në rrugët tregtare nga kërkesa e lartë për veshje të modës me çmime të lira

 

Dorina Azo

Shqiptarët vazhdojnë  të vishen bukur dhe me stil duke zgjedhur kryesisht marka të modës me çmime të përballueshme, të cilat gjenden zakonisht në qendrat tregtare.

Blerjet e veshjeve në dyqanet e rrugëve tregtare rezultojnë se kanë humbur popullaritetin e dikurshëm.

Në vitin 2024, sipas të dhënave të Doganave, në total u importuan rreth 650 tonë veshje. Krahasuar me periudhën paraardhëse, sasia e importeve ra me 3,3%.

Tendenca rënëse ka vijuar edhe gjatë 2025-s. Në periudhën janar-gusht, sasia e importit arriti 338,3 tonë. Në raport me të njëjtën periudhë të 2024-s, importet ranë me 4%. Për 2024, tregu i veshjeve gjeneroi importe me vlerë rreth 16 milionë euro, apo 10% më pak se në vitin 2023.

(Të dhënat e Doganave për veshjet janë të kufizuara në katër grup-kapituj që përfshijnë veshje për burra dhe gra, si: xhupa, xhaketa, pallto, veshmbathje, robdishamër etj.)

Në 5 vitet e fundit, sasia më e ulët e importeve ishte në 2020. Operatorët e tregut pohojnë se rënia u ndikua nga kufizimet ekonomike të pandemisë së Covid-19.

Në vitin 2021, pati rritje mbi 60%, që tregon rikthim të kërkesës. Pas kësaj, në 2022, importet ranë ndjeshëm me rreth 17%, për shkak të pasojave ekonomike globale si rritja e inflacionit dhe kostot e transportit.

Në vitin 2023, tregu u përmirësua dhe importet u rritën përsëri 13%, duke treguar rikuperim të qëndrueshëm.

Sipas operatorëve kryesorë të tregut të markave të modës me çmime të lira, kërkesa është në rritje, ndërsa kategoria që shpenzon më shumë për veshje mbeten gratë duke përfshirë edhe blerjet për fëmijë.

Në të njëjtën kohë, vihet re rënie e kërkesës në dyqanet e vogla, të cilat po përballen me konkurrencë të shtuar nga rrjetet më të mëdha tregtare.

Linda, drejtuese e njĂ« dyqani veshjesh pĂ«r gra nĂ« rrugĂ«n “Bardhyl”, e pranishme nĂ« treg prej vitit 1995 me veshje tĂ« modĂ«s me origjinĂ« importi nga Turqia, pohon se nĂ« tĂ«rĂ«si, qendrat tregtare kanĂ« marrĂ« 50% tĂ« tregut.

Ajo pohon se aktualisht, kërkesa, e përqendruar kryesisht te klientela besnike, është tkurrur me 30 deri në 40% krahasuar me vjet. Përveç konkurrencës së qendrave tregtare, faktorë pengues të rënies së shitjeve janë edhe emigracioni, rritja e çmimeve dhe rënia e fuqisë blerëse.

 

Burimi: Doganat

 

Stela Dhami, partnere drejtuese e “Colliers International” pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« dhe KosovĂ«n, njĂ«kohĂ«sisht dhe analizuese e tregut retail, shpjegon se rĂ«nia e importeve nuk tregon tkurrje tĂ« tregut tĂ« veshjeve nĂ« tĂ«rĂ«si, por shpĂ«rndarje gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«rmes strukturave mĂ« tĂ« mĂ«dha dhe jo mĂ« pĂ«rmes dyqaneve tradicionale.

“ZinxhirĂ«t kryesorĂ« tregtarĂ« tĂ« markave tĂ« veshjeve tĂ« gjithĂ« raportojnĂ« rritje nĂ« shitje, qĂ« do tĂ« thotĂ« se konsumatori shqiptar nĂ« masĂ« Ă«shtĂ« i orientuar drejt produktit tĂ« pozicionuar me raport tĂ« drejtĂ« çmim e cilĂ«si.

Këto marka vazhdojnë të udhëheqin në tregje globale me këtë politikë të drejtë komerciale çmimesh.

Pra ka një zhvendosje të dukshme nga dyqanet e vogla drejt qendrave tregtare dhe shitjeve online. Qendrat ofrojnë më shumë komoditet, marka dhe oferta, ndërsa dyqanet e vogla po përballen me konkurrencë të fortë, kosto të larta dhe rënie të klientëve.

Pra kur një retail shqiptar blen veshje në Turqi dhe më pas i shet në tregun vendas me trefishin e çmimit, është e kuptueshme pse konsumatori heziton të blejë.

Sot, blerĂ«si shqiptar Ă«shtĂ« mĂ« i informuar, krahason çmimet online dhe ka mĂ« shumĂ« alternativa, pĂ«rfshirĂ« porositĂ« direkte nga jashtĂ« apo blerjet nĂ« outlet-e”.

 

Burimi: Doganat

 

Moda dhe prakticiteti, preferencat e konsumatorëve shqiptarë në tregun e veshjeve

Sipas operatorëve të tregtimit të veshjeve, stili casual, komod dhe sportiv mbetet ndër më të kërkuarit nga konsumatori vendas duke ofruar prakticitet dhe rehati në jetën e përditshme.

Disa vite më parë, në Tiranë u hap për herë të parë dyqani i veshjeve të markës H&M, të dizenjuara nga kompania e modës suedeze me filiale në shumë shtete të botës, e vlerësuar një nga prodhuesit e veshjeve të modës me çmime të lira.

“Monitor” kontaktoi pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« stafit tĂ« H&M, tĂ« cilĂ«t pohuan se konsumatori vendas ka mĂ« shumĂ« interes pĂ«r blerje veshjesh tĂ« brendshme dhe praktike.

“NĂ« dyqanin tonĂ« nĂ« TiranĂ«, konsumatorĂ«t shqiptarĂ« tregojnĂ« interes tĂ« lartĂ« pĂ«r veshjet bazĂ« si çorape, tĂ« brendshme, bluza, pantallona dhe hoodies pa logo, produkte tĂ« thjeshta, praktike dhe tĂ« pĂ«rdorshme çdo ditĂ«â€.

Sipas tyre, shitjet ndryshojnĂ« nĂ« varĂ«si tĂ« sezonit. “GjatĂ« vjeshtĂ«s dhe dimrit vihet re rritje e kĂ«rkesĂ«s pĂ«r veshjet e fĂ«mijĂ«ve, pĂ«r shkak tĂ« fillimit tĂ« shkollĂ«s, si dhe pĂ«r segmentin e femrave, me nisjen e vitit universitar.

PĂ«rveç produkteve bazĂ«, njĂ« pĂ«rqindje e konsiderueshme pĂ«rbĂ«het edhe nga artikuj fashion”.

Veshjet e markĂ«s “Waikiki” vijojnĂ« tĂ« mbeten gjithashtu tĂ« kĂ«rkuara nĂ« vend. Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC WAIKIKI Retail AL Sh.p.k”, pohoi se kĂ«rkesa pĂ«r veshjet nĂ« dyqanet e “Waikiki Albania” ka shĂ«nuar  rritje tĂ« lehtĂ« nĂ« 2025-n, krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Përveç përmirësimit të ekonomisë dhe turizmit, faktorë të tjerë ndikues pozitiv vlerësohen shtimi i koleksioneve të reja dhe ofertat speciale gjatë vitit, të cilat kanë tërhequr një numër të madh konsumatorësh.

“Aktualisht, artikujt mĂ« tĂ« kĂ«rkuar pĂ«rfshijnĂ« veshjet e verĂ«s si fustanet, kĂ«mishĂ«t dhe pantallonat e shkurtra.

TĂ« rinjtĂ« dhe gratĂ« janĂ« grupet qĂ« blejnĂ« mĂ« shumĂ«, por edhe familjet po tregojnĂ« njĂ« interes tĂ« shtuar. Veshjet pĂ«r fĂ«mijĂ« dhe aksesorĂ«t gjithashtu janĂ« shumĂ« tĂ« kĂ«rkuara duke reflektuar njĂ« trend tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m tĂ« rritjes sĂ« konsumit familjar”.

Ai thekson se konsumatorët shqiptarë po preferojnë trende të modës me ngjyra të gjalla dhe dizajne të rehatshme.

“Veshjet casual dhe sportive janĂ« gjithashtu shumĂ« tĂ« kĂ«rkuara. Kemi vĂ«rejtur njĂ« interes tĂ« shtuar pĂ«r veshjet e qĂ«ndrueshme dhe ekologjike, si dhe pĂ«r aksesorĂ«t qĂ« plotĂ«sojnĂ« pamjen e pĂ«rgjithshme.

KonsumatorĂ«t po kĂ«rkojnĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« veshje qĂ« janĂ« tĂ« pĂ«rshtatshme pĂ«r aktivitete tĂ« ndryshme duke pĂ«rfshirĂ« punĂ«n, argĂ«timin dhe aktivitetet sportive”.

“Sport Vision Group” vijon tĂ« shĂ«nojĂ« ecuri tĂ« qĂ«ndrueshme dhe pozitive nĂ« tregun shqiptar, duke konsoliduar pozicionin si lider nĂ« segmentin e artikujve sportivĂ«.

Semi Gjyli, menaxhere ekzekutive e kompanisë, tha se ky është rezultat i angazhimit të vazhdueshëm për të qenë pranë konsumatorëve me produkte cilësore, inovative dhe në përputhje me trendet globale.

“Sport Vision Group” Ă«shtĂ« pĂ«rfaqĂ«sues zyrtar nĂ« ShqipĂ«ri i markĂ«s ndĂ«rkombĂ«tare “Nike”. NĂ« portofolin e saj pĂ«rfshihen edhe marka tĂ« njohura, si: “The North Face”, “New Balance”, “On Cloud”, “Hoka”, “Asics”, “Champion”, si dhe zotĂ«ron tĂ« drejtĂ«n e shitjes me pakicĂ« pĂ«r markĂ«n “Adidas”.

Këto marka shpërndahen përmes katër koncepteve të konsoliduara: Nike Shop, Sport Vision, Buzz Sneakers Station dhe Sport Reality, përfshirë edhe formatin Nike Outlet dhe Sport Vision Outlet.

Zonja Gjyli thekson se kjo shumëllojshmëri markash dhe formatesh pritet të ndikojë ndjeshëm në rritjen e kërkesës.

“Investimet strategjike nĂ« teknologji, pĂ«rmirĂ«simi i pĂ«rvojĂ«s sĂ« konsumatorit dhe rritja e efikasitetit operacional kanĂ« qenĂ« nĂ« fokus edhe nĂ« gjysmĂ«n e parĂ« tĂ« 2025-s, duke konfirmuar njĂ« trend rritĂ«s dhe njĂ« aftĂ«si tĂ« qartĂ« pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me dinamikĂ«n e tregut”.

Ajo shton se edhe rritja e ndërgjegjësimit për rëndësinë e aktivitetit fizik ka ndikuar ndjeshëm në ecurinë e kërkesës së artikujve sportivë në Shqipëri.

“Rritja e ndĂ«rgjegjĂ«simit tĂ« konsumatorĂ«ve pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e njĂ« jete aktive dhe sportive nuk pĂ«rbĂ«n vetĂ«m njĂ« tendencĂ« globale, por edhe njĂ« pasqyrim tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ« tĂ« qasjes proaktive qĂ« ‘Sport Vision’ ka ndjekur nĂ« tregun vendas.

Nëpërmjet një strategjie marketingu krijuese, fushatave të vazhdueshme dhe bashkëpunimeve të ngushta me komunitetin, kompania ka arritur të ndërtojë një lidhje autentike mes stilit të jetesës së shëndetshme dhe veshjes sportive si simbol i energjisë, stilit personal dhe vetëbesimit.

Ky vizion ka pasur ndikim të dukshëm veçanërisht te të rinjtë, të cilët priren gjithnjë e më shumë të investojnë në atlete dhe veshje sportive që i shërbejnë jo vetëm aktivitetit fizik, por edhe përditshmërisë urbane.

Nga ana tjetër, rritja e ndjeshme e turizmit ka sjellë edhe ndikim pozitiv në kërkesën për produkte të përshtatshme për udhëtime dhe aktivitete në natyrë.

NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, ‘Sport Vision Group’ jo vetĂ«m qĂ« ka ndjekur me kujdes ndryshimet nĂ« sjelljen e konsumatorĂ«ve, por Ă«shtĂ« shndĂ«rruar vetĂ« nĂ« njĂ« katalizator tĂ« kĂ«tyre ndryshimeve duke ndikuar drejtpĂ«rdrejt nĂ« zhvillimin, zgjerimin dhe diversifikimin e tregut tĂ« artikujve sportivĂ« nĂ« ShqipĂ«ri”.

Kompania “Koan”, nĂ«n drejtimin e administratorit Ardian Davidhi, operon nĂ« tregun shqiptar si njĂ« markĂ« e specializuar nĂ« veshje pĂ«r gjueti dhe ngjitje nĂ« mal. Sipas tij, artikujt mĂ« tĂ« kĂ«rkuar aktualisht janĂ« veshjet pĂ«r hiking, tĂ« cilat po pĂ«lqehen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« nga tĂ« rinjtĂ«.

Tendenca është në rritje edhe mes turistëve, të cilët tregojnë interes të veçantë për veshje funksionale gjatë eksplorimeve në destinacionet malore më të njohura të vendit, si Thethi dhe Valbona.

Zoti Davidhi pohon se kërkesa në rritje reflekton jo vetëm zhvillimin e turizmit aktiv, por edhe ndërgjegjësimin më të madh për cilësinë dhe funksionalitetin e veshjeve në natyrë.

 

Si kanë ndryshuar çmimet e veshjeve?

Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« gjatĂ« vitit 2025, tĂ« ndikuara kryesisht nga inflacioni. PĂ«r tĂ« pĂ«rballuar kĂ«tĂ« situatĂ« dhe pĂ«r tĂ« ruajtur interesin e konsumatorĂ«ve, kompania ka ndĂ«rmarrĂ« njĂ« sĂ«rĂ« masash lehtĂ«suese me oferta dhe zbritje tĂ« posaçme.

“Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« krahasuar me 2024-n, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« inflacionit. Kjo ka ndikuar nĂ« mĂ«nyrĂ«n si blejnĂ« njerĂ«zit, duke i bĂ«rĂ« ata mĂ« tĂ« kujdesshĂ«m nĂ« zgjedhjet e tyre.

MegjithatĂ«, ne kemi ofruar njĂ« sĂ«rĂ« zbritjesh dhe ofertash speciale pĂ«r tĂ« ndihmuar konsumatorĂ«t tĂ« pĂ«rballojnĂ« kĂ«to ndryshime dhe tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« blejnĂ« produktet tona”, nĂ«nvizon Mehmet Memo nga “Waikiki Albania”.

 

Tendenca e kërkesës së turistëve

Rritja e turizmit, sidomos në zonat bregdetare dhe malore, ka ndikuar pozitivisht në kërkesën për veshje të përshtatshme për aktivitetet turistike dhe stilin e përditshëm të jetesës.

Në këtë kuadër, sektori vazhdon të përshtatet dhe të zhvillohet duke reflektuar një konsum më të ndërgjegjshëm dhe kërkesa të ndryshuara nga klientela lokale dhe turistët e huaj.

Nëse viziton dyqanet e qendrave tregtare në qendër të Tiranës, përballesh me turistë të huaj veçanërisht nga Italia, që blejnë veshje përditshmërie me çmime ekonomike dhe veshje për fëmijë, përfshirë çorape apo tuta sportive.

Në dyqanet e markës OVS, që përfaqëson stilin italian, stafi i shitjeve pohoi se markat PIOMBO janë mjaft të kërkuara nga turistët italianë për shkak të familjarizimit me dizajnin dhe ngjyrat që eksperimentohen për stilin cusual. Në këtë dyqan kërkesë në rritje nga turistët ka edhe për veshjet e fëmijëve.

Edhe stafi i dyqanit tĂ« veshjeve tĂ« markĂ«s “De Facto” thekson se kĂ«rkesa nga turistĂ«t Ă«shtĂ« nĂ« rritje krahasuar me vjet, veçanĂ«risht pĂ«r veshjet e grave dhe fĂ«mijĂ«ve.

Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC Waikiki Retail AL Sh.p.k” pohon se turistĂ«t kanĂ« ndikim tĂ« madh nĂ« shitje gjatĂ« sezonit veror, veçanĂ«risht nĂ« dyqanet nĂ« qendrĂ«n e TiranĂ«s dhe qytetet bregdetare.

“Ka njĂ« rritje tĂ« dukshme tĂ« kĂ«rkesĂ«s pĂ«r veshje nga turistĂ«t, veçanĂ«risht nĂ« qytetet bregdetare si DurrĂ«si dhe Vlora, ku volumi i shitjeve Ă«shtĂ« mĂ« i lartĂ«.

KĂ«to qytete janĂ« destinacione tĂ« njohura turistike dhe prania e njĂ« numri tĂ« madh turistĂ«sh ka kontribuar nĂ« rritjen e shitjeve. Gjithashtu, kemi vĂ«rejtur  rritje tĂ« kĂ«rkesĂ«s nĂ« qytetet e tjera si Tirana dhe Shkodra, tĂ« cilat gjithashtu kanĂ« pĂ«rjetuar rritje tĂ« numrit tĂ« vizitorĂ«ve”.

MegjithĂ«se fluksi i turistĂ«ve rritet ndjeshĂ«m nĂ« verĂ«, kjo nuk pĂ«rbĂ«n njĂ« faktor pĂ«rcaktues nĂ« shitjet totale tĂ« dyqaneve tĂ« veshjeve luksoze, sipas Era Xhabaftit, zĂ«vendĂ«smenaxhere e pĂ«rgjithshme e kompanisĂ« “Mini Invest Albania” qĂ« tregton markĂ«n “Boggi Milano”.

Znj. Xhabafti thekson se kjo vjen për shkak të çmimeve, të cilat nuk janë konkurruese, çka do të joshte turistët për të kryer më tepër blerje.

“Blerjet nĂ« sektorin e veshjeve vijojnĂ« tĂ« dominohen kryesisht nga konsumatorĂ«t vendas. GjatĂ« sezonit veror vĂ«rehet rritje interesi nga turistĂ«t, por gjatĂ« pjesĂ«s tjetĂ«r tĂ« vitit, kĂ«rkesa nga tĂ« huajt Ă«shtĂ« mĂ« e kufizuar dhe lidhet kryesisht me ata qĂ« ndodhen nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«r arsye punĂ«simi.

Megjithëse turizmi në vend po njeh zhvillim të vazhdueshëm, ai ende nuk shoqërohet me zakone konsumi të ngjashme me ato në vendet e Bashkimit Europian, ku shopping-u është pjesë e rëndësishme e përvojës turistike.

Në Shqipëri, shumica e turistëve të huaj vijnë për natyrën, bregdetin dhe malet, jo për ofertën e qendrave tregtare, edhe për shkak të mungesës së shumë markave ndërkombëtare të njohura. Ndërkohë, markat e pranishme në treg nuk ofrojnë ndonjë përparësi çmimi krahasuar me vendet e origjinës së turistëve.

Si rezultat, edhe pse gjatĂ« verĂ«s dyqanet pĂ«rjetojnĂ« fluks mĂ« tĂ« lartĂ« vizitorĂ«sh, shopping-u nga turistĂ«t nuk pĂ«rbĂ«n ende njĂ« faktor vendimtar nĂ« ecurinĂ« e pĂ«rgjithshme tĂ« shitjeve nĂ« retail-in e veshjeve”.

 

 

Të dhënat e operatorëve

Sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« QKB-sĂ«, tĂ« ardhurat e kompanisĂ« ”ITX Albania” nĂ« 2024 u rritĂ«n me 10.4% krahasuar me 2023. Fitimet nĂ« 2024 u rritĂ«n me 25.5% nĂ« raport me periudhĂ«n paraardhĂ«se.

PĂ«r “LC Waikiki Retail Al” tĂ« ardhurat nĂ« 2024 u rritĂ«n me 12% krahasuar me 2023. Fitimet e kompanisĂ« u rritĂ«n me 84% nĂ« 2024 nĂ« raport me periudhĂ«n paraardhĂ«se.

TĂ« ardhurat e “In Sport” nĂ« 2024 ranĂ« me 3.8% krahasuar me 2023. Kompania shĂ«noi edhe rĂ«nie tĂ« fitimeve me 16.2% krahasuar me 2023.

TĂ« ardhurat e “Balkan Sport” nĂ« 2024 u ulĂ«n me 6.2% krahasuar me 2023. Fitimet u ulĂ«n 21%.

NĂ« vitin 2024, tĂ« ardhurat e kompanisĂ« “New Yorker Albania” u zgjeruan me 11.5% dhe 50.4% krahasuar me vitin 2023.

NĂ« vitin 2024, tĂ« ardhurat e “Defacto Retail” u rritĂ«n me 6% krahasuar me 2023, ndĂ«rsa fitimet e operatorit u rritĂ«n me 55.5%.

TĂ« ardhurat e operatorit “KOAN sh.p.k.” nĂ« 2024 u rritĂ«n me 44%, kurse fitimet ranĂ« 26.7% krahasuar me 2023.

 

 

 

Lexoni edhe:

Mehmet Memo: Turizmi po rrit kërkesën për veshjet e modës së lirë

“Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels

Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve

The post Veshjet, shqiptarët vishen bukur e me stil, por me marka të lira appeared first on Revista Monitor.

↗

“Turizmi po rrit kĂ«rkesĂ«n pĂ«r veshjet e modĂ«s sĂ« lirĂ«â€

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« i kompanisĂ« “LC WAIKIKI Retail AL Sh.p.k”

 

Tregu i veshjes së markave me çmime ekonomike po përjeton ndryshime të dukshme, të nxitura jo vetëm nga konsumi vendas, por edhe nga rritja e turizmit.

Turistët që vizitojnë vendin, sidomos gjatë sezonit veror, kanë kontribuar në një kërkesë në rritje për veshje duke nxitur zhvillimin e tregut dhe përmirësimin e ofertës.

Mehmet Memo, menaxher pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« nĂ« kompaninĂ« “LC Waikiki Retail AL Sh.p.k.” thekson se veçanĂ«risht gjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s, nĂ« zonat afĂ«r qendrĂ«s dhe qytetet bregdetare, Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m kĂ«rkesa pĂ«r veshje nga turistĂ«t.

 

Si ka ndryshuar kĂ«rkesa pĂ«r veshjet nĂ« dyqanet e “Waikiki Albania” kĂ«tĂ« vit krahasuar me njĂ« vit mĂ« parĂ«?

Kërkesa për veshjet në dyqanet e Waikiki Albania ka shënuar rritje të lehtë këtë vit krahasuar me një vit më parë.

Kjo rritje mund të lidhet me disa faktorë, përfshirë përmirësimin e ekonomisë dhe rritjen e turizmit. Gjithashtu, kemi vërejtur një interes të shtuar për koleksionet e reja dhe ofertat speciale që kemi prezantuar këtë vit, të cilat kanë tërhequr një numër të madh konsumatorësh.

 

Cilët janë artikujt më të kërkuar dhe kush blen më shumë, të rinjtë, gratë apo familjet?

Aktualisht, artikujt më të kërkuar përfshijnë veshjet e verës si fustanet, këmishët dhe pantallonat e shkurtra.

Të rinjtë dhe gratë janë grupet që blejnë më shumë, por edhe familjet po tregojnë një interes të shtuar. Veshjet për fëmijë dhe aksesorët gjithashtu janë shumë të kërkuara, duke reflektuar një trend të përgjithshëm të rritjes së konsumit familjar.

 

Sipas të dhënave tuaja, sa po ndikojnë turistët në shitjet gjatë sezonit veror, pra a rezulton se ka kërkesë në rritje të tyre për blerje veshjesh? Cilat janë zonat dhe qytetet me volumet më të mëdha të rritjes së shitjeve?

Turistët kanë  ndikim të madh në shitjet gjatë sezonit veror. Ka një rritje të dukshme të kërkesës për veshje nga turistët, veçanërisht në qytetet bregdetare si Durrësi dhe Vlora, ku volumi i shitjeve është më i lartë.

Këto qytete janë destinacione të njohura turistike dhe prania e një numri të madh turistësh ka kontribuar në rritjen e shitjeve. Gjithashtu, kemi vërejtur një rritje të kërkesës në qytetet e tjera si Tirana dhe Shkodra, të cilat gjithashtu kanë përjetuar  rritje të numrit të vizitorëve.

 

 

ÇfarĂ« trendesh mode parapĂ«lqejnĂ« konsumatorĂ«t shqiptarĂ«?

Konsumatorët shqiptarë parapëlqejnë trende të modës që përfshijnë ngjyra të gjalla dhe dizajne të rehatshme. Veshjet casual dhe sportive janë gjithashtu shumë të kërkuara. Kemi vërejtur një interes të shtuar për veshjet e qëndrueshme dhe ekologjike, si dhe për aksesorët që plotësojnë pamjen e përgjithshme.

Gjithashtu, konsumatorët po kërkojnë gjithnjë e më shumë veshje të përshtatshme për aktivitete të ndryshme, duke përfshirë punën, argëtimin dhe aktivitetet sportive.

 

A kanë ndryshuar çmimet e veshjeve krahasuar me vjet, a ka pasur rritje apo ulje? A ka ndikuar inflacioni në mënyrën si blejnë njerëzit?

Çmimet e veshjeve kanĂ« shĂ«nuar rritje tĂ« lehtĂ« krahasuar me vitin e kaluar, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« inflacionit.

Kjo ka ndikuar në mënyrën si blejnë njerëzit, duke i bërë ata më të kujdesshëm në zgjedhjet e tyre. Megjithatë, ne kemi ofruar një sërë zbritjesh dhe ofertash speciale për të ndihmuar konsumatorët të përballojnë këto ndryshime dhe të vazhdojnë të blejnë produktet tona.

 

A po ndihet konkurrenca për blerje veshjesh nga platformat online si Temu etj.?

Konkurrenca nga platformat online Ă«shtĂ« ndier, por dyqanet fizike tĂ« “Waikiki Albania” vazhdojnĂ« tĂ« kenĂ« njĂ« avantazh pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rvojĂ«s sĂ« blerjes qĂ« ofrojnĂ« dhe mundĂ«sisĂ« pĂ«r tĂ« provuar veshjet para blerjes.

Ne gjithashtu kemi investuar në përmirësimin e shërbimit ndaj klientit dhe në ofrimin e një game të gjerë produktesh që nuk janë gjithmonë të disponueshme online.

 

Cilat janë planet e kompanisë për investime të reja, a keni plane për zgjerim me dyqane të reja në Shqipëri?

Këtë vit hapëm një dyqan të ri në qytetin e Lezhës dhe kemi plan një dyqan tjetër brenda këtij viti në Tiranë.

Kompania ka plane ambicioze për zgjerim në Shqipëri. Në vitet e ardhshme, ne synojmë të hapim disa dyqane të reja në qytete të ndryshme për të përmbushur kërkesën në rritje dhe për të ofruar një gamë më të gjerë produktesh për konsumatorët tanë.

Kemi identifikuar disa lokacione strategjike dhe po punojmë për të siguruar që këto dyqane të jenë të suksesshme dhe të ofrojnë një përvojë të shkëlqyer blerjeje për klientët tanë.

 

The post “Turizmi po rrit kĂ«rkesĂ«n pĂ«r veshjet e modĂ«s sĂ« lirĂ«â€ appeared first on Revista Monitor.

↗

“Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Ajo që filloi si një eksperiment krijues mes Felice Emanuels, një inxhiniere e dizajnit industrial, dhe Dren Abazit, një artist i afirmuar në muzikë, është shndërruar sot në një model unik biznesi në industrinë e modës.

Dren Abazi është më shumë se një markë veshjesh, është një cikël i mbyllur prodhimi dhe krijimi, ku çdo element që nga ideimi i modeleve të veshjeve të modës deri te përgatitja e tyre zhvillohen brenda një strukture të vetme, me veprimtari 30 vjeçare në tregun e veshjeve, siç është kompania SAM.

“Marka lindi disi nĂ« mĂ«nyrĂ« spontane, pas njĂ« takimi tĂ« parĂ« gjatĂ« festimit tĂ« 30-vjetorit tĂ« kompanisĂ« sĂ« prodhimit tĂ« veshjeve SAM.

Fillimisht ideja ishte të krijonim disa produkte si një lloj produkti i personalizuar për fansat e Dren-it, por pas disa bisedash, u kuptua që mundësia shkonte përtej kësaj.

VendosĂ«m tĂ« krijojmĂ« njĂ« markĂ«, duke filluar ne fillim veshje pĂ«r meshkuj dhe mĂ« pas pĂ«r femra, qĂ« reflektonte estetikĂ«n dhe personalitetin e tij brenda dhe jashtĂ« skenĂ«s nĂ« njĂ« formĂ« te re dhe tĂ« qĂ«ndrueshme biznesi”, nĂ«nvizon Felice Emanuels bashkĂ«themeluese me Dren Abazin pĂ«r krijimin e markĂ«s sĂ« veshjeve.

Emanuels nĂ«nvizon se nĂ« qendĂ«r tĂ« kĂ«tij cikli tĂ« mbyllur prodhimi pĂ«r veshje mode qĂ«ndron filozofia “made to order”, pra çdo produkt prodhohet vetĂ«m pasi klienti e porosit.

Ky model biznesi jo vetëm që shmang mbiprodhimin, por krijon një ekuilibër midis kërkesës reale dhe resurseve të përdorura, duke përkthyer qëndrueshmërinë nga koncept në veprim konkret.

Edhe lëndët e para janë pjesë e këtij modeli të kontrolluar, ku pëlhurat dhe materialet janë 100% prodhim europian, të përzgjedhura nga Francë, Itali dhe Spanjë, prej kompanive me traditë e standarde të certifikuara.

“Çdo artikull prodhohet vetĂ«m pas momentit tĂ« blerjes, gjĂ« qĂ« sjell optimizim tĂ« prodhimit, qĂ«ndrueshmĂ«ri financiare dhe, mbi tĂ« gjitha, pĂ«rfitime tĂ« dukshme mjedisore falĂ« mungesĂ«s sĂ« stokut dhe mbiprodhimit (mbiprodhimi Ă«shtĂ« njĂ« nga ndotĂ«sit kryesorĂ« nĂ« botĂ«n e modĂ«s).

Prodhimi realizohet nĂ« TiranĂ«, nĂ« mĂ«nyrĂ« industriale, pĂ«rmes sistemit ekzistues tĂ« kompanisĂ« SAM, duke mundĂ«suar pĂ«rgatitjen dhe dĂ«rgimin e çdo artikulli brenda 24–48 orĂ«ve (maksimumi dy ditĂ« pune).

Bashkëpunimi dhe infrastruktura që kam ndërtuar bashke me Drenin krijon një model unik, ku çdo fazë, nga dizajnimi i printimeve, ndërtimi i mostrave, e deri te krijimi i faqes online është bërë nga ne vetë. Kjo gjë jep fleksibilitet dhe kontroll të plotë mbi cilësinë.

Lënda e parë që përdorim është gjithashtu 100% prodhim europian, me burime të përzgjedhura nga Franca, Italia dhe Spanja; me kompani me traditë shumëvjeçare dhe reputacion të konsoliduar në industrinë e modës, gjë që i jep markës legjitimitet dhe autenticitet.

Gjithashtu nëpërmjet këtij zinxhiri të shkurtër brenda Europës ne sigurojmë standarde të larta gjatë prodhimit, qëndrueshmëri dhe transparencë në çdo hap të zinxhirit të furnizimit.

Produktet tona shiten online, duke ofruar akses pĂ«r klientĂ« shqiptarĂ« dhe tĂ« huaj, brenda dhe jashtĂ« ShqipĂ«risĂ« e KosovĂ«s, duke e bĂ«rĂ« modelin tonĂ« plotĂ«sisht tĂ« mbyllur dhe tĂ« vetĂ«qĂ«ndrueshĂ«m , duke filluar nga dizajni deri tek momenti i shpĂ«rndarjes”, nĂ«nvizon ajo.

Çmimet e veshjeve pĂ«r gra, kryesisht fustanet variojnĂ« nga 75 deri 112 euro. KĂ«mishĂ«t pĂ«r burra, variojnĂ« me çmime nga 79 deri 84 euro apo ato me pĂ«rmbajtje materiali saten ofrohen me çmim 126 euro. Kostumet pĂ«r burra ofrohen me çmimet 370 -390 euro.

Felice Emanuels pohon se çmimet e veshjeve si për burra dhe gra, përcaktohen përmes një formule të brendshme të krijuar prej tyre vetë, e cila bazohet në konsumin real të lëndës së parë dhe kompleksitetin e punimit për secilin artikull.

“Po ashtu pĂ«r pĂ«rcaktimin e çmimeve merren nĂ« konsideratĂ« edhe çmimet e tregut, kryesisht pĂ«r tĂ« siguruar qĂ« veshjet tona tĂ« mbeten tĂ« arritshme pĂ«r klientĂ«t qĂ« na ndjekin, pa bĂ«rĂ« kompromis me cilĂ«sinĂ« apo mĂ«nyrĂ«n se si punojmĂ«â€.

NĂ« qershor 2025, marka e  “Dren Abazi” nisi njĂ« bashkĂ«punim me “Cleanhub”, njĂ« organizatĂ« qĂ« ndihmon nĂ« reduktimin e ndotjes plastike nĂ« oqeane.

“PĂ«r çdo blerje qĂ« bĂ«het online, ne kontribuojmĂ« nĂ« heqjen e njĂ« paundi plastikĂ« nga oqeanet. NĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ«, çdo produkt qĂ« shitet bĂ«het pjesĂ« e njĂ« zinxhiri pozitiv ndikimi”, shpjegon Felice.

Në të ardhmen, marka planifikon të zgjerojë ciklin e mbyllur edhe më tej, përmes integrimit të fibrave natyrale në linjën e prodhimit, për ta bërë këtë qasje edhe më të plotë.

 

The post “Dren Abazi”, markĂ« dhe njĂ« cikĂ«l i mbyllur prodhimi, nĂ« bashkĂ«punim me Felice Emanuels appeared first on Revista Monitor.

↗

Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Shumë vajza të njohura të showbizit shqiptar kanë nisur të zhvillojnë linjat e tyre të veshjeve, përfshirë ato sportive dhe klasike, duke përdorur markën personale si një mjet për të ndërtuar identitetin e tyre në treg.

Kjo Ă«shtĂ« njĂ« tendencĂ« qĂ« ka marrĂ« hov edhe nĂ« vendet mĂ« tĂ« zhvilluara, veçanĂ«risht nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s, ku figura tĂ« njohura publike si Kim Kardashian, Rihanna (nĂ« linja kozmetike dhe veshje tĂ« brendshme – tĂ« pĂ«rditshme), Beyonce (veshje sportive) apo supermodelja Hailey Bieber (nĂ« produkte pĂ«r kujdesin e fytyrĂ«s) kanĂ« kthyer emrin e tyre nĂ« marka tĂ« fuqishme mode.

Një nga shembujt më të spikatur në nivel global është Kim Kardashian me linjën e saj të veshjeve SKIMS, e cila përfshin produkte si të brendshme, rroba sportive, korse dhe veshje të përditshme. E njëjta qasje po shfaqet gjithnjë e më shumë edhe në Shqipëri.

NĂ«se i hedh njĂ« sy faqes zyrtare tĂ« moderatores Luana Vjollca, gjen veshje sportive me markĂ«n “Lulu”, pĂ«rfshirĂ« bluza me mĂ«ngĂ« tĂ« gjata me çmim 59 euro, jumpsuit me çmim 85 euro, komplete streçe dhe kanatiere, 77 euro, korse pĂ«r trupin nga 55 deri nĂ« 108 euro, si dhe veshje pĂ«r tenis me çmim 62 euro.

Bora Zemani, e njohur pĂ«r stilin sportiv nĂ« pĂ«rditshmĂ«rinĂ« e saj, ka prezantuar linjĂ«n e saj tĂ« veshjeve me markĂ«n “BZZZ”, ku njĂ« bluzĂ« “hoodie” sportive kushton 77 euro dhe tutat 57 euro.

Për linjën me material lino, çmimet variojnë nga 26 euro për pantallonat e shkurtra, 46 euro për ato të gjata, deri në 47 euro për këmishët.

NdĂ«rkohĂ« Armina Mevlani ka nisur linjĂ«n e saj tĂ« veshjeve pĂ«r gra, kryesisht fustane me frymĂ«zim vintage, nĂ«n markĂ«n “Mevlani”. Çmimet pĂ«r kĂ«to krijime elegante variojnĂ« nga 160 deri nĂ« 550 euro, duke synuar tregun e modĂ«s sĂ« klasit tĂ« lartĂ«.

Kjo prirje e re e vajzave të njohura për të hyrë në industrinë e modës është një sinjal i qartë se tregu shqiptar po ndjek hapat e tregjeve ndërkombëtare.

Përdorimi i influencës në rrjete sociale për të promovuar produkte me markën e vet po kthehet në një strategji të fuqishme marketingu dhe biznesi, që jo vetëm ndihmon në ndërtimin e një imazhi personal, por edhe krijon burime të qëndrueshme të ardhurash jashtë botës së medias apo televizionit.

 

Sfidat e markave të luksit për zgjerim tregu

Konsumatori vendas po tregohet gjithnjë e më shumë i interesuar për blerjen e veshjeve të markave të luksit brenda Shqipërisë duke mos kërkuar më vetëm të blejë jashtë vendit.

Era Xhabafti, zĂ«vendĂ«smenaxhere e pĂ«rgjithshme e “Mini Invest Albania”, kompania qĂ« pĂ«rfaqĂ«son markĂ«n “Boggi Milano” nĂ« ShqipĂ«ri, shpjegon se kĂ«rkesa pĂ«r veshje Ă«shtĂ« rritur krahasuar me vjet.

Sipas saj, kjo rritje nuk Ă«shtĂ« rastĂ«sore, por lidhet me forcimin e markĂ«s, cilĂ«sinĂ« e produkteve, dizajnet moderne dhe kulturĂ«n e re tĂ« konsumatorit shqiptar, i cili “e do tĂ« bukurĂ«n, e do luksin dhe Ă«shtĂ« i gatshĂ«m tĂ« paguajĂ« pĂ«r tĂ«.”

Zonja Xhabafti thekson se kërkesa për momentin dominohet nga konsumatori vendas, ndërsa blerjet nga turistët e huaj shtohen kryesisht gjatë sezonit veror. Edhe pse fluksi i turistëve rritet në verë, ai nuk përbën një faktor përcaktues në shitjet totale të dyqaneve të veshjeve.

Në lidhje me përpjekjet për të sjellë më shumë marka ndërkombëtare luksoze në Shqipëri, ajo pranon se ekzistojnë sfida të shumta. Mungesa e një tregu të madh, pakësimi i popullsisë dhe fuqia e ulët blerëse janë pengesat kryesore.

“Ne po punojmĂ« pĂ«r tĂ« sjellĂ« partnerĂ« me marka tĂ« huaja luksoze, me qĂ«llim qĂ« shqiptarĂ«t tĂ« blejnĂ« kĂ«to marka nĂ« vendin e tyre, duke krijuar njĂ« kulturĂ« ‘street shopping’. MegjithatĂ«, shumĂ« marka bĂ«jnĂ« kĂ«rkime tĂ« hollĂ«sishme tĂ« tregut dhe, nĂ«se ky treg rezulton i vogĂ«l, kjo pengon hapjen e dyqaneve tĂ« reja.

PakĂ«simi i popullsisĂ« dhe niveli i ulĂ«t i tĂ« ardhurave ndikojnĂ« negativisht nĂ« kĂ«tĂ« proces. NĂ«se kĂ«ta tregues nuk pĂ«rmirĂ«sohen, do tĂ« jetĂ« shumĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kemi mĂ« shumĂ« marka tĂ« huaja nĂ« ShqipĂ«ri”, – shprehet ajo.

Ekspertët e tregtimit të veshjeve theksojnë gjithashtu se informaliteti dhe prania e madhe e produkteve të falsifikuara përbëjnë pengesa serioze për hyrjen e markave ndërkombëtare.

Gjithashtu, një pjesë e konsumatorëve shqiptarë vazhdojnë të  blejnë veshje firmato jashtë vendit, për shkak të garancisë dhe larmisë më të madhe të produkteve.

 

The post Nga “Lulu te “Mevlani”, si kanĂ« hyrĂ« vajzat e showbizit nĂ« tregun e veshjeve appeared first on Revista Monitor.

↗

Ekuilibri i fuqisë në IA

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

OpenAI dhe Anthropic, kundĂ«r zhvilluesve tĂ« aplikacioneve: sindroma e Kronosit nĂ« teknologji. A do t’i gllabĂ«rojnĂ« laboratorĂ«t aplikacionet qĂ« funksionojnĂ« mbi modelet e tyre?, shkruan The Economist

 

NĂ« botĂ«n zakonisht tĂ« mbushur me thashetheme tĂ« Silicon Valley, po ndodh diçka e çuditshme. ËshtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« gjesh njĂ« sipĂ«rmarrĂ«s tĂ« InteligjencĂ«s Artificiale gjenerative, qĂ« tĂ« thotĂ« ndonjĂ« fjalĂ« tĂ« keqe pĂ«r dikĂ« tjetĂ«r.

Ndoshta kjo lidhet me moshĂ«n. ShumĂ« prej atyre qĂ« po nisin startup-et e tyre tĂ« IA-sĂ« kanĂ« lindur pas filmave distopikĂ« tĂ« fantashkencĂ«s si “The Matrix” (1999) dhe janĂ« ende mjaft tĂ« rinj pĂ«r tĂ« besuar se Inteligjenca Artificiale do tĂ« jetĂ« njĂ« forcĂ« e mirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«. PĂ«r ta, edhe fjala “frenemy” (armik-mik) tingĂ«llon shumĂ« e ashpĂ«r.

Megjithatë, përtej kësaj harmonie të dukshme, po shfaqet një dinamikë konkurruese që do të bëhet gjithnjë e më e fortë.

Merrni shembull startup-et si Anysphere, aplikacioni Cursor i së cilës ndihmon zhvilluesit e softuerëve të shkruajnë kode programimi; Harvey, që ofron Inteligjencë Artificiale për firmat ligjore; dhe OpenEvidence, që bën të njëjtën gjë për mjekët (dhe që më 20 tetor siguroi 200 milionë dollarë financim me një vlerësim prej 6 miliardë dollarësh).

Këto aplikacione po rriten me shpejtësi duke përdorur modelet e mëdha gjuhësore (LLM) që ofrohen nga kompani si OpenAI, krijuesja e ChatGPT-së, dhe Anthropic, krijuesja e Claude.

Ata paguajnĂ« pĂ«r t’i pĂ«rdorur kĂ«to modele, por ndryshe nga laboratorĂ«t e IA-sĂ«, nuk shpenzojnĂ« miliarda nĂ« ndjekje tĂ« superinteligjencĂ«s. Kjo e bĂ«n rrugĂ«n e tyre drejt fitimit mĂ« tĂ« lehtĂ«.

Ndërkohë, vlerësimet e larta për laboratorët e IA-së që shpenzojnë shumë para, 500 miliardë dollarë për OpenAI dhe 183 miliardë për Anthropic, tregojnë se, teksa modelet e tyre bëhen më të afta, investitorët besojnë se një ditë ata do të përvetësojnë fitimet e startup-eve që varen prej tyre.

Mendoni për laboratorët si Kronosin, titanin e mitologjisë greke që përpiqej të hante fëmijët e vet (ose si Amazon, titan i tregtisë elektronike, që prodhon produkte për të nënçmuar ata që shiten mirë në platformën e saj). Pyetja, si në mitin e Kronosit, është: a do të mundin të mbijetojnë të vegjlit dhe të luftojnë?

Vrasja e “fĂ«mijĂ«ve” mund tĂ« ketĂ« filluar tashmĂ«. Startup-et janĂ« shumĂ« tĂ« sjellshme pĂ«r tĂ« ngritur alarmin. Por Ed Zitron, autor i njĂ« buletini therĂ«s pĂ«r IA-nĂ«, raportoi mĂ« 20 tetor se Anthropic kishte shpenzuar njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« tĂ« ardhurave tĂ« saj kĂ«tĂ« vit dhe vitin e kaluar pĂ«r Amazon Web Services, njĂ« nga ofruesit e saj tĂ« teknologjisĂ« cloud.

Si pasojë, tha ai, kompania prezantoi plane të reja shërbimi që rritën kostot për klientët e mëdhenj si Cursor, për të mbushur boshllëkun financiar. Anthropic thotë se paketat e shërbimit janë praktikë standarde në gjithë industrinë.

KĂ«rcĂ«nimi shkon pĂ«rtej çmimeve. LaboratorĂ«t e mĂ«dhenj tĂ« IA-sĂ« po pĂ«rpiqen tĂ« arrijnĂ« InteligjencĂ«n e pĂ«rgjithshme Artificiale (AGI), e cila do t’i bĂ«nte modelet e tyre tĂ« afta tĂ« kryenin shumicĂ«n e detyrave qĂ« mund t’i bĂ«jnĂ« njerĂ«zit, duke pĂ«rfshirĂ« edhe pĂ«rputhjen apo tejkalimin e aftĂ«sive tĂ« zhvilluesve tĂ« aplikacioneve. PĂ«r momentin, mund tĂ« ketĂ« ende hapĂ«sirĂ« pĂ«r tĂ« gjithĂ«.

Por shenjat janë të qarta. Mjafton të shohësh fushën e programimit, ku aplikacionet me IA gjenerative janë përhapur më shpejt. Si Anthropic ashtu edhe OpenAI kanë zhvilluar mjete kodimi që rivalizojnë, me dallime të vogla, ato të Cursor-it.

Themeluesit e startup-eve mbeten çuditërisht optimistë. Ata besojnë se ekuilibri i fuqisë do të mbetet fort në favorin e tyre për të ardhmen e afërt.

Në mënyrë domethënëse, shumë prej tyre janë skeptikë ndaj AGI-së, megjithëse në mënyrë të rezervuar (njëri prej tyre i kërkoi The Economist të mos e përmendte me emër si dyshues, nga frika se mund të përjashtohej nga skena shoqërore e San Franciskos).

Ata argumentojnĂ« se, nĂ« vend tĂ« AGI-sĂ«, aftĂ«sia qĂ« bizneset realisht kanĂ« nevojĂ« pĂ«r tĂ« nxitur pĂ«rdorimin mĂ« tĂ« gjerĂ« tĂ« IA-sĂ« gjenerative Ă«shtĂ« “Inteligjenca Artificiale e specializuar”, pra IA qĂ« fokusohet nĂ« njĂ« fushĂ« tĂ« caktuar, si ligji apo mjekĂ«sia. PikĂ«risht aty shpresojnĂ« tĂ« ruajnĂ« avantazhin konkurrues.

Kompania Sierra, qĂ« prodhon “agjentĂ«â€ tĂ« IA-sĂ« qĂ« bashkĂ«punojnĂ« me njerĂ«zit nĂ« shĂ«rbimin ndaj klientit, pĂ«rdor njĂ« ilustrim pĂ«r tĂ« shpjeguar kĂ«tĂ« dinamikĂ«. Ajo tregon majĂ«n e njĂ« ajsbergu: kjo Ă«shtĂ« pjesa e tregut qĂ« shĂ«rbehet nga LLM-tĂ« (modelet e mĂ«dha gjuhĂ«sore).

Poshtë saj ndodhen një mori procesesh të ndërlikuara biznesi që përfaqësojnë sfida dhe mundësi shumë më të mëdha

AsnjĂ«ra prej tyre nuk Ă«shtĂ« e pĂ«rgjithshme. Vlera, thotĂ« bashkĂ«themeluesi i Sierra-s, Bret Taylor (i cili Ă«shtĂ« edhe kryetar i bordit tĂ« OpenAI-sĂ«), gjendet te “gjĂ«rat mĂ« tĂ« mĂ«rzitshme, mĂ« tĂ« zakonshme
 tĂ« fshehura nĂ« prapaskenĂ«n e njĂ« kompanie, qĂ« janĂ« tĂ« ngadalta, tĂ« kushtueshme dhe me pasoja tĂ« mĂ«dha”.

PĂ«r t’u mbĂ«shtetur, zhvilluesit e aplikacioneve po eksperimentojnĂ« me modele tĂ« reja tĂ« tĂ« ardhurave. Ata e pranojnĂ« se, ndryshe nga valĂ«t e mĂ«parshme tĂ« zhvillimit tĂ« softuerĂ«ve, sa mĂ« shumĂ« tĂ« rriten dhe sa mĂ« shumĂ« tĂ« pĂ«rdorin LLM-tĂ«, aq mĂ« tĂ« larta do tĂ« jenĂ« kostot e tyre shtesĂ«. PĂ«r t’i kompensuar kĂ«to kosto nĂ« rritje, u nevojiten teknika tĂ« reja.

Njëra prej tyre është përdorimi i një sërë modelesh, përfshirë ato me burim të hapur, për të drejtuar pyetjet më të thjeshta atje ku përpunimi është më i lirë. Një tjetër është tarifimi i klientëve në bazë të rezultateve, e jo të përdorimit. Për shembull, Harvey mund të përballojë të përdorë modelet më të mëdha sepse firmat ligjore janë të gatshme të paguajnë për saktësi të përsosur.

Argumentet

Për më tepër, zhvilluesit e aplikacioneve argumentojnë se sa më gjatë të qëndrojnë në treg, aq më shumë të dhëna të specializuara do të grumbullojnë agjentët e tyre, duke përmirësuar performancën, njësoj si makinat me vetëdrejtim që bëhen më të besueshme sa më shumë kilometra përshkojnë.

Kjo pritet t’i bĂ«jĂ« ata mĂ« “ngjitĂ«s” pĂ«r klientĂ«t, duke krijuar njĂ« hendek konkurrues qĂ« laboratorĂ«t e IA-sĂ« do ta kenĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ« ta kapĂ«rcejnĂ«. Cursor, pĂ«r shembull, pĂ«rdor tĂ« dhĂ«na nĂ« kohĂ« reale pĂ«r tĂ« pĂ«rditĂ«suar modelin e vet çdo dy orĂ«, gjĂ« qĂ«, sipas kompanisĂ«, pĂ«rmirĂ«son pĂ«rvojĂ«n e kodimit tĂ« klientĂ«ve.

Harvey shkon përtej dokumenteve standarde si marrëveshjet e konfidencialitetit të gjeneruara nga IA. Ai synon detyra shumë më komplekse, si ndihma në koordinimin e disa firmave ligjore gjatë një bashkimi gjigant, diçka që modelet e përgjithshme do ta kenë më të vështirë ta imitojnë.

Megjithatë, krijuesit e aplikacioneve kanë edhe mangësitë e tyre. Specializimi mund ta bëjë më të vështirë zgjerimin përtej një fushe të caktuar, si ligji, mjekësia apo shërbimi ndaj klientëve, duke kufizuar madhësinë e tregut potencial.

Modelet e përgjithshme mund të shtrihen më gjerë. Pastaj është çështja e rekrutimit. Si kompani shumë më të vogla se laboratorët e IA-së, zhvilluesit e aplikacioneve do ta kenë të vështirë të konkurrojnë në luftën e kushtueshme për talentet më të mira të IA-së. Por të gjithë do të kenë nevojë për zhvillues të nivelit të lartë për të ndërtuar agjentët më të mirë.

Megjithatë, edhe teksa laboratorët e IA-së bëhen më grabitqarë, edhe ata kanë një problem. Ka kaq pak dallim midis tyre dhe është kaq e lehtë që kompanitë e softuerëve të kalojnë nga një ofrues LLM-sh te një tjetër, saqë rrezikojnë të bëhen mallra të zakonshme.

Kjo e ka shtyrĂ« bankĂ«n HSBC tĂ« vlerĂ«sojĂ« nĂ« njĂ« raport tĂ« fundit se deri nĂ« vitin 2030, ofruesit e LLM-ve do tĂ« kenĂ« vetĂ«m 30% tĂ« tregut global prej 1.3 trilionĂ« dollarĂ«sh pĂ«r shĂ«rbimet IT tĂ« pĂ«rmirĂ«suara nga IA-ja. Pjesa tjetĂ«r do t’u pĂ«rkasĂ« zhvilluesve tĂ« softuerĂ«ve qĂ« pĂ«rdorin LLM-tĂ«.

Kjo është sindroma e Kronosit. Në mitologjinë greke, Zeusi, djali më i vogël i Kronosit, mbijetoi dhe shpëtoi vëllezërit e motrat e tij. Pas një beteje të gjatë, babai i tyre u dëbua në nëntokë. Nuk është e thënë që ky të jetë fati i OpenAI apo Anthropic. Por gjithashtu, fuqia e pakufizuar e laboratorëve të IA-së nuk është e paracaktuar.

 

The post Ekuilibri i fuqisë në IA appeared first on Revista Monitor.

↗

Ndërtoni infrastrukturën dhe Inteligjenca Artificiale do të vijë vetë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Ekonomia e turbullt e bumit të investimeve në qendrat e të dhënave. Sa i ngjashëm është ai me flluskën e telekomunikacioneve të viteve 1990? Shkruan The Economist

 

Në pranverën e këtij viti, kompania e konsulencës McKinsey bëri një parashikim jashtëzakonisht optimist për shpenzimet kapitale në çipa, qendra të dhënash dhe energji për prodhimin e Inteligjencës Artificiale (IA): 5.2 trilionë dollarë në mbarë botën gjatë pesë viteve të ardhshme.

Më pak se gjashtë muaj më vonë, kompania po shqyrton mundësinë ta rrisë këtë vlerësim. Shifrat e raportuara në SHBA sugjerojnë se investimet në infrastrukturën për Inteligjencën Artificiale gjenerative kanë arritur kulmin.

Këto shpenzime, të theksuara nga marrëveshje për qendra të dhënash të zbuluara nga kompani si OpenAI, Nvidia dhe Oracle, synojnë të rrisin fuqinë llogaritëse që, sipas aktorëve kryesorë të sektorit, është e nevojshme për të mbështetur Inteligjencën Artificiale gjenerative. Por kërkesa, veçanërisht ajo që gjeneron të ardhura, ende nuk përputhet me pritshmëritë.

Edhe pse pĂ«rdorimi i chatbot-Ă«ve nga konsumatorĂ«t po rritet, McKinsey ka zbuluar se norma e suksesit tĂ« projekteve pilot me InteligjencĂ« Artificiale nĂ« kompanitĂ« qĂ« ka anketuar Ă«shtĂ« mĂ« pak se 15%, thotĂ« Pankaj Sachdeva, partner nĂ« firmĂ«. Ai parashikon njĂ« periudhĂ« “pabarazie” mes ofertĂ«s dhe kĂ«rkesĂ«s qĂ« mund tĂ« zgjasĂ« pĂ«r vite me radhĂ«.

Forca e kërkesës për Inteligjencën Artificiale gjenerative mund të jetë faktori më kritik që do të përcaktojë, nëse ky bum infrastrukture do të përfundojë me një kolaps apo jo. Por tre elemente të reja në vrullin për ndërtimin e qendrave të të dhënave shtojnë pasigurinë: vendndodhjet e tyre të largëta, kompanitë jopublike që i financojnë dhe besueshmëria e ulët financiare e disa huamarrësve.

Kjo “treshe” u kujton disa skeptikĂ«ve katastrofĂ«n e fundit tĂ« madhe infrastrukturore: bumin e telekomunikacioneve nĂ« fund tĂ« viteve 1990. MegjithatĂ«, shumĂ« tĂ« tjerĂ« po mbyllin sytĂ« dhe po hyjnĂ« nĂ« lojĂ«.

Gjeografia është risia më e prekshme. Qendrat e reja të të dhënave për IA po ndërtohen në zona të izoluara, larg qendrave të konsoliduara afër tregjeve të mëdha dhe nyjeve të lidhjeve ndërkombëtare, si Virxhinia e Veriut. OpenAI dhe partnerët e saj, Oracle dhe SoftBank, kanë nisur fazën e parë të projektit Stargate, një projekt infrastrukture për Inteligjencën Artificiale me vlerë 500 miliardë dollarë, i shpallur nga presidenti Donald Trump në janar, në një pjesë të Teksasit me burime të mëdha me energji diellore e të erës, si dhe me hapësirë të madhe bosh. Dakota e Veriut dhe Nju Meksiko kanë avantazhe të ngjashme.

Këto vendndodhje të reja zgjidhin një problem energjie: shumë nga qendrat ekzistuese nuk kanë kapacitet të mjaftueshëm për trajnimin e modeleve gjuhësore të mëdha më të fundit (LLM) të zhvilluara nga laboratorë si OpenAI.

Por izolimi sjell rreziqe për investitorët në pasuri të paluajtshme, të cilat mund të mos pasqyrohen plotësisht në normat e kthimit, thotë Gautam Bhandari nga I Squared Capital, një kompani investimesh private e specializuar në infrastrukturë.

Qendrat e të dhënave zakonisht financohen për periudha që zgjasin disa dekada, por ato që janë në pararojë të IA mund të bëhen të vjetruara shumë më shpejt, shton Bhandari.

Kjo ndodh pjesĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rparimit teknologjik: Nvidia, prodhuesi dominues i njĂ«sive tĂ« pĂ«rpunimit grafik (GPU) tĂ« lidhura me IA, pĂ«rmirĂ«son nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vazhdueshme efikasitetin e çipave tĂ« saj, çka mund tĂ« kĂ«rkojĂ« pĂ«rditĂ«sime tĂ« rregullta tĂ« qendrave tĂ« tĂ« dhĂ«nave, si sisteme tĂ« reja ftohjeje. Me tokĂ« gjerĂ«sisht tĂ« disponueshme, njĂ« ndĂ«rtues rival mund tĂ« ngrejĂ« lehtĂ«sisht njĂ« qendĂ«r tĂ« re mĂ« tĂ« mirĂ« dhe mĂ« tĂ« lirĂ« diku tjetĂ«r. Kjo rrit rrezikun qĂ« disa investime tĂ« mbeten “asete tĂ« bllokuara”.

Burimet e financimit të këtij bumi janë gjithashtu të reja. Deri vonë, furnizuesit kryesorë të kapitalit për qendrat e të dhënave në vendndodhje kryesore ishin investitorët e tregut të aksioneve, përmes fondeve të investimit në pasuri të paluajtshme (REIT).

Ata ndiheshin më të sigurt kur konsumi i energjisë në një qendër të dhënash ishte shumë më pak se 100 megavatë. Por në epokën e IA, kërkesat maten në gigavatë (GW), dhe kostoja mund të arrijë deri në 50 miliardë dollarë për gigavat.

Me rritjen galopante të kërkesës për kapital, fondet REIT janë kufizuar nga kapaciteti i tyre për të marrë borxhe, thotë David Guarino nga kompania kërkimore Green Street, e specializuar në tregun e pasurive tregtare. Vendin e tyre po e zënë kompanitë e kredisë private (disa prej të cilave kanë blerë ish-REIT), fondet sovrane të pasurisë, si dhe bankat.

Këto janë huadhënës të sofistikuar me burime të thella kapitali, të mësuar me llojin e financimit të projekteve që kërkon infrastruktura e IA. Por pjesëmarrja e tyre zhvendos rrezikun nga tregjet e kapitalit në ato të borxhit, duke e vendosur sistemin bankar më drejtpërdrejt përballë rrezikut nëse rriten mospagesat.

Rreziku i mospagesës përforcohet nga gjendja e dobët kreditore e disa kompanive në qendër të këtij bumi ndërtimesh. Ky nuk ishte një shqetësim i madh kur gjigantët e pasur të teknologjisë cloud si Amazon, Microsoft dhe Google përfitonin pjesën më të madhe të financimit.

“Ata janĂ« qiramarrĂ«sit mĂ« tĂ« mirĂ« nĂ« botĂ«â€, thotĂ« Guarino. Por kohĂ«t e fundit, laboratorĂ« tĂ« IA si OpenAI dhe kompani “neocloud” qĂ« japin me qira GPU kanĂ« hyrĂ« fuqishĂ«m nĂ« treg, duke rritur sasinĂ«, por duke ulur besueshmĂ«rinĂ« financiare tĂ« pjesĂ«marrĂ«sve. Sa mĂ« shumĂ« tĂ« tillĂ« tĂ« ketĂ«, aq mĂ« e madhe bĂ«het konkurrenca, presioni mbi fitimet dhe pasiguria pĂ«r qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e tyre afatgjatĂ«.

Nuk janĂ« vetĂ«m huadhĂ«nĂ«sit qĂ« shqetĂ«sohen pĂ«r kĂ«ta lojtarĂ« tĂ« rinj. Edhe kompanitĂ« e energjisĂ«, zakonisht konservatore, mund tĂ« mendohen dy herĂ« pĂ«rpara se tĂ« lidhin kontrata afatgjata me ta. “Askush nuk e di se cilat nga kĂ«to kompani do tĂ« ekzistojnĂ« pas pesĂ«, dhjetĂ« apo pesĂ«mbĂ«dhjetĂ« vitesh”, thotĂ« Sachdeva. PĂ«r kĂ«tĂ« arsye, shton ai, po zhvillohen skema sigurimi dhe mekanizma tĂ« tjerĂ« financiarĂ« pĂ«r tĂ« zbutur riskun.

Gjigantët e teknologjisë si Nvidia po marrin pjesë me një rrjet financimesh të ndërsjella dhe të ndërlidhura midis kompanive, që mund të qetësojnë palët bashkëpunuese. Por nëse ndodh më e keqja, kjo ndërthurje do ta bëjë gjithë ekosistemin e Inteligjencës Artificiale më të brishtë.

Këto lidhje të ndërsjella po shtojnë shqetësimet se po formohet një flluskë infrastrukturore, e ngjashme me periudhën e vendosjes së fibrave optike dhe kabllove nënujore në fillimet e internetit.

Andrew Odlyzko nga Universiteti i Minesotës, studiues i cikleve të investimeve infrastrukturore që nga hekurudhat e shekullit XIX e deri më sot, dikur e minimizonte ndikimin ekonomik të një kolapsi të mundshëm të IA.

Ai besonte se nĂ«se disa gjigantĂ« teknologjikĂ« do tĂ« detyroheshin tĂ« shlyenin investimet e tyre nĂ« qendra tĂ« dhĂ«nash, humbjet do tĂ« pĂ«rfshinin vetĂ«m fitimet e disa viteve. Tani, ai thotĂ« se Ă«shtĂ« “shumĂ« mĂ« i alarmuar” pĂ«r shkak tĂ« numrit tĂ« madh tĂ« kompanive qĂ« po bĂ«jnĂ« premtime tĂ« mĂ«dha investimesh.

Ai sheh njĂ« situatĂ« paralele me bumin e investimeve tĂ« fundit tĂ« viteve 1990 qĂ« kulmuan me krizĂ«n “dotcom”. MarrĂ«veshje tĂ« propozuara, si investimi potencial prej 100 miliardĂ« dollarĂ«sh i Nvidia-s nĂ« OpenAI, nĂ«se blen deri nĂ« 10 GW GPU, i kujtojnĂ« atij marrĂ«veshjet e financimit tĂ« Nortel me blerĂ«sit e pajisjeve tĂ« tij gjatĂ« flluskĂ«s sĂ« telekomunikacioneve.

Të tjerë, megjithatë, theksojnë dallimet. Nick Del Deo nga kompania kërkimore MoffettNathanson thotë se gjatë bumit të telekomunikacioneve u shtruan kabllo pa pasur klientë të garantuar. Sot, qendrat e të dhënave ndërtohen vetëm pasi palët nënshkruajnë kontrata për to, edhe pse detajet e këtyre kontratave do të jenë vendimtare për të përcaktuar nëse kthimet justifikojnë riskun.

Për momentin, fitimet potenciale janë aq joshëse sa paratë po derdhen me vrull, thotë ai. Zëra optimistë si Sam Altman, drejtori ekzekutiv i OpenAI, argumentojnë se rreziqet e mungesës së ndërtimit janë të paktën po aq serioze sa ato të tepricës së ndërtimit, për shkak të potencialit ekonomik afatgjatë të Inteligjencës Artificiale gjenerative.

Mund të ndodhë që, edhe nëse ka tepricë kapacitetesh në qendrat më të avancuara të të dhënave, ajo të shfrytëzohet për funksionimin, e jo trajnimin, e modeleve të mëdha të gjuhës, thotë Sachdeva.

Por kjo na rikthen te pyetja thelbësore: kur do të arrijë kërkesa për chatbot-ët dhe aplikacionet e Inteligjencës Artificiale gjenerative nivelin e ambicieve të atyre që po ndërtojnë infrastrukturën e nevojshme për to? Kjo mbetet pasiguria më intriguese nga të gjitha.

 

 

The post Ndërtoni infrastrukturën dhe Inteligjenca Artificiale do të vijë vetë appeared first on Revista Monitor.

↗

Cila ekonomi pati performancën më të mirë në 2025?

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Rikthehet renditja vjetore e The Economist

 

Mund të kishte qenë shumë më keq. Në prill 2025, ndërsa presidenti Donald Trump nisi luftën e tij tregtare, investitorët dhe shumë ekonomistë u përgatitën për një recesion të fortë global.

Në fund, GDP-ja botërore ka të ngjarë të rritet me rreth 3% për vitin 2025, njësoj si në 2024-n. Papunësia mbetet e ulët pothuajse kudo. Tregjet e aksioneve kanë regjistruar edhe një vit tjetër me fitime të kënaqshme. Vetëm inflacioni mbetet realisht shqetësim. Në të gjithë OECD-në, ai vazhdon të jetë mbi objektivin 2% të bankave qendrore.

Kjo performancĂ« e pĂ«rgjithshme fsheh dallime tĂ« mĂ«dha. Prandaj, pĂ«r tĂ« pestin vit radhazi, The Economist ka identifikuar “ekonominĂ« e vitit”. JanĂ« pĂ«rmbledhur tĂ« dhĂ«na pĂ«r pesĂ« tregues—inflacionin, “shtrirjen e inflacionit”, GDP-nĂ«, punĂ«simin dhe performancĂ«n e tregut tĂ« aksioneve—pĂ«r 36 vende kryesisht tĂ« pasura.

Vendet janë renditur sipas rezultateve në secilin tregues, duke krijuar një pikëzim të përgjithshëm të suksesit ekonomik në 2025. Tabela më poshtë paraqet renditjen.

Lajmet e mira vijnë sërish nga Europa Jugore. Pas fitores së Spanjës në vitin 2024, Portugalia është ekonomia me performancën më të mirë këtë herë. Në 2025 ajo ka kombinuar rritje të fortë të GDP-së, inflacion të ulët dhe një treg aksionesh me gjallëri.

Edhe anëtarë të tjerë të Eurozonës që patën vështirësi në vitet 2010, përfshirë Greqinë (fituesja në 2022 dhe 2023) dhe Spanjën, renditen pranë majës. Gjetkë, Izraeli ka vijuar rimëkëmbjen e fortë pas kaosit të 2023-it, ndërsa Irlanda e humb me pak vendin e parë. Kolumbia ka përfituar si nga rritja e fortë ekonomike, ashtu edhe nga një treg aksionesh në lulëzim.

Në fund të renditjes gjenden kryesisht vende të Europës Veriore: Estonia, Finlanda dhe Sllovakia. Gjermania ka ecur pak më mirë se në vitet e mëparshme, por sërish dobët, e tërhequr poshtë nga një treg pune i dobët.

Britania ka pasur njĂ« vit po aq “mediokĂ«r”. (Franca, pavarĂ«sisht kaosit politik, shĂ«non rezultate mjaft tĂ« mira.) PĂ«rtej Atlantikut, SHBA-ja renditet vetĂ«m nĂ« mes, dhe madje del mĂ« keq se Italia. Tregu i punĂ«s Ă«shtĂ« i fortĂ«, por jo i jashtĂ«zakonshĂ«m. Inflacioni relativisht i lartĂ« e ul pikĂ«zimin e pĂ«rgjithshĂ«m.

Në fakt, treguesi i parë është inflacioni bazë, i cili përjashton çmimet e ushqimit dhe energjisë për shkak të paqëndrueshmërisë së tyre. Një vend renditet më mirë sa më afër të jetë norma vjetore me 2%, objektivi tipik i bankierëve qendrorë. Inflacioni i Turqisë është shumë më i lartë se kudo tjetër, për shkak të politikave ekonomike të çmendura të presidentit Recep Tayyip Erdogan.

Estonia është e dyta nga fundi, me inflacion bazë gati 7% në tremujorin e tretë të 2025-ës, ndërsa vazhdon rimëkëmbjen nga shoku energjetik i 2022-it. Shumë vende të tjera kanë vështirësitë e tyre. Inflacioni bazë i Britanisë ishte më i ulët se fundvitin e vitit 2024. Por me 4% ai mbetet shumë mbi atë që Banka e Anglisë do të donte të shihte.

Në disa vende inflacioni bazë është shumë i ulët. Kjo përfshin Suedinë, ku ai është pothuajse inekzistent. Për shumë konsumatorë, të lodhur pas katër vitesh rritjeje të shpejtë të çmimeve, kjo mund të tingëllojë një mrekulli. Megjithatë, në një skenar të tillë ekonomistët shqetësohen për deflacionin, i cili dekurajon shpenzimet dhe rrit barrën reale të borxheve.

TĂ« kesh pak inflacion Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« sesa tĂ« mos kesh fare. NjĂ« grup vendesh tĂ« tjera, pĂ«rfshirĂ« FinlandĂ«n dhe ZvicrĂ«n, kanĂ« lexime po aq ‘anemike’. Edhe pse Japonia ka inflacion mĂ« tĂ« lartĂ« se nĂ« vitet 2010, ai nuk i afrohet aspak mbinxehjes qĂ« shihet gjetkĂ«.

“Shtrirja e inflacionit” tregon njĂ« histori tĂ« ngjashme. Ky tregues ndjek pjesĂ«n e artikujve nĂ« shportĂ«n e konsumit ku çmimet rriten me mĂ« shumĂ« se 2% nĂ« vit. NĂ« disa vende ai Ă«shtĂ« rritur ndjeshĂ«m, pĂ«rfshirĂ« SHBA-nĂ«, ndoshta si pasojĂ« e njĂ« politike fiskale tepĂ«r agresive. Edhe sot, çmimet e mĂ« shumĂ« se 85% tĂ« artikujve nĂ« shportĂ«n e konsumit tĂ« australianĂ«ve po rriten me mbi 2% nĂ« vit.

Po rritja dhe punësimi, treguesit e tjerë ekonomikë që u interesojnë thellësisht votuesve? Portugalia spikat. Turizmi ka lulëzuar, ndërsa shumë të huaj të pasur po zhvendosen në vend për të përfituar nga normat e ulëta tatimore.

Rritja e GDP-sĂ« Ă«shtĂ« dukshĂ«m mbi mesataren europiane. Republika Çeke shĂ«non rritje tĂ« mira si nĂ« prodhim ashtu edhe nĂ« punĂ«sim, duke u ngjitur nĂ« tĂ« tretĂ«n e sipĂ«rme tĂ« renditjes sonĂ«. NĂ« tĂ« kundĂ«rt, Koreja e Jugut ka humbur vende pune. Norvegjia, e ekspozuar fort ndaj mallrave bazĂ« dhe transportit detar, ka vuajtur nga ngadalĂ«simi i tregtisĂ« globale.

NĂ« tremujorin e tretĂ« tĂ« kĂ«tij viti, Irlanda regjistroi rritje ekonomike mbi 12% nga viti nĂ« vit, njĂ« shifĂ«r spektakolare, por gjithashtu mashtruese. ShumĂ« kompani tĂ« mĂ«dha shumĂ«kombĂ«she qĂ« regjistrojnĂ« fitimet nĂ« vend shtrembĂ«rojnĂ« llogaritĂ« kombĂ«tare. Prandaj ekonomistĂ«t irlandezĂ« preferojnĂ« tĂ« pĂ«rdorin “kĂ«rkesĂ«n totale tĂ« brendshme tĂ« modifikuar”, njĂ« tregues i ngjashĂ«m i prodhuar nga zyra kombĂ«tare e statistikave, qĂ« heq shumicĂ«n e kĂ«tyre shtrembĂ«rimeve. Edhe ne kemi vepruar njĂ«soj.

Tregjet e aksioneve përmbyllin vlerësimin e The Economist. Mund të pritej që aksionet amerikane të ishin fituese absolute. Megjithatë, rritja e çmimeve të aksioneve në SHBA ka qenë thjesht e kënaqshme.

Vlerësimet e larta të tregut pasqyrojnë kryesisht sukseset e viteve të mëparshme. Edhe Franca ka pasur një performancë mesatare, me aksionet e kompanisë së saj më të vlefshme, LVMH, që kanë qëndruar në vendnumëro.

NĂ« kĂ«tĂ« tregues, askund nuk ka performuar mĂ« keq se Danimarka. Çmimi i aksioneve tĂ« Novo Nordisk, prodhues i Ozempic, ka rĂ«nĂ« me 60%, pasi kompania ka humbur avantazhin nĂ« tregun e barnave pĂ«r humbje peshe.

Një rikthim

Për fitime të zjarrta në tregjet e aksioneve, investitorët duhet të shohin diku tjetër. Edhe pse kompanitë çeke dhe koreano-jugore kanë performuar mirë në 2025, askund nuk ka pasur performancë më të mirë (në terma të monedhës vendase) se Izraeli. Gjatë vitit të kaluar, çmimi i aksioneve të kompanisë më të vlefshme të listuar në vend, Bank Leumi, është rritur me rreth 70%.

Edhe investitorĂ«t portugezĂ« kanĂ« pĂ«rfituar, me tregun e aksioneve tĂ« vendit qĂ« Ă«shtĂ« rritur me mĂ« shumĂ« se 20% nĂ« 2025. Sipas pĂ«rllogaritjeve, tregu i aksioneve i vendit qĂ« u emĂ«rua si “ekonomia e vitit” do tĂ« rritet mesatarisht me 20% nĂ« vitin pasues. The Economist thotĂ« se nuk je kĂ«shilla investimi, por
/ The Economist

 

The post Cila ekonomi pati performancën më të mirë në 2025? appeared first on Revista Monitor.

↗

Horoskopi i financave për 2026: Kush fiton, shenjat që duhet të tregojnë kujdes me paranë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Në një vit ku pasiguria ekonomike mbetet e lartë dhe parashikimet financiare shpesh ndryshojnë rrjedhë, horoskopi vazhdon të ofrojë një këndvështrim alternativ mbi pritshmëritë për paranë dhe karrierën.

Sipas parashikimeve astrologjike për vitin 2026, lëvizjet planetare favorizojnë disa shenja në aspektin e stabilitetit dhe rritjes financiare, ndërsa për të tjera viti kërkon më shumë disiplinë, planifikim dhe kujdes ndaj rrezikut.

Bazuar në analizat e Astrology.com dhe Cafe Astrology, ja panorama financiare për secilën shenjë në vitin 2026.

♈ Dashi

Viti 2026 sjell për Dashin një dinamikë të fortë financiare, të lidhur kryesisht me iniciativën personale dhe gatishmërinë për të ndërmarrë projekte të reja. Mundësitë për rritje të të ardhurave vijnë nga sipërmarrja, rolet drejtuese ose ndryshime në karrierë. Sfida kryesore mbetet impulsiviteti: vendimet e nxituara ose investimet e pamenduara mirë mund të krijojnë luhatje të panevojshme në financa.

♉ Demi

Një nga shenjat më të favorizuara financiarisht në 2026. Demi përfiton nga stabiliteti, durimi dhe aftësia për të ndërtuar pasuri gradualisht. Viti është i përshtatshëm për investime afatgjata, pasuri të paluajtshme dhe konsolidim financiar. Nuk priten fitime të menjëhershme spektakolare, por rritja do të jetë e qëndrueshme dhe e sigurt.

♊ BinjakĂ«t

Financat e Binjakëve lidhen ngushtë me komunikimin, teknologjinë, tregtinë dhe projektet fleksibël. Viti sjell shumë mundësi, por edhe rrezik shpërndarjeje të energjive dhe burimeve. Për të përfituar maksimalisht, Binjakët duhet të fokusohen te prioritetet dhe të shmangin angazhimet e shumta pa kthim konkret financiar.

♋ Gaforrja

Për Gaforren, 2026 është vit i orientuar drejt sigurisë financiare. Fokus i veçantë i kushtohet kursimeve, menaxhimit të shpenzimeve dhe mbrojtjes nga rreziqet. Fitimet vijnë gradualisht dhe përmes punës së qëndrueshme, jo përmes rrezikut. Një vit i mirë për ndërtimin e një baze financiare afatgjatë.

♌ Luani

Luani përballet me një vit ku karriera dhe imazhi profesional sjellin përfitime financiare. Mundësitë për rritje page, promovime ose projekte prestigjioze janë të pranishme. Megjithatë, dëshira për luks dhe shpenzime të dukshme mund të gërryejë fitimet, ndaj kërkohet balancë mes ambicies dhe disiplinës.

♍ VirgjĂ«resha

2026 është vit ideal për Virgjëreshën për të vënë rregull në financa. Ristrukturimi i buxhetit, shlyerja e borxheve dhe investimet e menduara mirë sjellin stabilitet. Fitimet nuk vijnë nga rreziku, por nga organizimi, analiza dhe puna e qëndrueshme. Një vit i fortë për planifikim financiar.

♎ Peshorja

Peshorja përfiton financiarisht përmes partneriteteve dhe bashkëpunimeve. Marrëveshjet e përbashkëta, projektet në ekip dhe kontratat afatgjata janë burim i rëndësishëm të ardhurash. Viti kërkon transparencë dhe kujdes në vendimmarrje, veçanërisht në çështje financiare të përbashkëta.

♏ Akrepi

Akrepi ka potencial për fitime të mëdha në 2026, por edhe për rreziqe të konsiderueshme. Investimet, sidomos ato më spekulative, mund të japin rezultat nëse bazohen në analizë të thellë. Viti nuk favorizon vendimet emocionale, por shpërblen strategjinë dhe durimin.

♐ Shigjetari

Për Shigjetarin, financat lidhen me zgjerimin profesional, udhëtimet, tregjet e huaja dhe projektet ndërkombëtare. 2026 ofron mundësi për rritje përmes horizonteve të reja, por kërkon menaxhim të kujdesshëm të shpenzimeve. Entuziazmi duhet të shoqërohet me planifikim.

♑ Bricjapi

Një nga shenjat më të forta financiarisht për vitin 2026. Disiplina, përkushtimi dhe orientimi drejt qëllimeve afatgjata sjellin rezultate konkrete. Investimet në karrierë, biznes ose pasuri afatgjata japin kthime të qëndrueshme. Një vit ndërtimi dhe konsolidimi.

♒ Ujori

Ujori përjeton një vit financiar të lidhur me inovacionin, teknologjinë dhe idetë kreative. Mundësitë janë të shumta, por të shoqëruara me luhatje. Të ardhurat mund të mos jenë lineare, ndaj kërkohet fleksibilitet dhe rezervë financiare për të përballuar periudhat e paqëndrueshme.

♓ Peshqit

Peshqit duhet të tregojnë kujdes të veçantë në menaxhimin e financave gjatë 2026-s. Viti është më i përshtatshëm për stabilizim dhe organizim sesa për rritje agresive. Vendimet financiare duhet të bazohen në fakte dhe jo në intuitë, për të shmangur zhgënjime.

 

Burimi: Astrology.com; Cafe Astrology – Financial Horoscope Outlook 2026

 

The post Horoskopi i financave për 2026: Kush fiton, shenjat që duhet të tregojnë kujdes me paranë appeared first on Revista Monitor.

↗

5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi

UdhĂ«timi nuk ka mĂ« tĂ« bĂ«jĂ« vetĂ«m me destinacionin, apo edhe me vetĂ« rrugĂ«timin, por me pĂ«rvojĂ«n qĂ« mbetet. QĂ« nga fundi i Covid-it, udhĂ«timet e udhĂ«hequra nga pĂ«rvoja janĂ« larguar nga “shĂ«nimi i atraksioneve” dhe po orientohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« drejt udhĂ«timeve kuptimplota, qĂ« lidhin vizitorĂ«t me njerĂ«zit dhe vendet qĂ« vizitojnĂ«.

Pas analizimit të 25 raporteve vjetore për turizmin, CNBC identifikoi pesë prirjet kryesore që do të ndikojnë vitin 2026:

1. Anti-turisti

Për të shmangur mbingarkesën turistike, për të përjetuar kulturën lokale dhe shpesh për të kursyer, udhëtarët po zgjedhin gjithnjë e më shumë periudha jashtë sezonit dhe destinacione më pak të frekuentuara.

Qytetet dytësore po fitojnë terren, me kërkesa për akomodim që rriten më shpejt sesa në qendrat tradicionale turistike. Edhe qeveritë, si Japonia dhe Indonezia, po nxisin këtë zhvendosje.

2. Pushime pa “lodhje vendimmarrjeje”

UdhĂ«tarĂ«t, tĂ« lodhur mendĂ«risht, po delegojnĂ« planifikimin te agjencitĂ« ose paketat “all-inclusive”.

Ideja është e thjeshtë: dikush tjetër merr vendimet, që pushimi të jetë realisht çlodhës. Ky trend po bëhet standard, veçanërisht për udhëtarët me stres të lartë dhe pak kohë.

3. Mirëqenia përtej spa-së

Turizmi i mirëqenies po shkon përtej masazheve dhe spa-ve, drejt programeve të bazuara në shkencë, jetëgjatësi dhe shëndet mendor.

Nga programe ajurvedike te yoga, surf dhe udhëtime aktive në natyrë, këto përvoja shihen gjithnjë e më shumë si investime afatgjata në shëndet.

4. Turizmi nostalgjik

TĂ« rinjtĂ« po kĂ«rkojnĂ« tĂ« rikrijojnĂ« pushimet e fĂ«mijĂ«risĂ«, ndĂ«rsa pensionistĂ«t e rinj po pĂ«rqafojnĂ« “vitin e artĂ« tĂ« pauzĂ«s”, me udhĂ«time tĂ« gjata dhe mĂ« aventurore se mĂ« parĂ«.

Gati një e katërta e pensionistëve thonë se kanë udhëtuar ose do të udhëtonin për një vit të plotë.

5. IA në shërbimin hotelier

Ndërsa udhëtarët përdorin gjithnjë e më shumë inteligjencën artificiale (IA) për rezervime, hotelet po e përdorin atë për të parashikuar dëshirat e klientëve.

Nga personalizimi i dhomĂ«s deri te shĂ«rbimet para mbĂ«rritjes, IA pritet tĂ« kthehet nga “shtesĂ« luksi” nĂ« standard bazĂ« tĂ« mikpritjes.

Në 2026, udhëtimi pritet të jetë më i personalizuar, më i ndërgjegjshëm dhe më i fokusuar te përvoja sesa te sasia e vendeve të vizituara. / CNBC, Shqip.al

The post 5 prirje kryesore që pritet të formësojnë udhëtimet në 2026 appeared first on Revista Monitor.

↗

Shqipëria, me përqindjen më të ulët të popullsisë në Europë që arrin të kursejë

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Vetëm 14. 8% e shqiptarëve mbi 15 vjeç kishin mundur të kursejnë nga të ardhurat e tyre në një bankë a në ndonjë institucion tjetër financiar, niveli më i ulët në Europë pas Moldavisë, sipas bazës së të dhënave globale Findex nga Banka Botërore që i takojnë një anketë të zhvilluar në vitin 2024 në vendin tonë.

Shqipëria ka nivel shumë të ulët të popullsisë që arrin të kursejë si në raport më Rajonin edhe me Europën sipas hartës së mëposhtme, ku ngjyra më e errët tregon nivele më të larta  të kursimeve ndërsa ngjyrat e çelura tregojnë për një përdorim më të ulët të kursimeve.

Në Maqedoninë e Veriut 32.4% e popullatës mbi 15 vjeç kishte arritur të kursente vitin e kaluar, gati dyfishi i Shqipërisë. Në Serbi mbi 26% e popullsisë mbi 15 vjeç arriti të kursejë, në Bosnjë 24% dhe në Kosovë rreth 16%.

Gjithashtu aftĂ«sia e shqiptarĂ«ve pĂ«r tĂ« kursyer ishte shumĂ« mĂ« e ulĂ«t se nĂ« BE ku mĂ« shumĂ« se 55% arriti tĂ« ndajĂ« mĂ«njane para pĂ«r t’i shpenzuar mĂ« vonĂ«.

Shqipëria pozicionohet me shumicën e vendeve të Afrikës dhe Azisë së Jugut. Edhe pse ka një përmirësim të dukshëm të ndërgjegjësimit financiar dhe rritje të aksesit në shërbime bankare gjatë dekadës së fundit, vendi ynë vazhdon të ketë një nivel të lartë përdorimi të parasë cash dhe një prani të konsiderueshme të sektorit informal.

Të dhënat më të detajuara tregojnë se 40 për qind e popullsisë në nivelin e poshtëm te të ardhurave kanë kapacitete më të ulëta për të kursyer pasi vetëm 4.3 % e tyre arritën të ndanin kursime në bankë. Në  pjesën tjetër të popullsisë në 60 për qind të grupit me të ardhura më të larta aftësia për të kursyer ishte 21.7%.

Në grup-moshat e reja aftësia për të kursyer është shumë e ulët dhe gjithashtu në zonat rurale arrijnë të kursejnë shumë më pak se në ato urbane.

Shumica e familjeve shqiptare përballen me të ardhura të ulëta dhe paga që nuk janë në përputhje me koston e jetesës. Për shumicën e qytetarëve të ardhurat shpesh nuk mjaftojnë për ushqim, qira, energji dhe nevojat e përditshme, kështu që pothuajse nuk mbetet asgjë për kursime.

Ndërkohë, çmimet e shumë produkteve dhe shërbimeve në vend janë rritur më shpejt sesa të ardhurat. Shqipëria  kishte çmime më të larta se Rajoni dhe BE për ushqimet në 2024, por ndërkohë pagat janë shumë më të ulëta se në këto vende.

Ndërkaq, inflacioni i viteve të fundit ka ulur fuqinë blerëse dhe ka bërë që edhe ata që më parë arrinin të kursenin, tani ta kenë më të vështirë.

The post Shqipëria, me përqindjen më të ulët të popullsisë në Europë që arrin të kursejë appeared first on Revista Monitor.

❌