❌

Reading view

There are new articles available, click to refresh the page.
↗

Kush e ka fajin?! Pa ndërhyrje, përmbytjet do të prodhojnë dëme të kushtueshme për ekonominë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Edhe pse reshjet mesatare vjetore kanë rënë lehtë që nga vitet 1950, përmbytjet janë kthyer në rrezikun klimatik më të shpeshtë në Shqipëri gjatë tre dekadave të fundit. Studimet shkencore dhe ekspertët tregojnë se dëmet nuk lidhen vetëm me klimën, por me keqmenaxhimin e kanaleve, kolektorëve dhe hidrovoreve. Investimet janë fragmentare dhe mirëmbajtja mbetet e dobët, ndërsa rreziku po zhvendoset gjithnjë e më shumë drejt zonave urbane. Pa ndërhyrje të koordinuara dhe planifikim afatgjatë, përmbytjet do të vazhdojnë të prodhojnë dëme të përsëritura dhe të kushtueshme për ekonominë.

 

Blerina Hoxha

Që prej viteve 1950 deri në ditët e sotme është regjistruar një rënie e lehtë e reshjeve mesatare vjetore, por nga ana tjetër, përmbytjet janë shtuar dhe janë shndërruar në rrezikun më të shpeshtë klimatik në Shqipëri gjatë tre dekadave të fundit.

Dokumentet shkencore tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Mjedisit tregojnĂ« se nga mesi i shekullit tĂ« kaluar deri nĂ« fillim tĂ« kĂ«saj dekade, reshjet vjetore kanĂ« rĂ«nĂ« me rreth 2–5%, por nga ana tjetĂ«r, nga vitet 1990 ShqipĂ«ria ka pĂ«rjetuar dhjetĂ«ra ngjarje pĂ«rmbytjeje me ndikim tĂ« konsiderueshĂ«m, me tĂ« paktĂ«n 1–2 pĂ«rmbytje tĂ« mĂ«dha nĂ« vit nĂ« nivel kombĂ«tar, teksa dĂ«met nga ky fenomen natyror vlerĂ«sohen nĂ« 2.3 miliardĂ« dollarĂ«.

Ndryshimet klimaterike mund të kenë ulur sasinë e reshjeve, por kanë rritur intensitetin e tyre në njësinë e kohës, duke shtuar rrezikun e përmbytjeve.

Përmbytjet e këtyre ditëve gjithashtu kanë krijuar dëme të mëdha në ekonomitë e familjeve, bujqësi në zona urbane si Durrësi, Lezha, Vlora dhe Gjirokastra dhe, bashkë me dëmet, kanë nxjerrë në pah defektet dhe mungesën e profesionalizmit, së paku në minimizimin e rrezikut.

Alket Kumaraku, inxhinier hidroteknik, profesor në Universitetin Politeknik, tha se nevojitet një angazhim rutinë i vazhdueshëm për uljen e rrezikut në zonat urbane, që nga planifikimi urban në qytetet e mëdha, mirëmbajtja e rrjeteve të kullimit dhe kolektorëve, deri tek investimet dhe ndërhyrjet në menaxhimin e rrjedhave të mëdha që vijnë nga lumenjtë.

Një ish-anëtar i Komitetit të Digave, që zgjodhi të komentonte në kushtet e anonimatit, tha se përmbytjet janë fenomene natyrore, të cilat edhe në Europë po menaxhohen me vështirësi, për shkak të ndryshimeve klimatike, por sipas tij, më shumë se rreth 30% e dëmeve mund të minimizohen nëse do të bëhej mirëmbajtja rutinë e veprave kulluese, kolektorëve dhe hidrovoreve nga strukturat përgjegjëse.

Më tej, ish-zyrtari i lartë tha se ndërtimi i hidrocentraleve të Skavicës, Bushatit dhe thellimi i Bunës do të lehtësonte gati tërësisht dëmet në zonën e Shkodrës dhe Lezhës.

Në Durrës, nevojitet hapja e një kanali të ri në mes të qytetit që të rrisë shkarkimet në det. Inxhinieri, i cili punoi për shumë vite në strukturat qeverisëse të vendit, tha se bordet e kullimit, punonjësit në bashkitë e vendit dhe ata të ujësjellësve kanë mungesë të lartë profesionalizmi.

Pasi, sipas tij, mirëmbajtja rutinë e sistemeve kulluese, kolektorëve, heqja e mbeturinave, mbajtja në punë e hidrovoreve dhe dragave në grykëderdhjet e lumenjve do të reduktonin rrezikun nga përmbytjet së paku me 30%. Kjo përqindje, sipas tij, do të ishte e mjaftueshme për të kursyer miliona euro dëme.

Ndryshe nga vendet e tjera, Shqipëria trashëgon studime shkencore shumë cilësore nga koha e komunizmit, të cilat vetëm sa duhen zbatuar me korrektësi, tha ai.

Reshjet e ditëve të fundit duket se kanë ndryshuar profilin e dëmeve, duke ekspozuar zona të tilla si Durrësi me rrethina që nuk ishin kaq problematike sa në ngjarjet e shkuara.

Ardian Zhamo, inxhinier nĂ« sistemet hidrike nĂ« DurrĂ«s, ka analizuar se pĂ«rmbytjet e fundit nĂ« qytet janĂ« nĂ« pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe gabime njerĂ«zore. “Hidrovori i zhvendosur Ă«shtĂ« njĂ« çmenduri inxhinierike, e denjĂ« pĂ«r hetim.

Kanalet sekondare nuk pĂ«rcjellin ujĂ«, sepse janĂ« tĂ« bllokuara nga gĂ«lqere, dhera dhe tombino tĂ« ndĂ«rtuara nga persona tĂ« paautorizuar ose nuk ekzistojnĂ« mĂ«. Kanali tek Ura e Dajlanit, nga me dy tuba me diametĂ«r 800 mm, tani Ă«shtĂ« njĂ« ‘hinkë’.

Kanali pas shkollĂ«s ‘Beqir Çela’ Ă«shtĂ« i bllokuar totalisht. Kanali qĂ« kalon pĂ«rpara OfiçinĂ«s sĂ« Marmitave ka zvogĂ«luar me rreth 70% tĂ«rheqjen e ujit dhe, si pasojĂ«, kjo zonĂ« pĂ«rmbytet edhe me shiun mĂ« tĂ« vogĂ«l”, u shpreh pĂ«r mediat inxhinieri Zhamo, i cili fajĂ«soi njerĂ«zit dhe jo natyrĂ«n pĂ«r dĂ«met e fundit.

 

 

U shmangën investimet e mëdha kundër përmbytjes

Ish-anëtari i komitetit të digave tha se HEC-et e Bushatit dhe Skavicës, projekte që në kohën e komunizmit, përveç sigurisë energjetike, kishin qëllim mbrojtjen e Shkodrës dhe Lezhës nga përmbytjet.

Ai tha se Skavica do tĂ« shĂ«rbente si rezervuar i madh nĂ« rrjedhĂ«n e sipĂ«rme tĂ« Drinit dhe do tĂ« shĂ«rbente si njĂ« “tampon” hidrologjik gjatĂ« reshjeve tĂ« forta. Rezervuari mund tĂ« mbajĂ« njĂ« pjesĂ« tĂ« prurjeve dhe t’i lĂ«shojĂ« mĂ« vonĂ«, duke ulur presionin mbi prurjet kumulative pĂ«r t’i çliruar mĂ« vonĂ«. Ky hidrocentral ulte presionin e ujit nĂ« zonat e ulĂ«ta qĂ« lidhen me sistemin Drin–BunĂ«.

NdĂ«rsa zgjidhja qĂ« do tĂ« shmangte tĂ«rĂ«sisht pĂ«rmbytjet ishte ndĂ«rtimi i Hidrocentralit tĂ« Bushatit poshtĂ« kaskadĂ«s sĂ« Drinit, mĂ« pranĂ« fushĂ«s sĂ« NĂ«nshkodrĂ«s, i cili mund tĂ« ndihmonte duke rregulluar shkarkimet nĂ« momente kritike dhe duke e shkarkuar ujin nĂ« toka larg qytetit tĂ« ShkodrĂ«s. Inxhinieri tha se efekti i HEC Bushat ishte mĂ« shumĂ« menaxherial sesa “magazinues”.

Ai tha se këto dy investime ishin të rekomanduara nga inxhinierët e talentuar shqiptarë, si Farudin Hoxha, me rëndësi të dyfishtë, si në prodhimin e energjisë ashtu edhe në minimizimin e përmbytjeve.

Ka pasur përpjekje për ndërtimin e këtyre dy objekteve, por kanë dështuar. Në tetor të vitit 2020, qeveria nënshkroi memorandumin e bashkëpunimit me kompaninë amerikane Bechtel për hidrocentralin e Skavicës.

Marrëveshja, ndër të tjera, parashikonte që Bechtel të gjente financimin e një linje kredie që do të shlyhej më pas nga KESH. Kostoja e projektit llogaritet rreth 1 miliard euro, por projekti ka ngecur në procedura, mungesë financimi etj.

HEC-i i Bushatit, që kishte zanafillën që në kohën e komunizmit, ridoli si projekt në vitet 2004, i cili do të ndërtohej nga kinezët për 140 milionë euro.

Ky projekt ka qenë i diskutueshëm për dëmet që mund të krijonte baseni në tokat bujqësore, por ekspertët pohojnë se ka pasur vend për rishikime që mund ta kthenin atë në një rregullator që të kishte më shumë përfitime sesa dëme.

 

Thellimi i Bunës dhe dragat e lumenjve

Profesor Kumaraku thotë se rimodelimi në grykëderdhjet e lumenjve do të lehtësonte ndjeshëm dëmet në rast prurjesh të mëdha. Ish-anëtari i komitetit të digave tha se thellimi dhe mirëmbajtja e lumit Buna do të minimizonte dëmin në zonën e Shkodrës.

Buna ndikohet shumë nga rrjedhja e ujit mbrapsht, nga rritja e nivelit të Liqenit të Shkodrës, nivelit të detit dhe valët e stuhive, si dhe nga sedimentimi; këto ditë uji në Bunë nisi rrjedhën mbrapsht.

Inxhinieri tha se thellimi i Bunës është ndër ndërhyrjet më të vështira në inxhinierinë e lumenjve, sepse Buna është lumë me sedimentim të lartë dhe me nevojë për mirëmbajtje të vazhdueshme, pra nuk bëhet një herë dhe mbaron.

Ai tha se duhet një modelim hidrologjik, hidraulik për të ditur se ku realisht ulet niveli i ujit. Sedimentimi rikthehet edhe nëse e thellon dhe kërkon cikle mirëmbajtjeje me logjistikë të rëndë.

Në grykëderdhjet e lumenjve në vendin tonë, edhe gjatë periudhës së komunizmit dhe pas, janë përdorur dragat, mjete për të hequr sedimentet që grumbullohen aty ku rrjedha e ujit ngadalësohet dhe përplaset me ndikimin e detit.

Dragat funksiononin si makineri thithëse nënujore. Ato instaloheshin në fundin e lumit ose të grykëderdhjes dhe, përmes një tubi të madh, thithnin sedimentin e përzier me ujë.

Ky material më pas pompohet drejt bregut ose në një zonë të caktuar depozitimi në det. Inxhinieri tha se në grykëderdhje si ajo e Bunës, ku sedimenti është kryesisht i imët, kjo metodë është më efikase, sepse lejon pastrim të shpejtë dhe të vazhdueshëm të shtratit pa ndërhyrje të rënda strukturore.

Për lumenjtë e tjerë më të vegjël, inxhinierët rekomandojnë argjinatura, kanale dhe riparime lokale, dhe dredhja si operacion i madh nuk është dokumentuar si praktikë standarde në burimet publike.

 

 

U prishën dhe u dëmtuan kanalet kulluese

Një kanal i madh kullues në Lezhë u ndërtua në kohën e komunizmit, mblidhte ujërat dhe rrjedhat nga malet dhe i nxirrte jashtë qytetit.

Edhe kur kishte reshje të mëdha, uji nuk e përmbyste kurrë zonën urbane, por tokat bujqësore përreth, duke minimizuar dëmet e mëdha, shpjeguan inxhinierët. Kanale të tilla të mëdha funksiononin në qytetet me rrezik përmbytjesh për të mbrojtur qytetet.

Por tani të gjitha këto kanale janë shkatërruar nga ndërtimet e jashtëligjshme, ndërtimet pa kriter në zonat urbane dhe nga investimet e gabuara. Shumë nga këto kanale janë mbuluar tërësisht ose janë vendosur tombino me çerekun e kapacitetit të përcjelljes.

Këto vite është ndërtuar pa menduar infrastrukturën e furnizimit me ujë, përmbytjeve, tërmeteve etj., ndaj pasojat dhe dëmet vetëm do të rriten, lajmërojnë inxhinierët.

Ish-anëtari i Komitetit të Digave tha se tani ka zgjidhje, të tilla si stacione të mëdha pompash që të nxjerrin ujin nga qendrat e mëdha urbane, por këto kanë kosto të lartë dhe shmangen.

Në fund të zinxhirit hidrologjik, përrenjtë dhe lumenjtë urbanë luajnë rol vendimtar në përballimin e prurjeve të larta. Inxhinieri tha se grumbullimi i inerteve, mbetjeve dhe ndërtimeve të pakontrolluara në shtratin ose brigjet e tyre e ka ulur ndjeshëm kapacitetin e rrjedhjes dhe rrit rrezikun e daljes së ujit nga shtrati.

Pastrimi sistematik dhe rikthimi i seksioneve natyrore të rrjedhës rrisin aftësinë e tyre për të përballuar prurje ekstreme. Teknikisht, kjo masë redukton rrezikun nga përmbytjet, sidomos në zonat ku rrjetet urbane përfundojnë pikërisht në këto trupa ujorë.

Inxhinieri tha se shumë grykëderdhje janë ngushtuar nga ndërtime pa kriter, mbrojtje të forta betoni ose struktura infrastrukturore që kanë prishur dinamikën natyrore të lumit.

Ai tha se duhen rimodeluar derdhjet e lumenjve, duke rikthyer hapësirat për rrjedhën, duke rikonfiguruar brigjet ose duke krijuar zona tampon që e lejojnë lumin të shtrihet gjatë prurjeve të larta pa shkaktuar dëme.

 

Nuk janë menaxhuar kanalet, kolektorët dhe hidrovoret

Në Shqipëri, përmbytjet nuk lidhen vetëm me reshjet intensive, por kryesisht me mënyrën se si menaxhohet infrastruktura ekzistuese e kullimit dhe e mbrojtjes nga uji.

Kanalet parësore, dytësore, kolektorët dhe hidrovoret formojnë një sistem të ndërlidhur, ku mosfunksionimi i një elementi bën të pavlefshme edhe investimet në pjesët e tjera, tha zoti Kumaraku.

Edhe inxhinierët e tjerë bien dakord se puna për mirëmbajtjen duhet të nisë nga kanalet parësore, të cilat janë arteriet kryesore që transportojnë ujin nga zonat e gjera drejt lumenjve ose detit.

Këto kanale duhet të mirëmbahen periodikisht, duke i pastruar, duke larguar sedimentet dhe inertet. Në shumë raste në Shqipëri, kanalet parësore kanë humbur gjerësinë dhe thellësinë funksionale për shkak të mungesës së pastrimit dhe ndërhyrjeve informale në brigje.

Kanalet dytësore janë po aq kritike, sepse ato mbledhin ujin nga tokat bujqësore dhe zonat e banuara dhe e dërgojnë drejt kanaleve parësore.

Përmbytjet shpesh nisin pikërisht këtu, sepse këto kanale bllokohen më shpejt nga mbeturinat, sedimentet dhe mungesa e mirëmbajtjes. Menaxhimi efektiv kërkon pastrim më të shpeshtë, por edhe kontroll të vazhdueshëm për ndërtime apo mbushje të paligjshme.

Në rastin e Durrësit, si kanalet parësore ashtu edhe ato dytësore nuk po funksionojnë, duke bërë që uji të mbetet në parcela dhe lagje, duke shkaktuar dëme të drejtpërdrejta ekonomike.

Inxhinierët thanë se kolektorët urbanë në qytetet e mëdha përbëjnë hallkën më të rëndësishme, por janë projektuar shpesh për reshje me intensitet më të ulët sesa realiteti aktual klimatik dhe humbin shpejt kapacitetin për shkak të sedimentimit dhe mbetjeve urbane.

Sipas ekspertëve, hidrovoret janë pika kyçe në zonat e ulëta, veçanërisht në fushat bregdetare dhe ato pranë lagunave e deltave. Ato janë linja e fundit e mbrojtjes nga përmbytjet, sepse sigurojnë shkarkimin e ujit kur rrjedha natyrore nuk është e mundur.

Në Shqipëri, shumë hidrovore janë të amortizuara, funksionojnë me kapacitet të reduktuar ose aktivizohen vetëm gjatë emergjencave.

Këto objekte kërkojnë mirëmbajtje të vazhdueshme mekanike dhe elektrike. Nëse një hidrovore nuk funksionon në momentin kritik, e bën të pavlefshëm gjithë sistemin e kanaleve përreth, thanë inxhinierët.

Minimizimi i dëmeve nga përmbytjet kërkon përgjegjësi më të qarta dhe koordinim mes pushtetit qendror dhe atij vendor. Aktualisht, fragmentimi i kompetencave shpesh çon në situata ku askush nuk mban përgjegjësi të plotë për mirëmbajtjen e sistemit.

Decentralizimi i pushtetit vendor ka bërë lëmsh kompetencat edhe në rastin e mirëmbajtjes së sistemeve ujore.

Inxhinierët thanë se rreziku i përmbytjeve ulet ndjeshëm nëse bëhet funksionale infrastruktura aktuale.

 

 

Si mund të reduktohen përmbytjet në qytete

Një nga faktorët kryesorë që përkeqëson përmbytjet urbane është mbulimi i qyteteve me beton dhe asfalt, të cilat nuk lejojnë infiltrimin e ujit në tokë.

Inxhinieri Alket Kumaraku tha se ulja e sipërfaqes së papërshkueshme, përmes shtimit të hapësirave të gjelbra dhe përdorimit të materialeve të përshkueshme në trotuare, sheshe apo zona parkimi, ndikon drejtpërdrejt në uljen e sasisë së ujit që përfundon menjëherë në rrjetin e kanalizimeve.

Sipërfaqet e përshkueshme funksionojnë si një rezervuar i përkohshëm, duke lejuar infiltrimin ose mbajtjen e ujit në shtresat nën to dhe duke ulur presionin mbi tubacionet ekzistuese, të cilat shpesh janë projektuar për reshje më të ulëta se ato që po përjetohen sot, tha ai.

Vendosja e depozitave ose grumbulluesve nëntokësorë për ujërat e shiut

Depozitat apo grumbulluesit nëntokësorë janë zgjidhje teknike që synojnë të mbajnë ujin e reshjeve në pika strategjike të qytetit, përpara se ai të hyjë në rrjetin e kanalizimeve.

Z. Kumaraku tha se gjatë reshjeve intensive, një pjesë e ujit devijohet dhe ruhet përkohësisht në këto struktura, duke parandaluar tejkalimin e kapacitetit të tubacioneve.

Uji më pas shkarkohet gradualisht, kur rrjeti ka kapacitet të lirë, ose përdoret për qëllime të tjera teknike. Kjo qasje është veçanërisht e rëndësishme në zona të dendura urbane, ku zgjerimi i rrjetit ekzistues është i vështirë ose shumë i kushtueshëm.

Këto depozita veprojnë si amortizatorë hidraulikë që reduktojnë rrezikun e daljes së ujit mbi sipërfaqe dhe përmbytjes së rrugëve apo ndërtesave.

Pastrimi dhe mirëmbajtja e kolektorëve në qendrat e banuara

Pastrimi i kolektorëve mbetet një element thelbësor në menaxhimin e rrezikut nga përmbytjet, tha z. Kumaraku.

Me kalimin e kohës, tubacionet dhe kolektorët mbushen me sedimente, mbetje urbane dhe inerte, duke ulur ndjeshëm kapacitetin e tyre hidraulik, duke bërë që edhe në reshje të zakonshme uji të rrjedhë mbi sipërfaqe.

Pastrimi periodik dhe mirëmbajtja sistematike rrisin kapacitetin efektiv të rrjetit ekzistues pa pasur nevojë për investime të mëdha infrastrukturore.

Në kushtet e ndryshimeve klimatike, ku intensiteti i reshjeve po rritet, mirëmbajtja e rrjetit është një masë minimale, por e domosdoshme për të shmangur përmbytjet urbane, tha ai.

Ndërgjegjësimi dhe integrimi i mbledhjes së ujërave të çative në projektim

Një masë shpesh e nënvlerësuar është krijimi i kulturës së mbledhjes së ujërave të çative, si në ndërtesat ekzistuese ashtu edhe në projektet e reja.

Uji i reshjeve nuk shkarkohet automatikisht në rrjet, por grumbullohet në depozita individuale ose kolektive për përdorim të mëvonshëm, ose për shkarkim të kontrolluar.

Sipas z. Kumaraku, integrimi i kësaj qasjeje që në fazën e projektimit të ndërtesave ul ndjeshëm prurjet që përfundojnë në sistemin publik gjatë reshjeve intensive.

Në shumë vende europiane, lejet e ndërtimit kushtëzohen nga parashikimi i masave të tilla, duke e bërë menaxhimin e ujit pjesë të projektimit urban dhe jo një problem që trajtohet vetëm pas përmbytjeve.

Tarracat e gjelbra dhe blu, si pjesë e infrastrukturës blu-gjelbër

Tarracat e gjelbra dhe ato blu janĂ« njĂ« element kyç i infrastrukturĂ«s blu – tĂ« gjelbĂ«r, tĂ« promovuara edhe nga politikat dhe direktivat europiane pĂ«r menaxhimin e ujĂ«rave atmosferike.

Inxhinieri Kumaraku tha se, në aspektin teknik, këto zgjidhje mbajnë një pjesë të reshjeve në nivelin e çatisë, duke vonuar shkarkimin e tyre drejt rrjetit.

Tarracat e gjelbra kombinojnë ruajtjen e ujit me avullimin dhe thithjen nga vegjetacioni, ndërsa tarracat blu synojnë kryesisht magazinimin e përkohshëm të ujit dhe lirimin e tij të kontrolluar.

Kjo ul ndjeshëm ngarkesën e menjëhershme mbi kolektorët gjatë reshjeve të forta. Përveç ndikimit në reduktimin e përmbytjeve, këto sisteme kontribuojnë edhe në uljen e temperaturave urbane dhe përmirësimin e mikroklimës, por nga pikëpamja hidraulike, vlera kryesore qëndron te vonesa dhe kontrolli i prurjeve.

 

 

Masat kundër përmbytjes, Shqipëria e vonuar

Pas vitit 1990, ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« pĂ«rmbytur thuajse çdo vit, por ndĂ«rkohĂ« planet dhe strategjitĂ« kundĂ«r reduktimit tĂ« rrezikut kanĂ« mbetur nĂ« letĂ«r. NĂ« nĂ«ntor tĂ« vitit tĂ« kaluar, qeveria hodhi pĂ«r konsultim Planin KombĂ«tar tĂ« PĂ«rshtatjes ndaj Ndryshimeve Klimatike (NAP 2026–2036).

Dokumenti thekson se rreziku nga përmbytjet nuk mund të ulet vetëm me argjinatura ose punime në lumenj, por kërkon ndërhyrje të koordinuar në nivel baseni ujëmbledhës, territori dhe institucionesh.

Plani parashikon masa që synojnë fillimisht parandalimin dhe menaxhimin e rrezikut, përmes hartëzimit të detajuar të zonave që përmbyten, modelimit hidrologjik dhe përfshirjes së rrezikut klimatik në planifikimin urban dhe territorial.

Këto masa kanë për qëllim që përmbytjet të mos trajtohen më si ngjarje të papritura, por si rrezik i parashikueshëm, për të cilin vendimmarrja publike dhe investimet duhet të përshtaten që në fazën e planifikimit.

Paralelisht, dokumenti kërkon forcimin e sistemeve të paralajmërimit të hershëm dhe rritjen e kapaciteteve institucionale në nivel qendror dhe vendor, pasi mungesa e koordinimit është identifikuar si një nga dobësitë kryesore në përballimin e përmbytjeve.

Një shtyllë tjetër qendrore e planit janë masat e bazuara te natyra, të cilat synojnë të ulin kulmet e prurjeve dhe të rrisin aftësinë thithëse të territorit. Këtu përfshihen restaurimi i brigjeve të lumenjve, rikthimi i fushave aluvionale që janë zaptuar nga ndërtimet, mbrojtja e ligatinave dhe pyllëzimi i baseneve ujëmbledhëse.

Logjika Ă«shtĂ« qĂ« uji tĂ« ketĂ« mĂ« shumĂ« hapĂ«sirĂ« pĂ«r t’u shpĂ«rndarĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« kontrolluar, nĂ« vend qĂ« tĂ« pĂ«rqendrohet me forcĂ« nĂ« shtratin e ngushtuar tĂ« lumenjve dhe tĂ« shkaktojĂ« pĂ«rmbytje tĂ« menjĂ«hershme nĂ« zonat e banuara.

Vetëm një pjesë më e vogël e masave lidhet me ndërhyrjet infrastrukturore klasike, si ndërtimi ose forcimi i argjinaturave, stabilizimi i shtratit dhe brigjeve të lumenjve, përmirësimi i sistemeve të kullimit dhe mbrojtja e zonave urbane më të ekspozuara.

Plani e bën të qartë se këto ndërhyrje janë të domosdoshme, por nuk janë të mjaftueshme nëse nuk shoqërohen me planifikim dhe masa parandaluese, pasi përndryshe rreziku thjesht zhvendoset nga një zonë në tjetrën.

Në lidhje me investimet, dokumenti vlerëson se zbatimi i plotë i masave të përshtatjes kërkon rreth 9.8 miliardë dollarë amerikanë, ose afërsisht 8.4 miliardë euro, deri në vitin 2042.

Pjesa më e madhe e kësaj kostoje lidhet me masat e bazuara te natyra dhe me ndërhyrjet planifikuese e institucionale, ndërsa investimet infrastrukturore zënë një pjesë më të vogël të totalit, por me kosto të larta.

Kjo shpërndarje tregon se ulja e rrezikut nga përmbytjet nuk mbështetet kryesisht te ndërtimi i veprave të reja, por te transformimi i mënyrës se si menaxhohet territori dhe uji.

Plani thekson gjithashtu se financimi aktual mbulon vetëm një pjesë shumë të vogël të këtyre nevojave, rreth 7%, duke krijuar një hendek financiar prej afro 93%.

Plani i ri sugjeron se zbutja reale e rrezikut nga përmbytjet kërkon masa të thella dhe të koordinuara, si dhe investime shumë më të mëdha sesa ato që po realizohen aktualisht. Pa këtë shkallë ndërhyrjeje dhe financimi, përmbytjet do të vazhdojnë të jenë një problem i përsëritur dhe gjithnjë e më i kushtueshëm për Shqipërinë.

 

Investimet në 2025, të ulëta dhe të fragmentuara

Sipas tĂ« dhĂ«nave nga thesari nĂ« MinistrinĂ« e Financave, janĂ« investuar nĂ« infrastrukturĂ«n e ujitjes dhe kullimit rreth 6 miliardĂ« lekĂ« gjatĂ« periudhĂ«s 2023 – tetor 2025.

Tabela e projekteve të financuara nga janari në tetor 2025 tregon për 860 milionë lekë investime nga 1.2 miliardë lekë për të gjithë vitin. Fondet e vitit 2025 ishin më të ulëta se ato të dy viteve të shkuara, ku u alokuan nga 2.4 miliardë lekë për secilin vit.

TĂ« dhĂ«nat nga tabela e investimeve tĂ« kĂ«tij viti nĂ« programin “Menaxhimi i ujitjes dhe kullimit”, tĂ« zbatuara nga bordet rajonale tĂ« kullimit nĂ« DurrĂ«s, Fier, Korçë dhe LezhĂ«, tregojnĂ« njĂ« portofol investimesh qĂ« varion nga disa milionĂ« deri nĂ« mbi 100 milionĂ« lekĂ« pĂ«r projekte tĂ« veçanta.

Ndërhyrjet ndahen qartë në dy grupe kryesore, projekte me ndikim të drejtpërdrejtë në uljen e rrezikut nga përmbytjet dhe projekte me fokus kryesisht bujqësor, me ndikim të kufizuar ose indirekt.

Projektet me peshën më të madhe për përmbytjet janë ato të mbrojtjes nga gërryerjet dhe përmbytjet e lumenjve.

NĂ« kĂ«tĂ« kategori hyn, ndĂ«r tĂ« tjera, mbrojtja e lumit Buna, me vlerĂ« rreth 100 milionĂ« lekĂ«, si dhe ndĂ«rhyrje nĂ« lumenjtĂ« VjosĂ«, ShushicĂ«, Mat, Drin, Osum dhe Shkumbin, me projekte qĂ« zakonisht variojnĂ« nga 7–30 milionĂ« lekĂ« dhe, nĂ« disa raste, arrijnĂ« deri nĂ« 50 milionĂ« lekĂ«.

Këto investime që u kryen në vitin 2025 synuan stabilizimin e brigjeve, ndërtimin ose riparimin e argjinaturave dhe mbrojtjen e zonave të banuara dhe bujqësore nga dalja e lumenjve nga shtrati.

Një peshë të konsiderueshme zënë edhe projektet për rikonstruksionin e hidrovoreve dhe veprave të marrjes, si në Grethë, Synej, Orikum apo zona të tjera në Fier dhe Durrës, me vlera që shkojnë nga rreth 20 milionë deri në mbi 135 milionë lekë për projekt.

NĂ« vitin 2025, pjesa mĂ« e madhe e projekteve dhe fondeve shkoi pĂ«r rehabilitimin e kanaleve ujitĂ«se dhe kulluese, pĂ«rfshirĂ« kanale kryesore dhe dytĂ«sore nĂ« LezhĂ«, Fier, Korçë dhe DurrĂ«s, me vlera nga 4–15 milionĂ« lekĂ«, deri nĂ« 30–50 milionĂ« lekĂ« nĂ« raste tĂ« veçanta.

Këto investime janë të rëndësishme për funksionimin e përditshëm të sistemit të ujitjes dhe për zbutjen e problemeve lokale. Megjithatë, në raport me shkallën e rrezikut nga përmbytjet, ato nuk mund të konsiderohen të mjaftueshme.

Shuma tĂ« shpĂ«rndara nĂ« shumĂ« projekte tĂ« vogla, shpesh nĂ«n 20–30 milionĂ« lekĂ«, nuk janĂ« tĂ« afta tĂ« ulin ndjeshĂ«m rrezikun nĂ« basene tĂ« mĂ«dha ujore si Buna, Drini, Vjosa apo Shkumbini, ku dĂ«met potenciale maten nĂ« qindra milionĂ« euro.

 

Kronologji e përmbytjeve madhore në Shqipëri

1962–1963

Konsiderohet përmbytja më e madhe historike në Shqipëri. Reshje shumë të forta dhe të zgjatura gjatë dimrit sollën rritje ekstreme të prurjeve në Drin, Bunë, Mat, Ishëm, Shkumbin, Seman dhe Vjosë. U përmbytën dhjetëra mijë hektarë tokë bujqësore në Ultësirën Perëndimore, ndërsa qytete si Shkodra dhe Lezha u prekën drejtpërdrejt. Kjo ngjarje shërben ende si pikë reference hidrologjike.

1970–1971

Përmbytje të mëdha, por më të lokalizuara, kryesisht në ultësirën bregdetare dhe zonat bujqësore. U evidentua për herë të parë nevoja për menaxhim më të koordinuar të baseneve ujore, por ndërhyrjet mbetën kryesisht mbrojtëse dhe lokale.

1983

Episode reshjesh intensive çuan në përmbytje në disa zona të Shqipërisë qendrore dhe veriore. Dëmet ishin më të kufizuara krahasuar me vitin 1963, por ngjarja konsiderohet si një paralajmërim i hershëm për rritjen e variabilitetit klimatik.

1996–1997

NjĂ« seri pĂ«rmbytjesh nĂ« fund tĂ« viteve ’90, qĂ« shĂ«nojnĂ« fillimin e periudhĂ«s moderne tĂ« pĂ«rmbytjeve tĂ« shpeshta. Urbanizimi i pakontrolluar dhe degradimi i sistemeve kulluese e rritĂ«n ndjeshĂ«m ekspozimin ndaj rrezikut.

2002–2004

Përmbytje të përsëritura, veçanërisht në Shkodër, Lezhë, Fier dhe Berat. Kjo periudhë shënon kalimin nga përmbytje episodike në fenomen pothuajse vjetor, me dëme të përsëritura në bujqësi dhe infrastrukturë.

2009–2010

Një nga episodet më të rënda pas viteve 2000. Përmbytjet në Shkodër dhe zonat përreth Drinit dhe Bunës ishin të gjera dhe afatgjata. U vu në qendër të debatit roli i menaxhimit të kaskadës së Drinit, argjinaturat dhe kapacitetet e shkarkimit.

2015–2018

Përmbytje të shpeshta, por më të fragmentuara, të lidhura me reshje shumë intensive në periudha të shkurtra.

2020–2023

Ngjarje më të lokalizuara, por me intensitet të lartë dhe ndikim urban (përmbytje të shpejta, rrugë dhe lagje nën ujë). Pothuajse çdo vit shënon të paktën një episod me dëme ekonomike.

The post Kush e ka fajin?! Pa ndërhyrje, përmbytjet do të prodhojnë dëme të kushtueshme për ekonominë appeared first on Revista Monitor.

↗

Ky nuk është vetëm zemërim i natyrës!

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Sot nevojiten masa konkrete dhe investime reale për të ulur dëmet nga fatkeqësitë natyrore me buxhete të mirëpërcaktuara. Pa këto investime, çdo debat që kufizohet te shishet plastike në kanale apo fajësimi i qytetarëve shërben vetëm për të fshehur përgjegjësinë reale të shtetit për mungesën e parandalimit, planifikimit dhe reagimit afatgjatë.

 

EDITORIAL / Europa po përjeton gjithnjë e më shpesh episode ekstreme moti, nga përmbytje masive në Europën Qendrore dhe Veriore, te reshje me intensitet shumë të lartë për periudha të shkurtra, që kanë vënë në provë infrastrukturën, ekonominë dhe kapacitetet e reagimit të shteteve.

Shkenca prej vitesh paralajmĂ«ron se ndryshimet klimatike po rrisin probabilitetin dhe ashpĂ«rsinĂ« e kĂ«tyre ngjarjeve: mĂ« shumĂ« ujĂ« nĂ« mĂ« pak kohĂ«, mĂ« pak parashikueshmĂ«ri dhe mĂ« shumĂ« dĂ«me. Ajo qĂ« dikur konsiderohej “ngjarje e rrallĂ«â€, sot po kthehet nĂ« normalitet.

Në këtë panoramë europiane, Shqipëria nuk bën përjashtim. Ditët e fundit, vendi është gjendur sërish në pushtetin e natyrës, me përmbytje në disa qytete dhe zona rurale, ndërsa reshjet kanë qenë mbi mesataren historike.

RrugĂ« tĂ« bllokuara, biznese tĂ« dĂ«mtuara, lumenj qĂ« dalin nga shtrati, toka bujqĂ«sore nĂ«n ujĂ« dhe familje tĂ« pĂ«rballura me pasiguri janĂ« bĂ«rĂ« njĂ« pamje e njohur, qĂ« pĂ«rsĂ«riten sa herĂ« natyra “ngre zĂ«rin”.

MegjithatĂ«, pikĂ«risht kĂ«tu lind dilema thelbĂ«sore: sa nga intensiteti i dĂ«meve mund t’i atribuohet vetĂ«m natyrĂ«s dhe sa lidhet me mungesĂ«n e masave parandaluese dhe menaxhuese ndĂ«r vite?

Kur dihet se ndryshimet klimatike e rrisin ndjeshëm gjasën e përmbytjeve, zjarreve apo fatkeqësive të tjera, pyetja nuk është më nëse do të ndodhin, por sa të përgatitur jemi kur ato ndodhin.

A i kemi nxjerrë mësimet e duhura nga përvojat e së kaluarës? Ngjarja më domethënëse që tronditi institucionet dhe opinionin publik mbetet tërmeti i 26 nëntorit 2019.

Atëherë, reagimi i vakët u justifikua me riorganizimin e Agjencisë së Mbrojtjes Civile, pasi në të njëjtin vit ishte miratuar ligji që e ristrukturonte tërësisht këtë institucion. Që prej asaj kohe, supozohej se sistemi do të forcohej dhe se vendi do të hynte në një fazë të re përgatitjeje.

NĂ« letĂ«r, ky proces ka ndodhur. JanĂ« hartuar dokumente, strategji dhe plane: identifikimi i llojeve tĂ« fatkeqĂ«sive qĂ« e kĂ«rcĂ«nojnĂ« vendin, hartat e rrezikut, planet e menaxhimit tĂ« emergjencave, sistemet e paralajmĂ«rimit tĂ« hershĂ«m, si dhe planet e pĂ«rshtatjes ndaj ndryshimeve klimatike. NĂ« dokumente, ShqipĂ«ria duket “shumĂ« mirĂ«â€. 

Në praktikë, problemet mbeten të njëjta dhe dy janë thelbësoret. Së pari, sa herë ka përmbytje, zjarre apo fatkeqësi të tjera, pasojat janë pothuajse identike me rastet e mëparshme, madje shpesh edhe më të rënda.

Kjo tregon se ose masat për minimizimin e dëmeve nuk ekzistojnë, ose nuk merren në kohën dhe shkallën e duhur.

SĂ« dyti, ekziston njĂ« ngĂ«rç i qartĂ« pĂ«rgjegjĂ«sish mes pushtetit vendor dhe atij qendror. ShumĂ« detyra i janĂ« deleguar nivelit lokal, por pa burime financiare tĂ« mjaftueshme pĂ«r t’i pĂ«rmbushur ato, duke e lĂ«nĂ« reagimin tĂ« fragmentuar dhe joefikas.

Këto probleme thellohen edhe më shumë nga një model zhvillimi i paqëndrueshëm i ndjekur për mbi tre dekada: shpyllëzim masiv, përkeqësim i biodiversitetit, erozion i tokës, ndotje e ujit, ajrit dhe tokës, si dhe ndërtime pa kriter, shpesh në zona të rrezikuara. Të gjitha këto e bëjnë vendin më të ekspozuar ndaj goditjeve natyrore dhe rrisin koston e çdo ngjarjeje ekstreme.

VetĂ«m sĂ« fundmi, ShqipĂ«ria ka hartuar njĂ« plan pĂ«r pĂ«rshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike pĂ«r periudhĂ«n 2026–2030, me njĂ« kosto prej rreth 9.8 miliardĂ« dollarĂ«sh, nga tĂ« cilat buxheti i shtetit mbulon vetĂ«m rreth 7%. Pjesa tjetĂ«r pritet tĂ« sigurohet pĂ«rmes Partneriteteve Publike-Private dhe instrumenteve financiare si obligacionet e gjelbra.

Në krahasim, shumica e vendeve të Bashkimit Europian kanë miratuar strategjitë e tyre kombëtare të përshtatjes që në fillim të viteve 2010 dhe prej vitesh po investojnë në mënyrë sistematike në sisteme mbrojtëse, menaxhim të ujërave, infrastrukturë të qëndrueshme dhe paralajmërim të hershëm.

Edhe vendet e rajonit kanë avancuar më herët në këtë drejtim, duke integruar përshtatjen klimatike në politikat e zhvillimit dhe në buxhetet publike. Shqipëria po hyn në këtë proces me vonesë, në një fazë kur ndikimet e ndryshimeve klimatike nuk janë më rrezik teorik, por realitet i përsëritur.

Kjo tregon se sfida nuk Ă«shtĂ« thjesht hartimi i planeve, por kapaciteti pĂ«r t’i financuar, pĂ«r t’i zbatuar dhe pĂ«r t’i koordinuar ato nĂ« kohĂ«, pĂ«rpara se kostot ekonomike dhe sociale tĂ« rriten mĂ« tej.

Sot nevojiten masa konkrete dhe investime reale për të ulur dëmet nga fatkeqësitë natyrore me buxhete të mirëpërcaktuara, forcim i koordinimit mes pushtetit qendror dhe vendor, si dhe një plan veprimi i qartë, me afate dhe përgjegjësi të përcaktuara për investimet në infrastrukturën kritike të mbrojtjes nga përmbytjet, nga kanalizimet urbane që dështojnë në çdo reshje intensive, te shtretërit e lumenjve dhe ndërhyrje në zonat e ndërtuara pa asnjë kriter mbi to.

Pa këto investime, çdo debat që kufizohet te shishet plastike në kanale apo fajësimi i qytetarëve shërben vetëm për të fshehur përgjegjësinë reale të shtetit për mungesën e parandalimit, planifikimit dhe reagimit afatgjatë.

 

The post Ky nuk është vetëm zemërim i natyrës! appeared first on Revista Monitor.

↗

Në vitin 2026, agroindustria pret rritje të kostove dhe rënie konsumi

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Disa nga prodhuesit e produkteve vendase parashikojnë se 2026 mund të sjellë rritje kostosh për ta, për shkak të rritjes së pagës minimale, rritjes të kostos për fuqinë punëtore, ndryshimet e mundshme të çmimeve të lëndëve të para, për sektorë që furnizohen nga tregjet e huaja.

“Kostot do tĂ« rriten prej rritjes sĂ« pagave, kryesisht prej pagĂ«s minimale. Por do tĂ« bien prej rĂ«nies sĂ« çmimit tĂ« qumĂ«shtit nga ferma. Kjo sepse pĂ«r zonat ku ne grumbullojmĂ« qumĂ«sht ka pasur rritje tĂ« sasisĂ« sĂ« prodhuar apo tĂ« grumbulluar tĂ« qumĂ«shtit ndĂ«rkohĂ« qĂ« shitjet nuk janĂ« rritur.

Çmimet pritet tĂ« jenĂ« stabĂ«l, tĂ« ngjashme me vitin 2025”, pohon Luis Ndreka, nga kompania pĂ«rpunuese e qumĂ«shtit ADG (ish-Lufra).

Kurse prodhuesit vendas të birrës parashikojnë se për 2026 do të jenë në presionin e rritjes së kostos, për shkak të koniunkturave të tregjeve të huaja, prej nga furnizohen me lëndë të parë.

“Sipas parashikimeve, kostot mendohet tĂ« jenĂ« tĂ« pandryshuara nĂ« krahasim me vitin 2025. MegjithatĂ«, zĂ«ri i kostove varet shumĂ« nga situata ndĂ«rkombĂ«tare, pasi ne nuk kemi prodhim vendas pĂ«r lĂ«ndĂ«t e para apo pĂ«r lĂ«ndĂ«t ndihmĂ«se.

Faktori kryesor varet nga zhvillimet e luftës në Ukrainë (vazhdimi i luftës, arritja e paqes, përfshirja e vendeve europiane në konflikt, kostot e energjisë, etj.).

Faktor tjetĂ«r janĂ« zhvillimet e marrĂ«dhĂ«nieve SHBA – BE, ku mund tĂ« ketĂ« ndryshime tĂ« kurseve tĂ« kĂ«mbimit, tĂ« cilat do tĂ« pasqyrohen drejtpĂ«rdrejt nĂ« kostot e blerjes sĂ« lĂ«ndĂ«ve tĂ« para”, – pohon Adrian Kostaqi, administrator i birrĂ«s “Korça”.

PĂ«r sa i pĂ«rket kĂ«rkesĂ«s pĂ«r mallra, prodhuesit e produkteve tĂ« bulmetit nuk presin rritje nĂ« vitin 2026, pasi nuk kanĂ« pritshmĂ«ri pĂ«r shtim tĂ« turistĂ«ve tĂ« huaj. “KĂ«rkesa pĂ«r mallra bulmeti pritet tĂ« jetĂ« njĂ«soj si nĂ« 2025.

Nuk presim rritje, pasi nuk kemi pritshmĂ«ri nga turistĂ«t”, thotĂ« Luis Ndreka.

KĂ«rkesa pĂ«r produktet e bulmetit ishte me rĂ«nie edhe gjatĂ« 2025, ndryshe nga sa parashikuan pĂ«rpunuesit. Luis Ndreka, pĂ«rfaqĂ«sues i kompanisĂ« ADG (ish-Lufra) pohoi mĂ« herĂ«t pĂ«r “Monitor” se rĂ«nia e kĂ«rkesĂ«s erdhi nga pakĂ«simi i numrit tĂ« turistĂ«ve tĂ« diasporĂ«s dhe tĂ« KosovĂ«s.

“KĂ«rkesa nga konsumatorĂ«t Ă«shtĂ« tkurrur pak, ndĂ«rsa konkurrenca nĂ« çmime Ă«shtĂ« rritur. Sa i pĂ«rket turizmit, ardhja e turistĂ«ve tĂ« huaj nuk ka sjellĂ« efektet e pritshme. Numri total i turistĂ«ve ka qenĂ« i njĂ«jtĂ« me vitin e kaluar, por ka pasur ulje tĂ« turistĂ«ve shqiptarĂ« tĂ« diasporĂ«s dhe nga Kosova.

Kjo rĂ«nie, pjesĂ«risht u zĂ«vendĂ«sua me turistĂ«t e huaj, tĂ« cilĂ«t zakonisht nuk parapĂ«lqejnĂ« produktet shqiptare tĂ« bulmetit, duke kĂ«rkuar mĂ« shumĂ« produktet e vendeve tĂ« tyre tĂ« origjinĂ«s”, u shpreh z. Ndreka.

Rënie në konsum në vitin 2026 pritet edhe për prodhuesit e birrës vendase.

Adrian Kostaqi, i birrĂ«s “Korça”, thotĂ« se faktori kryesor pengues nĂ« shtimin e konsumit do tĂ« mbetet humbja e konkurrueshmĂ«risĂ« sĂ« produktit vendas, nga akciza e lartĂ« dhe rĂ«nia e kĂ«rkesĂ«s nga familjarĂ«t pĂ«r shkak tĂ« çmimeve tĂ« larta nĂ« bare dhe restorante.

“Tregu i birrĂ«s nĂ« vendin tonĂ« pĂ«r vitin 2026 mund tĂ« ketĂ« rritje shumĂ« tĂ« lehtĂ«, rreth 1–2%.

Konsumi i birrĂ«s nĂ« vendin tonĂ« Ă«shtĂ« mesatarisht 35–40 litra pĂ«r frymĂ« nĂ« vit, ndĂ«rsa tregu i BE-sĂ« Ă«shtĂ« pĂ«rafĂ«rsisht 70 litra pĂ«r frymĂ« nĂ« vit. Tendenca e rritjes Ă«shtĂ« gjatĂ« muajve tĂ« verĂ«s, e ndikuar nga turizmi, periudhĂ« e cila favorizon birrĂ«n vendase.

Megjithatë, janë disa faktorë që ndikojnë në pengimin e rritjes së konsumit të birrës vendase:

Akciza e aplikuar pĂ«r prodhimin vendas Ă«shtĂ« e barabartĂ« me akcizĂ«n e shoqĂ«rive importuese; Çmime konkurruese nga birrat e importit, si pasojĂ« presion konkurrues mbi çmimet; Ulja e konsumit tĂ« pijeve alkoolike nĂ« tĂ«rĂ«si nĂ« ambientet familjare dhe konsumi i tyre kryesisht nĂ« bare dhe restorante, ku çmimet e ofruara janĂ« tĂ« larta (çmimi mesatar pĂ«r shishe 0.33 l ose kanaçe 0.5 l nĂ« dyqan Ă«shtĂ« 80–120 lekĂ«, ndĂ«rsa nĂ« bare dhe restorante 200–350 lekĂ«)”, nĂ«nvizon z. Kostaqi.

Alban Zusi, drejtuesi i Qendrës së Eksporteve Shqiptare, thotë se në tërësi, prodhuesit e produkteve bujqësore gjatë 2026 do të hezitojnë të investojnë për rritje aktiviteti.

Ai rendit disa faktorë që pritet të ndikojnë te hezitimi i kompanive për investime, që nga rënia e monedhës Euro, që ende do të nxisë importin e produkteve ushqimore me çmime të lira, turizmi, si dhe mungesa e qartësisë për ndërmarrjen e investimeve në arritjen e standardeve të konkurrueshmërisë para anëtarësimit të vendit në Bashkimin Europian. Për të gjitha këto arsye, Alban Zusi thotë se për 2026, investimet në sektorin agroushqimor pritet të jenë në stanjacion.

“ZhvlerĂ«simi i monedhĂ«s Euro nuk Ă«shtĂ« mĂ« problem i eksportuesve, por po kthehet nĂ« problem edhe pĂ«r prodhimin vendas. RĂ«nia e Euros po favorizon importet e produkteve ushqimore me çmim mĂ« tĂ« lirĂ«, tĂ« cilat i japin me çmim tĂ« ulĂ«t nĂ« distribucionet.

Por nĂ« kĂ«tĂ« situatĂ« nuk po pĂ«rfitojnĂ« konsumatorĂ«t, por po pĂ«rfitojnĂ« ndĂ«rmjetĂ«sit e tregtimit tĂ« produkteve ushqimore. ËshtĂ« krijuar dominimi i mallrave tĂ« importit. Edhe nĂ« bregdet, restorantet apo resortet janĂ« tĂ« orientuar drejt tregtimit tĂ« mallrave tĂ« lira qĂ« vijnĂ« nga importi, jo pĂ«r produktet vendase.

Edhe sektori i turizmit nuk po arrin të mbajë levën mbështetëse për prodhimin vendas. Nuk presim gjë nga turizmi.

Edhe pĂ«r vitin 2026, turizmi do tĂ« vijojĂ« tĂ« ketĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n ecuri si nĂ« vitin 2025. Ky Ă«shtĂ« niveli i turizmit qĂ« mund tĂ« arrihet nĂ« ShqipĂ«ri, pasi nuk ka politika pĂ«r zhvillimin e strukturave turistike, edhe pse ndaj tyre aplikohet TVSH-ja e reduktuar nĂ« 6%”.

Për shkak të rënies së Euros, prodhuesit vendas humbasin në eksport 4 deri në 5% nga të ardhurat e tyre të plota, që mund të jetë 50% i marzhit të fitimit. Kjo vështirëson rritjen e investimeve, sidomos për bizneset e vogla dhe të mesme, të cilat nuk e gjejnë veten në këtë situatë dhe ndihen të pasigurta për kreditimin.

Edhe garancia sovrane, që mundëson kredi të buta me deri në 2% interes, nuk po i tërheq. Bizneset nuk janë optimiste për marrjen e saj, pasi nuk shohin perspektivën e rritjes së aktivitetit.

Problem tjetër mbetet rritja e kostos së fuqisë punëtore, për shkak të mungesës së saj. Edhe çështjet e sigurisë së mallrave janë problematike nga mungesa e ligjeve të sigurisë ushqimore në vend. Kjo ka krijuar një situatë të vështirë për eksportin e mallrave vendase edhe në vendet e rajonit.

Për të gjitha këto arsye, pritet që për vitin 2026, investimet në sektorin agroushqimor të jenë në stanjacion. Bizneset do të hezitojnë për të kryer investime, të cilat do të presin vitin 2027 për hapjen e fondeve të IPARD.

Bizneset janë të paqarta edhe për arritjen e standardeve përmes investimeve para anëtarësimit të vendit në BE. Pra, bizneset nuk janë të qarta se me çfarë fondesh do të financohen këto rritje: do të jenë me fondet e BE-së apo nëpërmjet kreditimit.

ËshtĂ« edhe problemi i likuiditetit. ËshtĂ« njĂ« periudhĂ« shprese dhe hezitimi. Viti 2026 do tĂ« jetĂ« vit stanjacioni ose njĂ« “vit studimi” pĂ«r ta. Bizneset do tĂ« presin çfarĂ« do tĂ« bĂ«jnĂ« institucionet”.

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimizmi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post Në vitin 2026, agroindustria pret rritje të kostove dhe rënie konsumi appeared first on Revista Monitor.

↗

Turizmi nuk pret surpriza, ecuri e njëjtë me vitin 2025

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Sektori i turizmit përjetoi rritje të numrit të vizitorëve vitin e kaluar, por kjo nuk u përkthye rrjedhimisht në më shumë të ardhura. Kjo është të paktën përshtypja e bizneseve që ofrojnë shërbim në këtë sektor.

Operatorët turistikë e argumentojnë këtë me ndryshimin e tipologjisë së turistit që gjatë vitit 2025 karakterizohej nga të rinj aventurierë që duan të marrin maksimumin duke shpenzuar sa më pak.

E marketuar fort nĂ« rrjete sociale si njĂ« destinacion me larmishmĂ«ri tĂ« bukurive natyrore, ushqim tĂ« mirĂ« dhe kosto tĂ« lirĂ« duket se kategoria e atyre qĂ« po na vizitojnĂ« Ă«shtĂ« pikĂ«risht e “kursimtarĂ«ve”.

Operatorët turistikë mendojnë se viti 2026 nuk pritet të ketë ndonjë surprizë në ecurinë e sektorit. Rruga e nisur në vitin e kaluar, që ishte disi më e zbehtë në rritje se viti 2024, pritet të vazhdojë edhe këtë vit në të njëjtën trajektore.

Gjasat janë të vijojmë me një rritje të moderuar që ndjek trendin e kontratave me garanci të turizmit të organizuar. Këto të fundit, edhe pse me rritje nga viti 2025, janë ngadalësuar për shkak të zhgënjimit që agjencitë e huaja pësuan nga vlerësimet e klientëve në sezonin e shkuar.

Këta të fundit e kanë kritikuar destinacionin dhe kjo jo pa arsye, në kushtet kur vera e kaluar u karakterizua nga probleme elementare që nuk konceptohen për një destinacion turistik, siç ishte mungesa e ujit në Golem, ndërprerjet e energjisë në disa zona, ndotja dhe djegia e mbetjeve në pikun e sezonit në Vlorë.

 

Turizmi i organizuar dhe ai individual, tendencat e pritshme

Në thelb, sektori i turizmit vë theksin që në mos një rritje të dukshme, vendi të ruajë një lloj qëndrueshmërie në interesin që të huajt shfaqin për të na vizituar. Kjo do të na japë garanci në afatshkurtër por ka nevojë për masa urgjente në mënyrë që qëndrueshmëria të shtrihet në afat më të gjatë.

Shqipëria pritet të këtë vizitorë në rritje për turizmin kulturor, që në dy vitet e kaluara ka bërë ndryshimin në bilancin total, teksa sezoni i verës mbetet i paqartë.

Nga të dhënat paraprake, pritshmëritë janë që turizmi i organizuar të dominohet edhe këtë vit nga polakët, teksa ai individual nga Kosova dhe Italia, edhe pse këto dy grupe po tregojnë luhatje herë pas here.

Turistët gjermanë kanë shënuar gjithashtu rritje, madje duke u kthyer në një grup të dytë, njëjtë me Italinë në turet e vjeshtës të 2025-s. Në anketën e strukturave akomoduese, italianët dhe gjermanët rezultonin me të njëjtën prani në hotele.

“Duhet tĂ« shohim me kujdes kĂ«to tendenca, sepse shqiptarĂ«t e KosovĂ«s dhe italianĂ«t janĂ« dy grupet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« turizmit tĂ« paorganizuar, kurse polakĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenjtĂ« nĂ« turizmin e organizuar dhe gjasat janĂ« qĂ« tendenca tĂ« mbetet e tillĂ« edhe kĂ«tĂ« vit.

Franca, nga ana tjetër, edhe pse me tendencë në rritje, ka numër të vogël turistësh. Izraeli është një tjetër treg që ka pasur rritje. Janë të paktën 100 mijë turistë që kanë ardhur nga ky vend, nga prilli e deri në tetor 2025.

Ideja Ă«shtĂ« qĂ« pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« vijon tĂ« ketĂ« interes, por ne duhet tĂ« reflektojmĂ« dhe tĂ« bĂ«jmĂ« korrigjimet tona pĂ«r tĂ« mos humbur terren. Gjasat janĂ« qĂ« viti 2026 tĂ« jetĂ« i njĂ«jtĂ« si 2025-a”, – shprehet z. Kasa.

NĂ« tĂ« njĂ«jtin mendim Ă«shtĂ« edhe Arben Çipa nga “Sipa Tours”, i cili gjykon se 2026-a do tĂ« jetĂ« njĂ«soj si viti i kaluar, si nĂ« tipologji turistĂ«sh, edhe nĂ« tĂ« ardhura.

Kjo do të thotë se prurja kryesore turistike individuale do të vijë nga viraliteti i rrjeteve sociale që janë kthyer në promotorët më të mëdhenj të sektorit. Megjithatë, kjo jo gjithmonë sjell turist cilësor në kuptimin e dëshirës apo aftësisë për të paguar një ofertë turistike sa më të larmishme.

“Kjo Ă«shtĂ« njĂ« tipologji e re ku mbizotĂ«rojnĂ« kryesisht moshat e reja qĂ« zgjedhin tĂ« shpenzojnĂ« pak dhe tĂ« krijojnĂ« eksperienca.

Kërkojnë alternativat më të lira. Të rinjtë kështu sillen kudo, jo vetëm në Shqipëri.

Ata u referohen rrjeteve sociale dhe “viraliteti” i ShqipĂ«risĂ« pĂ«r disa aspekte tĂ« saj si peizazhet natyrore apo çmimet e lira e kanĂ« joshur kĂ«tĂ« turist tĂ« vendosĂ« tĂ« vijĂ« tĂ« shohĂ«.

Popullariteti i ShqipĂ«risĂ« online tĂ«rhoqi vetvetiu kĂ«tĂ« grup dhe nuk Ă«shtĂ« se ne targetuam njĂ« kategori specifike vetĂ«, ishin algoritmet qĂ« sollĂ«n kĂ«to grupe”, – do tĂ« shprehej z. Çipa mĂ« herĂ«t nĂ« njĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”.

 

Nga shërbimi te mungesa e ujit dhe infrastruktura, pikat ku duhet të reflektojmë

Gjatë vitit të shkuar, shërbimi në sektorin e turizmit ka vijuar të shfaqë presionin që sjell mungesa e fuqisë punëtore të thjeshtë, por sidomos asaj të kualifikuar.

Z. Çipa shprehet se shĂ«rbimi te ne mbetet ende elementar.

Ai gjykon se ndoshta ky vit do të jetë disi më ndryshe dhe do të na gjejë më të përgatitur, sepse po rekrutohen vazhdimisht punonjës të huaj.

“Ndoshta mund tĂ« evoluojmĂ« pak nĂ« shĂ«rbim, pasi pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« stafit po e marrim nga jashtĂ« dhe kjo do tĂ« na bĂ«jĂ« tĂ« mundur qĂ« tĂ« pĂ«rmirĂ«sohemi disi, por duhet tĂ« vihet theksi te profesionistĂ«t e sektorit qĂ« janĂ« pika kyçe”, – nĂ«nvizon z. Çipa.

Gjatë 2025-s, për rajone të ndryshme në vend, problemet ishin të theksuara dhe në shërbime bazë, të cilat për zonat turistike janë të pakonceptueshme.

Për z. Kasa, këto elemente përkeqësojnë vlerësimin e përgjithshëm turistik të Shqipërisë.

“Problem kryesor ka qenĂ« mungesa e shĂ«rbimit. TuristĂ«t kanĂ« pasur rezerva pĂ«r kĂ«tĂ« dhe nuk kanĂ« nguruar ta shprehin si ankesĂ«, qoftĂ« tek agjencitĂ« e tyre, qoftĂ« nĂ« biseda.

Kur ti paguan një dhomë me çmimin 300-400 euro është e pakonceptueshme që të të duhet të presësh 20 minuta për një kafe që është gjëja më e thjeshtë.

Problemeve të tjera ne u kemi dhënë zë vazhdimisht. Ankesat janë kryesisht për kantieret e ndërtimit që mbeten hapur gjatë sezonit.

Subjektet ndërtojnë fare pranë strukturave akomoduese dhe kjo e kthen pushimin në një stres për turistët.

Zhurmat qĂ« shkakton ndĂ«rtimi orar pa orar, inertet por edhe pamja qĂ« kanĂ« objektet e papĂ«rfunduara nuk Ă«shtĂ« aspak mikpritĂ«se pĂ«r syrin e njĂ« turisti dhe nuk tĂ« jep pĂ«rshtypjen qĂ« je nĂ« njĂ« zonĂ« turistike”, – nĂ«nvizon z. Kasa.

 

 

Baret dhe restorantet nuk presin rritje konsumi dhe shtrenjtim çmimesh në vitin 2026

Gjatë 2025-s, konsumi në bare dhe restorante ishte më i ulët krahasuar me 2024. Për periudhën e verës, operatorë të tregut pohuan se kërkesa ishte 10 deri në 15% më pak sesa periudha paraardhëse.

Kryetari i Shoqatës së Bareve dhe Restoranteve, Enri Jahaj, thotë se arsyet kryesore që ndikuan në rënien e konsumit në vitin 2025 lidhen me rënien e fuqisë blerëse dhe mbizotërimin e një ndjenje pasigurie te konsumatori.

“Arsyeja e parĂ« Ă«shtĂ« rĂ«nia e fuqisĂ« blerĂ«se nĂ« vend dhe mbizotĂ«rimi i njĂ« ndjenje pasigurie.

E dyta, ndryshimi i sjelljes sĂ« klientĂ«ve: nuk ka njĂ« konsum tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m nĂ«pĂ«r bare dhe restorante, por ka njĂ« konsum nĂ« dĂ«rgesa dhe nĂ«pĂ«r markete – pra konsumatori Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« i ndjeshĂ«m ndaj rritjes sĂ« çmimeve.

E treta, oferta e tregut është pak a shumë e njëjtë, pra nuk ka një ofertë alternative dhe klientët e dinë se çfarë të presin.

Edhe gjatë 2026-s, ecuria e aktivitetit të operatorëve të sektorit, pritet të jetë e luhatshme. Kryetari i Shoqatës së Bareve dhe Restoranteve Enri Jahaj, thotë se tregu ndodhet në një proces vetërregullimi, por ky proces po shoqërohet edhe me hapje të shumta ambientesh të reja shërbimi, të cilat veprojnë në mënyrë agresive për të tërhequr klientë.

Kjo sjell prishje të ekuilibrave të tregut dhe, në shumë raste, largimin e këtyre aktorëve pas një periudhe të shkurtër, duke krijuar dëme edhe për bizneset ekzistuese.

Këto subjekte, sipas tij, ofrojnë produkte dhe shërbime nën kosto dhe paguajnë paga jashtë normales, duke deformuar konkurrencën. Ndërkohë, çmimet e lëndëve të para vijojnë të rriten, po ashtu edhe kërkesat e stafit për paga më të larta.

“Tregu pritet tĂ« ketĂ« luhatje edhe pĂ«r vitin 2026, pasi çmimet e lĂ«ndĂ«s sĂ« parĂ« sa vijnĂ« e shtohen, gjithashtu edhe kĂ«rkesat pĂ«r paga mĂ« tĂ« larta nga stafi. Po shkojmĂ« drejt pagave tĂ« rajonit (Itali, Greqi), por çmimet e produkteve nuk mund t’i ngremĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtin standard”, shpjegon z. Jahaj.

Për vitin 2026, nuk pritet një rritje agresive e çmimeve. Përvoja e vitit 2025 tregoi se rritja e pakontrolluar e çmimeve çoi në largimin e konsumatorit vendas. Sipas z. Jahaj, aktorët e tregut tashmë e kanë kuptuar këtë dinamikë dhe do të fokusohen më shumë tek oferta alternative dhe menaxhimi i kostove.

Problematikë e mprehtë është edhe vështirësia për gjetjen e punonjësve dhe informaliteti për pagat e tyre.

Në vitin 2023, në këtë sektor, Shoqata e Bareve dhe Restoranteve llogariste një mungesë prej 15 mijë punonjësish. Enri Jahaj thotë se për sa i përket fuqisë punëtore, viti 2026 pritet të sjellë rritje të pranisë së punëtorëve të huaj në sektor.

“Tabuja e punĂ«simit tĂ« tĂ« huajve ka rĂ«nĂ« dhe po kĂ«rkohen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« punonjĂ«s tĂ« kualifikuar dhe tĂ« certifikuar.

NdĂ«rkohĂ«, tĂ« rinjtĂ« vendas nuk e shohin sektorin e bareve dhe restoranteve si njĂ« mundĂ«si punĂ«simi afatgjatĂ«, por mĂ« tepĂ«r si njĂ« etapĂ« kalimtare, drejt punĂ«ve mĂ« tĂ« rehatshme dhe me mĂ« pak stres”.

Në vend janë gjithsej 15,5 mijë bare, nga 22 mijë në vitin 2015, duke qenë aktiviteti i dytë më i përhapur në vend, pas biznesit të pakicës. Sipas të dhënave të regjistrit të bizneseve të INSTAT, në vitin 2021 u mbyllën 854 aktivitete të shërbimeve të ushqimeve e pijeve, me rënie 5.2%.

Referuar të dhënave të INSTAT, deri në 2019, në këtë sektor ishin të punësuar 45,000 persona. Numri i të punësuarve konsiderohet më i lartë, për shkak të informalitetit.

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimizmi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post Turizmi nuk pret surpriza, ecuri e njëjtë me vitin 2025 appeared first on Revista Monitor.

↗

Bujqësia, mes konsolidimit në ferma të mëdha dhe falimentit të njësive tradicionale

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Në vitin 2026, pritet që prodhimi bujqësor në Shqipëri të mbetet nën presion, duke vijuar trendin rënës të pesë viteve të fundit.

Sipas ekspertit të bujqësisë, Nevion Telha, prodhimi është gjithnjë e më i ekspozuar ndaj goditjeve klimatike, me dëme të përsëritura nga ngricat, përmbytjet dhe moti i paqëndrueshëm, ndërsa mungesa e fuqisë punëtore po e kufizon zgjerimin real të sipërfaqeve të punuara.

Si pasojë, prodhimi në shkallë kombëtare pritet të mbetet i ulët, pavarësisht përmirësimeve të pjesshme në disa kultura të caktuara.

Në të kundërt, eksportet bujqësore pritet të vijojnë rritjen edhe në vitin 2026, por kryesisht përmes zgjerimit të volumit dhe jo përmes çmimeve.

Eksportuesi Ruzhdi Koni thekson se rritja e shitjeve jashtë vendit është rezultat i profesionalizimit të segmentit eksportues dhe lidhjes më të fortë me tregjet europiane, edhe në kushte kur çmimet ndërkombëtare kanë rënë ndjeshëm krahasuar me vitet post-pandemike

Sipas tij, eksportet në vitin 2026 do të mbështeten te ferma të mëdha të specializuara dhe kontrata më të strukturuara, ndërsa marzhet e fitimit do të mbeten të ngushta.

Fermeri Mariglen Ziu, i cili zotëron disa hektarë serrë me destinacion eksportin, thotë se baza e prodhuesve në bujqësi po tkurret çdo vit dhe zgjerimi po ndodh vetëm në disa ferma të mëdha, kryesisht në serra dhe në kultura me vlerë eksporti si bostani, lakra dhe perimet e fushës.

Ky trend pritet të thellohet në vitin 2026, duke e bërë bujqësinë gjithnjë e më të përqendruar dhe më pak gjithëpërfshirëse.

Bujqësia tradicionale parashikohet të tkurret fort vitin që vjen. Fermat e vogla, të orientuara drejt tregut vendas dhe vetëkonsumit, pritet të falimentojnë për shkak të kostove të larta, mungesës së subvencioneve, humbjeve pas korrjeve dhe pamundësisë për të përballuar standardet e BE-së.

Siç vëren Ruzhdi Koni, kostot e certifikimit, formalizimit dhe analizave laboratorike e bëjnë bujqësinë tradicionale gjithnjë e më jokonkurruese.

Në këtë kontekst, importet e ushqimeve pritet të rriten edhe në vitin 2026, duke zëvendësuar prodhimin vendas në tregun e brendshëm.

Sipas fermerëve dhe eksportuesve, pjesa më cilësore e prodhimit do të vazhdojë të orientohet drejt eksporteve, ndërsa konsumatori vendas do të mbështetet gjithnjë e më shumë te produktet e importuara.

Në tërësi, viti 2026 pritet të konsolidojë një model bujqësor bazuar në një ferma të mëdha të përqendruar në pak aktorë dhe për eksport përballë një bujqësie tradicionale në tkurrje, me ndikim gjithnjë e më të kufizuar në prodhimin kombëtar, punësim dhe sigurinë ushqimore të vendit.

 

 

Blegtoria, pritet të thellohet në zonat rurale dhe malore

Blegtoria shqiptare pritet të vijojë tkurrjen edhe në vitin 2026, duke reflektuar një prirje rënëse që është konsoliduar gjatë dekadës së fundit.

Sipas Gerta Lokut, fermere e cila mbarështon prej vitesh dhi, reduktimi i numrit të krerëve është veçanërisht i dukshëm te familjet e vogla rurale, që tradicionalisht mbanin një ose dy krerë bagëti për mbijetesë. Largimi i popullsisë nga fshatrat, plakja e banorëve të mbetur dhe mungesa e trashëgimisë familjare në bujqësi po e përshpejtojnë këtë proces.

Në zonat malore, pritshmëritë për shtim janë pothuajse zero. Përkundrazi, reduktimi i krerëve shihet si i pashmangshëm, me shumë familje që po heqin dorë gradualisht nga blegtoria për shkak të kostove të larta dhe mungesës së fuqisë punëtore.

Edhe familjet më të mëdha në zona tradicionale blegtorale, raportojnë ulje të numrit të krerëve, duke treguar se tkurrja nuk prek më vetëm fermat e vogla, por po shtrihet më gjerë.

Një tjetër zhvillim shqetësues për vitin 2026 është rreziku i zhdukjes së racave vendase, veçanërisht te bagëtitë e imta, thotë znj. Loku. Fokusi po zhvendoset gjithnjë e më shumë drejt dhive të importuara, ndërsa racat autoktone po humbasin terren për shkak të mungesës së programeve mbështetëse të synuara dhe të qëndrueshme.

Masat mbështetëse, ndonëse ekzistojnë në letër, ende nuk po arrijnë në mënyrë efektive te fermeri i vogël.

Skemat kombëtare të subvencionimit dhe kreditë sovrane konsiderohen më të përshtatshme për fermerët me kapacitet financiar dhe formalizim të plotë, ndërsa fermerët e vegjël përballen me barriera të larta, si kërkesa për regjistrim në QKB dhe nevoja për investime që shpesh tejkalojnë mundësitë e tyre reale, analizon znj. Loku.

Drita, një blegtore në zonën e Lezhës, thotë se është në dilemë për vijimin e aktivitetit prej mungesës së tregut, çmimeve të ulëta dhe kostove të larta të aktivitetit. Nuk pritet zgjerim për vitin 2026.

TĂ« dhĂ«nat zyrtare tĂ« INSTAT tregojnĂ« se nĂ« periudhĂ«n 2014 – 2024, numri i gjedhĂ«ve Ă«shtĂ« reduktuar me mbi njĂ« tĂ« tretĂ«n krahasuar me njĂ« dekadĂ« mĂ« parĂ«, ndĂ«rsa lopĂ«t e qumĂ«shtit kanĂ« shĂ«nuar rĂ«nie tĂ« vazhdueshme, pavarĂ«sisht luhatjeve tĂ« lehta vjetore.

Edhe bagëtitë e imta kanë ndjekur të njëjtën prirje: delet dhe dhitë janë pakësuar ndjeshëm, duke reflektuar braktisjen graduale të blegtorisë familjare në zonat rurale dhe malore.

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimizmi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post Bujqësia, mes konsolidimit në ferma të mëdha dhe falimentit të njësive tradicionale appeared first on Revista Monitor.

↗

“Rritja e retail-it do tĂ« vijĂ« nga cilĂ«sia, jo nga volumi, turizmi faktor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Juljan Mane, Zëvendëspresident i Grupit BALFIN për Shitjet me Pakicë

 

Juljan Mane, ZĂ«vendĂ«spresident i Grupit BALFIN pĂ«r Shitjet me PakicĂ«, ndan nĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« njĂ« panoramĂ« tĂ« qartĂ« mbi ecurinĂ« e sektorit tĂ« retail-it nĂ« ShqipĂ«ri dhe nĂ« rajon, duke u ndalur te ndikimi i turizmit, ndryshimi i sjelljes sĂ« konsumatorit, sfidat e kostove dhe informalitetit, si dhe drejtimet strategjike tĂ« zhvillimit, nga konsolidimi i tregut dhe forcimi i rrjeteve ekzistuese, deri te zgjerimi pĂ«rtej Ballkanit dhe transformimi “omnichannel”.

 

Si e parashikoni ecurinë e sektorit të retail-it në Shqipëri dhe në rajon gjatë vitit 2026?

Në vitin 2026 presim një vijimësi të ritmit të rritjes që kemi parë në 2025, pra një rritje normale dhe të qëndrueshme, pa ndryshime drastike strukturore në konsum.

Në Shqipëri, turizmi vazhdon të jetë një nga motorët kryesorë: rritja e flukseve turistike krijon volum më të lartë shitjesh jo vetëm për kategoritë tipike të konsumit ditor, por edhe për veshje (fashion), suvenire, elektronikë të lehtë dhe shërbime të lidhura me argëtimin.

Në rajon, dinamika mbetet e ngjashme: tregje relativisht të vogla, me konsumator të ndjeshëm ndaj çmimit, por që kërkon gjithnjë e më shumë standard, cilësi dhe përvojë në dyqan.

Nëse nuk kemi goditje të jashtme (energjia, zinxhiri i furnizimit, zhvillime gjeopolitike), 2026 pritet të jetë një vit i qëndrueshëm, ku bizneset do të konkurrojnë më shumë me efikasitet operacional, shërbim dhe ofertë të mirëstrukturuar sesa me bum të kërkesës.

Nga këndvështrimi ynë si grup, ne e shohim tregun me besim sepse retail-i modern në rajon po konsolidohet dhe po rritet në cilësi.

Vetë BALFIN ka një prani të gjerë rajonale dhe e mbylli 2024 me mbi 270 dyqane dhe një shërbim ditor prej mbi 80,000 klientësh, çka reflekton peshën dhe qëndrueshmërinë e këtij sektori në vendet ku operojmë.

 

Cilat kategori të retail-it pritet të kenë rritjen më të shpejtë dhe cilat do të jenë më të ndjeshme ndaj ndryshimeve të konsumit?

Në tregjet e Ballkanit, por jo vetëm, çmimi mbetet ende një faktor vendimtar në vendimmarrjen e konsumatorit, por roli i cilësisë dhe përvojës së blerjes po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm.

Në këtë kontekst, në vitin 2026 mendoj që rritje më të shpejtë do të ketë kryesisht nga disa kategori jo-ushqimore, ku konsumatori e percepton më qartë raportin vlerë për para dhe ku inovacioni i produktit nxit drejtpërdrejt kërkesën.

Veçanërisht, elektronika dhe pajisjet shtëpiake pritet të performojnë mirë, sidomos në një mjedis me stabilizim çmimesh, oferta më konkurruese dhe cikël më të shpejtë rinovimi teknologjik, modele të reja dhe eficiencë më e lartë energjetike.

Brenda kësaj kategorie, kondicionerët e ajrit pritet që të kryesojnë. Kjo nxitet nga temperaturat gjithnjë e më të larta në verë dhe kërkesa në rritje për standard më të lartë jetese dhe komforti.

Një tjetër kategori me potencial rritjeje mbetet ajo e veshjeve (fashion) me çmim të arsyeshëm, ku kombinimi i cilësisë, çmimit të kontrolluar dhe ofertës së gjerë rrit shpejt volumin dhe frekuencën e blerjes.

Nga ana tjetër, sektori i produkteve ushqimore priret të jetë më i qëndrueshëm dhe më pak i ekspozuar ndaj luhatjeve të forta të konsumit.

Procesi i formalizimit dhe zhvendosja graduale drejt rrjeteve të mëdha dhe të strukturuara e bën tregun jo vetëm më të qëndrueshëm, por edhe më të kontrolluar, veçanërisht në aspektin e cilësisë, higjienës dhe besueshmërisë për konsumatorin.

Pavarësisht kategorisë, një sfidë e përbashkët për gjithë sektorin e shitjeve me pakicë mbetet konkurrenca e pandershme dhe informaliteti, të cilat ndikojnë drejtpërdrejt në marzhe, investime dhe në aftësinë e operatorëve seriozë për të konkurruar në kushte të barabarta.

 

Si po ndryshon profili i konsumatorit shqiptar dhe cilat janë ndryshimet kryesore në sjelljen e tij të blerjes? A po shohim një orientim më të fortë drejt markave premium, apo mbetet dominuese ndjeshmëria ndaj çmimit?

Konsumatori shqiptar sot është dukshëm më i informuar dhe më krahasues se disa vite më parë. Ai kërkon transparencë në çmim, garanci, shërbim pas shitjes dhe një eksperiencë blerjeje më të strukturuar, si në dyqan, ashtu edhe online. Vendimi për blerje është më i menduar dhe më pak impulsiv, veçanërisht në kategoritë jo-esenciale.

Në thelb, shohim ende dy realitete që bashkëjetojnë. Nga njëra anë, ekziston një segment relativisht i qëndrueshëm konsumatorësh të orientuar drejt produkteve premium, ku pesha kryesore bie mbi cilësinë, markën dhe ekskluzivitetin.

Nga ana tjetĂ«r, ekziston njĂ« segment shumĂ« mĂ« i gjerĂ« qĂ« mbetet i ndjeshĂ«m ndaj çmimit, por jo domosdoshmĂ«risht i orientuar vetĂ«m nga produkti mĂ« i lirĂ«; ky konsumator kĂ«rkon gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« raportin optimal çmim–cilĂ«si.

NdĂ«rkohĂ«, shtresa e mesme Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« e kujdesshme me shpenzimet: planifikon, krahason dhe vendos bazuar nĂ« vlerĂ«n reale qĂ« merr nga produkti apo shĂ«rbimi—cilĂ«si, jetĂ«gjatĂ«si, garanci dhe pĂ«rvojĂ«.

Një zhvillim pozitiv është fakti që shumë marka ndërkombëtare dhe koncepte të reja tashmë janë të pranishme edhe në tregun vendas, duke reduktuar nevojën për blerje jashtë vendit.

Kjo ka rritur konkurrencën, ka ushtruar presion pozitiv mbi çmimet në disa kategori dhe, mbi të gjitha, ka ngritur standardin e ofertës për konsumatorin shqiptar.

 

 

Cilat janĂ« prioritetet tuaja apo ndryshimet qĂ« planifikoni nĂ« treg gjatĂ« 2025 – 2026?

NĂ« 2025 – 2026, fokusi ynĂ« kryesor Ă«shtĂ« zgjerimi i qĂ«ndrueshĂ«m dhe i shkallĂ«zueshĂ«m nĂ« nivel rajonal e mĂ« gjerĂ«.

Tregjet e rajonit, të marra veçmas, janë relativisht të vogla, ndaj ekonomia e shkallës bëhet vendimtare për të garantuar eficiencë në furnizim, logjistikë, marketing, teknologji dhe, në fund, për të mbrojtur marzhet dhe konkurrueshmërinë.

Kjo do të thotë se ne do të prioritizojmë marka dhe koncepte që mund të ndërtojnë volum në disa vende njëkohësisht dhe të justifikojnë investimin në standarde të larta operimi.

Në praktikë, kjo përkthehet në dy drejtime kryesore.

Së pari, konsolidim dhe rritje cilësore e rrjeteve ekzistuese: rritje e produktivitetit për dyqan, standardizim i shërbimit, trajnime, menaxhim më i mirë i stokut dhe investime në digjitalizim për të përmirësuar performancën dhe eksperiencën e klientit.

SĂ« dyti, partneritete me marka ndĂ«rkombĂ«tare qĂ« sjellin vlerĂ« tĂ« qartĂ« pĂ«r konsumatorin dhe kanĂ« potencial rajonal. Shembuj konkretĂ« janĂ« prezantimi e hyrja pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« rajon e francezĂ«ve KIABI dhe kompanisĂ« daneze “Flying Tiger Copenhagen”.

Paralelisht, ne po shohim me interes edhe mundësi përtej Ballkanit Perëndimor, në tregje ku ekspertiza jonë në retail dhe zhvillimin e aseteve mund të transferohet me sukses.

Qasja do të jetë e matur dhe e fazuar: analiza e kujdesshme e potencialit, partnerëve, lokacioneve për të siguruar që zgjerimi të jetë i shëndetshëm dhe me kthim të arsyeshëm nga investimi.

Kemi plane tĂ« qarta pĂ«r hyrjen nĂ« Moldavi gjatĂ« vitit 2026 dhe ndĂ«rkohĂ« jemi nĂ« fazat e fundit tĂ« analizĂ«s dhe vlerĂ«simit pĂ«r t’u zgjeruar edhe nĂ« vendet e AzisĂ« Qendrore.

 

Sa ndikon rritja e online shopping në strategjinë tuaj të shitjeve fizike?

Shitjet online po rriten dhe kjo pritet të vazhdojë edhe në vitet në vijim, por ritmet në Shqipëri dhe në Ballkan mbeten ende më të moderuara krahasuar me Europën Perëndimore.

NĂ« rajon po shohim pĂ«rpjekje serioze pĂ«r ndĂ«rtimin e platformave “marketplace”, tĂ« afta tĂ« menaxhojnĂ« volum tĂ« lartĂ« transaksionesh dhe tĂ« krijojnĂ« standarde mĂ« tĂ« mira shĂ«rbimi dhe logjistike.

Për Shqipërinë, gjatë 2025, vlera e xhiros së gjeneruar nga shitjet online arriti 10%, me rritje krahasuar me 2024, një sinjal që tregu po digjitalizohet edhe pse jo me ritmet e pritura.

MegjithatĂ«, realiteti ynĂ« sot Ă«shtĂ« “omnichannel”. Klienti lĂ«viz natyrshĂ«m mes online dhe dyqanit fizik dhe pret qĂ« pĂ«rvoja tĂ« jetĂ« e njĂ«jtĂ«, e thjeshtĂ« dhe pa pengesa.

Dyqani fizik mbetet qendra e eksperiencĂ«s, provĂ«, kĂ«shillim, shĂ«rbim dhe besim, por po merr gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« edhe rol funksional si pikĂ« pĂ«rmbushjeje: porosi, kthime, ndĂ«rrime dhe “click & collect”.

Kjo na shtyn të investojmë paralelisht si në përvojën në dyqan, ashtu edhe në teknologji (stok i integruar, CRM, pagesa, analitikë dhe shërbim klienti), në mënyrë që të jemi të gatshëm për të dy format.

Në disa kategori, si veshjet (fashion), ndikimi i online është më i lartë. Në të tjera, ku prekja e produktit dhe shërbimi janë vendimtarë, dyqani fizik vazhdon të dominojë.

Edhe fakti qĂ« qendrat tregtare po ruajnĂ«, madje nĂ« shumĂ« raste po rrisin, vizitueshmĂ«rinĂ«, tregon se konsumatori nĂ« rajonin tonĂ« e vlerĂ«son ende shumĂ« pĂ«rvojĂ«n fizike. PĂ«r ne, nuk Ă«shtĂ« “online kundĂ«r offline”, por dy kanale qĂ« e forcojnĂ« njĂ«ra-tjetrĂ«n dhe qĂ«, kur integrohen si duhet, rrisin performancĂ«n e tĂ« gjithĂ« biznesit.

 

Si e vlerësoni raportin midis rritjes së ofertës së qendrave tregtare dhe kërkesës së operatorëve retail? A ka rrezik mbingopjeje?

Ne jemi të pranishëm në dy shtete të rajonit, me tre qendra tregtare dhe një retail park.

Në përgjithësi, nuk shohim rrezik mbingopjeje në sensin klasik, për aq kohë sa zhvillimet e reja janë të menduara mirë në vendndodhje, koncept dhe tenant-mix.

Markat ndërkombëtare, kur hyjnë në një treg të ri, pothuajse gjithmonë kërkojnë prani fizike në lokacione strategjike: duan të ndërtojnë besim, të ofrojnë eksperiencë dhe të jenë pjesë e destinacioneve të frekuentuara.

Përvoja jonë tregon se konsumatori në rajon e sheh qendrën tregtare si destinacion social: jo vetëm blerje, por edhe argëtim, ushqim, kohë e kaluar me familjen. Në raportimin e Grupit, vetëm në 2024 flitet për +28 milionë vizitorë vjetorë në qendrat tregtare dhe një shërbim të gjerë në nivel rajonal.

Ndërkohë, zhvillimet e reja po zhvendosen gjithnjë e më shumë drejt formateve si retail parks, sidomos për qytete më të vogla ku mungon infrastruktura e organizuar e retail-it.

BALFIN ka qenë ndër aktorët që e kanë shtyrë këtë koncept si WestPark në Korçë. Edhe projekti për Retail Park Shkodra është një shembull i kësaj filozofie zhvillimi, të krijojmë destinacione moderne, funksionale dhe të aksesueshme.

 

Si i parashikoni trendet e qirave dhe kostove operative të hapësirave retail në vitin 2026?

Në vitin 2026, presim presion të vazhdueshëm në rritje mbi kostot operative si qira, paga, shërbime, energji, mirëmbajtje dhe logjistikë.

QiratĂ«, veçanĂ«risht nĂ« lokacionet “prime”, priren tĂ« rriten sepse kĂ«rkesa pĂ«r hapĂ«sira cilĂ«sore mbetet e lartĂ« dhe kontratat zakonisht janĂ« tĂ« indeksuara / denominuara nĂ« Euro.

Për operatorët retail, sfida kryesore do të jetë mbrojtja e marzhit. Në një mjedis ku kostoja rritet, fitimi ruhet vetëm përmes produktivitetit, menaxhimit të mirë të stokut, optimizimit të stafit dhe teknologjisë.

Në këtë kontekst, pavarësisht se mund të konsiderohet si rritje të kostove operative, rritja e pagave është pozitive për shoqërinë dhe për rritjen e fuqisë blerëse.

Por është shumë e rëndësishme që të ecim paralelisht me formalizimin dhe konkurrencën e ndershme (fatura, doganimi korrekt, deklarimi i punësimit, bllokimi i produkteve të falsifikuara).

Vetëm kështu krijohet një treg i shëndetshëm ku investimi serioz shpërblehet.

 

Cilat janë standardet kryesore që kërkoni nga një qendër tregtare për të pozicionuar markat e grupit?

PĂ«r ne, njĂ« qendĂ«r tregtare e pĂ«rshtatshme nuk Ă«shtĂ« thjesht “hapĂ«sirĂ« me qira”. Ajo duhet tĂ« funksionojĂ« si destinacion, pra si njĂ« vend ku njerĂ«zit shkojnĂ« me qĂ«llim, jo rastĂ«sisht.

Kjo është edhe arsyeja pse, përpara se të pozicionojmë markat e grupit, vlerësojmë disa kritere shumë të qarta.

Së pari, vendndodhja dhe zona e ndikimit, akses i lehtë, lidhje e mirë rrugore, transport, parkim i mjaftueshëm dhe komoditet për familjet.

Më pas shohim vizitueshmërinë e qëndrueshme dhe profilin e klientit, sepse nuk na intereson vetëm fluksi, por edhe cilësia e tij dhe përputhja me targetin e markave.

Një element vendimtar është tenant-mix, një miks i balancuar ku markat e forta ndërkombëtare dhe konceptet plotësuese (fashion, elektronikë, ushqim, argëtim) krijojnë një ekosistem që e rrit trafikun, kohën e qëndrimit dhe shndërrimin në blerje.

Po aq e rĂ«ndĂ«sishme Ă«shtĂ« cilĂ«sia e menaxhimit tĂ« qendrĂ«s, standardet e operimit, siguria, pastĂ«rtia, marketingu aktiv, eventet dhe transparenca nĂ« raportim, sepse kĂ«to e mbajnĂ« qendrĂ«n “tĂ« gjallĂ«â€ gjatĂ« gjithĂ« vitit dhe jo vetĂ«m nĂ« sezon.

Në fund, kërkojmë infrastrukturë moderne dhe funksionale. Hapësira argëtimi dhe ushqimi që punojnë realisht si magnet për vizitorët, teknologji, sinjalistikë të qartë dhe shërbime që e bëjnë përvojën më të thjeshtë dhe më cilësore.

 

Në cilat tregje rajonale shihni potencial real për zgjerim të mëtejshëm?

Në rajon, tregje si Serbia dhe Kroacia kanë potencial real për shkak të madhësisë, strukturës më të zhvilluar të retail-it dhe mundësisë për shkallëzim.

Kroacia, si pjesë e BE-së, kërkon standarde edhe më të larta, por është një sfidë që ne e shohim si mundësi, sidomos për koncepte që kanë model të fortë operimi dhe ofertë të diferencuar.

Paralelisht, ne shohim potencial edhe në tregje të reja ku mund të propozojmë elemente të reja, gjithmonë duke bërë analiza të thella për partnerë, lokacione dhe fuqi blerëse.

Gjatë 2026 do të jemi të pranishëm në Moldavi dhe kemi në planifikim shtrirjen në Azinë Qendrore.

 

Cilat janë rreziqet më të rëndësishme dhe mundësitë më të mëdha për sektorin e retail-it në horizontin e dy viteve?

Në horizontin e dy viteve, sektorin e retail-it e shoh të ndikuar nga dy dinamika paralel: presioni mbi kostot dhe fuqinë blerëse, dhe një potencial i qartë rritjeje nga modernizimi i tregut dhe turizmi.

Rreziqet kryesore lidhen me rritjen e kostove operative (qiratĂ«, pagat, energjia dhe logjistika), tĂ« cilat ushtrojnĂ« presion direkt mbi marzhet — sidomos pĂ«r operatorĂ«t mesatarĂ«.

Një tjetër rrezik i rëndësishëm mbetet konkurrenca e pandershme dhe informaliteti, që deformon tregun dhe penalizon bizneset që investojnë në standarde, transparencë dhe punësim korrekt.

Po ashtu, luhatjet në zinxhirët e furnizimit, qarkullimi i lartë i stafit dhe ndryshimi i shpejtë i preferencave të konsumatorit kërkojnë reagim të menjëhershëm dhe menaxhim shumë të disiplinuar.

Nga ana tjetĂ«r, mundĂ«sitĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha vijnĂ« nga rritja e turizmit dhe zgjerimi i konsumit sezonal, nga konsolidimi dhe formalizimi i tregut, si dhe nga transformimi “omnichannel”.

Integrimi i dyqanit fizik me kanalet digjitale, stoku i unifikuar, shërbimi më i shpejtë, kthime më të lehta dhe komunikimi i personalizuar, do të jetë avantazh konkurrues.

Në fund, do të fitojnë operatorët që e ndërtojnë ofertën rreth vlerës për para, rrisin cilësinë e përvojës në dyqan dhe përdorin teknologjinë për të qenë më efikasë, më të shpejtë dhe më pranë klientit.

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimizmi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

 

The post “Rritja e retail-it do tĂ« vijĂ« nga cilĂ«sia, jo nga volumi, turizmi faktor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m” appeared first on Revista Monitor.

↗

“Retail-i nĂ« 2026: Çmime nĂ« rritje, konsumatorĂ« mĂ« kĂ«rkues”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Flet Stela Dhami, menaxhere ekzekutive e “Colliers International Albania”

 

Zhvillimi i sektorit retail në Shqipëri po ndjek nga afër ritmin e transformimit urban, ndryshimet në sjelljen e konsumatorëve dhe interesin në rritje të operatorëve ndërkombëtarë.

Sipas znj. Dhami, viti 2026 pritet të jetë një moment kyç për balancën mes ofertës së re të hapësirave tregtare, kërkesës reale të tregut dhe sfidave strukturore që lidhen me çmimet, standardet dhe maturinë e sektorit.

 

Si e parashikoni evoluimin e kërkesës për hapësira retail në vitin 2026? Bazuar në tendencat e fundit dhe njoftimet për hapësira të reja (qendra tregtare, shërbime, retail street), a prisni rritje apo stabilizim të kërkesës?

Në treg patjetër që pritet të hyjnë hapësira të reja retail, duke ditur që ato janë pjesë thelbësore e çdo ndërtimi të ri që po bëhet në Tiranë e kudo tjetër në Shqipëri.

Retail është një pjesë e domosdoshme e zhvillimit urban, duke ditur që rezidentët e rinj janë edhe konsumatorë shërbimesh e produktesh.

Presim rritje të kërkesës edhe nga zinxhirë veshjesh ndërkombëtarë e ata që tregtojnë produkte ushqimore, të cilët kërkojnë zgjerimin e aktivitetit të tyre në Shqipëri dhe, si rrjedhojë, janë gjithmonë në kërkim të hapësirave të reja tregtare.

Nuk ndihmon fakti që hapësirat tregtare në katet 0 të para, të cilat preferohen më shumë, janë në shumicën e rasteve në shitje dhe zinxhirët kërkojnë ambiente me qira.

Mënyra se si është fragmentarizuar hapësira tregtare midis ndërtuesit, pronarëve të tokës dhe nënkontraktorëve e bën procesin e qiradhënies edhe më të vështirë, sepse secili prej këtyre aktorëve ka qëllimet e veta mbi pronën.

Kryesisht, ndërtuesit edhe nënkontraktorët kërkojnë shitje për të fituar likuiditet, ndërkohë që qiramarrësit kërkojnë ambiente me qira afatgjatë.

 

ÇfarĂ« roli do tĂ« luajĂ« zhvillimi i projekteve tĂ« reja (qendra tregtare, komplekse shumĂ«funksionale) nĂ« zgjerimin e retail-it? Me shumĂ« projekte nĂ« plan, a ka rrezik mbipopullimi me retail-space, apo mendohet se tregu do ta absorbojĂ« ofertĂ«n?

Tregu ka treguar që është gjithmonë në kërkim, sidomos për sa u përket projekteve në zona qendrore të qytetit, të cilat frekuentohen rregullisht edhe nga konsumatorët.

Nëse këto qendra tregtare do të sjellin produkte cilësore me çmim të mirë, atëherë këto produkte patjetër që do të përthithen nga tregu.

Ka një interes të shtuar nga konsumatorët për marka ndërkombëtare, të cilat menaxhohen nga vetë marka, sepse konsumatori beson se këto marka menaxhohen në mënyrë korrekte dhe me një politikë më të drejtë çmimesh.

Ka njĂ« interes tĂ« shtuar, pĂ«r shembull, pĂ«r hyrjen nĂ« treg tĂ« “Lidl”, ku pritet tĂ« ofrohen produkte cilĂ«sore me çmime konkurruese, tĂ« cilat janĂ« shumĂ« tĂ« dĂ«shiruara nga blerĂ«sit pĂ«r konsum tĂ« pĂ«rditshĂ«m. Pra tregu ekziston, Ă«shtĂ« e gjithĂ« çështja e tĂ«rheqjes sĂ« kĂ«tij tregu.

 

A mendoni se konsumatorĂ«t shqiptarĂ« do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« kĂ«rkojnĂ« mĂ« shumĂ« cilĂ«si dhe eksperiencĂ«, duke e bĂ«rĂ« “premium retail” mĂ« tĂ« pĂ«rhapur?

“Premium retail” bĂ«n pjesĂ« te njĂ« pĂ«rqindje mĂ« e vogĂ«l konsumatorĂ«sh, ku aktualisht kĂ«rkesa plotĂ«sohet nga ambiente tregtare multimarkash tĂ« pranishme nĂ« treg, ose tĂ« markave tĂ« veçanta.

Akoma nuk kemi hyrë në tregun luksoz ku të tërheqim këto marka direkt me investimet e tyre, kjo edhe për arsye të madhësisë së tregut, por edhe të projekteve të retail-it të zhvilluara deri tani, shumica e të cilave kanë targetuar masën e konsumatorëve.

Të mos harrojmë gjithashtu që konsumatorët e fashës së lartë e kanë kthyer blerjen në një kënaqësi në kryeqytetet e botës, të cilat aksesohen lehtësisht tani nga Tirana nëpërmjet fluturimeve low cost.

Në një afat të mesëm, me hyrjen në treg të projekteve të rëndësisë së veçantë në bregdet apo në Tiranë, mund të presim edhe të tilla marka të hyjnë në tregun tonë.

 

ÇfarĂ« tendence prisni me qiratĂ« pĂ«r dyqanet nĂ« vitin 2026, do tĂ« vazhdojnĂ« tĂ« rriten, tĂ« stabilizohen apo mund tĂ« ketĂ« ulje?

Trendi Ă«shtĂ« ende nĂ« rritje, nĂ« nivele tĂ« cilat kanĂ« qenĂ« tĂ« padĂ«gjuara pĂ«r tregun shqiptar. Aktualisht kemi godina tĂ« cilat po kĂ«rkojnĂ« deri nĂ« 40 EUR/mÂČ.

Kjo tendencë vihet re në godinat e reja, të cilat në njëfarë mënyre duan të marrin kthimin e investimit për të mbuluar shpenzimet e mbartura gjatë procesit të ndërtimit, i cili këto vite u veçua për një rritje totale të kostove, si ato që kishin të bënin me materialet e ndërtimit, çmimet e të cilave u rritën botërisht pas COVID-19, dhe po ashtu të barrës fiskale nga rritja e taksave në ndërtim dhe e kostove të forcës punëtore.

Në zona qendrore, këto çmime pritet të mbeten në nivele të larta, ndërsa në zona periferike pritet të stabilizohen.

 

Si do të ndikojë zhvillimi i e-commerce / online shopping në sektorin tradicional retail në Shqipëri gjatë 2026? A prisni që dyqanet fizike të ruajnë peshën kryesore, apo online-commerce të fillojë të ndryshojë ekuilibrin?

Dyqanet fizike, në një treg relativisht të ri retail-i (mos harroni që qendra e parë tregtare në Shqipëri është hapur në vitin 2005), do të vazhdojnë të mbajnë një peshë kryesore, por kurrsesi këto dyqane nuk duhet të bien në gjumin letargjik dhe të mos i ofrojnë klientit mundësinë për të parë apo për të blerë produkte online.

Brezat e sotĂ«m, sidomos ata tĂ« 20 viteve tĂ« fundit, janĂ« tĂ«rĂ«sisht tĂ« pĂ«rditĂ«suar me teknologjinĂ« dhe kĂ«rkojnĂ« lehtĂ«si nĂ« pĂ«rzgjedhje dhe blerje produktesh, kĂ«shtu qĂ« nuk do tĂ« ishte zgjuarsi qĂ« kĂ«to dyqane tĂ« mos t’ua ofrojnĂ« kĂ«tĂ« mundĂ«si konsumatorĂ«ve tĂ« tyre.

ÇelĂ«si i suksesit Ă«shtĂ« njĂ« bashkim i rrjeteve tĂ« retail-it, pra duke pĂ«rzier kanalet e drejtpĂ«rdrejta nĂ«pĂ«rmjet dyqaneve fizike me ato online.

 

Cilat janë rreziqet kryesore që mund të pengojnë zhvillimin e sektorit në vitin 2026?

Rreziku kryesor është madhësia e tregut dhe maturia e tij. Po ashtu, zhvillimet politike negative frenojnë investimet në çdo sektor, por sidomos atë të retail-it, i cili ka të bëjë në mënyrë të drejtpërdrejtë me ekonominë familjare dhe të ardhurat e konsumatorëve.

 

Sa është e rëndësishme për investitorët dhe operatorët retail që projektet të jenë në standarde ndërkombëtare (për shembull me certifikime / standarde infrastrukture / amenities)?

Për investitorët dhe operatorët retail ndërkombëtarë është shumë e rëndësishme që hapësirat tregtare të kenë cilësitë e duhura për të kryer një aktivitet tregtar të suksesshëm, duke filluar nga lartësia e katit, ventilimi, aksesi etj.

Qendrat tregtare duhet tĂ« mendojnĂ« seriozisht tĂ« gjitha kĂ«rkesat e qiramarrĂ«sve pĂ«r t’ua lehtĂ«suar atyre aktivitetin tregtar.

Qëndrueshmëria është bërë një efekt i cili kërkohet nga operatorët ndërkombëtarë dhe patjetër që preferojnë qendra të certifikuara si të gjelbra, ku konsumi i energjisë dhe i ujit është i minimizuar.

Në Shqipëri kemi aktualisht dy godina të para të certifikuara sipas sistemeve LEED dhe BREEAM, të cilat janë edhe certifikimet më cilësore në këtë drejtim. Presim të tilla certifikime edhe për qendrat tregtare.

Këto certifikime shërbejnë si një vulë operimi eficient për operatorët dhe për financuesit një garanci sigurie të investimit.

 

Nëse dikush dëshiron të investojë në retail (dyqan, butik, brand), çfarë lloj lokacioni / hapësire do të rekomandonit për vitin 2026, qendër tregtare, rrugë kryesore, periferi me zhvillim?

Do të sugjeroja çdo vendndodhje kryesore afër konsumatorit. Interesante si opsion mbeten edhe zonat rezidenciale në periferi, të cilat po ofrojnë ambiente tregtare që do të vihen në përdorim të komunitetit që po ndërtohet.

Ndërsa investimi në rrugë kryesore mbetet i pavdekshëm, sidomos në rrugë që kanë frekuentim të shpeshtë nga këmbësorët.

 

ÇfarĂ« ndikimi pritet tĂ« ketĂ« rritja e stokut tĂ« ambienteve, siç ndodh me ndĂ«rtesat e reja, nĂ« dinamikĂ«n çmim–kĂ«rkesĂ« nĂ« tregun shqiptar?

Normalisht duhet tĂ« rrisĂ« presionin ndaj çmimeve, pra t’i shtyjĂ« drejt uljes, por nuk mendoj se do tĂ« ketĂ« ndikim pĂ«r godinat me vendndodhje qendrore, sepse pĂ«r to gjithmonĂ« ka kĂ«rkesĂ« nga operatorĂ« qĂ« duan tĂ« zgjerojnĂ« aktivitetin e tyre tregtar.

 

Si e shihni evoluimin e raportit midis retail-it me zyra, rezidenciale dhe retail komercial, a do tĂ« ketĂ« konvergjencĂ« nĂ« pĂ«rdorime “mixed-use”, apo çdo sektor do tĂ« qĂ«ndrojĂ« i ndarĂ«?

Kuptohet që shumica e stokut në ndërtim e sipër është rezidencial, retail vjen si pjesë e këtyre komplekseve dhe më pak zyrat.

Në botë aktualisht godinat me përdorim miks kanë një sukses të madh, sepse mënyra e jetesës është bërë më fleksibile, duke u ofruar njerëzve mundësi të jetojnë dhe të punojnë afër.

Në Shqipëri, pjesa rezidenciale dhe tregtare ka filluar të aplikohet me interes, pritet që të futet edhe komponenti i zyrave që koncepti të bëhet i plotë.

 

The post “Retail-i nĂ« 2026: Çmime nĂ« rritje, konsumatorĂ« mĂ« kĂ«rkues” appeared first on Revista Monitor.

↗

Si ndihma për të tjerët në sukses riformëson vetë suksesin tuaj

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi

ShumĂ« nga kĂ«shillat e sotme pĂ«r karrierĂ«n vazhdojnĂ« tĂ« rrotullohen rreth tĂ« njĂ«jtĂ«s treshe tĂ« lodhur: famĂ«, para dhe pushtet. Ndiqni promovimin, ndĂ«rtoni platformĂ«n, rritni ndjekĂ«sit, dhe mĂ« pas, do tĂ« ndiheni “i suksesshĂ«m”.

Megjithatë, jo pak profesionistë me performancë të lartë, pasi i arrijnë këto, pranojnë në heshtje se janë të rraskapitur dhe çuditërisht bosh.

Tim Schurrer e provoi herët këtë. Rruga e tij, nga ëndrrat e parealizuara në Nashville te role drejtuese në StoryBrand, Business Made Simple, Apple dhe sot te podcasti How Leaders Lead, ofron një plan tjetër, të ndërtuar mbi kontributin, përulësinë dhe gëzimin.

Ai e ndan këtë përvojë dhe mësimet e tij në librin The Secret Society of Success: Stop Chasing the Spotlight and Learn to Enjoy Your Work and Life Again.

“Kur isha 21 vjeç, u shpĂ«rngula nĂ« Nashville, Tennessee. U rrita nĂ« Kansas City dhe u zhvendosa sepse doja tĂ« bĂ«hesha John Mayer-i i radhĂ«s. Emri im do tĂ« ishte nĂ« dĂ«gjohej. Por dĂ«shtova. Nuk shkoi si doja. QĂ« atĂ«herĂ« kam mĂ«suar njĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« re pĂ«r tĂ« menduar pĂ«r jetĂ«n.”

Kjo mĂ«nyrĂ« e re lidhet me largimin nga vĂ«mendja, jo afrimin me tĂ«. “Sa mĂ« shumĂ« u largova nga ‘spotlight’-i, aq mĂ« i pĂ«rmbushur u ndjeva nĂ« punĂ«n time,” thotĂ« ai.

Nga ana kulturore, vĂ«ren Schurrer, “ekziston ideja se suksesi Ă«shtĂ« famĂ«, para dhe pushtet. Kjo kurrĂ« nuk ka rezonuar me mua, sepse historia ime Ă«shtĂ« e kundĂ«rta.”

PĂ«r tĂ« shpjeguar “shoqĂ«rinĂ« e fshehtĂ« tĂ« suksesit”, Schurrer sjell njĂ« histori nga NASA. “TĂ« gjithĂ« njohin Neil Armstrong dhe Buzz Aldrin. Por pak kujtojnĂ« se kishte njĂ« astronaut tĂ« tretĂ«: Michael Collins.”

Collins qëndroi në modulin komandues, duke orbituar Hënën i vetëm. Kur u kthye, tregoi sa i kënaqur ishte që kishte qenë një nga tre pjesëtarët e misionit.

“Pse, atĂ«herĂ«,” pyet Schurrer, “ndjejmĂ« se duhet patjetĂ«r tĂ« ‘ecim nĂ« HĂ«në’ pĂ«r tĂ« qenĂ« tĂ« lumtur?”

Sipas tij, ekziston një grup njerëzish që e përkufizojnë ndryshe suksesin dhe na tregojnë mënyra të reja për ta menduar dhe përkufizuar atë.

NjĂ« nga mĂ«nyrat mĂ« praktike pĂ«r t’iu bashkuar kĂ«saj “shoqĂ«rie” Ă«shtĂ« befasuese e thjeshtĂ«: vĂ«reni njerĂ«zit pĂ«rreth.

Schurrer citon njĂ« studim tĂ« pĂ«rmendur nĂ« The Power of Moments: 80% e drejtuesve thonĂ« se i vlerĂ«sojnĂ« shpesh njerĂ«zit e tyre, por vetĂ«m 20% e punonjĂ«sve ndihen tĂ« vlerĂ«suar. Ky quhet “hendeku i njohjes”.

Në thelb, mesazhi i Schurrer është se suksesi nuk matet me sa shumë vëmendje tërheqim, por me sa ndikim pozitiv krijojmë te të tjerët.

Duke ndihmuar kolegët të rriten, duke njohur kontributin e tyre dhe duke u gëzuar për fitoret e përbashkëta, suksesi shndërrohet nga një garë individuale në një përvojë kuptimplote kolektive, dhe pikërisht aty, sipas tij, lind ndjenja e vërtetë e përmbushjes. / Forbes, Shqip.al

The post Si ndihma për të tjerët në sukses riformëson vetë suksesin tuaj appeared first on Revista Monitor.

↗

Dilemat e ekonomisë, nga pesimizmi i bizneseve te dëmet e motit dhe rreziku i flluskës në ndërtim

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Me pĂ«rfundimin e efektit tĂ« rritjes sĂ« pagave nĂ« administratĂ«n publike, maturimin e ndĂ«rtimit dhe zbehjen e “magjisĂ«â€ sĂ« ShqipĂ«risĂ« te tĂ« huajt, dilemat shtohen se cilĂ«t do tĂ« jenĂ« sektorĂ«t, qĂ« do tĂ« nxisin ekonominĂ« nĂ« vitin 2026. Bizneset prodhuese mbeten pesimiste, teksa do tĂ« duhet tĂ« pĂ«rballojnĂ« rritjen e pagĂ«s minimale e kostove tĂ« tjera, kĂ«rkesĂ«n e dobĂ«t tĂ« jashtme dhe investimet e detyrueshme pĂ«r tĂ« arritur standardet e BE-sĂ«. NdĂ«rtimi Ă«shtĂ« nĂ« njĂ« rreth vicioz, mes rritjes sĂ« çmimeve nga referencat e reja dhe rĂ«nies sĂ« kĂ«rkesĂ«s. Institucionet ndĂ«rkombĂ«tare paralajmĂ«rojnĂ« pĂ«r domosdoshmĂ«rinĂ« e njĂ« modeli tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m ekonomik dhe politikave pĂ«r rikthimin e trurit. Ndryshimet klimaterike po bĂ«hen njĂ« tjetĂ«r faktor i paparshikueshĂ«m, me efekte negative. ShpejtĂ«sia me tĂ« cilĂ«n ekonomia dhe bizneset do tĂ« pĂ«rshtaten ndaj standardeve tĂ« BE-sĂ«, sĂ« bashku me aftĂ«sinĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar nga Plani i Rritjes do tĂ« japĂ« ndikim tĂ« ndjeshĂ«m nĂ« ecurinĂ« e Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto nĂ« tĂ« ardhmen.

 

Ornela Liperi

“Funksioni i vetĂ«m i parashikimeve ekonomike Ă«shtĂ« ta bĂ«jĂ« astrologjinĂ« tĂ« duket mĂ« e respektueshme”, thoshte ekonomisti i njohur amerikan John Kenneth Galbraith.

Shqipëria hyri vitet e fundit në një moment relativisht të favorshëm ekonomik, e shtyrë nga bumi i fortë turistik që nxiti rritje të shpejtë, hyrje valutore dhe pritshmëri të larta nga shumë aktorë në treg.

Ky impuls, në vend që të shfrytëzohej për të ndërtuar një zinxhir më të gjerë zhvillimi ekonomik, u konsumua në masë të madhe pa krijuar baza të forta për prodhimin vendas, agroindustrinë dhe rritjen e produktivitetit, teksa eksportet po vuajnë gjithnjë e më shumë humbjen e pritshme të avantazhit të krahut të lirë të fuqisë punëtore.

Një pjesë e madhe e kapitaleve të lira u orientua drejt ndërtimit dhe projekteve imobiliare, veçanërisht kullave dhe zhvillimeve urbane me kthime të shpejta, ndërsa investimet në sektorë me vlerë të shtuar më të lartë mbetën të kufizuara.

Në të njëjtën kohë, zhvillimet e fundit po nxjerrin në pah raste të shpenzimeve joefikase dhe keqpërdorimeve të fondeve publike, duke minuar besimin e biznesit dhe individëve, që ende hasen me probleme infrastrukture, që duhet të ishin zgjidhur me kohë, si mungesa e ujit, trafiku, apo ritmet e ngadalta të përgjigjes së shtetit ndaj nevojave për zhvillim të sipërmarrjeve.

Në këtë klimë, 2026 ka hyrë jo si një vit me pritshmëri optimiste, por si një periudhë që pritet me skepticizëm, nëse ekonomia shqiptare nuk arrin të kalojë nga rritja e nxitur nga ciklet e rastësishme në një model më të qëndrueshëm zhvillimi.

Tkurrja e popullsisë dhe emigracioni i pandalshëm janë kthyer vitet e fundit në një kërcënim real që nuk duket se mund të fillojë të marrë zgjidhje në këtë ambient pesimist.

Përtej shifrave optimiste për një rritje prej rreth 3.5% në vitin 2026, në nivele të ngjashme me 2025-n, edhe institucionet ndërkombëtare paralajmërojnë për domosdoshmërinë e një zhvillimi të qëndrueshëm.

“Rritja ekonomike mbetet e pĂ«rqendruar nĂ« disa sektorĂ« me vlerĂ« tĂ« ulĂ«t, duke e bĂ«rĂ« ekonominĂ« tĂ« ndjeshme ndaj goditjeve, ndĂ«rkohĂ« qĂ« bujqĂ«sia dhe degĂ« tĂ« industrisĂ« kanĂ« ardhur duke u dobĂ«suar.

MĂ« konkretisht, tkurrja e popullsisĂ« dhe emigracioni po çojnĂ« nĂ« shtrĂ«ngim tĂ« ofertĂ«s sĂ« fuqisĂ« punĂ«tore, ku popullsia nĂ« moshĂ« pune parashikohet tĂ« tkurret me rreth 22% midis viteve 2024 dhe 2050, duke e bĂ«rĂ« tĂ« domosdoshĂ«m zbatimin e reformave qĂ« synojnĂ« rritjen e pjesĂ«marrjes dhe aftĂ«sive nĂ« tregun e punĂ«s, nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« rritja ekonomike tĂ« jetĂ« mĂ« rezistente ndaj goditjeve dhe me pĂ«rfitime tĂ« shpĂ«rndara nĂ« tĂ« gjithĂ« ekonominĂ«â€, thotĂ« Massimiliano Paolucci, Menaxher i ZyrĂ«s sĂ« Grupit tĂ« BankĂ«s BotĂ«rore pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«.

 

Lexoni edhe:

Paolucci i Bankës Botërore: Reformat si çelës i konvergjencës me standardet e BE-së

 

“Pa reforma vendimtare pĂ«r tĂ« ndĂ«rtuar njĂ« ekonomi dinamike, produktive dhe tĂ« bazuar tek aftĂ«sitĂ«, vendi rrezikon tĂ« pĂ«rballet me emigrim tĂ« vazhdueshĂ«m, teksa punonjĂ«sit e talentuar kĂ«rkojnĂ« mundĂ«si mĂ« tĂ« mira diku tjetĂ«r nĂ« EuropĂ«â€, thotĂ« Anke Weber, shefe e misionit tĂ« FMN-sĂ«.

Ajo shton se “emigrimi, qĂ« ka gjasa tĂ« pĂ«rshpejtohet me anĂ«tarĂ«simin nĂ« BE, rrezikon tĂ« thellojĂ« mĂ« tej mungesat nĂ« tregun e punĂ«s.

NjĂ« anketĂ« e fundit tregon se njĂ« nĂ« dhjetĂ« shqiptarĂ« planifikon tĂ« emigrojĂ« nĂ« 12 muajt e ardhshĂ«m, ndĂ«rsa njĂ« nĂ« pesĂ« mund ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« gjatĂ« dekadĂ«s nĂ« vijim”.

 

Lexoni edhe:

Weber e FMN: Paqja fiskale ngre shqetësime për pastrimin e parave dhe financimin e terrorizmit

 

“Kufizimet e tregut tĂ« punĂ«s janĂ« njĂ« kĂ«rcĂ«nim real pĂ«r zhvillimin e qĂ«ndrueshĂ«m afatgjatĂ«. Emigrimi i vazhdueshĂ«m dhe mungesa e aftĂ«sive mund tĂ« kufizojnĂ« produktivitetin dhe potencialin e rritjes afatgjatĂ«â€, pohon Alessandro De Concini, pĂ«rfaqĂ«sues i BankĂ«s Europiane tĂ« Investimeve (BEI) nĂ« ShqipĂ«ri, qĂ« sĂ« fundmi ka hapur zyrĂ« pĂ«rfaqĂ«simi nĂ« TiranĂ«.

 

Lexoni edhe:

De Concini i BEI: Sfidat e 2026-s: Rritje me turizëm, reforma për BE-në dhe provë për investimet

 

Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim (BERZH) pret që rritja ekonomike e moderuar të vijojë në afatin e shkurtër, megjithëse rreziqet mbeten të pranishme.

Rritja e PBB-së pritet të arrijë në 3.5% në vitin 2026, me presione në kahun negativ që vijnë nga kërkesa e dobët në Eurozonë dhe nga përkeqësimi i konkurrueshmërisë së jashtme, si pasojë e rritjes së pagave dhe forcimit të Lekut.

“NĂ« afatin e shkurtĂ«r, turizmi, ndĂ«rtimi dhe konsumi privat pritet tĂ« mbeten motorĂ«t kryesorĂ« tĂ« rritjes. MegjithatĂ«, mbĂ«shtetja e vazhdueshme nĂ« kĂ«ta sektorĂ« e rrit ekspozimin e ekonomisĂ« ndaj goditjeve tĂ« jashtme.

NĂ«se ky model vazhdon, ShqipĂ«ria rrezikon tĂ« pĂ«rballet me brishtĂ«si mĂ« tĂ« lartĂ« ekonomike dhe me mungesĂ« diversifikimi tĂ« burimeve tĂ« rritjes”, thotĂ« Ekaterina Solovova, PĂ«rfaqĂ«suese Rezidente e BERZH-it nĂ« ShqipĂ«ri.

 

Lexoni edhe:

Solovova e BERZH: Shqipëria ka nevojë për politika aktive për rikthimin e talenteve

 

Ashtu siç treguan ditt e fundit, ndryshimet klimaterike po bĂ«hen njĂ« tjetĂ«r faktor i paparshikueshĂ«m, me efekte negative nĂ« ekonomi, tĂ« cilave nuk po u kushtohet vĂ«mendja e duhur, pavarĂ«sisht paralajmĂ«rimeve se ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« njĂ« nga vendet mĂ« tĂ« prekura, sidomos pĂ«r pĂ«rmbytjet. VetĂ«m sĂ« fundmi, ShqipĂ«ria ka hartuar njĂ« plan pĂ«r pĂ«rshtatjen ndaj ndryshimeve klimatike pĂ«r periudhĂ«n 2026–2030, me njĂ« kosto prej rreth 9.8 miliardĂ« dollarĂ«sh, nga tĂ« cilat buxheti i shtetit mbulon vetĂ«m rreth 7% dhe pjesa tjetĂ«r parashikohet tĂ« sigurohet me obligacione tĂ« gjelbra. “Rreziku klimatik Ă«shtĂ« i madh: vlerĂ«sohet se pĂ«rmbytjet, zjarret dhe rrĂ«shqitjet e tokĂ«s mund tĂ« kushtojnĂ« deri nĂ« 7% tĂ« PBB-sĂ« deri nĂ« mesin e shekullit”, thotĂ« Alessandro De Concini, pĂ«rfaqĂ«sues i BEI-t nĂ« ShqipĂ«ri

 

Nga do të vijë rritja në vitin 2026

Në 2024-n dhe në 9-mujorin 2025, shteti ka qenë realisht shpëtimtari i ekonomisë. Politika për rritjen e pagave në administratën publike ka qenë faktori kryesor që ka nxitur Prodhimin e Brendshëm Bruto, ndërsa ekonomia reale ka qenë praktikisht në stanjacion.

Nga rreth 3.6% qĂ« Ă«shtĂ« rritja mesatare pĂ«r 9-mujorin, “Administrimi publik, shĂ«ndetĂ«sia, arsimi” kanĂ« ndikuar nĂ« 52% tĂ« kĂ«saj ecurie dhe 27% erdhi nga taksat neto (pesha qĂ« ka shteti nĂ« PBB pĂ«rmes taksimit tĂ« konsumit dhe prodhimit), sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« INSTAT.

Sektorët e ekonomisë reale kontribuuan së bashku me vetëm 21%, niveli më i ulët në historinë e tranzicionit, përveç viteve të krizave të piramidave në 1997-n dhe pandemisë në 2020-n.

Për krahasim, në vitin 2023 sipërmarrja private kontribuoi në 96% të rritjes dhe në 2024, me 49%.

 

Burimi: INSTAT

 

Nga 3.6% që u rrit ekonomia për 9-mujorin, sektorët realë (përjashtuar administratën publike dhe taksat neto) u zgjeruan minimalisht me 0.8%.

Ndërtimi dhe turizmi, dy sektorët që kishin mbajtur gjallë ekonominë vitet e fundit në 2025-n shënuan rritje minimale, ndërsa bujqësia e industria janë në vitin e tretë të recesionit.

TĂ« gjithĂ« aktorĂ«t e tregut, tĂ« intervistuar nga “Monitor”, nuk presin ndonjĂ« zhvillim domethĂ«nĂ«s nĂ« vitin 2026.

Ndërtimi duket se po arrin maturimin, turizmi parashikohet në të njëjtat nivele, konsumi i brendshëm mbetet i dobët nga emigracioni e rritja e shpejtë e çmimeve, ndërsa rritja e kostove po penalizon si industrinë ashtu dhe bujqësinë.

Në vitin 2026, pritet të përfundojë dhe efekti në ekonomi i rritjes së shpejtë të pagave në administratën publike. Paga mesatare në administratën publike për 9-mujorin 2025 arriti në 99 mijë lekë, me një rritje prej gati 12% në krahasim me të njëjtën periudhë të një viti më parë.

“NjĂ« zhvillim i tillĂ« ka karakter tĂ« pĂ«rkohshĂ«m, pasi lidhet me korrigjimin e fundit tĂ« niveleve tĂ« pagave nĂ« sektorin publik dhe pritet qĂ« ndikimi i tij tĂ« zbehet me kalimin e kohĂ«s”, thotĂ« znj. Solovova e BERZH.

Ndaj në vitin 2026, fati i ekonomisë do të kthehet sërish në dorë të sektorëve realë. Po si pritet ecuria e tyre?!

 

Burimi: INSTAT

 

“Tregtia, transporti, aktivitetet e akomodimit dhe shĂ«rbimit ushqimor” dhe zbehja e shkĂ«lqimit tĂ« turizmit

“Tregtia, transporti, aktivitetet e akomodimit dhe shĂ«rbimit ushqimor” Ă«shtĂ« tashmĂ« sektori mĂ« i madh nĂ« ekonomi nĂ« 2024, me gati 19% tĂ« Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m bruto (PBB) duke ia kaluar dy vitet e fundit bujqĂ«sisĂ«, qĂ« deri tani dominonte nĂ« strukturĂ«n ekonomike.

Turizmi dhe rritja e pagave kanë dhënë ndikim pozitiv në këtë sektor vitet e fundit, duke neutralizuar disi efektin negativ që ka pasur në konsum tkurrja e popullsisë, si rrjedhojë e emigracionit të lartë.

Ndryshe nga vitet e mëparshme, në 9-mujorin 2025, ritmet e rritjes së këtij sektori u ngadalësuan ndjeshëm, me një zgjerim prej vetëm 2.7%, përkundrejt 6.1% në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Operatorët turistikë ankohen që turistët përgjithësisht shpenzojnë pak dhe kjo është normale, pasi Shqipëria u marketua si një vend i lirë dhe ata që vijnë nuk priren të kenë buxhete të larta.

Edhe rritja e vazhdueshme e çmimeve po ndikon në zgjedhjet e konsumatorëve dhe aftësinë blerëse, krahas presionit të emigracionit.

Hyrja e operatorëve me kosto të ulët ka shtuar udhëtimet jashtë vendit, sidomos në fundjava e ditët e zgjatura të pushimit, duke bërë që një pjesë e popullsisë me aftësi paguese të shpenzojë më shumë jashtë vendit e të ulë konsumin e brendshëm.

Shkëlqimi i turizmit, që e ktheu vendin në një destinacion të preferuar vitet e fundit, duket se po zbehet. Krahas rritjes së çmimeve, sidomos në Jug të vendit, duke zhbërë një avantazh të madh konkurrues, turistët e organizuar po shfaqin pakënaqësi për infrastrukturën.

Hyrjet e të huajve për 11-mujorin 2025 u rritën me 6.6%, larg zgjerimit dyshifror që u pa vitet e mëparshme.

Agjencitë e huaja kanë pohuar se vlerësimet e klientëve në sezonin e shkuar nuk kanë qenë aq pozitive. Për turistët është e papranueshme që vendi ka ende probleme elementare si mungesa e ujit në Golem, ndërprerjet e energjisë në disa zona, ndotja dhe djegia e mbetjeve në pikun e sezonit në Vlorë, apo dhe trafiku, ku duhen orë për distanca të shkurtra.

Ankesa tĂ« tjera lidhen me cilĂ«sinĂ« e shĂ«rbimit nĂ« raport me çmimin, apo zhurmat e kantieret e hapura, qĂ« janĂ« nĂ« kontrast me njĂ« vend qĂ« marketohet nĂ« rrjete sociale si “Maldivet e EuropĂ«s”. OperatorĂ«t presin njĂ« rritje tĂ« moderuar qĂ« ndjek trendin e kontratave me garanci tĂ« turizmit tĂ« organizuar.

 

Zbehja e “shkĂ«lqimit tĂ« turizmit”

AgjencitĂ« e huaja kanĂ« pohuar se vlerĂ«simet e klientĂ«ve nĂ« sezonin e shkuar nuk kanĂ« qenĂ« aq pozitive. PĂ«r turistĂ«t Ă«shtĂ« e papranueshme qĂ« vendi ka ende probleme elementare si mungesa e ujit nĂ« Golem, ndĂ«rprerjet e energjisĂ« nĂ« disa zona, ndotja dhe djegia e mbetjeve nĂ« pikun e sezonit nĂ« VlorĂ«, apo dhe trafiku, ku duhen orĂ« pĂ«r distanca tĂ« shkurtra. Ankesa tĂ« tjera lidhen me cilĂ«sinĂ« e shĂ«rbimit nĂ« raport me çmimin, apo zhurmat e kantieret e hapura, qĂ« janĂ« nĂ« kontrast me njĂ« vend qĂ« marketohet nĂ« rrjete sociale si “Maldivet e EuropĂ«s”.

 

Te turizmi i ka sytë jo vetëm industria e akomodimit e shërbimit ushqimor, por edhe operatorët e tjerë të pakicës.

Julian Mane, Zv.president i Grupit BALFIN për Tregtinë me Pakicë, kompanisë më të madhe në vend për retail, pohon se në Shqipëri, turizmi vazhdon të jetë një nga motorët kryesorë: rritja e flukseve turistike krijon volum më të lartë shitjesh jo vetëm për kategoritë tipike të konsumit ditor, por edhe për veshje (fashion), suvenire, elektronikë të lehtë dhe shërbime të lidhura me argëtimin.

Konsumatori i brendshĂ«m Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« i kujdesshĂ«m dhe i orientuar drejt raportit çmim – cilĂ«si. Ai mbetet baza e konsumit, teksa turistĂ«t qĂ« rrinĂ« mesatarisht dy apo tre net dhe shpesh janĂ« dorĂ«shtrĂ«nguar, nuk arrijnĂ« ta kompensojnĂ« ikjen e popullsisĂ« dhe reduktimet e blerjeve tĂ« vendasve.

 

Burimi: INSTAT

 

Bujqësi, pyje dhe peshkim

PavarĂ«sisht rĂ«nies, bujqĂ«sia vijon tĂ« mbetet njĂ« sektor i rĂ«ndĂ«sishĂ«m nĂ« ekonomi, me 15.2% tĂ« Prodhimit tĂ« BrendshĂ«m Bruto (PBB) duke zĂ«nĂ« vendin e dytĂ« pas “Tregtia, transporti, aktivitetet e akomodimit dhe shĂ«rbimit ushqimor”.

Prej disa vitesh, ky sektor ka hyrĂ« nĂ« territor negativ dhe i tillĂ« pritet edhe nĂ« vitin 2026. Ikja e fuqisĂ« punĂ«tore, shtimi i kostove, rĂ«nia e Euros u janĂ« shtuar problemeve strukturore dhe mungesĂ«s sĂ« ekonomisĂ« sĂ« shkallĂ«s, qĂ« e shoqĂ«ronin prej dekadash. PĂ«r 9-mujorin 2025, aktiviteti i “BujqĂ«si, pyje dhe peshkim” ra me gati 2%.

Në vitin 2026, bujqësia shqiptare pritet të vijojë të përballet me vështirësi, duke reflektuar prirjen rënëse të vërejtur gjatë pesë viteve të fundit.

Sipas ekspertit të sektorit, Nevion Telha, prodhimi po bëhet gjithnjë e më i ndjeshëm ndaj goditjeve klimatike, me humbje të përsëritura të shkaktuara nga ngricat, përmbytjet dhe paqëndrueshmëria e kushteve të motit, ndërkohë që mungesa e fuqisë punëtore po kufizon zgjerimin efektiv të sipërfaqeve të kultivuara.

Për pasojë, prodhimi në nivel kombëtar pritet të mbetet i dobët, pavarësisht përmirësimeve të izoluara që mund të shfaqen në disa kultura specifike.

Në anën tjetër, eksportet bujqësore parashikohen të jenë pozitive edhe gjatë vitit 2026, por kryesisht falë rritjes së sasisë së produkteve të shitura dhe jo si rezultat i çmimeve më të larta.

Eksportuesi Ruzhdi Koni vë në dukje se zgjerimi i eksporteve lidhet me profesionalizimin e mëtejshëm të segmentit eksportues dhe forcimin e lidhjeve me tregjet europiane, edhe në një kontekst ku çmimet ndërkombëtare kanë rënë ndjeshëm krahasuar me periudhën pas pandemisë.

Sipas tij, eksportet gjatë vitit 2026 do të mbështeten kryesisht te ferma më të mëdha dhe të specializuara, si dhe te kontrata më të strukturuara, ndërsa marzhet e fitimit pritet të mbeten të kufizuara.

 

 

 

Ndërtimi po hyn në një rreth vicioz

Ndërtimi është sektori i tretë më i rëndësishëm, duke kontribuar në rreth 12% të ekonomisë në vitin 2024. Ai filloi një cikël të ri rritjeje pas vitit 2018, i nxitur fillimisht nga bumi i ndërtimeve në kryeqytet dhe më pas nga orientimi i investimeve në bregdet, i tërhequr nga turizmi.

Por ritmet e tij po ngadalësohen së fundmi. Për 9-mujorin 2025, ky sektor u rrit me 3.1%, nga 6.4% në të njëjtën periudhë të një viti më parë.

Tashmë sektori ka hyrë në një rreth vicioz. Për herë të parë, agjencitë e pasurive të paluajtshme pranojnë se oferta po e tejkalon kërkesën në kryeqytet, ndërsa bregdeti mbetet ende i leverdishëm, pasi është më i lirë se rajoni.

Në kahun tjetër, ndërtuesit thonë se rritja e çmimeve do të vazhdojë si rrjedhojë e referencave më të larta në rrethe, që hyjnë në fuqi nga janari i këtij viti.

Sipas Erjon Harizit, kryetar i Bordit Drejtues të Shoqatës së Ndërtuesve të Shqipërisë (SHNSH), rritja e çmimeve të referencës pritet të përkthehet automatikisht në kosto më të larta për ndërtuesit, përmes shtimit të detyrimit për taksën e ndikimit në infrastrukturë.

Ai thekson se rritja e referencave shton në të njëjtën përqindje edhe barrën fiskale për ndërtimin, duke e bërë shtrenjtimin e kostos proporcional me çmimet.

Këto kosto shtesë, sipas tij, do të reflektohen te çmimet e shitjes së apartamenteve, veçanërisht në zonat bregdetare dhe në Bashkinë e Kamzës.

Një faktor tjetër presioni mbetet edhe rritja e kostos së fuqisë punëtore, ndërsa çmimet e materialeve të ndërtimit, deri tani, paraqiten relativisht të qëndrueshme dhe pa ndikim të fortë në çmimet finale.

Nga ana tjetĂ«r, tregu i pasurive tĂ« paluajtshme po pĂ«rballet me rrezikun e krijimit tĂ« stoqeve tĂ« pashitura. Administratori i “Century 21 Albania”, Jonian Antoni, vĂ«ren se Tirana Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« treg shumĂ« kompleks, me njĂ« gamĂ« tĂ« gjerĂ« ofertash qĂ« shtrihet nga prona elitare nĂ« qendĂ«r deri te zhvillimet periferike dhe suburbane.

Sipas tij, oferta dhe kërkesa kanë qenë të larta në të gjitha segmentet, ndonëse kërkesa aktuale është rreth 20% më e ulët krahasuar me dy vite më parë, por ende rreth 30% më e lartë se para pandemisë.

NĂ« mungesĂ« tĂ« tĂ« dhĂ«nave zyrtare mbi numrin real tĂ« njĂ«sive nĂ« shitje dhe transaksioneve, tregu mbetet i vĂ«shtirĂ« pĂ«r t’u lexuar.

Antoni thekson se çmimet kanĂ« qĂ«ndruar relativisht tĂ« pandryshuara nga fundi i vitit 2024 deri nĂ« fund tĂ« 2025, por paralajmĂ«ron se, nĂ«se oferta nuk menaxhohet me kujdes gjatĂ« vitit 2026, krijimi i stoqeve mund tĂ« sjellĂ« probleme financiare pĂ«r ndĂ«rtuesit dhe investitorĂ«t, duke e bĂ«rĂ« tĂ« domosdoshĂ«m monitorimin e vazhdueshĂ«m tĂ« raportit kĂ«rkesë–ofertĂ«.

 

Sinjalet e rënies së kërkesës në ndërtim

Jonian Antoni i “Century 21” thekson se çmimet kanĂ« qĂ«ndruar relativisht tĂ« pandryshuara nga fundi i vitit 2024 deri nĂ« fund tĂ« 2025, por paralajmĂ«ron se, nĂ«se oferta nuk menaxhohet me kujdes gjatĂ« vitit 2026, krijimi i stoqeve mund tĂ« sjellĂ« probleme financiare pĂ«r ndĂ«rtuesit dhe investitorĂ«t, duke e bĂ«rĂ« tĂ« domosdoshĂ«m monitorimin e vazhdueshĂ«m tĂ« raportit kĂ«rkesë–ofertĂ«.

 

FMN dhe Banka e Shqipërisë kanë shprehur vazhdimisht shqetësimin për rritjen e ekspozimit të sistemit bankar ndaj sektorit të pasurive të paluajtshme.

Statistikat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se kredia për pasuri të paluajtshme dhe blerje banesash ka arritur në 50% të totalit të stokut të huasë në tetor-nëntor, nga 35% që ishte ky tregues një dekadë më parë, ku kërcimi filloi në gjysmën e dytë të vitit 2023.

Megjithatë, muajt e fundit po shënohen shenja frenimi, në një sinjal se masat e Bankës së Shqipërisë që shtrëngoi rregullat e huamarrjes për banesa po japin efekt.

 

Burimi: INSTAT

 

“Zgjerimi i shpejtĂ« i kreditimit, sidomos nĂ« sektorin e pasurive tĂ« paluajtshme, pĂ«rbĂ«n njĂ« burim rreziku, pasi njĂ« pjesĂ« e konsiderueshme e kredive tĂ« reja hipotekore pĂ«r familjet dhe e huave pĂ«r pasuri tĂ« paluajtshme tregtare (CRE) karakterizohen nga raporte tĂ« larta kredi-vlerĂ« (LTV – ky tregues mat sa e madhe Ă«shtĂ« kredia krahasuar me vlerĂ«n e pronĂ«s qĂ« blihet) dhe shĂ«rbim kredie ndaj tĂ« ardhurave (sa pjesĂ« e tĂ« ardhurave mujore shkon pĂ«r pagesĂ«n e kredisĂ«)”, thotĂ« Anke Weber, shefja e misionit tĂ« FMN-sĂ« pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«.

 

Industria nuk pritet të ngrejë kokë

Industria është aktiviteti tjetër, krahas bujqësisë, që nuk po ngre kokë katër vitet e fundit. Sektori, që kontribuon në 10.5% të ekonomisë, ka pasur ecurinë më negative në vitin 2025, duke rënë me 3.7% për 9-mujorin.

Pritshmëritë e operatorëve nuk janë pozitive as për vitin 2026. Disa nga prodhuesit e produkteve vendase vlerësojnë se viti 2026 mund të jetë edhe më sfidues për kostot e tyre të prodhimit.

Rritja e pagës minimale nga 40 në 50 mijë lekë dhe shtrenjtimi i përgjithshëm i fuqisë punëtore pritet të ushtrojnë presion të drejtpërdrejtë mbi marzhet e fitimit, veçanërisht për sektorët me intensitet të lartë pune.

Paralelisht, prodhuesit që varen nga importi i lëndëve të para mbeten të ekspozuar ndaj luhatjeve të çmimeve në tregjet ndërkombëtare, duke shtuar pasigurinë për strukturën e kostove gjatë vitit të ardhshëm.

Alban Zusi, drejtues i Qendrës së Eksporteve Shqiptare, thekson se në këtë klimë pasigurie, shumica e prodhuesve të produkteve bujqësore dhe agroushqimore pritet të tregojnë kujdes të shtuar ndaj investimeve për zgjerimin e aktivitetit.

Sipas tij, një sërë faktorësh po ndikojnë në hezitimin e bizneseve për të ndërmarrë investime të reja: forcimi i Lekut dhe rënia e Euros, që vijon të favorizojë importin e produkteve ushqimore me çmime më konkurruese; orientimi i burimeve ekonomike drejt sektorit të turizmit; si edhe mungesa e qartësisë mbi politikat mbështetëse dhe investimet e nevojshme për përmbushjen e standardeve të konkurrueshmërisë në prag të anëtarësimit në Bashkimin Europian.

Prodhuesit vendas përballen me një dilemë strukturore: nga njëra anë, presioni për të investuar në teknologji, certifikime dhe standarde cilësie për tregun europian po rritet; nga ana tjetër, mungesa e sigurisë mbi kthimin e këtyre investimeve dhe mbi mbështetjen institucionale po i bën shumë kompani të shtyjnë vendimmarrjen.

Për këto arsye, z. Zusi vlerëson se gjatë vitit 2026, investimet në sektorin agroushqimor pritet të mbeten në stanjacion, me fokus më shumë te mbijetesa dhe ruajtja e pozicioneve ekzistuese sesa te zgjerimi i kapaciteteve prodhuese.

 

Burimi: INSTAT

 

Eksportet priten të dobëta, ndikim do të ketë ecuria e Euros dhe aktiviteti i paqartë i dy kompanive të mëdha

Eksportet kanë qenë në territor negativ për 4 vjet radhazi. Për 11-mujorin 2025, ato u tkurrën me gati 8%, duke ngadalësuar gjithsesi ritmet e rënies në raport me vitin e mëparshëm (-14%).

Rënia e Euros, shtimi i kostove, kryesisht nga pagat dhe koniunktura e pafavorshme e çmimeve në tregjet ndërkombëtare vijojnë të jenë arsyet kryesore të kësaj tendence.

PĂ«r 11-mujorin 2025, vetĂ«m dy grupe ishin nĂ« rritje tĂ« lehtĂ«, “Ushqime, pije e duhan” dhe “Makineri, pajisje e pjesĂ« kĂ«mbimi”, me pĂ«rkatĂ«sisht 5.7 dhe 5.1%. RĂ«nia e “Tekstileve e kĂ«pucĂ«ve” u ngadalĂ«sua nĂ« 1%.

Tkurrjen mĂ« tĂ« fortĂ« e pĂ«suan “Materiale ndĂ«rtimi e metale”, me -28%, tĂ« ndikuara nga ndĂ«rprerja e aktivitetit tĂ« pĂ«rpunuesit tĂ« çelikut, Kurum. Edhe “Minerale, lĂ«ndĂ« djegĂ«se, energji”, ku njĂ« rol kryesor luan prodhuesi i naftĂ«s, Bankers Petroleum, ranĂ« me gati 13%.

Ecuria e eksporteve mbetet pesimiste dhe për vitin 2026. Kurum, një nga dy eksportuesit më të mëdhenj në vend, nuk pritet të rifillojë aktivitetin, ndonëse njoftoi se do të investojë 150 milionë euro për prodhim çeliku të gjelbër në Zonën Industriale të Metalurgjikut në Elbasan, në bashkëpunim me Danieli Officine Meccaniche S.p.A.

Burime nga kompania thanë se ky investim pritet të përfundojë në dy vjet.

Bankers Petroleum, eksportuesi tjetër më i madh në vend, sërish mbetet i paqartë, teksa kompania është në konflikt me qeverinë shqiptare për evazion e mospagim taksash dhe nuk dihet si do të vijojë fati i saj, ndonëse për momentin, shoqëria vazhdon eksportin.

“Tekstile e kĂ«pucĂ«â€, grupi mĂ« i madh eksportues nĂ« vend, pritet qĂ« tĂ« kenĂ« ecuri tĂ« dobĂ«t edhe nĂ« vitin 2026. Sektori e ka humbur tashmĂ« avantazhin konkurrues tĂ« kostos sĂ« lirĂ« tĂ« fuqisĂ« punĂ«tore, ndĂ«rsa Euro i dha goditjen finale, duke bĂ«rĂ« qĂ« shumĂ« kontraktorĂ«, qĂ« mĂ« parĂ« prodhonin nĂ« ShqipĂ«ri, tĂ« zhvendosin prodhimin nĂ« Azi dhe AfrikĂ«, nĂ« kĂ«rkim tĂ« kostove tĂ« lira.

Edhe pasiguria ekonomike në Europë, rritja e kostove operative dhe tensionet gjeopolitike po ushtrojnë presion mbi shitjet, porositë dhe qëndrueshmërinë e sektorit.

Eksportet e “Ushqime, pije e duhan” pritet tĂ« vazhdojnĂ« rritjen nĂ« sasi, por me probleme pĂ«r shkak tĂ« shtimit tĂ« kostove, tĂ« papriturave klimatike dhe rĂ«nies sĂ« çmimeve nĂ« tregjet globale.

Sektori i “Makineri, pajisje, pjesĂ« kĂ«mbimi” Ă«shtĂ« optimist, pĂ«r shkak tĂ« rritjes sĂ« porosive, por do tĂ« vijojĂ« tĂ« ndikohet nga rĂ«nia e Euros dhe mungesa e fuqisĂ« punĂ«tore.

 

Burimi: INSTAT

 

Ëndrra pĂ«r nĂ« BE nuk Ă«shtĂ« pa kosto

Shqiptarët renditen prej vitesh ndër popujt më pro-europianë në kontinent. Të dhënat e Eurobarometrit tregojnë se mbi 90% e qytetarëve mbështesin anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian, një nivel rekord në rajon.

Kjo mbështetje buron kryesisht nga pritshmëritë për lëvizje të lirë, mundësi studimi dhe punësimi në vendet e BE-së, por edhe nga shpresa se integrimi do të sjellë presion pozitiv për përmirësimin e qeverisjes, në një kontekst ku besimi ndaj politikës së brendshme ka rënë ndjeshëm.

Edhe institucionet ndërkombëtare e shohin procesin e integrimit si një shans të rëndësishëm ekonomik për vendin. Anke Weber, shefe e misionit të Fondit Monetar Ndërkombëtar për Shqipërinë, vë në dukje se përvojat e zgjerimeve të mëparshme të BE-së janë inkurajuese.

Sipas një studimi të FMN-së, vendet që u bënë anëtare fituan rreth 30% rritje të PBB-së për frymë brenda 15 viteve nga anëtarësimi, falë rritjes së produktivitetit dhe investimeve të huaja.

Për Shqipërinë, një ecuri e ngjashme mund të përgjysmojë hendekun e të ardhurave me Bashkimin Europian gjatë 15 viteve të ardhshme.

Megjithatë, znj. Weber thekson se këto përfitime nuk janë të garantuara dhe varen nga zbatimi i një agjende reformash ambicioze, të përqendruar te produktiviteti dhe konkurrueshmëria.

Në terren, megjithatë, po bëhet gjithnjë e më e qartë se përafrimi me BE-në nuk është një proces pa kosto, sidomos për bizneset prodhuese.

Siç ka evidentuar edhe “Monitor”, pĂ«r shumĂ« ndĂ«rmarrje vendase, veçanĂ«risht nĂ« sektorĂ« si fasoneria dhe industria pĂ«rpunuese, anĂ«tarĂ«simi do tĂ« thotĂ« pĂ«rballje me standarde tĂ« reja teknike, mjedisore dhe sociale, qĂ« kĂ«rkojnĂ« investime tĂ« konsiderueshme financiare.

Certifikimet e detyrueshme, auditimet periodike, përmirësimet teknologjike dhe përshtatja me rregullat e tregut europian përbëjnë një barrë të rëndë për kompani që operojnë me marzhe të ulëta fitimi.

Florjan Zekja, nga Shoqata e Fasonit, paralajmëron se për një pjesë të madhe të fabrikave, këto kosto mund të jenë të papërballueshme.

Vetëm një certifikatë standardesh, sipas tij, kushton rreth 20 mijë euro dhe nuk është e vetmja kërkesë që duhet përmbushur.

Për prodhuesit shqiptarë, integrimi në BE nuk përkthehet automatikisht në rritje tregjesh apo fitimesh, por fillimisht në rritje shpenzimesh, në një kohë kur konkurrenca nga vendet e rajonit mbetet e fortë dhe mbështetja publike për tranzicionin është e kufizuar.

Kjo situatë nxjerr në pah një kontrast të fortë mes entuziazmit të lartë shoqëror për Bashkimin Europian dhe përgatitjes reale të ekonomisë për të përballuar standardet e tij.

Ndërsa integrimi shihet gjerësisht si një garanci për zhvillim dhe stabilitet, për shumë biznese shqiptare, ai mbetet një proces i vështirë, që kërkon jo vetëm reforma ligjore, por edhe politika konkrete mbështetëse për të shmangur përjashtimin e prodhuesve vendas nga tregu europian.

Shpejtësia me të cilën ekonomia dhe bizneset do të përshtaten dhe aftësia për të përfituar nga Plani i Rritjes së BE-së do të japë ndikim të ndjeshëm në ecurinë e Prodhimit Brendshëm Bruto në të ardhmen.

 

Integrimi

Shpejtësia me të cilën ekonomia dhe bizneset do të përshtaten dhe aftësia për të përfituar nga Plani i Rritjes së BE-së do të japë ndikim të ndjeshëm në ecurinë e Prodhimit Brendshëm Bruto në të ardhmen.

 

 

Burimi: INSTAT, vlerësime të monitor për tendencën, bazuar në intervistat me operatorët e tregut

 

 

 

The post Dilemat e ekonomisë, nga pesimizmi i bizneseve te dëmet e motit dhe rreziku i flluskës në ndërtim appeared first on Revista Monitor.

↗

Weber e FMN: “Paqja Fiskale” ngre shqetĂ«sime pĂ«r pastrimin e parave dhe financimin e terrorizmit

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Anke Weber, shefe e misionit të Fondit Monetar Ndërkombëtar për Shqipërinë

 

Ekonomia shqiptare po rritet me ritme të shpejta krahasuar me vendet e tjera të Europës, por përballë kësaj ecurie pozitive po kristalizohen rreziqe strukturore që mund të frenojnë zhvillimin afatgjatë.

NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, Anke Weber, shefe e misionit tĂ« Fondit Monetar NdĂ«rkombĂ«tar pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, paralajmĂ«ron se tkurrja e popullsisĂ« nĂ« moshĂ« pune dhe prirjet e forta pĂ«r emigrim po kthehen nĂ« njĂ« nga sfidat mĂ« serioze pĂ«r rritjen dhe produktivitetin.

NjĂ«kohĂ«sisht, FMN shpreh shqetĂ«sime pĂ«r paketĂ«n fiskale tĂ« vitit 2026, veçanĂ«risht pĂ«r skemĂ«n e ashtuquajtur “Paqja Fiskale”, e cila, sipas institucionit, rrezikon tĂ« dĂ«mtojĂ« kulturĂ«n e pajtueshmĂ«risĂ« tatimore dhe pĂ«rpjekjet pĂ«r ndĂ«rtimin e njĂ« sistemi fiskal modern dhe tĂ« drejtĂ«.

Intervista trajton gjithashtu rreziqet nga kreditimi i shpejtë në pasuri të paluajtshme, qëndrueshmërinë fiskale dhe sfidat që Shqipëria duhet të përballojë për të shfrytëzuar plotësisht mundësitë që ofron procesi i anëtarësimit në Bashkimin Europian.

 

Si e vlerësoni performancën e ekonomisë shqiptare në vitin 2025? Cilat janë pritshmëritë për vitin 2026? Cilat janë shtysat kryesore të rritjes dhe rreziqet kryesore përpara?

Ekonomia shqiptare pati një performancë të fortë në gjysmën e parë të vitit 2025, duke ruajtur një nga normat më të shpejta të rritjes në Europë, pavarësisht goditjeve nga mjedisi global.

Prodhimi i Brendshëm Bruto real vlerësohet të rritet me 3.5% në vitin 2025, i mbështetur nga konsumi elastik, rritja e qëndrueshme e pagave dhe turizmi.

Inflacioni mbetet dukshëm nën objektivin 3%, si pasojë e forcimit të kursit të këmbimit dhe rënies së çmimeve globale të mallrave bazë.

Duke parë përpara, për vitin 2026 parashikohet një rritje prej 3.6%. Kërkesa e brendshme pritet të mbetet një motor i rëndësishëm i rritjes, e mbështetur nga konsumi privat dhe investimet.

Edhe pse me një ritëm disi më të moderuar, turizmi vazhdon të japë kontribut të qëndrueshëm në prodhimin ekonomik. Inflacioni pritet të konvergojë gradualisht drejt objektivit deri në fund të vitit 2026.

Perspektiva ekonomike afatmesme e Shqipërisë mbetet pozitive, me norma rritjeje që pritet të tejkalojnë 3%. Megjithatë, sfida të rëndësishme vijojnë të jenë të pranishme, veçanërisht ato që lidhen me ndryshimet demografike.

Popullsia nĂ« moshĂ« pune Ă«shtĂ« tkurrur me 16 pikĂ« pĂ«rqindje qĂ« nga viti 2023, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« fundit tĂ« Censit, dhe pa politika vendimtare, perspektiva mund tĂ« bĂ«het gjithnjĂ« e mĂ« e vĂ«shtirĂ«. Emigrimi — qĂ« ka gjasa tĂ« pĂ«rshpejtohet me anĂ«tarĂ«simin nĂ« BE — rrezikon tĂ« thellojĂ« mĂ« tej mungesat nĂ« tregun e punĂ«s.

Një anketë e fundit tregon se një në dhjetë shqiptarë planifikon të emigrojë në 12 muajt e ardhshëm, ndërsa një në pesë mund ta bëjë këtë gjatë dekadës në vijim[i].

NĂ« kĂ«tĂ« kontekst, reformat qĂ« lidhen me procesin e anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE — tĂ« synuara pĂ«r tĂ« forcuar sundimin e ligjit dhe qeverisjen, pĂ«r tĂ« nxitur punĂ«simin dhe pĂ«r tĂ« gjallĂ«ruar dinamikĂ«n e biznesit — do tĂ« jenĂ« thelbĂ«sore pĂ«r rritjen e produktivitetit dhe pĂ«r zbutjen e presioneve demografike.

 

Ju keni paralajmëruar vazhdimisht për rritjen e shpejtë të kreditimit në pasuri të paluajtshme. Si i vlerësoni masat e ndërmarra nga Banka e Shqipërisë? Në përgjithësi, cilat janë disa nga rreziqet kryesore për stabilitetin financiar?

Sistemi bankar, në tërësi, mbetet i mirëkapitalizuar dhe likuid, mbi kërkesat minimale rregullatore. Megjithatë, pas këtij stabiliteti fshihen disa cenueshmëri në zhvillim, të cilat kërkojnë mbikëqyrje të kujdesshme dhe vigjilente.

Rreziqet strukturore burojnĂ« nga raste tĂ« izoluara tĂ« mosrespektimit tĂ« kĂ«rkesave rregullatore, kreditimi nĂ« valutĂ« pa mbrojtje nga rreziku i kursit tĂ« kĂ«mbimit, si dhe pĂ«rqendrimi i riskut te huamarrĂ«s tĂ« caktuar — veçanĂ«risht lidhja e fortĂ« mes shtetit dhe bankave, e reflektuar nĂ« mbajtjen e konsiderueshme tĂ« letrave me vlerĂ« tĂ« qeverisĂ« nĂ« bilancet bankare.

Nga ana ciklike, zgjerimi i shpejtĂ« i kreditimit — sidomos nĂ« sektorin e pasurive tĂ« paluajtshme — pĂ«rbĂ«n njĂ« burim rreziku, pasi njĂ« pjesĂ« e konsiderueshme e kredive tĂ« reja hipotekore pĂ«r familjet dhe e huave pĂ«r pasuri tĂ« paluajtshme tregtare (CRE) karakterizohen nga raporte tĂ« larta kredi-vlerĂ« (LTV – ky tregues mat sa e madhe Ă«shtĂ« kredia krahasuar me vlerĂ«n e pronĂ«s qĂ« blihet) dhe shĂ«rbim kredie ndaj tĂ« ardhurave (sa pjesĂ« e tĂ« ardhurave mujore shkon pĂ«r pagesĂ«n e kredisĂ«).

Ruajtja e standardeve të forta të mbikëqyrjes është thelbësore për garantimin e stabilitetit financiar. Përpjekjet mbikëqyrëse duhet të përqendrohen në respektimin rigoroz të kërkesave për kapitalin bankar dhe, kur është e nevojshme, të përfshijnë pezullimin e përkohshëm të shpërndarjes së dividendëve dhe hartimin e planeve për ruajtjen e kapitalit.

Rregullimi prudencial duhet të jetë rreptësisht i bazuar në rrezik dhe nuk duhet të përdoret për të nxitur kreditimin e sektorëve të caktuar.

Në planin makroprudencial, përmirësime të mëtejshme të instrumenteve do të rrisnin qëndrueshmërinë e sistemit. Masat e reja të fokusuara te huamarrësi janë ndërmarrë në kohën e duhur dhe përputhen në linja të përgjithshme me rekomandimet e FMN-së.

Këto masa mbyllin një boshllëk të mëparshëm në kornizën rregullatore dhe duhet të bëhen pjesë e përhershme e paketës së instrumenteve të sektorit financiar.

Nëse rreziqet që lidhen me kreditimin e pasurive të paluajtshme tregtare rezultojnë sistemike, Banka e Shqipërisë mund të ketë nevojë të shqyrtojë përdorimin e instrumenteve shtesë makroprudenciale.

Kalimi drejt një norme neutrale pozitive për rezervën kundërciklike të kapitalit dhe finalizimi i kuadrit të rezervës për rrezikun sistemik do ta forconin më tej stabilitetin financiar.

Vlen tĂ« theksohet se, pas 12 vitesh, ShqipĂ«ria pritet t’i nĂ«nshtrohet njĂ« Programi tĂ« plotĂ« VlerĂ«simi tĂ« Sektorit Financiar (FSAP), i realizuar bashkĂ«risht nga FMN-ja dhe Banka BotĂ«rore.

Ky vlerësim do të analizojë në mënyrë të thelluar qëndrueshmërinë e sektorit financiar ndaj goditjeve, do të identifikojë cenueshmëritë e fshehura dhe do të vlerësojë efektivitetin e rregullimit dhe mbikëqyrjes financiare, duke siguruar që sistemi financiar i Shqipërisë të mbetet i fortë përballë sfidave në zhvillim.

 

Si do ta vlerĂ«sonit qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« fiskale tĂ« vendit? Si e shihni buxhetin dhe paketĂ«n fiskale tĂ« vitit 2026, pĂ«rfshirĂ« propozimin pĂ«r “Paqen fiskale”? Cilat janĂ« disa nga rekomandimet tuaja kryesore fiskale pĂ«r 5 vitet e ardhshme?

Pozicioni fiskal i Shqipërisë vlerësohet i qëndrueshëm, duke reflektuar menaxhim të kujdesshëm dhe angazhim për qëndrueshmëri afatgjatë të financave publike. Vendi arriti një suficit primar në vitin 2024 dhe pritet të ruajë të paktën një bilanc primar zero në vijim, në përputhje me rregullin fiskal.

Borxhi publik parashikohet të bjerë nga rreth 54.5% e PBB-së në vitin 2025 në nën 50% deri në vitin 2030.

Megjithatë, në afatin e mesëm po shfaqen presione të ndjeshme: rritja e nevojave për shpenzime sociale, angazhimet për mbrojtjen dhe kostot që lidhen me plakjen e popullsisë mund të ngushtojnë hapësirën fiskale, nëse shtyhen reformat për të ardhurat dhe shpenzimet.

Buxheti i vitit 2026 ruan fokusin te masat për administrimin e të ardhurave. Por shtyrja e reformave kyçe të politikës tatimore (p.sh. taksat mbi pronën për në 2028 dhe tatimi për të vetëpunësuari / bizneset e vogla për në 2029) krijon rreziqe, sidomos duke pasur parasysh se 2029-a është vit zgjedhjesh parlamentare.

Paketa fiskale sjell njĂ« skemĂ« “paqeje fiskale”, e cila anulon dhe fal me kushte detyrimet tatimore dhe doganore, lejon marrĂ«veshje vullnetare pĂ«r tĂ« paracaktuar fitimin e tatueshĂ«m dhe pĂ«r tĂ« pezulluar kontrollet, si dhe rivlerĂ«son pasqyrat financiare tĂ« sĂ« shkuarĂ«s me njĂ« normĂ« preferenciale tĂ« unifikuar prej 5%.

Masa të tilla rrezikojnë të dëmtojnë kulturën e pajtueshmërisë tatimore dhe të cenojnë përparimin e Shqipërisë drejt një sistemi tatimor modern dhe të drejtë. Ato ngrenë gjithashtu shqetësime për efektivitetin e sistemit kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit (AML/CFT), përfshirë identifikimin e të ardhurave me burim të paligjshëm.

Në vend të kësaj, FMN rekomandon që lehtësimi i borxheve të ankorohet në legjislacion të përhershëm, me rregulla të qarta dhe transparente për fshirjen e detyrimeve dhe në përputhje me standardet ndërkombëtare.

Për pesë vitet e ardhshme, politikat duhet të përqendrohen në ruajtjen e disiplinës fiskale, duke krijuar njëkohësisht hapësirë për shpenzime prioritare.

Rekomandimet e FMN-së përfshijnë përshpejtimin e reformave të politikës tatimore për të zgjeruar bazën dhe për të ulur përjashtimet, modernizimin e tatimit mbi pronën dhe heqjen graduale të regjimeve preferenciale për bizneset e vogla.

Forcimi i administratës tatimore përmes digjitalizimit dhe kontrolleve të bazuara në risk do të jetë vendimtar për të realizuar plotësisht rritjen e të ardhurave në kuadër të Strategjisë Afatmesme të të Ardhurave.

Përparimi i mëtejshëm në qeverisje dhe reduktimi i informalitetit do të ndihmonin gjithashtu në rritjen e mbledhjes së taksave.

Nga ana e shpenzimeve, përmirësimi i eficiencës së investimeve dhe përfshirja e konsideratave për klimën dhe rreziqet nga fatkeqësitë në planifikimin fiskal do të ndihmojnë ruajtjen e qëndrueshmërisë.

Këto hapa, të kombinuara me menaxhim transparent të rreziqeve fiskale nga Partneritetet Publike- Private (PPP-të) dhe detyrimet e kushtëzuara, mund të garantojnë qëndrueshmërinë dhe të mbështesin rritje gjithëpërfshirëse.

 

Paqja fiskale

Paketa fiskale sjell njĂ« skemĂ« “paqeje fiskale”, e cila anulon dhe fal me kushte detyrimet tatimore dhe doganore, lejon marrĂ«veshje vullnetare pĂ«r tĂ« paracaktuar fitimin e tatueshĂ«m dhe pĂ«r tĂ« pezulluar kontrollet, si dhe rivlerĂ«son pasqyrat financiare tĂ« sĂ« shkuarĂ«s me njĂ« normĂ« preferenciale tĂ« unifikuar prej 5%. Masa tĂ« tilla rrezikojnĂ« tĂ« dĂ«mtojnĂ« kulturĂ«n e pajtueshmĂ«risĂ« tatimore dhe tĂ« cenojnĂ« pĂ«rparimin e ShqipĂ«risĂ« drejt njĂ« sistemi tatimor modern dhe tĂ« drejtĂ«. Ato ngrenĂ« gjithashtu shqetĂ«sime pĂ«r efektivitetin e sistemit kundĂ«r pastrimit tĂ« parave dhe financimit tĂ« terrorizmit (AML/CFT), pĂ«rfshirĂ« identifikimin e tĂ« ardhurave me burim tĂ« paligjshĂ«m. NĂ« vend tĂ« kĂ«saj, FMN rekomandon qĂ« lehtĂ«simi i borxheve tĂ« ankorohet nĂ« legjislacion tĂ« pĂ«rhershĂ«m, me rregulla tĂ« qarta dhe transparente pĂ«r fshirjen e detyrimeve dhe nĂ« pĂ«rputhje me standardet ndĂ«rkombĂ«tare.

 

Si mund të maksimizojë vendi mundësitë që vijnë nga anëtarësimi në BE?

PavarĂ«sisht arritjeve mbresĂ«lĂ«nĂ«se makroekonomike tĂ« ShqipĂ«risĂ« vitet e fundit, tĂ« ardhurat pĂ«r frymĂ« mbeten tĂ« kufizuara nga produktiviteti i ulĂ«t — rreth njĂ« e treta e mesatares sĂ« Bashkimit Europian.

PĂ«r t’u ngjitur nĂ« “shkallĂ«n e tĂ« ardhurave”, ShqipĂ«ria duhet tĂ« mbyllĂ« boshllĂ«qe tĂ« vazhdueshme nĂ« qeverisje, infrastrukturĂ«, kapital njerĂ«zor dhe ambientin pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« biznes.

rocesi i anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE ofron njĂ« mundĂ«si transformuese: akses nĂ« Tregun e PĂ«rbashkĂ«t, integrim mĂ« tĂ« thellĂ« nĂ« strukturat europiane tĂ« qeverisjes dhe, mbi tĂ« gjitha, njĂ« “spirancĂ«â€ tĂ« fuqishme pĂ«r reforma.

Provat historike nga zgjerimet e mëparshme të BE-së janë inkurajuese. Një studim i fundit i FMN-së[ii] tregon se vendet e reja anëtare fituan rreth 30% në PBB për frymë brenda 15 viteve nga anëtarësimi, të nxitura nga rritja e produktivitetit dhe investimet e huaja.

PĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, njĂ« pĂ«rparim i ngjashĂ«m mund tĂ« pĂ«rgjysmojĂ« hendekun e tĂ« ardhurave me BE-nĂ« gjatĂ« 15 viteve tĂ« ardhshme. MegjithatĂ«, kĂ«to pĂ«rfitime nuk janĂ« tĂ« garantuara — ato varen nga zbatimi me sukses i njĂ« agjende reformash ambicioze, tĂ« pĂ«rqendruar te rritja e produktivitetit.

Një fushë reformash me prioritet është qeverisja: forcimi i sundimit të ligjit dhe lufta kundër korrupsionit. Mbyllja e këtyre boshllëqeve do të përmirësonte klimën e biznesit dhe të investimeve dhe do të krijonte një terren loje të barabartë.

Studimet e FMN-sĂ« tregojnĂ« se reforma tĂ« tilla — sĂ« bashku me politika aktive tĂ« tregut tĂ« punĂ«s, forcimin e arsimit dhe formimit profesional, si dhe investimet nĂ« kĂ«rkim dhe zhvillim — mund tĂ« rrisin produktivitetin dhe tĂ« ulin shtysat pĂ«r emigrim[iii].

Përparimi në këto drejtime është thelbësor që Shqipëria të përshpejtojë afrimin e të ardhurave me BE-në dhe të jetë gati të konkurrojë në Tregun e Përbashkët pas anëtarësimit.

Pa reforma vendimtare për të ndërtuar një ekonomi dinamike, produktive dhe të bazuar tek aftësitë, vendi rrezikon të përballet me emigrim të vazhdueshëm, teksa punonjësit e talentuar kërkojnë mundësi më të mira diku tjetër në Europë.

————–

[i] EuroSurvey, 2024

[ii] Beyer, Li, and Weber (2025). “Economic Benefits from Deep Integration: 20 years after the 2004 EU Enlargement.” IMF Working Paper 2025/047.

[iii] Stephen Ayerst, Nina Chebotareva, Oksana Dynnikova, Amanda Edwards, and Charles Zhang. “Labor Markets, Migration, and EU Integration in the Western Balkans”, IMF Working Paper 226/2025.

 

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post Weber e FMN: “Paqja Fiskale” ngre shqetĂ«sime pĂ«r pastrimin e parave dhe financimin e terrorizmit appeared first on Revista Monitor.

↗

Solovova e BERZH: Shqipëria ka nevojë për politika aktive për rikthimin e talenteve

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Ekaterina Solovova, Përfaqësuese Rezidente e BERZH-it në Shqipëri

 

Rritja ekonomike e Shqipërisë ka mbetur e fortë vitet e fundit, e mbështetur kryesisht nga turizmi, ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme.

Megjithatë, ky model po shfaq kufizimet e tij, ndërsa ekonomia përballet me sfida strukturore si mungesa e diversifikimit, produktiviteti i ulët dhe emigrimi i lartë i fuqisë punëtore të kualifikuar.

NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, Ekaterina Solovova, PĂ«rfaqĂ«suese Rezidente e BankĂ«s Europiane pĂ«r RindĂ«rtim dhe Zhvillim (BERZH) nĂ« ShqipĂ«ri, thekson se tranzicioni drejt njĂ« modeli ekonomik mĂ« tĂ« balancuar, tĂ« bazuar nĂ« investime nĂ« kapital njerĂ«zor, inovacion dhe ekonomi tĂ« gjelbĂ«r, Ă«shtĂ« thelbĂ«sor pĂ«r zhvillimin afatgjatĂ«.

Ajo nënvizon gjithashtu se pa përmirësime të dukshme në qeverisje dhe në klimën e biznesit, Shqipëria rrezikon të humbasë avantazhin e saj demografik, duke e bërë rikthimin dhe tërheqjen e talenteve një nga sfidat më kritike për të ardhmen ekonomike të vendit.

 

Si e vlerësoni performancën e ekonomisë shqiptare në vitin 2025?

Rritja ekonomike mbeti e fortë në gjysmën e parë të vitit 2025, ndonëse u moderua lehtë krahasuar me një vit më parë, me Prodhimin e Brendshëm Bruto që u zgjerua me 3.6% në terma vjetorë.

Kjo rritje u nxit kryesisht nga turizmi, pasuritë e paluajtshme dhe ndërtimi. Pavarësisht tkurrjes në disa sektorë, si industria dhe bujqësia, si edhe sfidave të konkurrueshmërisë të shkaktuara nga forcimi i monedhës, konsumi qeveritar dhe eksportet e shërbimeve vijuan të mbështesin një rritje të gjerë në ekonomi.

Deficiti i llogarisë korrente u ngushtua, i ndihmuar nga përmirësimi i performancës në të gjithë komponentët e tij, ndërsa flukset e Investimeve të Huaja Direkte arritën një nivel rekord, të përqendruara kryesisht në sektorët financiarë dhe të pasurive të paluajtshme.

Vlerësojmë se rritja e PBB-së mbeti në nivele të ngjashme edhe në gjysmën e dytë të vitit dhe parashikojmë një rritje prej 3.5% për të gjithë vitin 2025.

 

Cilat janë pritshmëritë tuaja për vitin 2026? Cilat janë potencialet dhe rreziqet kryesore për ekonominë?

Parashikojmë që rritja ekonomike e moderuar të vijojë në afatin e shkurtër, megjithëse rreziqet mbeten të pranishme.

Rritja e PBB-së pritet të arrijë në 3.5% në vitin 2026, me presione në kahun negativ që vijnë nga kërkesa e dobët në Eurozonë dhe nga përkeqësimi i konkurrueshmërisë së jashtme, si pasojë e rritjes së pagave dhe forcimit të Lekut.

Në të kundërt, ka disa faktorë pozitivë, që mund të mbështesin perspektivën ekonomike, përfshirë vijimin e reformave strukturore, përparimin drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian, mundësitë për financim nga BE përmes Instrumentit të Rritjes, si dhe performancën e qëndrueshme të sektorit të turizmit.

Në afatin e shkurtër, turizmi, ndërtimi dhe konsumi privat pritet të mbeten motorët kryesorë të rritjes. Megjithatë, mbështetja e vazhdueshme në këta sektorë e rrit ekspozimin e ekonomisë ndaj goditjeve të jashtme.

Nëse ky model vazhdon, Shqipëria rrezikon të përballet me brishtësi më të lartë ekonomike dhe me mungesë diversifikimi të burimeve të rritjes.

Procesi i anëtarësimit në BE, ndërkohë, ofron një mundësi të vlefshme për të riorientuar modelin e rritjes drejt shtysave më të qëndrueshme, si rritja e konkurrueshmërisë së prodhuesve vendas, zhvillimi i një ekonomie të bazuar në dije dhe zgjerimi i kapaciteteve eksportuese.

ShfrytĂ«zimi me sukses i kĂ«saj mundĂ«sie mund t’i mundĂ«sojĂ« ShqipĂ«risĂ« tĂ« arrijĂ« njĂ« afrim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m tĂ« tĂ« ardhurave me BE-nĂ« dhe tĂ« ndĂ«rtojĂ« njĂ« strukturĂ« ekonomike mĂ« rezistente.

Realizimi i këtij transformimi kërkon zbatimin e vazhdueshëm të reformave gjithëpërfshirëse dhe të koordinuara mirë, veçanërisht në fushat që lidhen me klimën e biznesit dhe qeverisjen.

Përparimi domethënës në këto drejtime është thelbësor për të çliruar plotësisht përfitimet e integrimit europian dhe për të siguruar zhvillim ekonomik afatgjatë dhe të qëndrueshëm.

 

Të dhënat e INSTAT tregojnë se administrata publike ka dhënë kontributin kryesor në rritjen ekonomike dy vitet e fundit. Si e vlerësoni këtë tendencë dhe cili është rekomandimi juaj për një model ekonomik të nxitur nga produktiviteti në afatin e mesëm e të gjatë?

Një zhvillim i tillë ka karakter të përkohshëm, pasi lidhet me korrigjimin e fundit të niveleve të pagave në sektorin publik, dhe pritet që ndikimi i tij të zbehet me kalimin e kohës. Ekonomia shqiptare udhëhiqet kryesisht nga sektori privat, i cili pritet të mbështesë rritjen ekonomike në afatmesëm dhe afatgjatë.

Megjithatë, zgjerimi i fundit ekonomik po nxitet kryesisht nga sektorët e turizmit dhe të pasurive të paluajtshme, duke ngritur disa shqetësime për shkak të performancës së dobët të vërejtur në industrinë përpunuese dhe bujqësi.

Edhe pse sektori i turizmit, i cili ka njohur një zhvillim të shpejtë vitet e fundit, pritet të mbetet një shtyllë kryesore e rritjes ekonomike në të ardhmen e afërt, kjo varësi vë në pah nevojën për një strukturë më të balancuar të ekonomisë.

Provat empirike tregojnë se investimet, në kuptimin e tyre më të gjerë, lidhen në mënyrë të qëndrueshme me rritjen e produktivitetit.

Ekonomia shqiptare mund të ketë përfitime të mëdha nga rritja e investimeve në kapitalin njerëzor, përparimin teknologjik dhe inovacionin, zhvillimin e një ekonomie më të gjelbër, si dhe nga forcimi i qeverisjes.

Investime të tilla strategjike do të krijonin kushtet për një tranzicion gradual drejt një modeli rritjeje më të qëndrueshëm, duke mbështetur zhvillimin e turizmit me vlerë më të lartë të shtuar dhe zgjerimin e sektorëve me produktivitet dhe vlerë të shtuar më të lartë.

 

Modeli

Ekonomia shqiptare mund të ketë përfitime të mëdha nga rritja e investimeve në kapitalin njerëzor, përparimin teknologjik dhe inovacionin, zhvillimin e një ekonomie më të gjelbër, si dhe nga forcimi i qeverisjes. Investime të tilla strategjike do të krijonin kushtet për një tranzicion gradual drejt një modeli rritjeje më të qëndrueshëm, duke mbështetur zhvillimin e turizmit me vlerë më të lartë të shtuar dhe zgjerimin e sektorëve me produktivitet dhe vlerë të shtuar më të lartë.

 

BERZH ka qenë aktive në financimin e projekteve të energjisë diellore në Shqipëri. Si e vlerësoni potencialin e këtij segmenti? Sa e përgatitur është infrastruktura mbështetëse për të përballuar zgjerimin e shpejtë të investimeve fotovoltaike në vend?

Shqipëria ka një potencial shumë të mirë për zhvillimin e energjisë diellore, falë pozicionit të favorshëm gjeografik dhe nivelit të lartë të rrezatimit diellor, faktorë që vijojnë të tërheqin interes të fortë dhe në rritje nga investitorët.

BERZH ka qenë një partner zhvillimi afatgjatë i Shqipërisë në sektorin e energjisë dhe ka luajtur një rol kyç në forcimin e sigurisë energjetike të vendit, si përmes asistencës në politika, ashtu edhe përmes investimeve të synuara.

Megjithëse potenciali është i konsiderueshëm, integrimi në shkallë të gjerë i burimeve të rinovueshme kërkon infrastrukturë të përshtatshme. Pavarësisht përparimit të dukshëm të viteve të fundit, kapaciteti i rrjetit dhe fleksibiliteti i sistemit mbeten sfida kryesore.

Për këtë arsye, qasja jonë kombinon financimin e projekteve të prodhimit nga burimet e rinovueshme me investime në infrastrukturën kritike mbështetëse, përfshirë mbështetjen për operatorët kombëtarë të shpërndarjes dhe transmetimit të energjisë.

Një shembull konkret është paketa e financimit të lidhur me qëndrueshmërinë që BERZH i ka ofruar këtë vit OSHEE-së.

Duke ristrukturuar detyrimet afatshkurtra në financim më të qëndrueshëm afatgjatë, kjo paketë ndihmoi në çlirimin e investimeve për përmirësime thelbësore të rrjetit të shpërndarjes, duke rritur qëndrueshmërinë e sistemit dhe duke lehtësuar integrimin e niveleve më të larta të energjisë së rinovueshme.

Paralelisht, kemi punuar ngushtë me operatorin e sistemit të transmetimit, OST, përmes dy projekteve të bashkëpunimit teknik të financuara me grante të Bashkimit Europian:

(i) projekti i parë synon mbylljen e unazës së rrjetit kombëtar të transmetimit dhe modernizimin e nënstacionit të Fierit, aktualisht një nga zonat më të mbingarkuara për energjinë fotovoltaike në vend; dhe

(ii) projekti i dytë mbështet zhvillimin e një linje të re ndërkufitare transmetimi me Kosovën, duke forcuar lidhjet rajonale dhe duke rritur fleksibilitetin për flukset e energjisë së rinovueshme.

Përtej investimeve në infrastrukturën fizike, ne vijojmë të mbështesim zhvillimin e kuadrit politik dhe të tregut që mundëson këtë tranzicion.

Përmes nismave si Programi për Përshpejtimin e Tregut të Energjisë së Rinovueshme (REMA), Banka ka ndihmuar tashmë autoritetet në dhënien e rreth 800 MW kapacitet të ri nga burimet e rinovueshme, përmes skemës së kontratave që kompensojnë diferencën (CfD)[1].

Duke parë përpara, faza e ardhshme e tranzicionit të gjelbër energjetik të Shqipërisë do të kërkojë fleksibilitet më të madh të sistemit, përfshirë integrimin e zgjidhjeve të magazinimit të energjisë, si hidrocentralet me pompim (sisteme që ruajnë energjinë elektrike) dhe sistemet e magazinimit me bateri (BESS).

Shqipëria ndodhet në një pikë kritike: e pasur me potencial të lartë të energjisë së rinovueshme, por njëkohësisht përballë kufizimeve infrastrukturore që kërkojnë investime të konsiderueshme në kapacitetin e rrjetit dhe stabilitetin e sistemit.

ËshtĂ« e rĂ«ndĂ«sishme tĂ« ruhet momentumi dhe tĂ« sigurohet qĂ«, me kombinimin e duhur tĂ« reformave tĂ« politikave, investimeve strategjike dhe partneriteteve tĂ« forta, ShqipĂ«ria tĂ« arrijĂ« tĂ« shfrytĂ«zojĂ« plotĂ«sisht potencialin e saj energjetik tĂ« rinovueshĂ«m dhe tĂ« pozicionohet si njĂ« qendĂ«r rajonale e energjisĂ«.

 

Si do ta vlerĂ«sonit ecurinĂ« e hekurudhĂ«s TiranĂ« – DurrĂ«s dhe projekteve tĂ« tjera hekurudhore nĂ« ShqipĂ«ri?

Dua të theksoj që në fillim se projektet e mëdha infrastrukturore janë, në vetvete, komplekse. Ato kërkojnë përgatitje të gjera, koordinim mes shumë aktorëve, si dhe menaxhim të kujdesshëm të ndikimeve mjedisore dhe sociale. Po ashtu, ato kërkojnë financime të konsiderueshme, çka do të thotë se zbatimi i tyre shtrihet zakonisht në disa vite.

Projekti i parĂ« hekurudhor — linja TiranĂ« – DurrĂ«s — kĂ«rkoi njĂ« punĂ« tĂ« konsiderueshme paraprake, pĂ«r shkak tĂ« gjendjes sĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« rrjetit hekurudhor nĂ« ShqipĂ«ri. I konceptuar fillimisht disa vite mĂ« parĂ«, projekti ka evoluar nĂ« pĂ«rmbajtje dhe shtrirje me kalimin e kohĂ«s.

Falë përpjekjeve të përbashkëta të BERZH-it, partnerëve ndërkombëtarë dhe institucioneve shqiptare, kapacitetet institucionale të Hekurudhave Shqiptare janë forcuar ndjeshëm, duke përfituar nga përvoja dhe mësimet e nxjerra nga ky projekt i parë.

Ky përmirësim i kapaciteteve ka përshpejtuar përgatitjen e projekteve pasuese. Sot janë tashmë në proces rehabilitimi tre linja hekurudhore sipas standardeve më të larta ndërkombëtare, të mbështetura nga financimi i Bashkimit Europian, BERZH-it dhe Bankës Europiane të Investimeve (BEI).

NĂ« kĂ«tĂ« kuadĂ«r, sektori hekurudhor i ShqipĂ«risĂ« shĂ«noi hapa tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m pĂ«rpara gjatĂ« vitit 2025. Linja TiranĂ« – DurrĂ«s po avancon me ritme tĂ« shpejta, me pjesĂ«n mĂ« tĂ« madhe tĂ« punimeve infrastrukturore tĂ« pĂ«rfunduara dhe me ndĂ«rtimin e stacioneve qĂ« ka nisur nĂ« tĂ« gjitha pikat.

NdĂ«rkohĂ«, po vijon rehabilitimi i segmenteve VorĂ« – Hani i Hotit dhe DurrĂ«s – RrogozhinĂ«, ndĂ«rsa disa projekte tĂ« tjera janĂ« nĂ« fazĂ« pĂ«rgatitore.

BERZH dhe partnerët e saj jo vetëm që po ofrojnë financim, por po kontribuojnë edhe në ndërtimin e kapaciteteve institucionale brenda Hekurudhave Shqiptare, për të realizuar projekte që përmbushin standardet ndërkombëtare.

Kjo asistencë teknike po përshpejton zbatimin dhe po hap tregun hekurudhor. Këto zhvillime dëshmojnë angazhimin e fortë të BERZH-it për modernizimin e infrastrukturës hekurudhore të Shqipërisë dhe për forcimin e lidhshmërisë rajonale.

Njëkohësisht, ky progres tregon se si bashkëpunimi me institucionet financiare ndërkombëtare dhe forcimi i kapaciteteve institucionale mund të çojnë në zbatim më të shpejtë dhe projekte më ambicioze.

 

Si e vlerësoni performancën e projekteve tuaja në Shqipëri? Cilët sektorë i konsideroni më premtues për financim dhe mbështetje në të ardhmen?

Gjatë pesë viteve të fundit, duke punuar ngushtë me partnerët shqiptarë, BERZH ka zgjeruar ndjeshëm mbështetjen për ekonominë shqiptare.

Kemi investuar 920 milionë euro nga fondet tona në mbi 100 projekte, ndërsa kemi mobilizuar gjithashtu më shumë se 300 milionë euro grante nga Bashkimi Europian për të mbështetur investime dhe asistencë teknike.

Me rëndësi të veçantë është fakti se mbi 50% e investimeve janë orientuar për projekte të sektorit privat.

Këto përpjekje kanë sjellë përmirësime të dukshme në infrastrukturë, në qeverisjen ekonomike dhe në konkurrueshmërinë e sektorit privat.

NĂ« sektorin e energjisĂ«, gjatĂ« pesĂ« viteve tĂ« fundit kemi mbĂ«shtetur katĂ«r ankande konkurruese pĂ«r energjinĂ« e rinovueshme — tre pĂ«r energjinĂ« diellore dhe njĂ« pĂ«r energjinĂ« e erĂ«s — duke shtuar mbi 800 MW kapacitet tĂ« ri, pĂ«rfshirĂ« financimin e parkut tĂ« parĂ« diellor nĂ« shkallĂ« tĂ« gjerĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, nĂ« Karavasta.

NĂ« infrastrukturĂ«, kemi kontribuar nĂ« avancimin e reformĂ«s hekurudhore dhe kemi siguruar financim pĂ«r rehabilitimin e linjave VorĂ« – Hani i Hotit dhe DurrĂ«s –RrogozhinĂ«.

Në sektorin bankar, përmes programit AATSF (Albanian Agribusiness and Tourism Support Framework), kemi mobilizuar 180 milionë euro kredi për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme në agrobiznes dhe turizëm, duke kombinuar financimin me këshillim profesional.

Viti 2025 ishte jashtĂ«zakonisht aktiv pĂ«r BERZH-in nĂ« ShqipĂ«ri. Ne akorduam 218 milionĂ« euro financim nĂ« 30 projekte nĂ« sektorĂ« tĂ« ndryshĂ«m — njĂ« nivel rekord angazhimi. VeçanĂ«risht, gjysma e kĂ«tij financimi u drejtua pĂ«r projekte tĂ« infrastrukturĂ«s sĂ« qĂ«ndrueshme, kryesisht nĂ« hekurudha dhe energji.

Pjesa tjetër prej 50% u fokusua në forcimin e NVM-ve dhe rritjen e konkurrueshmërisë së sektorit privat, përmes bankave partnere ose financimit të drejtpërdrejtë.

Duke parë përpara, mbështetja për ekonominë e gjelbër, axhendën e lidhshmërisë dhe përgatitjen e sektorit privat për integrimin europian do të mbeten prioritete kryesore.

Do të fokusohemi në realizimin e projekteve të energjisë së rinovueshme nga ankandet konkurruese, forcimin e rrjetit elektrik dhe të sistemeve të shpërndarjes, si dhe në investime në zgjidhje për magazinimin e energjisë.

KĂ«to pĂ«rpjekje do t’i mundĂ«sojnĂ« ShqipĂ«risĂ« tĂ« integrojĂ« plotĂ«sisht kapacitetet e reja diellore dhe tĂ« erĂ«s, tĂ« rrisĂ« sigurinĂ« energjetike dhe tĂ« pozicionohet si njĂ« eksportuese e ardhshme e energjisĂ«.

Përtej sektorit të energjisë, do të vijojmë të mbështesim rehabilitimin e rrjetit hekurudhor dhe jemi të gatshëm të kontribuojmë në zhvillimin e infrastrukturës kritike të ujësjellës-kanalizimeve dhe menaxhimit të mbetjeve.

Në sektorin privat, angazhimi ynë për të përmirësuar aksesin në financim mbetet i fortë. Ne do të zgjerojmë partneritetet me bankat vendase dhe do të zbatojmë programe të synuara si SME Reboot dhe Go Digital, së bashku me instrumente të ndarjes së riskut për të nxitur kreditimin dhe konkurrueshmërinë.

Gjithashtu, po shqyrtojmë mundësinë e financimit të drejtpërdrejtë për projekte të mëdha korporative, përfshirë zgjerime ndërkufitare të kompanive shqiptare dhe anasjelltas.

 

Të dhënat e fundit për Shqipërinë tregojnë emigrim të lartë te qytetarët me arsim të lartë dhe norma relativisht të ulëta kthimi, një sfidë e ngjashme edhe në vende të tjera të rajonit dhe më gjerë. Si krahasohet Shqipëria me vendet që përballen me të njëjtën prirje dhe cilat qasje nga këto përvoja do të mund të ishin të dobishme për forcimin e mbajtjes dhe tërheqjes së talenteve në Shqipëri?

Në fakt, Raporti i fundit i Tranzicionit i BERZH-it nënvizon se, mes personave me arsim të lartë në Shqipëri, pothuajse një e katërta janë larguar, ndërsa relativisht pak persona me arsim të lartë kanë ardhur nga vende të tjera.

Kjo prirje vihet re në shumë ekonomi të Europës në zhvillim në përgjithësi dhe veçanërisht në Ballkanin Perëndimor, ku vetëm pak vende (si Bosnja dhe Hercegovina) kanë edhe norma më të larta emigrimi të personave me arsim universitar.

Përvoja e vendeve të tjera, nga Polonia deri në Meksikë, sugjeron se, teksa kushtet përmirësohen dhe të ardhurat rriten, bilanci i migracionit neto ndryshon gradualisht. Individët e arsimuar kthehen në numër më të madh dhe punonjësit e kualifikuar fillojnë të synojnë të lëvizin drejt vendit nga shtete të tjera.

Sfida për politikëbërësit është të krijojnë kushtet e duhura për ata që kthehen me ide, aftësi dhe kapital të fituar jashtë vendit, kushte që u mundësojnë të jenë sa më produktivë.

Duke u bazuar në përvojën e vendeve të tjera, disa masa praktike për të nxitur kthimin e personave të kualifikuar mund të përfshijnë, për shembull, regjistrim të përshpejtuar të biznesit për emigrantët e kthyer, lehtësime tatimore dhe skema bashkë-investimi, ku shteti ose institucionet mbështetëse përputhin kapitalin e tyre me kontribute shtesë.

Po aq të rëndësishme, në mos edhe më shumë, janë masat që synojnë forcimin e mëtejshëm të qeverisjes dhe përmirësimin e klimës së biznesit në përgjithësi.

 

Rikthimi i talenteve

Duke u bazuar në përvojën e vendeve të tjera, disa masa praktike për të nxitur kthimin e personave të kualifikuar mund të përfshijnë, për shembull, regjistrim të përshpejtuar të biznesit për emigrantët e kthyer, lehtësime tatimore dhe skema bashkë-investimi, ku shteti ose institucionet mbështetëse përputhin kapitalin e tyre me kontribute shtesë.

 

————–

[1] “Skema e kontratave pĂ«r diferencĂ« (CfD – Contracts-for-Difference) garanton njĂ« çmim tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m pĂ«r prodhuesit e energjisĂ« sĂ« rinovueshme, duke kompensuar diferencĂ«n mes çmimit tĂ« tregut dhe njĂ« çmimi reference tĂ« paracaktuar.”

 

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post Solovova e BERZH: Shqipëria ka nevojë për politika aktive për rikthimin e talenteve appeared first on Revista Monitor.

↗

Paolucci i Bankës Botërore: Reformat si çelës i konvergjencës me standardet e BE-së

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Massimiliano Paolucci, Menaxher i Zyrës së Grupit të Bankës Botërore për Shqipërinë.

 

Në një moment kyç për rrugën europiane të Shqipërisë, reformat ekonomike, fiskale dhe institucionale po shihen gjithnjë e më shumë si kushti themelor për konvergjencën reale me standardet e Bashkimit Europian.

Nga qëndrueshmëria fiskale dhe konkurrueshmëria e biznesit, tek aftësia për të përthithur fondet e BE-së dhe për të rritur produktivitetin afatgjatë, sfidat mbeten të shumta.

NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« pĂ«r “Monitor”, Massimiliano Paolucci, Menaxher i ZyrĂ«s sĂ« Grupit tĂ« BankĂ«s BotĂ«rore pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«, analizon performancĂ«n e ekonomisĂ« gjatĂ« vitit 2025, pritshmĂ«ritĂ« pĂ«r vitin 2026 dhe reformat kyçe qĂ«, sipas tij, do tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« ritmin e afrimit tĂ« vendit me standardet ekonomike dhe institucionale tĂ« Bashkimit Europian.

 

Si e vlerësoni performancën e ekonomisë shqiptare gjatë vitit 2025?

ShqipĂ«ria e mbylli vitin 2025 e sigurt dhe me njĂ« vizion tĂ« qartĂ« pĂ«rpara. Kjo ndihet nĂ« tĂ« gjithĂ« ekonominĂ« – njĂ« sezon i mbarĂ« turistik, biznese qĂ« po zgjerojnĂ« aktivitetin e tyre, dhe nĂ« hapat vendimtarĂ« drejt anĂ«tarĂ«simit nĂ« BE.

Treguesit konfirmojnë trajektoren e fortë të rritjes ekonomike, ndonëse me një ritëm më të moderuar. Në gjysmën e parë të vitit 2025, PBB-ja u rrit me 3.5% në terma vjetorë, e mbështetur nga zgjerimi i turizmit, ndërtimit dhe shërbimeve, ndërsa bujqësia shënoi rënie.

Konsumi vijoi të jetë një nga shtytësit kryesorë të rritjes ekonomike, i mbështetur nga një treg pune gjithnjë e më i shtrënguar; pagat në sektorin privat u rritën me gati 10% në terma vjetorë, duke ndihmuar në rritjen e të ardhurave të familjeve shqiptare.

Edhe investimet shënuan rritje si rezultat i kushteve të favorshme të financimit dhe një mjedisi makroekonomik përgjithësisht të qëndrueshëm.

Inflacioni qëndroi në nivele të ulëta, mesatarisht në 2.2%, duke i dhënë mundësi Bankës së Shqipërisë të lehtësojë politikën monetare dhe, për rrjedhojë, të përmirësojë kushtet financiare. Politika fiskale mbështeti ekonominë; buxheti aktualisht rezulton me suficit, ndërsa borxhi publik vijoi trendin rënës, duke arritur në rreth 53.5% të PBB-së në shtator 2025.

Pavarësisht këtij progresi, vendi vijon të përballet me sfida strukturore, si tkurrja e popullsisë në moshë pune, shkalla e lartë e informalitetit, si dhe nevoja për të rritur produktivitetin dhe aftësimin e fuqisë punëtore.

Progresi i vazhdueshëm në drejtim të reformave lidhur me anëtarësimin në BE do të jetë thelbësor për të mbështetur rritjen ekonomike dhe përafrimin e nivelit të të ardhurave me atë të BE-së.

 

Cilat janë pritshmëritë tuaja për vitin 2026?

Fokusi i Grupit të Bankës Botërore gjatë vitit 2026 do të jetë sigurimi i rezultateve konkrete dhe forcimi i partneritetit, përmes bashkëpunimit me qeverinë shqiptare për të garantuar vijimësinë e reformave të integrimit në BE, ruajtjes së një performance të fortë të portofolit të projekteve dhe përshpejtimit të zbatimit të tyre, në mënyrë që këto rezultate të jenë të prekshme për qytetarët dhe komunitetet.

Ekonomia e Shqipërisë pritet që të vijojë të rritet me ritme të qëndrueshme, ku PBB-ja reale parashikohet të arrijë në rreth 3.5%, e mbështetur nga kërkesa e brendshme dhe aktiviteti i fortë në sektorët e ndërtimit dhe të shërbimeve.

Turizmi do të vijojë të japë një kontribut të rëndësishëm në rritjen ekonomike, por zgjerimi i shpejtë në vitet e fundit ka të ngjarë të ngadalësohet me maturimin e sektorit.

Investimet pritet të mbeten të larta, tregu i punës i shtrënguar, ndërsa inflacioni pritet të rritet  gradualisht drejt objektivit të Bankës së Shqipërisë, duke ruajtur kushte mbështetëse financiare.

Politika fiskale do të vijojë të jetë e kujdesshme dhe gjithnjë e më shumë e lidhur me prioritetet e pranimit në BE. Qeveria synon të mbajë deficitin në rreth 1.8% të PBB-së dhe të vazhdojë uljen graduale të borxhit publik.

Shqipëria do të vijojë gjithashtu të shfrytëzojë fondet e Planit të Rritjes të BE-së me qëllim çuarjen përpara të reformave dhe investimeve të synuara, veçanërisht për digjitalizimin, zhvillimin e kapitalit njerëzor dhe forcimin e institucioneve.

 

Cilat janë mundësitë dhe rreziqet kryesore për ekonominë në periudhën e ardhshme?

Shqipëria ndodhet në një moment vendimtar, midis vrullit të zhvillimit të fortë në plan afatshkurtër dhe nevojës gjithnjë e më të madhe për të rritur potencialin në plan afatgjatë. Anëtarësimi në BE ofron një mundësi të madhe.

Nëse Shqipëria e shfrytëzon Planin e Rritjes së BE-së për të çuar përpara reformat në infrastrukturën digjitale, përmirësimin e kuadrit rregullator, rritjen e efektivitetit të qeverisjes, zhvillimin financiar dhe rritjen e pjesëmarrjes së grave në tregun e punës, ajo mund të rrisë produktivitetin, të tërheqë investime dhe të zgjerojë forcën e punës.

Nëse zbatohen siç duhet, këto reforma mund të kontribuojnë me deri në 3.1 pikë përqindje shtesë në normën e rritjes së PBB-së për frymë dhe të përshpejtojnë konvergjencën me standardet e jetesës së BE-së me gati tre dekada.

Për sa u përket rreziqeve, ato janë reale. Rritja ekonomike mbetet e përqendruar në disa sektorë me vlerë të ulët, duke e bërë ekonominë të ndjeshme ndaj goditjeve, ndërkohë që bujqësia dhe degë të industrisë kanë ardhur duke u dobësuar.

Më konkretisht, tkurrja e popullsisë dhe emigracioni po çojnë në shtrëngim të ofertës së fuqisë punëtore, ku popullsia në moshë pune parashikohet të tkurret me rreth 22% midis viteve 2024 dhe 2050, duke e bërë të domosdoshëm zbatimin e reformave që synojnë rritjen e pjesëmarrjes dhe aftësive në tregun e punës, në mënyrë që rritja ekonomike të jetë më rezistente ndaj goditjeve dhe me përfitime të shpërndara në të gjithë ekonominë.

 

Si një këshilltar me përvojë të gjatë në financat publike, si do ta vlerësonit qëndrueshmërinë fiskale të Shqipërisë? Sa e shëndetshme është ajo në planin afatgjatë nisur nga fakti që performanca fiskale mbështetet kryesisht në të ardhurat nga kontributet e sigurimeve shoqërore dhe tatimi mbi të ardhurat personale, të nxitura kryesisht nga rritja e pagave?

NĂ« muajin nĂ«ntor, ne publikuam raportin “Rishikimi i Financave Publike (RFP)”, tĂ« pĂ«rgatitur nĂ« bashkĂ«punim me MinistrinĂ« e Financave. Ky dokument paraqet njĂ« analizĂ« tĂ« detajuar mbi pozicionin fiskal tĂ« ShqipĂ«risĂ« dhe ofron rekomandime pĂ«r forcimin e qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« fiskale.

Bazuar në kuadrin e politikave aktuale, qëndrueshmëria fiskale paraqitet përgjithësisht solide. Borxhi publik ra në 53.5% të PBB-së në tremujorin e tretë të vitit 2025, niveli më i ulët për më shumë se një dekadë, i mbështetur nga menaxhimi i kujdesshëm fiskal dhe performanca e fortë e të ardhurave.

Rregullat fiskale kanë mbështetur konsolidimin dhe situata fiskale është e favorshme për qëndrueshmërinë në plan afatmesëm.

MegjithatĂ«, mbĂ«shtetja e fortĂ« nĂ« tĂ« ardhurat nga tatimi mbi tĂ« ardhurat personale dhe sigurimet shoqĂ«rore – tĂ« nxitura kryesisht nga rritja e pagave – mbart rreziqe.

Të ardhurat nga pagat mund të jenë të paqëndrueshme gjatë ngadalësimeve ekonomike; nëse pagat do të rriteshin më shpejt se produktiviteti, atëherë do të kishim frenim të konkurrueshmërisë dhe formalizimit të ekonomisë.

Pa reforma, presionet demografike nga plakja e popullsisë dhe emigracioni do të çojnë në ngushtim të bazës së kontribuuesve.

Vijimi i trajektores rënëse të borxhit publik, përmes konsolidimit të qëndrueshëm fiskal dhe të bazuar në rregulla dhe forcimit të mbikëqyrjes fiskale, mbetet thelbësor.

Për të mbrojtur këtë qëndrueshmëri, reformat e pensioneve duhet të synojnë rregullimin e parametrave të daljes në pension, përmirësimin e qëndrueshëm të mjaftueshmërisë së përfitimeve, si dhe të garantojnë që këto kontribute të përkthehen në përfitime të drejta.

Duke parĂ« pĂ«rpara, prioritetet janĂ« tĂ« qarta. ShqipĂ«ria mund tĂ« forcojĂ« qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e saj fiskale pĂ«rmes zgjerimit tĂ« bazĂ«s sĂ« tatueshme dhe balancimit tĂ« strukturĂ«s sĂ« taksave – pĂ«rfshirĂ« kufizimin e pĂ«rjashtimeve tatimore, pĂ«rforcimin e taksave mbi pronĂ«n dhe mjedisin, si dhe rishikimin e pĂ«rjashtimeve nga TVSH-ja.

Rritja e transparencĂ«s mbi rreziqet fiskale qĂ« vijnĂ« nga ndĂ«rmarrjet shtetĂ«rore dhe Partneriteti Publik-Privat, sĂ« bashku me pĂ«rmirĂ«simin e raportimit financiar afatgjatĂ« mbi pensionet dhe detyrimet, do t’i ndihmojĂ« vendimmarrĂ«sit tĂ« planifikojnĂ« me mĂ« shumĂ« siguri.

Ne do të vazhdojmë të punojmë ngushtë me Qeverinë shqiptare për zbatimin e këtyre rekomandimeve, në mënyrë që të kemi një sistem të fortë, të drejtë dhe të përqendruar te rezultatet.

 

Sa e pĂ«rgatitur Ă«shtĂ« ShqipĂ«ria pĂ«r integrimin nĂ« Bashkimin Europian – si nĂ« aspektin e konkurrueshmĂ«risĂ« sĂ« biznesit ashtu edhe nĂ« atĂ« tĂ« disiplinĂ«s financiare? Si i vlerĂ«soni proceset buxhetore nĂ« vend, aftĂ«sinĂ« e tij pĂ«r tĂ« thithur fondet e BE-sĂ« dhe çfarĂ« duhet bĂ«rĂ« pĂ«r tĂ« minimizuar ndikimet e mundshme negative nga zbatimi i standardeve tĂ« BE-sĂ«, si pĂ«r bizneset, ashtu edhe pĂ«r financat publike?

Shqipëria ka bërë përparim real drejt integrimit në BE. Ligjet dhe institucionet po përafrohen gjithnjë e më shumë me kërkesat e BE-së, dhe disiplina fiskale është përmirësuar.

Nga kĂ«ndvĂ«shtrimi ynĂ«, hendeku mĂ« i madh qĂ«ndron nĂ« aspektin ekonomik: konkurrueshmĂ«ria mbetet “mesatarisht e pĂ«rgatitur”, siç thuhet nĂ« Raportin e Komisionit Europian tĂ« vitit 2025.

Kjo do tĂ« thotĂ« qĂ«, ndĂ«rsa ekonomia e ShqipĂ«risĂ« vijon tĂ« rritet, ajo nuk Ă«shtĂ« ende mjaftueshĂ«m konkurruese pĂ«r t’u pĂ«rballur me presionet e tregut tĂ« vetĂ«m tĂ« Bashkimit Europian. ShqipĂ«ria duhet tĂ« investojĂ« mĂ« shumĂ« nĂ« teknologji, kĂ«rkim dhe mbĂ«shtetje pĂ«r bizneset nĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« ato tĂ« modernizohen dhe zhvillohen.

Përthithja e fondeve të BE-së po përmirësohet, por suksesi varet nga përgatitja më e mirë e projekteve, transparenca në prokurime dhe monitorimi i fuqishëm.

Gjithashtu, shumë Ndërmarrje të Vogla dhe të Mesme (NVM) do të kenë nevojë për mbështetje për të përmbushur standardet e BE-së për produktet, mjedisin dhe sigurinë, si dhe për të adoptuar praktikat digjitale të tregtisë.

PĂ«r minimizimin e rreziqeve tĂ« lidhura me tranzicionin, ShqipĂ«risĂ« do t’i duhet qĂ« t’i zbatojĂ« kĂ«to standarde nĂ« mĂ«nyrĂ« graduale, pĂ«r t’u dhĂ«nĂ« bizneseve kohĂ« tĂ« pĂ«rshtaten, pĂ«r t’u ofruar NdĂ«rmarrjeve tĂ« Vogla dhe tĂ« Mesme mbĂ«shtetjen e synuar dhe qasje nĂ« financim pĂ«r investime qĂ« lidhen me pĂ«rputhshmĂ«rinĂ«, si dhe pĂ«r tĂ« realizuar harmonizimin e sistemeve doganore dhe atyre digjitale me normat e BE-sĂ«.

Në aspektin e financave publike, kërkohet përgatitja e pasqyrave financiare të konsoliduara e të plota, përmirësimi i sistemeve të integruara të menaxhimit financiar dhe vazhdimi i zbatimit të planit të reformave të menaxhimit të financave publike (PFM) me qëllim përmbushjen e standardeve të qeverisjes fiskale të Bashkimit Europian.

 

Si do ta vlerësonit ecurinë e projekteve të Grupit të Bankës Botërore në Shqipëri? Cilët janë, sipas jush, sektorët më premtues për financim dhe mbështetje në të ardhmen?

Portofoli i projekteve të Grupit të Bankës Botërore në Shqipëri ka shënuar përparim të qëndrueshëm, ku shumica e projekteve i kanë arritur objektivat e tyre zhvillimore.

Angazhimi ynë është përqendruar në rritjen e qëndrueshmërisë ndaj goditjeve, tranzicionin e gjelbër, kapitalin njerëzor dhe reformat e qeverisjes në sektorë kyç.

Aktivitetet e ndërmarra së fundmi kanë qenë në mbështetje të menaxhimit të riskut fiskal, reformave në tregun e energjisë dhe mbrojtjes së mjedisit, të cilat po ecin sipas afateve të parashikuara për zbatimin e tyre.

Menjëherë pas ardhjes sime në korrik, kam udhëtuar nëpër Shqipëri dhe jam takuar me partnerë, biznese dhe komunitete, kam parë nga afër vitalitetin e këtij vendi dhe angazhimin e tij të fortë për reforma. Ajo që bie në sy është roli që turizmi luan dhe do të luajë gjithnjë e më shumë si një shtyllë strategjike e transformimit ekonomik të Shqipërisë.

Turizmi nuk është thjesht një sektor me rritje të lartë; ai tërheq përpara edhe shumë sektorë të tjerë: infrastrukturën, energjinë, bujqësinë, zhvillimin urban, aftësimin e fuqisë punëtore dhe shërbimet lidhëse.

Në fund të fundit, çdo investim në rrugë, ujësjellës, objekte të trashëgimisë kulturore, shërbime digjitale ose mbrojtje mjedisore forcon konkurrueshmërinë e Shqipërisë si një destinacion turistik. Turizmi spikat si një nga fushat më premtuese për financim dhe mbështetje në të ardhmen.

Tranzicioni energjetik mbetet gjithashtu thelbësor, me rritjen e kërkesës për burime të rinovueshme, efikasitet energjetik, modernizim të rrjetit dhe rezistencë ndaj klimës.

Investimet në infrastrukturë, si rrugë, aeroporte, porte dhe infrastrukturë digjitale janë po aq të rëndësishme, pasi përmirësojnë aksesin në destinacionet në zhvillim dhe zgjerojnë mundësitë ekonomike për zonat më pak të zhvilluara.

Shërbimet urbane, si furnizimi me ujë, trajtimi i ujërave të ndotura dhe mbrojtja nga përmbytjet, kërkojnë sisteme moderne dhe rezistente, të cilat mund të realizohen edhe nëpërmjet kombinimit të financimit publik dhe privat.

Ndërkohë, forcimi i kapitalit njerëzor në shëndetësi, arsim dhe mbrojtje sociale do të nxisë rritjen e punësimit, veçanërisht tek të rinjtë dhe gratë, dhe do të mbështesë ekonominë e orientuar drejt shërbimeve nga të cilat varen turizmi dhe sektorët e lidhur me të.

Përpjekjet ndërsektoriale në reformat e digjitalizimit dhe qeverisjes do të forcojnë më tej transparencën, efikasitetin dhe ofrimin e shërbimeve.

Shqipëria mund të shfrytëzojë burimet e Bankës Botërore, së bashku me ato të IFC-së dhe MIGA-s, me qëllim reduktimin në mënyrë sistematike të rrezikut të kapitalit privat në këta sektorë, si dhe për avancimin e procesit të harmonizimit me standardet e anëtarësimit në Bashkimin Europian, përfshirë standardet klimatike dhe digjitale.

Progresi i vendit është i prekshëm dhe perspektiva është premtuese. Nëpërmjet reformave të vazhdueshme dhe investimeve të synuara, ne mund të ndihmojmë rritjen e sektorit privat dhe përfitime të matshme për qytetarët, siç janë krijimi i vendeve të punës dhe mundësive të punësimit, forcimi i institucioneve dhe avancimi në zhvillimin e qëndrueshëm në përputhje me aspiratat e Shqipërisë për anëtarësimin në BE.

 

Cilat janë rekomandimet tuaja për një model të qëndrueshëm të rritjes ekonomike në periudhë afatmesme dhe afatgjatë, të udhëhequr nga produktiviteti  dhe jo nga pagat dhe taksat neto ku mbështetet modeli aktual?

Shqipëria ka talentin, energjinë dhe vendosmërinë për të kaluar drejt një modeli të bazuar në produktivitet dhe inovacion. Kam parë se si bashkëpunimi publik-privat po përparon, i gatshëm për të bërë më shumë përmes rregullave më të mira, investimeve më të zgjuara dhe kapaciteteve të fuqizuara njerëzore.

Synimi ynë afatgjatë është konvergjenca me Bashkimin Europian. Për të arritur këtë objektiv është thelbësore rritja e produktivitetit të sektorit privat, përmes përshpejtimit të inovacionit dhe adoptimit të teknologjisë, si dhe duke i ndihmuar bizneset të nisin aktivitetin, të zgjerohen dhe të eksportojnë.

Rregulla të qarta dhe të parashikueshme, procedura më të shpejta për marrjen e lejeve të nevojshme dhe të drejta pronësie të besueshme do të nxisnin investimet dhe do të mbështetnin rritjen e NVM-ve.

Efektiviteti i qeverisjes përbën një tjetër shtyllë kyçe. Prioritizimi i investimeve publike me cilësi të lartë, forcimi i menaxhimit financiar publik dhe sigurimi i një rregullimi të drejtë dhe të qëndrueshëm do të kontribuojnë në rritjen e besimit të investitorëve.

Planifikimi transparent i projekteve të infrastrukturës dhe zbatimi efikas i tyre mund të tërheqin kapitalin privat dhe të rrisin produktivitetin.

Anëtarësimi në SEPA përbën një hap inkurajues, por thellimi i mëtejshëm i sektorit financiar mbetet i domosdoshëm.

Zgjerimi i aksesit nĂ« kredi dhe shĂ«rbime financiare digjitale do tĂ« mbĂ«shtesĂ« investimet e sektorit privat dhe konsumin, ndĂ«rkohĂ« qĂ« politikat e qĂ«ndrueshme makroekonomike – me inflacion nĂ« nivelin e synuar dhe mbikĂ«qyrje tĂ« fortĂ« financiare – krijojnĂ« sigurinĂ« qĂ« u nevojitet investitorĂ«ve.

Në fund të fundit, është populli shqiptar ai që do të nxisë rritjen ekonomike. Rritja e pjesëmarrjes së grave në forcën e punës, ulja e barrierave për të rinjtë dhe migrantët e kthyer, rritja e përfitimeve nga punësimi përmes politikave të kujdesit ndaj fëmijëve, fleksibiliteti në punë dhe politikat aktive të tregut të punës mund të rrisin pjesëmarrjen dhe produktivitetin.

Të kombinuara me vrullin që kemi vërejtur në terren, këto reforma mund të përshpejtojnë konvergjencën me BE-në, të ndërtojnë një ekonomi moderne dhe konkurruese, si dhe të krijojnë vende pune më cilësore për brezat e sotëm dhe të ardhshëm.

 

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

 

The post Paolucci i Bankës Botërore: Reformat si çelës i konvergjencës me standardet e BE-së appeared first on Revista Monitor.

↗

De Concini i BEI: Sfidat e 2026-s: Rritje me turizëm, reforma për BE-në dhe provë për investimet

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Alessandro De Concini, përfaqësues i BEI-t në Shqipëri

 

Viti 2026 pritet të jetë një test i dyfishtë për ekonominë shqiptare: ruajtja e ritmeve të rritjes në një fazë kur turizmi pritet të hyjë në një cikël më të pjekur dhe, paralelisht, përshpejtimi i reformave që lidhen me procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian.

Përballë një mjedisi global më të paqëndrueshëm, rreziqeve klimatike dhe kufizimeve të tregut të punës, vendi do të duhet të forcojë diversifikimin ekonomik, të rrisë kapacitetet për përgatitjen dhe zbatimin e projekteve dhe të shfrytëzojë më mirë instrumentet europiane të financimit, përfshirë Programin e Reformave dhe të Rritjes.

Në këtë kuadër, prania e Bankës Europiane të Investimeve me zyrë në Tiranë, një hap i rëndësishëm që e vendos Shqipërinë më pranë rrjeteve të financimit dhe asistencës teknike të BE-së, synon të lehtësojë mbështetjen për projektet prioritare në infrastrukturë, energji, mjedis dhe sektorin privat.

NĂ« intervistĂ«n pĂ«r “Monitor”, Alessandro De Concini, pĂ«rfaqĂ«sues i BEI-t nĂ« ShqipĂ«ri, flet pĂ«r pritshmĂ«ritĂ« ekonomike pĂ«r vitin 2026, rreziqet kryesore dhe reformat qĂ« do tĂ« pĂ«rcaktojnĂ« ritmin e konvergjencĂ«s sĂ« vendit me standardet europiane.

 

Si e vlerësoni performancën e ekonomisë shqiptare në vitin 2025?

Shqipëria po përfiton nga forcimi cilësor i institucioneve, i nxitur nga reformat strukturore dhe progresi i qëndrueshëm për anëtarësim në BE.

Perspektivat ekonomike mbeten të forta, të mbështetura nga rritja e pagave reale, rritja e fortë e kreditimit dhe turizmi i gjallë, të cilat rritën eksportet e shërbimeve dhe përmirësuan bilancin e llogarisë korrente.

Për më tepër, Shqipëria mbetet e mbrojtur nga faktorët e jashtëm. Niveli i rezervave valutore ofron një mbrojtje të fortë kundër goditjeve të mundshme negative, veçanërisht në mjedisin aktual global.

Konsolidimi fiskal po përparon gjithashtu, ku deficiti i përgjithshëm i qeverisë po ulet dhe shkalla e borxhit është në trend rënës. Këto trende në fund të fundit po përmirësojnë profilin e rrezikut të vendit dhe po e bëjnë Shqipërinë një destinacion më tërheqës për investime.

 

Cilat janë pritshmëritë tuaja për vitin 2026?

Sipas Komisionit Europian dhe FMN-së, rritja e PBB-së pritet të jetë 3.5%, e shëndetshme për vitin 2026 dhe kjo mesatare vjetore pritet të mbahet për pesë vitet e ardhshme.

Konsumi duhet të mbështetet nga një rritje e fortë e pagave dhe investime të qëndrueshme të ndihmuara nga kushtet e favorshme të financimit dhe instrumentet e BE-së, duke përfshirë Programin e Reformave dhe të Rritjes.

Eksportet e shërbimeve, të udhëhequra nga turizmi, duhet të vazhdojnë të performojnë mirë, ndërsa eksportet e mallrave duhet të rimëkëmben gradualisht pas tkurrjeve të mëparshme.

Megjithatë, pas një rritjeje jashtëzakonisht të fortë në vitet e fundit, sektori i turizmit pritet të piqet, me një rritje më të ngadaltë të të ardhurave nga turizmi. Inflacioni parashikohet të qëndrojë afër 3% në vitin 2026, pas ngadalësimit të vërejtur në vitet 2024-25.

 

Cilat janë potencialet dhe rreziqet kryesore për ekonominë në periudhën e ardhshme?

Si një potencial kryesor, duhet të përmendim ritmin e mirë për anëtarësimin në BE. Progresi me negociatat dhe zbatimi i reformave rrit besimin e investitorëve dhe aksesin në fondet e BE-së, duke krijuar mundësi nga përmirësimi i infrastrukturës dhe transformimi përmes investimeve të gjelbra dhe digjitale.

Gjithashtu, turizmi vazhdon të jetë një nxitës kryesor i rritjes, duke mbështetur eksportet e shërbimeve ndërsa rritja moderohet nga nivelet e mëparshme. Ky sektor siguron hyrje të valutave të huaja dhe mbështet llogarinë korrente.

Sa u përket rreziqeve, ekonomistët tanë vënë në dukje rreziqet e jashtme në mjedisin aktual të pasigurt global. Ekonomia e vogël dhe e hapur e Shqipërisë është e ekspozuar ndaj luhatjeve të kërkesës në Eurozonë, pasigurisë së tregtisë globale dhe paqëndrueshmërisë së çmimeve të mallrave.

Ngadalësimi i turizmit ose i remitancave mund të ndikojë te rritja. Rreziku i klimës dhe energjisë është gjithashtu i rëndësishëm për Shqipërinë.

Mbështetja e madhe nga hidrocentralet e bën ekonominë të ndjeshme ndaj thatësirave, të cilat mund të ndikojnë në prodhimin e energjisë elektrike dhe të kërkojnë importe të kushtueshme. Kjo është arsyeja pse diversifikimi i energjisë së rinovueshme është thelbësor për Shqipërinë.

E fundit, por jo nga rëndësia, kufizimet e tregut të punës janë një kërcënim real për zhvillimin e qëndrueshëm afatgjatë. Emigrimi i vazhdueshëm dhe mungesa e aftësive mund të kufizojnë produktivitetin dhe potencialin e rritjes afatgjatë.

 

Për herë të parë në historinë e Shqipërisë pas tranzicionit, të dhënat e detajuara të INSTAT tregojnë se sektori privat kontribuoi me vetëm 1,97 pikë përqindje, nga 3,84 pikë përqindje në vitin 2023 (96% e rritjes totale të atij viti). Si e vlerësoni këtë zhvillim dhe çfarë rreziqesh paraqet kontributi në rënie i bizneseve për modelin e rritjes së ardhshme në Shqipëri?

Sipas Parashikimit Ekonomik Europian të Vjeshtës 2025, rritja e investimeve ishte mesatarisht 4,1% nga viti në vit në gjysmën e parë të vitit 2025, e nxitur nga investimet publike, ndërsa konsumi privat mbeti relativisht i fortë, falë rritjes së pagave reale, remitancave të larta (rreth 10% në vitin 2025) dhe kreditimit të sektorit privat. Konsumi privat ka qenë gjithmonë nxitësi kryesor i rritjes dhe pritet të mbetet i tillë në një ekonomi tregu të pjekur.

Pagat e sektorit publik vazhduan të rriten fuqishëm, me pothuajse 16% në vit, gjë që mbështeti një rritje të konsiderueshme të konsumit publik (qeveritar) prej më shumë se 10%, ndërsa investimet publike regjistruan një vrull të mirë me rritjen e shumës së ndarë për projektet e infrastrukturës, të mbështetura edhe përmes financimit ndërkombëtar.

Financimi i BE-së kundrejt reformave të synuara në kuadër të Planit të Rritjes së Ballkanit Perëndimor, infrastruktura digjitale dhe forcimi institucional mund të përshpejtojnë ndjeshëm integrimin në BE. Strehimi dhe zhvillimi urban morën gjithashtu fonde të mëtejshme.

Prandaj, investimet publike mbeten një element i rëndësishëm i rritjes afatgjatë të Shqipërisë, duke nxitur modernizimin e infrastrukturës, duke përmirësuar lidhshmërinë dhe duke mbështetur zhvillimin e kapitalit njerëzor.

 

Banka Europiane e Investimeve (BEI) nënshkroi marrëveshjen me vendin pritës me Shqipërinë në vitin 2025. Cili është objektivi strategjik i kësaj marrëveshjeje dhe si pritet ta përmirësojë mbështetjen e Bankës për projektet lokale të investimeve?

BEI hapi zyrën e saj në Tiranë në vitin 2018, të vendosur pranë zyrave të delegacionit të BE-së, me qëllim thellimin e lidhjeve dhe nxitjen e investimeve. Këtë vit, një marrëveshje e vendit pritës me autoritetet shqiptare çimentoi praninë e Bankës, duke nënvizuar angazhimin afatgjatë.

Objektivi ynĂ« nĂ« vend Ă«shtĂ« i qartĂ« – tĂ« mbĂ«shtesim partnerĂ«t tanĂ« nĂ« investimet e tyre afatgjata dhe pĂ«rpjekjet e tranzicionit tĂ« gjelbĂ«r, gjithmonĂ« nĂ« linjĂ« me anĂ«tarĂ«simin nĂ« BE.

Gjatë dy viteve të ardhshme, ne synojmë të ndihmojmë në realizimin e projekteve prioritare sipas Planit të Rritjes së BE-së, i cili është një mundësi e shkëlqyer për vendin për të mbyllur boshllëkun e investimeve dhe për të avancuar agjendën e tij të reformave.

Në BEI Globale, misioni ynë është të mbështesim këtë transformim me financim dhe shërbime këshillimore në përputhje me standardet europiane, veçanërisht në sektorët e infrastrukturës, energjisë dhe mbrojtjes së mjedisit.

 

CilĂ«t sektorĂ« i konsideroni me pĂ«rparĂ«si pĂ«r financim nga BEI nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« vitet e ardhshme – tĂ« tilla si infrastruktura e qĂ«ndrueshme, energjia e gjelbĂ«r, transporti, kujdesi shĂ«ndetĂ«sor ose arsimi?

Ka potencial të konsiderueshëm në investimet në përputhje me standardet e BE-së që rrisin qëndrueshmërinë ndaj klimës, përmirësojnë lidhshmërinë dhe rrisin sigurinë kundër fatkeqësive natyrore.

Për shembull, BEI Globale po kontribuon në modernizimin dhe elektrifikimin e korridoreve kryesore hekurudhore të Shqipërisë.

Ne po bashkĂ«financojmĂ« modernizimin e linjĂ«s hekurudhore prej 34 km midis DurrĂ«sit dhe RrogozhinĂ«s, dhe linjĂ«n hekurudhore VorĂ« – Hani i Hotit, njĂ« projekt transformues qĂ« do ta lidhĂ« ShqipĂ«rinĂ« me rrjetin hekurudhor europian.

Të dy projektet përfitojnë nga financimi i kombinuar përmes Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor (WBIF), duke kombinuar kreditimin nga BEI me grantet dhe asistencën teknike të BE-së.

Në lidhje me sektorin e energjisë, diversifikimi i burimeve të energjisë është thelbësor për të përmirësuar sigurinë, për të stabilizuar çmimet dhe për ta pozicionuar Shqipërinë si një lider rajonal në energjinë e pastër.

Lista jonë e projekteve kyçe përfshin nisma të tilla si rehabilitimi i hidrocentralit të Vaut të Dejës dhe projekte të përqendruara në infrastrukturën e mbrojtjes nga përmbytjet.

Në lidhje me bizneset e vogla, ka mundësi për rritjen e aksesit në financim afatgjatë, nxitjen e digjitalizimit, rritjen e produktivitetit dhe nxitjen e inovacionit e investimeve të orientuara drejt eksportit.

Grupi i BEI-t mbështet këto qëllime përmes partneriteteve me bankat tregtare, duke u mundësuar mijëra Ndërmarrjeve të Vogla dhe të Mesme shqiptare të kenë akses në mundësi të favorshme financimi dhe qiraje financiare falë garancive tona dhe linjave të kreditimit.

 

Si e vlerësoni kapacitetin aktual të Shqipërisë për të thithur dhe për të zbatuar projekte investimesh në shkallë të gjerë të financuara nga BEI?

Shqipëria po dëshmon se mund të japë rezultate, por kapaciteti duhet të përforcohet në të gjithë sektorin. Financuesit ndërkombëtarë si BEI ofrojnë mbështetje të rregullt të asistencës teknike, si në fazat përgatitore, ashtu edhe në ato të zbatimit të investimeve të mëdha në infrastrukturë.

Që nga viti 2019, banka ka investuar më shumë se 400 milionë euro në sektorë kritikë për rritjen e vendit, siç janë transporti i qëndrueshëm,

Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme, energjia dhe uji, duke sinjalizuar aftësinë e saj për të ekzekutuar projekte në shkallë të gjerë në të dy fushat, si publike dhe private. Duke parë përpara, ne kemi plane ambicioze, që përfshijnë trashëgiminë kulturore, infrastrukturën komunale, turizmin, energjinë e gjelbër dhe digjitalizimin.

 

BEI luan një rol kyç në mbështetjen e projekteve të tranzicionit të gjelbër në të gjithë BE-në dhe rajonin. Si e vlerësoni potencialin e Shqipërisë në energjinë e rinovueshme dhe infrastrukturën e gjelbër, dhe cilat janë sfidat kryesore që duhen adresuar?

Kredencialet e gjelbra të Shqipërisë janë mbresëlënëse, por të brishta. Energjia hidroelektrike përbën 95% të kapacitetit të instaluar, duke e bërë vendin një lider në tranzicionin e gjelbër; megjithatë shumë të varur dhe të ekspozuar ndaj paqëndrueshmërisë së reshjeve dhe goditjeve klimatike.

Ndërsa Tirana tashmë ka arritur objektivat e saj të energjisë së rinovueshme për vitin 2030 dhe ka frenuar konsumin, ulja e emetimeve të gazrave serrë mbetet një sfidë.

Energjia diellore mund të arrijë 1 GW dhe ajo e erës 600 MW deri në vitin 2030, me reformat e fundit që zbutin pengesat e licencimit dhe ankandit. Por rreziku klimatik është i madh: vlerësohet se përmbytjet, zjarret dhe rrëshqitjet e tokës mund të kushtojnë deri në 7% të PBB-së deri në mesin e shekullit.

Strategjia energjetike e Shqipërisë i jep përparësi sigurisë së furnizimit, diversifikimit, konkurrencës dhe mbrojtjes së mjedisit, të mbështetura nga masat e harmonizimit ligjor dhe efikasitetit në linjë me BE-në.

Modernizimi i infrastrukturës është gjithashtu në fokusin tonë, ku janë hartuar projekte të reja të energjisë së rinovueshme dhe janë bërë përmirësime në rrjet, me qëllim sigurimin e furnizimit gjatë gjithë vitit dhe stabilizimin e çmimeve.

Për të mbështetur përpjekjet e dekarbonizimit të vendit, BEI Globale dhe Banka e Shqipërisë gjithashtu filluan bashkëpunimin këtë vit në kuadër të programit tonë të Sistemeve Financiare të Gjelbra për të ndërthurur menaxhimin e riskut klimatik në kornizat rregullatore dhe mbikëqyrëse, për të zhvilluar një taksonomi të gjelbër për vendin dhe për të zhbllokuar financimin e gjelbër për Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme.

NĂ« vitin 2026, ne planifikojmĂ« tĂ« zbatojmĂ« njĂ« Instrument pĂ«r Inovacion dhe Transformim tĂ« GjelbĂ«r pĂ«r Ballkanin PerĂ«ndimor, duke kombinuar kredi, grante dhe mbĂ«shtetje teknike pĂ«r tĂ« ndihmuar firmat tĂ« dekarbonizohen dhe t’u paraprijnĂ« taksave kufitare tĂ« karbonit (CBAM) tĂ« ardhshme tĂ« BE-sĂ«.

 

Projektet e infrastrukturës në Shqipëri shpesh përballen me sfida që lidhen me planifikimin, prokurimin dhe afatet e zbatimit. Cilat janë pengesat më të zakonshme që vini re gjatë vlerësimit të projektit dhe si mund të përmirësohet përgatitja e projektit?

Si me të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, forcimi i aftësisë për të përgatitur dhe për të zbatuar projekte në shkallë të gjerë do të përmirësonte ndjeshëm thithjen e fondeve të disponueshme të BE-së.

Angazhimi i BE-së ndaj procesit të zgjerimit është më i fortë se kurrë, çka tregohet edhe nga Plani i Rritjes prej 6 miliardë eurosh që synon përshpejtimin e konvergjencës dhe mbylljen e boshllëqeve në infrastrukturë.

Për të mbështetur këto përpjekje, Komisioni Europian po përdor ekspertizë teknike përmes programit tonë të përbashkët këshillimor, JASPERS, dhe Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor. Këto nisma tashmë po ndihmojnë ekipet lokale të projekteve të rrisin kapacitetet dhe të zbatojnë projekte me ndikim të lartë në mënyrë më efikase.

Rajoni po hyn në një dekadë të përcaktuar nga ritmi dhe cilësia e reformave dhe zbatimit të projekteve dhe kjo paraqet një mundësi të qartë për të përforcuar edhe kapacitetin administrativ.

Në të njëjtën kohë, reformat duhet të përparojnë paralelisht me investimet: parashikueshmëria në fusha të tilla si lejet e ndërtimit, blerja e tokës, rregullimet e energjisë dhe transportit, dhe sistemi gjyqësor janë thelbësore për investitorët.

Jemi të kënaqur teksa e shohim Shqipërinë midis udhëheqësve në agjendën e reformave dhe jemi të gatshëm të ndihmojmë në përshpejtimin e këtij procesi.

 

Cilat do tĂ« ishin rekomandimet tuaja kryesore pĂ«r njĂ« model rritjeje ekonomike tĂ« qĂ«ndrueshme, tĂ« udhĂ«hequr nga produktiviteti pĂ«r ShqipĂ«rinĂ« nĂ« aspektin afatmesĂ«m dhe afatgjatĂ« – pĂ«rtej dinamikĂ«s aktuale tĂ« rritjes tĂ« udhĂ«hequr nga pagat dhe taksat neto?

Projektet strategjike në sektorët e transportit, energjisë dhe ato sociale janë thelbësore për të rritur konkurrencën dhe për të përshpejtuar integrimin në BE. Investimet duhet të prioritizohen bazuar në ndikimin ekonomik dhe të ekzekutohen në mënyrë efikase.

Megjithatë, ruajtja e qëndrueshmërisë fiskale është po aq kritike, dhe menaxhimi i kujdesshëm i borxhit dhe respektimi i objektivave fiskalë afatmesëm janë të nevojshëm me qëllim ruajtjen e stabilitetit makroekonomik.

Po aq e rëndësishme është nxitja e bashkëpunimit (plotësimit) midis sektorit publik dhe atij privat: shfrytëzimi i investimeve publike për të tërhequr kapital privat përmes partneriteteve, koncesioneve dhe bashkëfinancimit të granteve të BE-së mund të përforcojë ndikimin duke zvogëluar presionin fiskal.

NjĂ« qasje e ekuilibruar – duke kombinuar investimet publike ambicioze me dinamizmin e sektorit privat – do tĂ« sigurojĂ« potencialin e rritjes sĂ« ShqipĂ«risĂ«, pa cenuar qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« financiare.

SĂ« bashku me Komisionin Europian dhe partnerĂ«t tanĂ« nĂ« vend, BEI Globale mbetet e pĂ«rkushtuar ndaj investimeve qĂ« pĂ«rshpejtojnĂ« konvergjencĂ«n me BE-nĂ«, forcojnĂ« qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« dhe fuqizojnĂ« shqiptarĂ«t pĂ«r t’u angazhuar plotĂ«sisht nĂ« transformimin ekonomik tĂ« rajonit.

 

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

 

The post De Concini i BEI: Sfidat e 2026-s: Rritje me turizëm, reforma për BE-në dhe provë për investimet appeared first on Revista Monitor.

↗

BSH: Pritshmëritë për ekonominë janë pozitive, por duhet ulur varësia nga sektorët e veçantë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Prononcim i BankĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« pĂ«r revistĂ«n “Monitor”

 

Pavarësisht ecurisë pozitive, ekonomia shqiptare vijon të shfaqë disa probleme strukturore.

NĂ« njĂ« prononcim pĂ«r “Monitor”, Banka e ShqipĂ«risĂ« shprehet se baza sektoriale e rritjes ekonomike nuk Ă«shtĂ« e plotĂ«, ndĂ«rsa tregu i punĂ«s po shfaq mungesa nĂ« rritje, si pasojĂ« e tendencave tĂ« pafavorshme demografike, emigracionit, si dhe e mospĂ«rputhjes sĂ« pjesshme midis aftĂ«sive tĂ« kĂ«rkuara dhe atyre tĂ« ofruara nĂ« tregun e punĂ«s.

Banka e Shqipërisë, në përgjithësi, ngelet optimiste për perspektivën e rritjes ekonomike gjatë tre viteve të ardhshme.

Ajo pret njĂ« rritje ekonomike tĂ« qĂ«ndrueshme dhe pranĂ« potencialit, tĂ« udhĂ«hequr nĂ« masĂ«n mĂ« tĂ« madhe nga zgjerimi i konsumit dhe investimeve tĂ« sektorit privat, por tĂ« mbĂ«shtetur edhe nga njĂ« kontribut margjinal pozitiv – ndonĂ«se nĂ« ngadalĂ«sim – tĂ« sektorit tĂ« turizmit.

Megjithatë, sipas Bankës së Shqipërisë, sfidat mbeten të pranishme. Përveç rreziqeve që mund të vijnë nga jashtë, zhvillimet e pafavorshme demografike, ndryshimet klimatike, si dhe revolucioni teknologjik e digjital, mbeten sfida afatgjata strukturore me të cilat do të përballet zhvillimi i vendit.

Banka Qendrore sugjeron që adresimi i tyre kërkon investime të mëtejshme në arsim e shëndetësi, si instrumente të domosdoshme për rritjen afatgjatë të produktivitetit, si dhe forcimin e rrjeteve të sigurisë, përfshi edhe një rishikim e reformë të sistemit të pensioneve.

 

Si e vlerësoni ecurinë e ekonomisë shqiptare gjatë vitit 2025?

Ekonomia shqiptare ka pasur, në tërësi, një ecuri pozitive gjatë vitit 2025.

Vëllimi i aktivitetit ekonomik u rrit me 3.6% gjatë gjysmës së parë të vitit; analiza e informacionit të disponuar na shtyn të besojmë se ritmi i rritjes ka qenë i ngjashëm edhe gjatë gjysmës së dytë. Ndonëse në ngadalësim krahasuar me dy vitet paraardhëse, kjo është një rritje solide dhe pranë vlerësimit tonë për potencialin afatmesëm të këtij treguesi.

Në të njëjtën kohë, rritja e kërkesës agregate dhe e prodhimit ekonomik është pasqyruar edhe në tregun e punës.

Punësimi në sektorin privat jobujqësor është rritur me një mesatare prej 4.7% gjatë tre tremujorëve të parë të vitit, ndërkohë që norma e papunësisë qëndron në nivele minimale historike prej 8.1%.

Po ashtu, pagat në sektorin privat janë rritur me një ritëm mesatar prej 9.7% në terma nominale dhe 7.4% në terma reale. Këto zhvillime sugjerojnë se rritja ekonomike po pasqyrohet në rritje të mirëqenies për një pjesë të madhe të shoqërisë shqiptare.

Në të njëjtën kohë, parametrat kryesorë të stabilitetit ekonomik e financiar të vendit kanë ardhur në përmirësim.

Së pari, inflacioni i çmimeve të konsumit ka qenë i ulët dhe i qëndrueshëm, duke u luhatur rreth një niveli mesatar prej 2.3%. Kjo ecuri është diktuar nga balancimi më i mirë i kërkesës dhe ofertës në tregun e produkteve dhe të shërbimit, nga amortizimi që trendi forcues i kursit të këmbimit ka bërë ndaj presioneve të huaja inflacioniste, si dhe nga pritjet e stabilizuara për të ardhmen.

Së dyti, pozicioni fiskal dhe ai i huaj i vendit janë forcuar më tej. Raporti i borxhit publik dhe borxhit të huaj ndaj PBB-së ka shënuar rënie të mëtejshme, duke qëndruar në minimumet historike të dy dekadave të fundit dhe duke rritur rezistencën e ekonomisë sonë ndaj goditjeve potenciale të brendshme e të huaja.

SĂ« treti, tregjet financiare kanĂ« qenĂ« tĂ« qeta dhe shĂ«ndeti i bilanceve tĂ« ndĂ«rmjetĂ«sve financiarĂ« – dhe nĂ« veçanti ai i bankave – mbetet i kĂ«naqshĂ«m. Tregjet financiare janĂ« karakterizuar nga likuiditeti i bollshĂ«m, volatiliteti i ulĂ«t i normave tĂ« interesit dhe kursit tĂ« kĂ«mbimit, prime tĂ« ulĂ«ta rreziku dhe kosto tĂ« ulĂ«ta kreditimi.

Po ashtu, sektori bankar ka tregues mjaft të mirë likuiditeti, kapitalizimi dhe përfitueshmërie, ndërkohë që oferta e kredisë është e mjaftueshme për të mbuluar kërkesën dhe gama shërbimeve financiare është në zgjerim.

Të gjithë këta tregues sugjerojnë se rritja ekonomike nuk është e sforcuar. Përkundrazi, ajo ka forcuar më tej stabilitetin makroekonomik dhe ka forcuar më tej perspektivat e zhvillimit afatgjatë.

Paralelisht me treguesit ekonomikë, viti 2025 shënoi dhe hapa konkretë e historikë në procesin e integrimit europian të vendit.

Hapja e tĂ« gjithĂ« grup-kapitujve tĂ« negociatave pĂ«r anĂ«tarĂ«sim, sĂ« bashku me angazhimin e partnerĂ«ve europianĂ«, ofrojnĂ« njĂ« perspektivĂ« realiste anĂ«tarĂ«simi – gjithmonĂ« tĂ« bazuar nĂ« merita dhe subjekt i proceseve tĂ« brendshme politike tĂ« Bashkimit Europian – nĂ« njĂ« horizont jo shumĂ« tĂ« gjatĂ« kohor.

Një produkt konkret dhe inkurajues i këtij procesi është anëtarësimi i Shqipërisë në zonën unike të pagesave në euro (SEPA).

Ky anëtarësim është dëshmi e konvergjencës teknologjike dhe rregullatore të Shqipërisë me standardet e BE-së. Gjithashtu, ai ofron përfitime konkrete në drejtim të reduktimit të kostove të transaksioneve ndërkufitare, me përfitime direkte në formën e kursimeve më të larta për bizneset dhe familjet shqiptare dhe në formën e incentivave për rritjen e tregtisë ndërkufitare.

Ky kontekst zhvillimi ka marrë një përgjigje pozitive edhe nga investitorët vendas e të huaj. Brenda vendit, besimi i biznesit dhe konsumatorit është në nivele konsistente me një ekonomi në rritje e zgjerim.

Jashtë vendit, përmirësimi i mëtejshëm i renditjes së rrezikut sovran të vendit gjatë vitit 2025 është shoqëruar me rritjen e mëtejshme të investimeve të portofolit në tregun tonë financiar dhe të Investimeve të Huaja Direkte në ekonomi, duke treguar besim në rritje në perspektivat e zhvillimit të qëndrueshëm dhe afatgjatë të vendit.

Paralelisht me këto zhvillime, viti 2025 vijoi të ilustrojë disa probleme strukturore të ekonomisë shqiptare. Në veçanti, baza sektoriale e rritjes ekonomike nuk është e plotë, ndërsa tregu i punës po shfaq mungesa në rritje, si pasojë e trendeve të pafavorshme demografike, emigracionit, si dhe mospërputhjes së pjesshme midis aftësive të kërkuara nga punëdhënësit dhe atyre të disponuara nga punëmarrësit.

Megjithatë, stabiliteti ekonomik e financiar i vendit, bilancet e shëndosha të sektorit privat dhe atij financiar, si dhe besimi për të ardhmen, ofrojnë premisa inkurajuese se trendet pozitive të viteve të fundit do të vijojnë edhe në të ardhmen.

Nga këndvështrimi institucional, Banka e Shqipërisë do të vijojë të kujdeset që politikat e saj monetare e financiare, si dhe nismat rregullatore e zhvillimore, të japin një kontribut pozitiv në stabilitetin monetar e financiar të vendit, si një parakusht për një zhvillim të shpejtë, të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës në afatin e gjatë.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Të dhënat paraprake kanë treguar se edhe për vitin 2025, rritja ekonomike është mbështetur kryesisht në sektorët e lidhur me turizmin dhe pasuritë e paluajtshme. Shihni rreziqe në perspektivë të lidhura me varësinë e lartë të ekonomisë nga këta sektorë dhe me një zbehje të ciklit rritës të tyre? Si mund të ulet kjo varësi dhe çfarë duhet bërë për të ruajtur ritme të shëndetshme të rritjes ekonomike në horizontin afatmesëm dhe afatgjatë?

Rritja ekonomike e dy viteve të fundit ka pasqyruar zgjerimin e sektorit të ndërtimit dhe të shërbimeve, ky i fundit me një kontribut pa diskutim primar nga të ardhurat e turizmit, ndërkohë që sektori i industrisë dhe ai i bujqësisë kanë shënuar rënie të aktivitetit.

Ky zhvillim i diferencuar sektorial meriton padyshim diskutim e vëmendje.

Nga këndvështrimi i Bankës së Shqipërisë, kjo ecuri pasqyron si faktorë tranzitorë, ashtu edhe faktorë më të qëndrueshëm strukturorë.

FaktorĂ«t tranzitorĂ« kanĂ« natyrĂ« tĂ« dyfishtĂ«. SĂ« pari, kĂ«rkesa pĂ«r turizĂ«m nĂ« rajon e nĂ« ShqipĂ«ri ka pasur njĂ« rritje tĂ« shpejtĂ«, e cila ka sjellĂ« zgjerimin e sektorit tĂ« shĂ«rbimit dhe – bashkĂ« me tĂ« – atĂ« tĂ« ndĂ«rtimit, nĂ« pĂ«rgjigje tĂ« nevojave pĂ«r zgjerimin e kapaciteteve akomoduese.

Përkundrejt tyre, kërkesa për artikuj industrialë ka qenë relativisht e dobët dhe çmimet në rënie, sidomos në segmentet tradicionale të eksportit shqiptar.

SĂ« dyti, faza pozitive e pozicionit ciklik tĂ« vendit ka bĂ«rĂ« qĂ« kjo rritje kĂ«rkese nĂ« dy sektorĂ«t e mĂ«sipĂ«rm t’i vendosĂ« ata nĂ« pozita mjaft konkurruese nĂ« tregjet e brendshme tĂ« punĂ«s e tĂ« kapitalit, duke vĂ«shtirĂ«suar mĂ« tej pozicionin e sektorit tĂ« bujqĂ«sisĂ« e tĂ« industrisĂ«.

Maturimi i sektorit të turizmit në një horizont afatmesëm dhe balancimi më i mirë i kërkesës dhe i ofertës në ekonomi, do të pasqyrohen në një zbutje të këtyre presioneve gjatë dy viteve në vijim.

Nga ana tjetër, faktorët strukturorë pasqyrojnë një kombinim të problemeve specifike të sektorëve të industrisë dhe të shërbimit, të cilët kanë si emërues të përbashkët shkallën relativisht të ulët të produktivitetit dhe të konkurrueshmërisë në tregjet botërore.

Adresimi i këtyre problemeve kërkon natyrisht vëmendje, si nga vetë bizneset private që ushtrojnë aktivitetet në këta sektorë, ashtu edhe nga reforma të mëtejshme strukturore, të cilat ndihmojnë në rritjen e produktivitetit të përgjithshëm të ekonomisë shqiptare.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Në pjesën e dytë të vitit 2025, inflacioni bazë dhe në përgjithësi inflacioni i gjeneruar nga ekonomia e brendshme kanë shfaqur një tendencë të qartë në rritje. Cilët kanë qenë faktorët kryesorë dhe a shihni rreziqe për inflacionin të lidhura me rritjen e vazhdueshme të pagave?

Faktori kryesor i rritjes së inflacionit bazë dhe atij të brendshëm ka qenë përshpejtimi i çmimit të qirasë, inflacioni i të cilit u rrit nga 2.1% në muajin mars në 6.7% në muajin tetor, duke mbetur i pandryshuar në muajin nëntor.

Ndërkohë, rritja e disa prej çmimeve të shërbimeve të lidhura me turizmin është balancuar nga rënia e çmimeve të disa mallrave, pjesë e këtyre matjeve të inflacionit bazë e të brendshëm.

Aktualisht, rritja e qirasĂ« pĂ«rbĂ«n burimin kryesor tĂ« presioneve tĂ« brendshme inflacioniste, por nĂ« mungesĂ« tĂ« rritjeve tĂ« pĂ«rsĂ«ritura nĂ« tĂ« ardhmen, efekti i saj mbi inflacionin pritet tĂ« jetĂ« i pĂ«rkohshĂ«m. Nga ana tjetĂ«r, presionet qĂ« lidhen me gjendjen e ekonomisĂ« dhe tregun e punĂ«s mbeten tĂ« qĂ«ndrueshme dhe nĂ« linjĂ« me objektivin tonĂ« pĂ«r inflacionin, duke reflektuar njĂ« ekonomi e cila po rritet pranĂ« potencialit. Sikurse rezulton nga analizat tona, nivelet e ulĂ«ta tĂ« inflacionit tĂ« importuar dhe tĂ« çmimeve tĂ« ushqimeve – subjekt i goditjeve tĂ« ofertĂ«s – mbajnĂ« inflacionin poshtĂ« objektivit 3%.

Sa u takon pagave, rritja e tyre ka reflektuar rritjen e aktivitetit ekonomik dhe të produktivitetit në disa sektorë, si dhe mungesat në fuqinë punëtore dhe formalizimin e mëtejshëm të ekonomisë.

Deri tani, përcjellja e pagave në çmime ka qenë e kufizuar dhe nuk ka gjeneruar efekte të raundit të dytë, e mbështetur nga rritja e produktivitetit, rënia e marzheve të fitimit të bizneseve, si dhe nga qëndrimi i kujdesshëm i politikës monetare, i reflektuar në pritjet e ankoruara për inflacionin.

Megjithatë, Banka e Shqipërisë po monitoron nga afër raportin mes rritjes së pagave dhe produktivitet, pasi një divergjencë afatgjatë e tyre do të përbënte një rrezik për inflacionin në të ardhmen. Në këtë kuadër, politika jonë monetare do të mbetet e orientuar nga të dhënat e reja, qasje kjo që na mundëson të jemi fleksibël dhe efikas ndaj zhvillimeve të reja.

 

Gjatë dy viteve të fundit, Banka e Shqipërisë ka kryer ndërhyrje të përmasave të mëdha në tregun e këmbimit valutor. Mendoni se ndërhyrjet e zgjatura në tregun e këmbimit e kanë shmangur Bankën e Shqipërisë nga objektivi i saj primar i shënjestrimit të inflacionit dhe nga përdorimi i instrumentit të saj kryesor të ndërhyrjes në funksion të këtij objektivi, normave të interesit?

Kursi i këmbimit të Lekut ka ardhur në forcim të vazhdueshëm gjatë tre viteve të fundit, i cili ka pasqyruar përmirësimin e vazhduar të bilancit të shkëmbimeve tregtare e financiare me jashtë të vendit, si dhe reduktimin e primeve të rrezikut dhe rritjen e besimit në monedhën kombëtare.

Në mënyrë të përmbledhur:

Deficiti i llogarisĂ« korrente ka regjistruar rĂ«nie, nga niveli mesatar prej 7.5% tĂ« PBB-sĂ« nĂ« periudhĂ«n 2015 – 2021, nĂ« njĂ« mesatare prej 3.4% tĂ« PBB-sĂ«, nĂ« periudhĂ«n 2022 – 2024 dhe njĂ« suficit 0.3% nĂ« tre tremujorĂ«t e parĂ« tĂ« vitit 2025.

Kjo ecuri Ă«shtĂ« diktuar nga rritja e shpejtĂ« e eksporteve, e nxitur nga rritja e eksporteve tĂ« turizmit. PĂ«r ilustrim, eksportet totale shqiptare janĂ« rritur nga 4.7 nĂ« 9.1 miliardĂ« euro nĂ« horizontin 2021 – 2024, duke shĂ«nuar rritje tĂ« mĂ«tejshme prej rreth 10% nĂ« tre tremujorĂ«t e parĂ« tĂ« vitit 2025.

Po ashtu, eksportet e turizmit janĂ« rritur nga 1.9 nĂ« 5 miliardĂ« euro nĂ« horizontin kohor 2021 – 2024, duke u rritur mĂ« tej me 14.5% nĂ« tre tremujorĂ«t e parĂ« tĂ« vitit 2025.

Paralelisht me to, fluksi i Investimeve tĂ« Huaja Direkte ka ardhur nĂ« rritje, duke kaluar nga 1 nĂ« 1.6 miliardĂ« euro nĂ« horizontin kohor 2021 – 2024, pĂ«r t’u rritur mĂ« tej me 4.3% nĂ« tre tremujorĂ«t e parĂ« tĂ« vitit 2025.

KĂ«to zhvillime kanĂ« gjeneruar njĂ« tepricĂ« valute nĂ« tregun e brendshĂ«m, tepricĂ« e cila – sĂ« bashku me rritjen e besimit nĂ« monedhĂ«n tonĂ« kombĂ«tare – ka sjellĂ« presione pĂ«r forcimin e Lekut.

Në këto rrethana, Banka e Shqipërisë ka rritur praninë në tregun valutor gjatë dy viteve të fundit, duke tërhequr një pjesë të konsiderueshme të kësaj oferte të shtuar dhe duke zbutur ritmin e forcimit të kursit të këmbimit.

Në këtë kontekst, gjejmë me vend të bëj tre sqarime.

Së pari, ndërhyrja jonë në tregun e brendshëm valutor ka qenë dhe mbetet një ndërhyrje e përkohshme. Synimi i kësaj ndërhyrjeje nuk ka qenë mbrojtja e ndonjë niveli të caktuar të kursit të këmbimit, por amortizimi i shpejtësisë së ndodhjes së këtij fenomeni.

PĂ«rmbushja e kĂ«tij objektivi u gjykua e dobishme, sepse cektĂ«sia e tregut tĂ« brendshĂ«m valutor ishte premisĂ« pĂ«r njĂ« volatilitet tĂ« shtuar tĂ« kursit dhe – nĂ« raste ekstreme – potencialisht edhe pĂ«r shmangie tĂ« tij nga fondamentet.

Si volatiliteti i shtuar, ashtu edhe një shmangie nga fondamentet mund të kishin pasoja potenciale negative në stabilitetin monetar dhe financiar të vendit. Sa më sipër, kjo ndërhyrje nuk e cenon regjimin valutor të aplikuar në Shqipëri, i cili ka qenë dhe mbetet një regjim i lirë i kursit të këmbimit.

Niveli i kursit të këmbimit në afatin e gjatë do të diktohet gjithnjë nga raporti i kërkesës dhe ofertës për valutë në tregun e brendshëm. Banka e Shqipërisë, në përputhje me regjimin valutor, politikën dhe rregulloret përkatëse, do të jetë e pranishme në treg vetëm nëse konstaton një funksionim jo-normal të tregut valutor apo premisa për cenimin e stabilitetit monetar e financiar të vendit.

Së dyti, ecuria e kursit të këmbimit ka qenë dhe mbetet një faktor me peshë jo të vogël në inflacion dhe për rrjedhojë në qëndrimin e politikës monetare. Kjo do të thotë që politika monetare e Bankës së Shqipërisë i ka kushtuar gjithnjë vëmendje ecurisë së kursit të këmbimit dhe e ka faktorizuar atë në vendimmarrjen e politikës monetare.

PĂ«r ilustrim, forcimi i shpejtĂ« i kursit gjatĂ« viteve 2022-2024 ishte faktori primar, i cili i mundĂ«soi ekonomisĂ« shqiptare tĂ« kishte njĂ« nivel mjaft mĂ« tĂ« ulĂ«t inflacioni nĂ« raport me partnerĂ«t tanĂ« tregtarĂ« dhe – po ashtu – njĂ« normalizim mjaft mĂ« tĂ« moderuar tĂ« politikĂ«s monetare dhe nivel mĂ« tĂ« ulĂ«t normash interesi krahasuar me ta.

Po ashtu, politika jonë monetare ka faktorizuar edhe ndikimin e kursit të këmbimit në kushtet monetare dhe inflacion gjatë vitit 2025, duke u kujdesur që qëndrimi i saj të jetë gjithnjë konsistent me përmbushjen e objektivit tonë të inflacionit.

Së treti, në një perspektivë më afatgjatë, niveli i rezervave valutore të Bankës së Shqipërisë ka qenë dhe do të jetë konsistent me kriteret e brendshme të mjaftueshmërisë.

Kjo rezervë valutore shërben si garantues i aftësisë paguese të vendit, si parandalues i goditjeve spekulative, si dhe si instrument përballimi i goditjeve ekstreme të paparashikuara ekonomike apo financiare.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Si e parashikoni ecurinë e ekonomisë shqiptare gjatë vitit 2026? Cilat besoni se do të jenë sfidat kryesore për ekonominë shqiptare?

Projeksionet tona për të ardhmen janë pozitive.

NĂ« vija tĂ« pĂ«rgjithshme, nĂ« horizontin afatmesĂ«m qĂ« mbulon periudhĂ«n 2026 – 2028, ne presim njĂ« rritje ekonomike tĂ« qĂ«ndrueshme dhe pranĂ« potencialit, tĂ« udhĂ«hequr nĂ« masĂ«n mĂ« tĂ« madhe nga zgjerimi i konsumit dhe investimeve tĂ« sektorit privat, por tĂ« mbĂ«shtetur edhe nga njĂ« kontribut margjinal pozitiv – ndonĂ«se nĂ« ngadalĂ«sim – tĂ« sektorit tĂ« turizmit.

Nga ana tjetër, inflacioni i çmimeve të konsumit pritet të kthehet gradualisht në objektiv gjatë vitit të ardhshëm, i nxitur nga një ecuri e balancuar e kërkesës dhe ofertës agregate, nga një stabilitet më i madh i kursit të këmbimit dhe nga pritje të ankoruara për të ardhmen.

KĂ«to projeksione faktorizojnĂ« gjykimin tonĂ« se ambienti i huaj do tĂ« ketĂ« ecuri relativisht tĂ« stabilizuar, tĂ« karakterizuar nga njĂ« rritje pozitive – ndonĂ«se e ngadaltĂ« – e partnerĂ«ve tanĂ« tregtarĂ« tĂ« EurozonĂ«s. Po ashtu, ato faktorizojnĂ« pritjet pĂ«r njĂ« ecuri tĂ« stabilizuar tĂ« politikĂ«s fiskale, brenda kontureve aktuale tĂ« deficitit dhe duke vijuar tĂ« gjenerojĂ« njĂ« trajektore rĂ«nĂ«se tĂ« borxhit publik.

Megjithatë, sfidat natyrisht mbeten të pranishme.

Materializimi i rreziqeve gjeopolitike në ambientin e jashtëm apo intensifikimi i konflikteve tregtare mund të devijojnë trajektoren e zhvillimit të vendit nga parashikimet tona, duke kërkuar monitorim të vazhdueshëm dhe reagim të hershëm.

Po ashtu, zhvillimet e pafavorshme demografike, ndryshimet klimatike, si dhe revolucioni teknologjik e digjital, mbeten sfida afatgjata strukturore me të cilat do të përballet zhvillimi i vendit.

Adresimi i tyre kërkon investime të mëtejshme në arsim e shëndetësi, si instrumente të domosdoshme për rritjen afatgjatë të produktivitetit, si dhe forcimin e rrjeteve të sigurisë, përfshi edhe rishikimin e reformës të sistemit të pensioneve.

Në gjykimin tonë, momenti pozitiv i zhvillimeve ekonomike në vend, si dhe përshpejtimi i procesit të anëtarësimit në Bashkimin Europian ofrojnë një oportunitet që nuk duhet humbur për implementimin e agjendës së reformave strukturore.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Si e vlerësoni ecurinë e sistemit bankar dhe financiar gjatë vitit 2025 dhe cilat janë pritshmëritë tuaja kryesore për ecurinë e sektorit në vitin 2026?

Viti 2025 ishte një tjetër vit pozitiv për sektorin tonë bankar. Veprimtaria e tij u zgjerua me ritme të kënaqshme, e mbështetur nga rritja e depozitave të publikut dhe e orientuar drejt kreditimit dhe investimeve në tituj.

Veprimtaria bankare mbeti fitimprurëse, në nivele të afërta me vitin e kaluar. Treguesit e kapitalizimit të sektorit bankar dhe ata të likuiditetit, rezultuan në nivele shumë të mira. Kreditimi ruajti ritmet e larta të rritjes, ku kontributi pozitiv i kreditimit në Lek ishte më i lartë se ai i valutës.

Kredia për individët shkoi kryesisht drejt kredisë për konsum dhe asaj për blerje të pasurive të paluajtshme. Kredia për biznese u përdor kryesisht për kapital qarkullues dhe për investime.

Për vitin 2026, ne presim që ecuria pozitive e veprimtarisë së sektorit bankar të vazhdojë. Ritmet e kreditimit do të vijojnë të mbeten të mira, në kushtet kur kërkesa mbetet e qëndrueshme, e mbështetur mbi ecurinë pozitive të të ardhurave.

Nga ana e ofertës, rritja e depozitave do të mbështesë rritjen e kredisë, ndonëse në këtë drejtim, bankat duhet të konsiderojnë edhe kërkesat për kapital që kërkohen nga kuadri rregullator. Veprimtaria do të vijojë të gjenerojë nivele të mira të fitimit, e mbështetur nga ecuria pozitive e të ardhurave neto nga interesi, dhe të ardhurave të tjera.

GjatĂ« vitit tĂ« ardhshĂ«m, performanca e sistemit financiar dhe e sektorit bankar, si dhe rregullimit dhe mbikĂ«qyrjes sĂ« tij, do t’i nĂ«nshtrohet vlerĂ«simit profesional tĂ« ekipit tĂ« pĂ«rbashkĂ«t tĂ« Fondit Monetar NdĂ«rkombĂ«tar dhe tĂ« BankĂ«s BotĂ«rore, si pjesĂ« e Programit tĂ« VlerĂ«simit tĂ« Sektorit Financiar (FSAP).

Ne presim që ky vlerësim të konfirmojë gjendjen e qëndrueshme të sektorit bankar, dhe të ofrojë drejtimet për përmirësime të mëtejshme. Gjatë vitit 2026, ne presim që të nisin veprimtarinë e tyre të plotë dy banka të cilat në 2025-n morën licencën paraprake.

Në këtë mënyrë, struktura e sektorit tonë bankar do të bëhet më e larmishme, konkurrenca do të rritet dhe mundësitë e zgjedhjes së publikut shqiptar për shërbime bankare do të zgjerohen.

 

Raporti i kredive me probleme ka qenë në stanjacion gjatë vitit 2025, pas një tendence disavjeçare në rënie. Cilat kanë qenë arsyet dhe a shihni rreziqe për rikthim të rritjes së këtij treguesi gjatë 2026?

ËshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« raporti i kredive me probleme, pas njĂ« rĂ«nieje tĂ« qĂ«ndrueshme nĂ« vitet e kaluara, Ă«shtĂ« luhatur gjatĂ« pjesĂ«s mĂ« tĂ« madhe tĂ« kĂ«tij viti pranĂ« nivelit 4% dhe pritet ta mbyllĂ« kĂ«tĂ« vit nĂ« njĂ« nivel lehtĂ«sisht mĂ« tĂ« lartĂ«.

Moderimi i rënies së treguesit të kredive me probleme ishte i pritshëm, në kushtet e rritjes së shpejtë të kredisë në vitet e fundit, por ecuria e tyre gjatë këtij viti është përcaktuar nga raste të veçanta.

Sidoqoftë, është e nevojshme që bankat të ruajnë vëmendjen në procesin e analizës së aplikimeve për kredi, si dhe gjatë monitorimit të saj.

Në një qasje më të përgjithshme, duhet bërë kujdes që të kontrollohet dhe të moderohet efekti i mundshëm i zgjerimit të shpejtë të kredisë dhe i rritjes së konkurrencës në treg në relaksimin e standardeve të kreditimit.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

Gjatë vitit 2025, Banka e Shqipërisë aplikoi disa masa kufizuese për kredinë për blerjen e banesave nga individët. Si i vlerësoni rezultatet e deritanishme të këtyre masave dhe çfarë ndikimesh prisni të japin në ecurinë e kredisë për shtëpi në vitin 2026?

Masat që mori Banka e Shqipërisë në maj të 2025-s filluan të zbatohen nga sektori bankar në tremujorin e tretë të vitit. Këto masa synojnë ruajtjen e cilësisë së mirë të ekspozimeve të sektorit bankar në tregun e pasurive të paluajtshme rezidenciale, në kushtet e rritjes së shpejtë të kredisë për pasuri të paluajtshme dhe të çmimeve të banesave në vitet e fundit.

Masat konsistonin në vendosjen e kufijve të sipërm mbi dy treguesit e standardeve të kredisë së re për blerjen e pasurive të paluajtshme rezidenciale, konkretisht mbi raportin e vlerës së kredisë ndaj vlerës së kolateralit dhe raportin e shërbimit të borxhit ndaj të ardhurave të kredimarrësit.

Këto masa, të cilat u kalibruan duke u nisur nga struktura ekzistuese e kredisë për blerje të pasurive të paluajtshme rezidenciale në sektorin bankar, u zbatuan duke konsideruar llojin e monedhës dhe qëllimin e përdorimit të pronës së blerë.

NĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« kĂ«to masa tĂ« mos paraqisnin njĂ« kufizim tĂ« tepruar pĂ«r aplikime specifike qĂ« bankat do t’i vlerĂ«sonin me interes, atyre iu lejua tĂ« kapĂ«rcenin kufijtĂ« e pĂ«rcaktuar nĂ« treguesit e pĂ«rzgjedhur, brenda njĂ« kuote tĂ« caktuar.

Aktualisht, jemi duke analizuar të dhënat që kanë sjellë bankat për tremujorin e tretë të vitit dhe rezultatet konkrete nuk i kemi ende.

Megjithatë, do të nevojitet më shumë se një tremujor me të dhëna, për të kuptuar drejt ecurinë e ekspozimeve të targetuara dhe efektin e masave. Më tej, rezultatet do të vendosen në kontekstin e përgjithshëm të ecurisë së kredisë dhe të ecurisë së çmimeve në tregun e pasurive të paluajtshme.

Në këtë mënyrë do të gjykohet lidhur me nevojën për ndryshimin e këtyre masave, në formën e plotësimit të tyre me masa të tjera ose me rikalibrim të vlerave të kufijve të caktuar. Me kalimin e kohës, ne presim që këto masa të ulin ndjeshëm ekspozimet e bankave që i kanë treguesit e përmendur më sipër mbi vlerat kufi.

 

Burimi: Banka e Shqipërisë

 

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post BSH: Pritshmëritë për ekonominë janë pozitive, por duhet ulur varësia nga sektorët e veçantë appeared first on Revista Monitor.

↗

“Bilanci i njĂ« dekade tĂ« KI, dialogu biznes-qeveri dhe sfidat drejt BE”

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

Intervistë me Diana Leka (Angoni), Drejtore e Sekretariatit të Këshillit të Investimeve

 

Për vite me radhë, Këshilli i Investimeve ka qenë në epiqendër të marrëdhënies qeveri-biznes duke synuar lehtësimin në komunikimin e problematikave dhe gjetjen e zgjidhjeve në funksion të një klime biznesi sa më të favorshme.

Në këtë intervistë, Diana Leka (Angoni), Drejtore e Sekretariatit të Këshillit të Investimeve, ndan një pasqyrë të qartë mbi këtë marrëdhënie, sfidat kryesore me të cilat përballet klima e të bërit biznes dhe progresin e reformave ndër vite.

Ajo analizon gjetjet kryesore nga anketat me biznesin, duke evidentuar problematikat strukturore, por edhe mundësitë që ofron procesi i integrimit europian.

Znj. Leka ndalet te roli i dialogut publik–privat dhe rĂ«ndĂ«sia e konsultimit efektiv pĂ«r mirĂ«zbatimin e politikave, si dhe kĂ«ndvĂ«shtrimi pĂ«r pritshmĂ«ritĂ« dhe prioritetet pĂ«r vitin 2026 dhe dekadĂ«n e ardhshme.

 

Sapo kemi lënë pas vitin 2025, a mund të bëjmë një bilanc se cilat janë disa nga momentet kyçe në vite që i konsideroni ende të rëndësishme sa i takon marrëdhënies së biznesit dhe qeverisë dhe ju si pikë takimi me rekomandimet tuaja të vazhdueshme?

Në kuadrin e klimës së investimeve, debati fokusohet kryesisht në tre shtylla: sa i qëndrueshëm është mjedisi politik, rritja ekonomike dhe si funksionon qeverisja/institucionet, përfshirë mirëzbatimin e kuadrit ligjor/rregullator.

Këshilli i Investimeve është fokusuar kryesisht te shtylla e tretë, që më specifikisht për biznesin lidhet me sa e lehtë është të regjistrosh një biznes e të paguash taksat, sa e lehtë është për një investitor të huaj të investojë në vend, sa e sigurt është prona dhe sa e hapur është ekonomia lokale ndaj tregjeve globale, sa i lehtë është aksesi në kredi apo instrumente të tjerë financiarë, si funksionojnë gjykatat në drejtim të zgjidhjes së çështjeve të biznesit, si funksionon tregu i punës, cila është cilësia e infrastrukturës, rrjeteve të komunikimit IT dhe furnizimit me energji, të rinovueshme etj.

Sigurisht, një vend të rëndësishëm zë edhe cilësia e shërbimeve të arsimit apo shëndetësisë, si edhe sa ekonomia në përgjithësi, si edhe ligjet, mbështesin investimet që stimulojnë digjitalizimin dhe inovacionin.

Këto problematika janë diskutuar në tryezën e Këshillit, duke mundësuar një model ndryshe dialogu mes qeverisë/institucioneve dhe komunitetit të biznesit, ku argumentet kanë nxitur palët të dëgjojnë e të japin rekomandime. Më specifikisht do të veçoja:

A) Përfshirja në kohë e biznesit në diskutimet për politikat e miradministrimit fiskal, që mbetet thelbësore për të siguruar mirëzbatimin e tyre.

NĂ« vitet 2015–2018, nĂ« KI u prioritizuan e debatua çështje mbi ndĂ«rveprimin e biznesit me tatimet dhe doganat, informalitetin dhe rimbursimin e TVSH-sĂ«, ankimimin administrativ apo incentivat e investimeve, qĂ« nĂ« atĂ« kohĂ« pĂ«rfaqĂ«sonin sfida jetike pĂ«r biznesin.

PĂ«rtej progresit dhe disa ndryshimeve tĂ« rĂ«ndĂ«sishme (45 ndĂ«rhyrje ligjore dhe rregullatore), kjo problematikĂ« ende mbetet pĂ«r t’u adresuar nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« sistematike, qoftĂ« nĂ«pĂ«rmjet kĂ«shillit fiskal apo instrumenteve tĂ« tjera, pĂ«rfshirĂ« edhe KĂ«shillin e Investimeve, veçanĂ«risht nĂ« kuadrin e proceseve integruese.

B) PĂ«r njĂ« mirĂ«zbatim tĂ« ligjeve, ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si angazhimi mĂ« serioz i palĂ«ve kundrejt procesit tĂ« konsultimit publik, si njĂ« instrument qĂ« lehtĂ«son zbatimin nĂ« praktikĂ« tĂ« ligjeve. Pandemia na mĂ«soi qĂ« sfidat kombĂ«tare mund tĂ« pĂ«rballohen mĂ« mirĂ« nĂ«se palĂ«t privat–publik komunikojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n e duhur dhe me besim tĂ« ndĂ«rsjellĂ«.

P.sh. qeveria ndërhyri me masa si shtyrja e pagesave të tatimeve, mbështetje financiare për pagat dhe garanci sovrane për kredi për bizneset, të cilat u dizajnuan duke marrë parasysh kërkesat dhe realitetin e bizneseve, ku KI ishte tashmë një strukturë e ngritur dhe që kontribuoi në proces.

Ndërkohë, subjektet ende evidentojnë se ka mjaft raste se koha për konsultim është shumë e shkurtër, përgjigjet institucionale të argumentuara mungojnë dhe një pjesë e konsiderueshme e rekomandimeve nuk merret parasysh, duke krijuar ndjesinë se ekziston ende një problem dëgjimi, si në nivel qendror edhe vendor.

Ndërkohë, edhe bizneset duhet të angazhohen e të advokojnë në mënyrë më të zgjuar, pasi vëllimi i ligjeve që prekin ekonominë në kuadrin e proceseve integruese është shumë i madh dhe kërkon vëmendje të madhe tani, jo më vonë, pasi të miratohen e të bëhen të detyrueshme.

Në rrugëtimin drejt integrimit europian, një bashkëpunim më transparent dhe më i qëndrueshëm midis sektorit publik dhe atij privat mbetet thelbësor për optimizimin e përfitimeve që ofron integrimi, veçanërisht mirëfunksionimi i tregut të brendshëm në drejtim të sigurisë dhe cilësisë dhe stimulimin e konkurrencës së ndershme.

C) Formalizimi dhe prioritizimi i mbështetjes së biznesit të mesëm dhe të vogël, në kuadrin e përshpejtimit të futjes së vendit në BE.

Në këtë fazë, procesi udhëhiqet kryesisht nga institucionet, duke ofruar mundësi të shkëlqyera për investime nga një perspektivë afatgjatë.

Por nĂ« analizat e KI mbi sfidat e sipĂ«rmarrjes, mbi produktivitetin, inovacionin dhe harmonizimin me standardet e BE-sĂ«, na rezulton se nga njĂ« perspektivĂ« lokale “win-win”, bizneset duhet tĂ« reflektojnĂ« sa mĂ« parĂ« dhe tĂ« organizohen e tĂ« advokojnĂ« mĂ« tepĂ«r pĂ«r tĂ« drejtat e tyre, ndĂ«rsa qeveria dhe donatorĂ«t duhet tĂ« reflektojnĂ« mbi instrumente tranzitore.

 

Cilat janë sfidat që shihni për biznesin nga anketat tuaja dhe ku duhet të fokusohen më shumë (dije në burimet njerëzore, investime në teknologji dhe informacion, digjitalizimi)?

Puna e KI-sĂ« bazohet nĂ« perceptimet e anĂ«tarĂ«ve tĂ« saj nga radhĂ«t e biznesit mbi sfidat qĂ« ata hasin gjatĂ« ushtrimit tĂ« aktivitetit tĂ« tyre. NĂ« kĂ«tĂ« drejtim, anketat janĂ« njĂ« nga mjetet qĂ« ne pĂ«rdorim pĂ«r tĂ« “zbuluar” çështjet kryesore qĂ« e shqetĂ«sojnĂ« biznesin.

Kështu, bazuar në anketimin më të fundit mbi klimën e investimeve në vend, informaliteti mbetet një nga sfidat thelbësore dhe të rëndësishme në ekonominë shqiptare me të cilën biznesi përballet çdo ditë.

Që nga viti 2017 e deri më sot, perceptimi i informalitetit në vend mbetet i qëndrueshëm dhe i lartë: 7 nga 10 kompani deklarojnë se informaliteti është i pranishëm në treg. Ky stabilitet tregon se, pavarësisht ndërhyrjeve të viteve të fundit, informaliteti perceptohet ende si një fenomen i rrënjosur dhe i vazhdueshëm. Faktorët kryesorë nxitës të informalitetit identifikohen korrupsioni dhe konkurrenca e pandershme.

Gjithashtu, biznesi percepton se klima e të bërit biznes në Shqipëri sot ndikohet kryesisht nga tre elemente kritike: efikasiteti i sistemit gjyqësor dhe mbrojtja e të drejtave të biznesit, niveli i korrupsionit dhe niveli i llogaridhënies/transparencës institucionale, si dhe cilësia dhe kostot e fuqisë punëtore.

Një sistem gjyqësor i dobët dhe korrupsioni ulin besimin dhe sigurinë për biznesin, ndërsa sfidat me fuqinë punëtore dhe kostot e saj ndikojnë në produktivitet dhe konkurrueshmëri. Përmirësimi i këtyre elementeve është kritik për të përmirësuar klimën e biznesit dhe për të tërhequr investime të qëndrueshme.

 

 

Duke pasur parasysh pozicionin aktual tĂ« vendit tonĂ« nĂ« rrugĂ«n drejt integrimit nĂ« BE, do tĂ« thosha qĂ« sfida kryesore pĂ«r bizneset do tĂ« jetĂ« aftĂ«sia pĂ«r t’u pĂ«rshtatur me rregullat dhe kĂ«rkesat e tregut europian, sidomos nĂ« drejtim tĂ« respektimit tĂ« standardeve nĂ« prodhim/shĂ«rbim.

Mendoj se sa më shpejt kompanitë ta kuptojnë këtë, aq më i lehtë do të jetë edhe kalimi drejt këtij tregu të madh e shumë konkurrues.

Investimet në teknologji, digjitalizim dhe burime njerëzore janë parakusht për të mundësuar rritjen e standardeve.

Nga anketimi ynë më i fundit doli se kompanitë shqiptare kanë pritshmëri shumë pozitive ndaj integrimit në BE, por u mungon informacioni i qartë në lidhje me këtë proces, dhe kjo mendoj se është një nga problematikat që meriton vëmendje të veçantë jo vetëm nga ana e institucioneve, por edhe nga dhomat dhe shoqatat e biznesit, të cilat duhet të fillojnë sa më shpejt procesin e informimit dhe trajnimit të kompanive, duke marrë parasysh edhe faktin që pjesa më e madhe e kompanive në vend janë NMVM.

 

 

Cilat janë disa nga aspektet ku administrata duhet të përmirësohet si refleksion i rekomandimeve që keni dhënë ju pas anketave të zhvilluara me biznesin?

Dua të ritheksoj se ndërveprimi i biznesit me institucionet ka qenë në vëmendjen tonë në mënyrë të qëndrueshme, me fokus administrimin fiskal dhe fiskalizimin, inspektimet, ankimimin administrativ, rimbursimin e TVSH-së, e-lejet, konsultimin publik etj.

Lufta ndaj korrupsionit, qëndrueshmëria institucionale dhe ligjore, llogaridhënia, transparenca dhe rritja e profesionalizmit, si dhe konsultimi efektiv i drafteve me biznesin, janë aspekte të cilat duhet të jenë në fokus të administratës qendrore dhe vendore.

 

Fushat në të cilat ju ndaleni me anketat tuaja janë nga më të ndryshmet dhe rekomandimet janë të shumta. Sa të ndërgjegjësuara/angazhuara janë sipërmarrjet apo institucionet për të reflektuar mbi këto propozime që synojnë përmirësimin e klimës së të bërit biznes?

Mendoj se situata ka ndryshuar në kahun pozitiv, pasi ne monitorojmë në vijimësi. Nga përditësimi i fundit në qershor 2025, evidentojmë përshpejtim të angazhimit të institucioneve dhe shoqatave të biznesit në tre drejtime:

a) në lidhje me zgjidhjen e problematikave të aksesit në financë,

b) inovacionit dhe digjitalizimit të Ndërmarrjeve Mikro, të Vogla dhe të Mesme (NMVM-ve), si dhe

c) operacionalizimit të Zonave të Teknologjisë dhe Zhvillimit Ekonomik (TEDA-ve). Këto ndërhyrje evidentojnë një reflektim të angazhimit institucional për të përshpejtuar reformat strukturore dhe për të konsoliduar klimën e biznesit sipas standardeve europiane dhe kërkesave të kapitujve negociues në fushat e zhvillimit ekonomik, konkurrencës dhe mjedisit të favorshëm për investime.

Një informacion të përditësuar e gjeni në www.investmentcouncil.com.al/impact.

 

 

Cilët janë sektorët që kanë më shumë potencial/sfida sipas jush dhe cilat janë masat që duhet të merren nga të gjithë aktorët për të rritur përfitimin final të ekonomisë (kam këtu parasysh turizmin, energjinë, eksportet në tërësi dhe secili prej tyre ka ngërçet e veta me nevojën për investime apo nxitjen e arsimit profesional të profilizuar sipas nevojës etj.)?

Investimet në sektorë si energjia e rinovueshme, turizmi, ndërtimi, logjistika apo rritja e përpunimit në vend të burimeve natyrore mund të konsiderohen sektorë me potencial për vendin.

Ndërkohë, sfida në konkurrueshmëri dhe zgjerim tregu do të hasë sektori prodhues dhe agro-përpunues, sepse me hapjen e vendit do të përballen më drejtpërdrejt me kërkesat e rrepta për standarde teknike dhe certifikime.

Këtu barrierat janë më të thelluara për shkak të fragmentimit, mungesës së pajisjeve moderne të kontrollit të cilësisë dhe vështirësisë për të përmbushur kërkesat e zinxhirëve të furnizimit europian.

Nga ana tjetër, p.sh. sektori i shërbimeve, veçanërisht TIK-u dhe shërbimet profesionale, kanë dinamikë më të lartë dhe akses më të lehtë në tregje ndërkombëtare, kryesisht falë barrierave më të ulëta teknike dhe natyrës së produkteve digjitale. Ndërsa sektori i turizmit do të përballet me sfida që lidhen me mungesën e standardeve në industrinë e hoteleve, bujtinave dhe shërbimeve të tjera, duke përfshirë certifikimin me yje.

Për të përmbushur këto standarde, bizneset duhet të bëjnë investime të konsiderueshme; për shembull, për përmirësimin e sigurisë nga zjarri, duhet të investojnë në sistemet e paralajmërimit dhe fikjes automatike, rrugët e evakuimit, si dhe në elemente të tjera të infrastrukturës, përfshirë pajisjet, mobilimin dhe pajisjet elektrike, për të garantuar përputhshmërinë me standardet e BE-së dhe për të rritur cilësinë e shërbimeve turistike.

Ndaj ne, Këshilli i Investimeve, kemi sugjeruar krijimin e instrumenteve tranzitore, si p.sh. grante apo kredi të buta, për të mbështetur adaptimin e industrisë ndaj kërkesave të standardeve europiane.

 

Si e parashikoni vitin 2026 së pari për platformën tuaj, pra ku do të fokusoheni, dhe së dyti për biznesin dhe ekonominë në tërësi nga ajo që shihni?

Në fakt, ne sapo jemi vlerësuar me çmimin e vitit 2025 nga Dhoma e Tregtisë së Tiranës në lidhje me kontributin në drejtim të stimulimit të reformave rregullatore të klimës së investimeve në vend.

Ky sigurisht që është një vlerësim i veçantë, që na vë përpara detyra të mëdha për 2026.

Mendoj se dekada e re e aktivitetit të Këshillit të Investimeve do të jetë një bashkëpunim më i konsoliduar me komunitetin e biznesit dhe institucionet për të lehtësuar përshtatjen dhe integrimin në tregun e përbashkët europian.

Ne kemi evidentuar që mes komunitetit të biznesit, në veçanti NMVM-ve, ka mungesë informacioni në lidhje me këtë proces dhe ndikimin që do të ketë mbi aktivitetin e tyre; prandaj duhet të fillojë sa më shpejt një punë informuese dhe një fushatë ndërgjegjësimi për Ndërmarrjet e Vogla e të Mesme në vend.

Në bashkëpunim me dhomat dhe shoqatat e biznesit, institucionet duhet të fillojnë ngritjen e grupeve të punës për të mundësuar informimin në kohë dhe në mënyrën e duhur.

Besoj se KI mbetet një hub serioz i dijeve dhe monitorimit të problematikave të biznesit në vend dhe sigurisht do të veprojë në një standard si një urë lidhëse mes tyre, duke shfrytëzuar edhe eksperiencën e krijuar në këto 10 vite aktivitet.

 

 

Lexoni edhe:

Dilemat e ekonomisë, nga pesimismi i bizneseve te rreziku i flluskës në ndërtim

The post “Bilanci i njĂ« dekade tĂ« KI, dialogu biznes-qeveri dhe sfidat drejt BE” appeared first on Revista Monitor.

↗

Punësimi në SHBA rritet më pak se pritshmëritë, papunësia bie

✇Revista Monitor
By: Megi Dumi

Punësimi në SHBA u rrit me vetëm 50 mijë vende pune në dhjetor, dukshëm nën pritshmëritë e tregut, duke sinjalizuar një ngadalësim të mëtejshëm të tregut të punës në fund të vitit 2025. Megjithatë, norma e papunësisë zbriti lehtë në 4.4%, pasi përfundoi mbyllja e qeverisë federale, sipas të dhënave zyrtare.

Rritja e dobët u reflektua kryesisht te sektori privat, ku punësimi mbeti i vakët, ndërsa vendet e punës në industri u tkurrën sërish. Nga ana tjetër, pagat u rritën me 0.3% në dhjetor dhe shënuan një rritje vjetore 3.8% për 2025, mbi normën e inflacionit, duke treguar se presionet mbi kostot e punës mbeten të qëndrueshme.

Për gjithë vitin 2025, rritja e punësimit renditet ndër më të dobëtat që nga viti 2010. Sipas vlerësimeve të Indeed Hiring Lab, ekonomia amerikane krijoi mbi 1.4 milion vende pune më pak nga sa do të pritej nëse do të ruhej ritmi i vitit 2024. Rishikimet në rënie të të dhënave të muajve të mëparshëm kanë shtuar dyshimet mbi forcën reale të tregut të punës.

Megjithatë, pamja mbetet e paqartë. Sondazhi i familjeve tregoi punësim më të qendrueshëm dhe rënie të papunësisë, ndërsa rritja e pagave dhe rezistenca e ekonomisë, e reflektuar edhe në pritshmëritë për një tremujor të katërt të fortë në rritjen e PBB-së, e bëjnë Rezervën Federale më të kujdesshme për ulje të shpejta të normave të interesit.

Tregjet reaguan me rritje të moderuar të aksioneve, ndërsa rendimentet e obligacioneve u rritën, duke sinjalizuar se një ulje e normave në janar është pothuajse e përjashtuar.

Investitorët tani po zhvendosin vëmendjen te të dhënat e inflacionit javën e ardhshme, të cilat pritet të luajnë rol kyç në përcaktimin e hapave të ardhshëm të politikës monetare të Fed. / Bloomberg

The post Punësimi në SHBA rritet më pak se pritshmëritë, papunësia bie appeared first on Revista Monitor.

↗

Tenisi lë pas futbollin si rezultat i një strategjie strukturore afatgjatë

✇Revista Monitor
By: Mira Leka

NĂ« vitin 2025, pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« nĂ« historinĂ« e sportit italian, Federata Italiane e Tenisit dhe Padel (Federazione Italiana Tennis e Padel – FITP) regjistroi vlerĂ«n mĂ« tĂ« lartĂ« tĂ« prodhimit nga tĂ« gjitha federatat kombĂ«tare sportive, duke lĂ«nĂ« pas edhe FederatĂ«n Italiane tĂ« Futbollit (Federazione Italiana Giuoco Calcio – FIGC).

Kjo shifër shënon një moment historik dhe nuk mund të nënvlerësohet si rezultat i një sezoni veçanërisht të favorshëm.

Sipas analizave ekonomike-financiare tĂ« publikuara nga “Il Sole 24 Ore”, tĂ« ardhurat totale tĂ« FITP i tejkaluan 230 milionĂ« euro, ndĂ«rsa ato tĂ« FIGC arritĂ«n pak mĂ« shumĂ« se 200 milionĂ« euro.

Që në vitin 2024, hendeku ishte ngushtuar ndjeshëm (209 milionë euro kundrejt 224 milionë eurove), duke konfirmuar një trend progresiv dhe strukturor.

OA Sport thekson se kjo arritje nuk Ă«shtĂ« e rastĂ«sishme. ËshtĂ« rezultat i njĂ« vizioni afatgjatĂ«, qĂ« e ka shndĂ«rruar tenisin italian nĂ« njĂ« sistem sportiv dhe ekonomik tĂ« pjekur, i aftĂ« tĂ« ndĂ«rthurĂ« rezultatet konkurruese, qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« financiare dhe kapacitetin organizativ.

Sukseset sportive të vitit 2025 me siguri e kanë përshpejtuar këtë proces.

Për të dytin vit radhazi, Italia e mbylli si kampione bote për meshkuj dhe femra, falë triumfeve në Kupën Davis (për herë të tretë radhazi, objektiv që nuk ishte arritur asnjëherë që nga viti 1971 dhe e para e arritur në tokën vendase) dhe Kupën Billie Jean King.

Jannik Sinner fitoi dy tituj Grand Slam – Australian Open dhe Wimbledon – duke u bĂ«rĂ« italiani i parĂ« qĂ« hyn nĂ« Librin e ArtĂ« tĂ« fituesve tĂ« lojĂ«s individuale nĂ« turnetĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« tenisit, pĂ«rveçse fitoi edhe turneun Nitto ATP nĂ« Torino, pĂ«r tĂ« dytin vit radhazi.

Jasmine Paolini triumfoi në turneun ndërkombëtar BNL të Italisë, në lojën individuale dhe në atë dyshe, me Sara Errani, me të cilën fitoi edhe Roland Garros.

Italia vendosi gjithashtu një rekord për përfaqësim në finalet e meshkujve dhe femrave.

Por pika e vërtetë e kthesës i ka rrënjët në vitet e mëparshme, kur rezultatet konkurruese nuk jepnin ende kthime të menjëhershme. Në atë kohë, FITP nisi një riorganizim të thellë të qeverisjes, me një qasje drejtuese të frymëzuar nga logjika industriale dhe duke identifikuar te ngjarjet ndërkombëtare një levë strategjike zhvillimi.

Modeli federal dallohet edhe për efikasitetin e lartë strukturor. Kostot operative mbeten të ulëta dhe më shumë se 80% e vlerës së gjeneruar investohet sërish në zhvillimin e lëvizjes: trajnim teknik, organizim kompeticionesh dhe mbështetje të drejtpërdrejtë për shoqëritë.

Kjo qasje ka favorizuar zgjerimin e anëtarësisë, e cila sot vlerësohet në afërsisht 6.2 milionë praktikues dhe më shumë se 1.2 milionë anëtarë, me një rrjet klubesh në rritje të vazhdueshme.

Pra, kapërcimi i FIGC përfaqëson kulmin e një procesi transformimi strukturor që e ka bërë tenisin italian një sistem sportiv dhe ekonomik të përparuar, i aftë të gjenerojë vlerë në mënyrë të vazhdueshme dhe jo në mënyrë të kushtëzuar.

Futbolli mbetet qendror për sa i përket traditës, përhapjes dhe ndikimit mediatik, por tenisi duket të jetë sot sporti që mishëron më së miri një vizion modern: një ekosistem në të cilin rezultatet konkurruese nuk janë një qëllim i izoluar, shumëzuesi i një strategjie koherente, industriale dhe në afat të gjatë.

Në këtë kuptim, rekordi ekonomik i vitit 2025 nuk shënon një pikë mbërritjeje, por vulos hyrjen përfundimtare të tenisit italian në një fazë të re: atë të një sporti që ka mësuar të transformojë fitoret në një sistem dhe sistemin në rritje strukturore. / Federazione Italiana Giuoco Calcio

The post Tenisi lë pas futbollin si rezultat i një strategjie strukturore afatgjatë appeared first on Revista Monitor.

↗

Eksportet e Gjermanisë bien papritur, prodhimi industrial rritet

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Eksportet gjermane ranë në mënyrë të papritur, ndërsa prodhimi industrial shënoi një rritje të lehtë në nëntor, treguan të dhënat zyrtare, duke nxjerrë në pah si sfidat globale me të cilat përballet ekonomia më e madhe e Europës, ashtu edhe një përmirësim të moderuar në frontin e brendshëm.

Eksportet gjermane ranë me 2.5% në nëntor krahasuar me muajin paraardhës, të tërhequra poshtë nga rënia e dërgesave drejt vendeve të tjera të Bashkimit Europian dhe Shteteve të Bashkuara, sipas zyrës federale të statistikave.

Analistët e anketuar nga Reuters kishin pritur që eksportet të mos ndryshonin.

“Kjo nĂ«nvizon edhe njĂ« herĂ« se sa shumĂ« ky ish-motor i rritjes sĂ« ekonomisĂ« gjermane ka nisur tĂ« belbĂ«zojĂ«,” tha Marc Schattenberg, ekonomist nĂ« Deutsche Bank Research.

Në anën tjetër, prodhimi industrial u rrit me 0.8% në nëntor, duke shënuar rritjen e tretë mujore radhazi, kundrejt pritshmërive për një rënie prej 0.4%.

“RĂ«nia e zgjatur duket se ka marrĂ« fund, njĂ« vlerĂ«sim qĂ« mbĂ«shtetet edhe nga rritja e fundit e ndjeshme e porosive tĂ« reja,” tha Schattenberg.

Porositë industriale u rritën me 5.6% në muaj në nëntor, të nxitura nga porosi në shkallë të gjerë.

Ndërsa ekonomistët mirëpritën këto shenja stabilizimi të industrisë gjermane, mbetën dyshime nëse rimëkëmbja do të ishte e qëndrueshme, për shkak të kushteve më të vështira tregtare të krijuara nga politikat tarifore të SHBA-së nën presidencën e Donald Trump.

Eksportet e Gjermanisë drejt SHBA-së dhe vendeve të BE-së ranë secila me 4.2% në muaj, ndërsa eksportet totale drejt vendeve jashtë BE-së u ulën me 0.2%. Krahasuar me nëntorin 2024, eksportet drejt SHBA-së ranë me 22.9%.

“MarrĂ«dhĂ«nia me tregun tonĂ« mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tĂ« eksporteve, SHBA-nĂ«, mbetet problematike edhe nĂ« vitin e ri,” tha Volker Treier, drejtues i tregtisĂ« sĂ« jashtme nĂ« DhomĂ«n Gjermane tĂ« TregtisĂ« dhe IndustrisĂ« (DIHK). “ËshtĂ« vetĂ«m njĂ« ngushĂ«llim i vogĂ«l fakti qĂ« Kina po rimerr rolin e partnerit tonĂ« mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m tregtar.”

Ndërsa një tarifë prej 15% për shumicën e mallrave të BE-së, e rënë dakord me administratën Trump në korrik, rëndoi mbi eksportet drejt SHBA-së, tarifat e Uashingtonit për importet nga Kina nxitën dërgesat e mallrave kineze drejt Europës.

Të dhënat e së premtes treguan se eksportet gjermane drejt Kinës u rritën me 3.4% në muaj, ndërsa importet u rritën me 8.0% në nëntor.

Me importet totale në rritje prej 0.8%, teprica tregtare e Gjermanisë u ngushtua në 13.1 miliardë euro (15.26 miliardë dollarë) në nëntor, nga 17.2 miliardë euro në tetor dhe 20.0 miliardë euro në nëntor 2024.

Franziska Palmas, ekonomiste e lartë për Europën në Capital Economics, shprehu skepticizëm nëse përmirësimi i kushteve të industrisë gjermane, i vërejtur rreth kthesës së vitit, mund të zgjasë, duke pasur parasysh sfondin tregtar. / Reuters

The post Eksportet e Gjermanisë bien papritur, prodhimi industrial rritet appeared first on Revista Monitor.

↗

FAO: Çmimet botĂ«rore tĂ« ushqimeve ranĂ« nĂ« dhjetor, por mbetĂ«n mĂ« tĂ« larta nĂ« 2025

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Çmimet botĂ«rore tĂ« ushqimeve ranĂ« pĂ«r tĂ« katĂ«rtin muaj radhazi nĂ« dhjetor, kryesisht nĂ«n presionin e çmimeve tĂ« produkteve tĂ« qumĂ«shtit, mishit dhe vajrave bimore, duke shĂ«nuar mesataren mĂ« tĂ« ulĂ«t qĂ« nga janari 2025, njoftoi tĂ« premten Organizata e Ushqimit dhe BujqĂ«sisĂ« e Kombeve tĂ« Bashkuara (FAO).

Indeksi i Çmimeve tĂ« Ushqimeve i FAO-s, i cili ndjek njĂ« shportĂ« mallrash ushqimore tĂ« tregtuara globalisht, arriti vlerĂ«n mesatare nĂ« 124.3 pikĂ« nĂ« dhjetor, nga 125.1 pikĂ« nĂ« nĂ«ntor dhe 2.3% mĂ« i ulĂ«t se njĂ« vit mĂ« parĂ«.

Për të gjithë vitin 2025, mesatarja e indeksit ishte 127.2 pikë, 4.3% më i lartë se në 2024, pasi rritja e çmimeve botërore të vajrave bimore dhe produkteve të qumështit tejkaloi rëniet e kuotimeve të drithërave dhe sheqerit.

Indeksi i produkteve të qumështit ra me 4.4% në dhjetor, i nxitur nga një rënie e fortë e çmimeve të gjalpit. Megjithatë, për të gjithë vitin 2025, çmimet e produkteve të qumështit ishin mesatarisht 13.2% mbi nivelet e vitit 2024, duke reflektuar kërkesë të fortë për importe dhe furnizime të kufizuara për eksport në fillim të vitit.

Çmimet e mishit ranĂ« me 1.3% muajin e kaluar, tĂ« udhĂ«hequra nga rĂ«niet nĂ« kategoritĂ« e mishit tĂ« gjedhit dhe shpendĂ«ve, por indeksi pĂ«r tĂ« gjithĂ« vitin mbeti 5.1% mbi vlerĂ«n e vitit 2024, i mbĂ«shtetur nga kĂ«rkesa e fortĂ« globale dhe pasiguritĂ« e lidhura me sĂ«mundjet e kafshĂ«ve dhe tensionet gjeopolitike, tha FAO.

Çmimet e vajrave bimore u ulĂ«n lehtĂ« me 0.2% nĂ« dhjetor, duke zbritur nĂ« nivelin mĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« gjashtĂ« muajve, pasi kuotimet mĂ« tĂ« dobĂ«ta tĂ« vajit tĂ« sojĂ«s dhe tĂ« lulediellit kompensuan rritjet e vajit tĂ« palmĂ«s. PĂ«r tĂ« gjithĂ« vitin 2025, indeksi i vajrave bimore ishte mesatarisht 17.1% mĂ« i lartĂ« se nĂ« 2024, duke arritur nivelin mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« tre vite, nĂ« kushtet e furnizimeve tĂ« ngushta globale.

Indeksi i Çmimeve tĂ« DrithĂ«rave i FAO-s u rrit me 1.7% nĂ« dhjetor, me grurin tĂ« mbĂ«shtetur nga shqetĂ«simet e ripĂ«rtĂ«rira pĂ«r rrjedhat e eksporteve nga Deti i Zi dhe misrin tĂ« nxitur nga prodhimi i fortĂ« i etanolit si nĂ« Brazil ashtu edhe nĂ« Shtetet e Bashkuara.

Për të gjithë vitin 2025, indeksi i drithërave ishte 4.9% nën nivelin e vitit 2024, duke shënuar rënien e tretë vjetore radhazi dhe mesataren vjetore më të ulët që nga viti 2020.

Çmimet e sheqerit u rritĂ«n me 2.4% nĂ« dhjetor, pas tre rĂ«nieve mujore radhazi, kryesisht pĂ«r shkak tĂ« prodhimit mĂ« tĂ« ulĂ«t nĂ« rajonet jugore tĂ« Brazilit.

Indeksi i sheqerit arriti nivelin më të ulët të pesë viteve për 2025, me rënie 17% krahasuar me 2024, ndërsa furnizimet globale mbetën të bollshme. / Reuters

The post FAO: Çmimet botĂ«rore tĂ« ushqimeve ranĂ« nĂ« dhjetor, por mbetĂ«n mĂ« tĂ« larta nĂ« 2025 appeared first on Revista Monitor.

↗

Eurocontrol ul sërish tarifat aeroportuale për Tiranën dhe Kukësin, ja sa do të paguhet

✇Revista Monitor
By: Eralda Zito

Eurocontol miratoi së fundmi tarifat e terminalin për Aeroportin e Tiranës dhe atë të Kukësit (edhe pse ky i fundit nuk ka fluturime). Ky është i katërti vit radhazi që tarifat rishikohen në ulje e lidhur kjo me volumin në rritje të fluturimeve.

Eurocontrol, organizata që menaxhon trafikun ajror europian dhe faturon e mbledh tarifat (për llogari të Albcontrol), vendosi që për vitin 2026, tarifa për Aeroportin e Tiranës të jetë 191.71 euro euro/avion nga 214 euro në vitin 2025, me një ulje rreth 10.5%.

Për Aeroportin e Kukësit i kategorizuar si aeroport i zonës 2, tarifa e miratuar nga Eurocontol për këtë vit është 95.85 euro nga 107 euro në vitin paraardhës.

Interesi që paguhet për detyrimet që nuk shlyhen në kohë ka shënuar ulje gjithashtu ku nga 13.79 për qind që ishte vitin e shkuar, gjatë 2026-ës rezulton 12.38 për vit.

Shqipëria ka dy aeroporte funksionalë, ndërkohë që një i tretë po ndërtohet në Vlorë dhe që parashikohet të përfundojë dhe të  nisë operimet këtë verë, të paktën siç është deklaruar nga institucionet.

Kjo gjithsesi  mbetet e paqartë për shkak se nuk ka një konfirmim të fundit mbi punimet.  Shqipëria po përjeton vitet e fundit një bum turistik ku vizitorët që vijnë nga ajri po zënë peshë gjithmonë e më të madhe.

Vetëm në Aeroportin e Tiranës gjatë vitit 2025 iu është shërbyer 10.1 milionë pasagjerëve. Deri në fund të dhjetorit 2025, Shqipëria priti mbi 12 milionë turistë.

ÇfarĂ« Ă«shtĂ« tarifa e terminalit

Në një shpjegim të zgjeruar të Eurocontrol tarifat e terminalit janë fatura që dërgohen nga Eurocontol çdo muaj (në mes të muajit pasues) për fluturimet që u zhvilluan në muajin paraardhës bashkë me faturën e tarifës së itinerarit.

Dokumentet e faturimit tregojnë qartë shtetin për të cilin vilen këto para. Termat e pagesës për pjesën e tarifave të terminalit janë të njëjta me ato të itinerarit që aplikohen nga Eurocontrol që do të thotë 30 ditë nga data e faturimit.

Lidhur me mënyrën sesi llogariten këto tarifa, Eurocontrol sqaron se vendet anëtare përcaktojnë zonat e tarifimit për terminalet që mund të jetë një aerodrom apo disa aerodrome që lokalizohen në një vend të caktuar ku ofrohen shërbime për të cilën duhet të paguhet tarifë. Tarifat e terminalit vendosen vetëm për fluturimet që nisen dhe marrin parasysh dy elemente thelbësore.

Së pari, peshën e avionit që niset dhe së dyti, njësinë e tarifës për aerodromin nga ku bëhet nisja. Rezultati që merret pasi bëhet shumëzimi i dy elementëve është vlera që paguhet për terminalin. Faktori i peshës llogaritet në ton metrike./ N.Maho

 

 

The post Eurocontrol ul sërish tarifat aeroportuale për Tiranën dhe Kukësin, ja sa do të paguhet appeared first on Revista Monitor.

❌